జగదోద్ధారన ఆడిసిదళెశోద -

జగదోద్ధారన ఆడిసిదళెశోద జగదోద్ధారన

జగదోద్ధారన మగనెందు తిళియుత 

సుగుణాంతరంగన ఆడిసిదళెశోద

నిగమకె సిలుకద అగణిత మహిమన 

మగుగళ మాణిక్యన ఆడిసిదళెశోద

అణోరణీయన మహతో మహీయన 

అప్రమేయన ఆడిసిదళెశోద

పరమపురుషన పరవాసుదేవన 

పురందరవిఠ్ఠలన ఆడిసిదళెశోద

లోకాన్నంతటినీ ఉద్ధరించడానికి అవతరించిన శ్రీకృష్ణుణ్ణి తన కుమారుడని భావిస్తూ యశోద ఎంతో ప్రేమగా ఆడిస్తున్నది. సద్గుణాలకు నిలయమైన ఆ కృష్ణుని నిజమైన మహిమ ఏమిటో తెలియక, తన ముద్దుల బిడ్డగానే భావించి లాలిస్తున్నది. వేదాలకు సైతం పూర్తిగా అందని వాడు, లెక్కించలేనన్ని మహిమలు కలవాడు అయిన పరమాత్మ యశోదకు మాత్రం పిల్లలలో మాణిక్యంలాంటి చిన్నబిడ్డగా కనిపిస్తున్నాడు. అణువు కంటే అణువైనవాడు, మహత్తు కంటే మహత్తరుడైనవాడు, ఎవరి కొలతకూ జ్ఞానానికీ అందని అప్రమేయుడు అయిన భగవంతుణ్ణి యశోద తన ఒడిలో పెట్టుకొని ఆడిస్తున్నది. సర్వోన్నతుడైన పరమపురుషుడు, పరవాసుదేవుడు, పురందరదాసు ఆరాధ్యదైవమైన పురందర విఠలుడే బాలకృష్ణుడై వచ్చినంత యశోద తన ఒడిలో పెట్టుకొని ఆడిస్తున్నది. 

ఈ కీర్తనలో పురందరదాసు అత్యంత గంభీరమైన వేదాంత తత్త్వాన్ని ఎంతో సరళమైన వాత్సల్యభక్తితో మేళవించారు. జగదోద్ధారన అనే పదంతో జగత్తును ఉద్ధరించే పరమాత్మను సూచిస్తూ, అలాంటి అనంతుడినే యశోద తన చిన్నబిడ్డగా భావించి ఆడించడం ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన భావవైరుధ్యం. నిగమకె సిలుకద అనే ప్రయోగం వేదాలకు సైతం పూర్తిగా అందని పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని సూచిస్తే, అగణిత మహిమన, అప్రమేయన అనే పదాలు ఆయన మహిమను లెక్కించలేమని, ఆయన స్వరూపాన్ని పరిమిత ప్రమాణాలతో కొలవలేమని తెలియజేస్తాయి. అణోరణీయన మహతో మహీయన అనే భావం ఉపనిషత్తులలో కనిపించే అణువు కంటే సూక్ష్మమైనవాడు, మహత్తు కంటే మహత్తరుడైన పరమాత్మ అనే తత్త్వాన్ని నేరుగా గుర్తుచేస్తుంది. అదే పరమాత్మ మగుగళ మాణిక్యనగా పిల్లలలో మాణిక్యంలాంటి బాలకృష్ణుడై యశోద ఒడిలో ఆడటం ద్వారా నిర్గుణంగా, అప్రమేయంగా భావించే పరతత్త్వమే భక్తుని ప్రేమకు వశమై సులభంగా చేరువయ్యే సగుణ సాకార దైవంగా అవతరిస్తుందనే భక్తితత్త్వం వ్యక్తమవుతుంది. చివరగా పరమ పురుషన, పరవాసుదేవన, పురందర విఠ్ఠలన అనే నామాలతో యశోద ఆడిస్తున్న బాలకృష్ణుడే సర్వోన్నత పరమపురుషుడని పురందరదాసు స్పష్టం చేస్తారు. సంగీతపరంగా నేడు విస్తృతంగా పాడబడే రూపం కాపి రాగం, ఆదితాళంలో ఉంటుంది; కాపి రాగంలోని మృదుత్వం, కరుణ, భక్తిరసాలను పలికించే స్వభావం యశోద వాత్సల్యానికి, కృష్ణుని దివ్యత్వానికి చక్కని భావవేదికను కల్పిస్తుంది. అయితే ఈ ప్రసిద్ధ కాపి స్వరరూపాన్ని పురందరదాసు స్వయంగా నిర్దేశించిన అసలు స్వరరచనగా నిర్ధారించడం కంటే, నేడు ప్రాచుర్యంలో ఉన్న సంగీతరూపంగా చూడటం చారిత్రకంగా మరింత సముచితం. మొత్తంగా ఈ కీర్తనలో వేదాంతంలోని అనంత పరబ్రహ్మ తత్త్వం, భాగవత సంప్రదాయంలోని బాలకృష్ణ లీల, భక్తిలోని వాత్సల్యభావం - ఈ మూడింటినీ పురందరదాసు అత్యంత సహజంగా ఒకే అనుభూతిగా మలిచారు.

హిందుస్థానీ కాపీ రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ పురందరదాసుల వారి కృతిని విదుషీమణి ఎంఎస్ షీలా ఆలపించారు.