భారత శాస్త్రీయ సంగీత విశిష్టత

రోజులో సమయం, మనోభావాలకు సముచితమైన రాగాలు - భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి ఉన్న ప్రత్యేకతలలో ఇది ఒకటి. పంచభూతాత్మకమైన విశ్వంలో వచ్చే మార్పులకు సంకేతమైన నాదప్రక్రియ ఈ దివ్యమైన సంగీతం మనకు అందిస్తుంది. ప్రాణవాయువు + అగ్ని కలియుటచే (ప్రాణానల సంయోగము చేత) ఉద్భవించినది ఓంకారము లేదా ప్రణవ నాదము (మోక్షము గలదా కృతి ప్రస్తావన). ఆ ప్రణవ నాదము నుండి ఉద్భవించిన సప్తస్వరాలు స రి గ మ ప ద ని స, శరీరములో నాభి, హృదయము, కంఠము, ముక్కు, నాలిక మొదలైన భాగములను ప్రేరేపించే గ్రంథులలో నిలిచి విశ్వజనీనమైన నాదాన్ని మన దేహంలో జాగృతం చేస్తాయి (శోభిల్లు సప్తస్వర కృతి ప్రస్తావన). మరి ఆ గ్రంథులను బట్టి మన మనోభావాలు, ఆ భావాలకు తగిన స్వరాలతో రాగాలు, ఆ రాగాలు ఆలపించినప్పుడు ఆ భావానికి పరిపూర్ణత వస్తుంది. అలాగే ఏ స్వరాలను పలికితే ఏయే గ్రంథులలో శక్తి జాగృతమవుతుందో కూడా మన శాస్త్రీయ సంగీతం చెప్పింది. అందుకే ఎన్నో రోగాలకు సంగీతం ద్వారా ఉపశమనం కలిగించే అద్భుత సాధనం మన ధర్మంలో అంతర్భాగమైన శాస్త్రీయసంగీతమిచ్చింది.

రోజులో కాలాన్ని బట్టి రాగం ఎందుకు ప్రస్తావించానంటే మన శాస్త్రీయ సంగీతంలో సమయరాగ విభజన స్పష్టంగా ఉంది. ఉదయం భూపాలం, బౌళి, కల్యాణి వంటి రాగాలు, రాత్రి దేశ, హంసధ్వని, తిలాంగ్ వంటి రాగాలు సూచించబడ్డాయి. ఇవి ఉదాహరణకు మాత్రమే. మిగిలిన రాగాలన్నిటికీ కూడా రోజులో ఏ ఝాముకు ఉపయుక్తమో స్పష్టంగా శాస్త్రకారులు గుర్తించారు. కాలం, రాగం, భావం, లయ...అన్నీ ఒకదానితో ఒకటి ఎలా పెనవేసుకుని ఉన్నాయో ఈ వివరాలు తెలుసుకుంటే అర్థమవుతుంది. ప్రపంచంలో ఇంకెక్కడా కూడా ఇటువంటి దివ్యమైన సంగీతం దొరకదు.

కర్ణాటక సంగీత రాగాలు కేవలం స్వరాల క్రమాలు కావు; అవి మానవ హృదయపు సూక్ష్మ స్పందనలకు రూపం ఇచ్చే సజీవ భావభాషలు. శరణాగతి భావానికి మృదువైన వినయం, అంతర్ముఖత, దైవసన్నిధిలో తనను తాను అర్పించుకోవడం అవసరం; ఈ నాణ్యతను భైరవి, ముఖారి, పున్నాగవరాళి, యదుకులకాంభోజి వంటి రాగాలు ఎంతో గంభీరంగా మోస్తాయి. భక్తి భావంలో రాగం శ్రోతను ప్రార్థన వైపు తీసుకెళ్లాలి; మాధ్యమావతి యొక్క నిర్మలత, రేవతి యొక్క తపోభావం, కేదారగౌళ యొక్క సౌమ్యమైన ఆత్మీయత, శ్రీరాగం యొక్క గౌరవప్రదమైన దైవత్వం ఇందుకు అనుకూలం. వీటిలోని స్వరసంచారాలు తొందరపడవు; విరామాలు, మృదువైన గమకాలు, దిగువ స్థాయి స్పర్శలు మనసులో వినయాన్ని, ఆశ్రయాన్ని, విశ్వాసాన్ని పుష్టి చేస్తాయి.

ఆనందం, ఉత్సాహం, పైకి లేపే ఉల్లాసం వ్యక్తం చేయడంలో బిలహరి అసాధారణమైన రాగం. దాని చురుకైన స్వరచలనాలు, ప్రకాశవంతమైన నిషాద–ధైవత స్పర్శలు, ఉల్లాసభరితమైన ఆరోహణ శ్రోతలో సజీవతను మేల్కొలుపుతాయి. మోహనం యొక్క విశాలమైన స్వచ్ఛత, హంసధ్వని యొక్క మంగళప్రదమైన ప్రకాశం, శంకరాభరణం యొక్క సమతుల్య వైభవం కూడా సంతోషం, విజయోత్సాహం, శుభారంభ భావాలకు అత్యంత తగినవి. ఐశ్వర్యం, శుభం, మంగళకార్యం వంటి సందర్భాల్లో హంసధ్వని తన స్వచ్ఛమైన వెలుగుతో ముందుంటే, కల్యాణి తన విస్తారమైన స్వరప్రపంచంతో గంభీరమైన సంపదను, కృపను, ఉన్నతాశయాన్ని సూచిస్తుంది. కల్యాణి వినిపించినప్పుడు కలిగే భావం కేవలం సంతోషం కాదు; అది అభ్యుదయం, ఆశీర్వాదం, అంతరంగ వికాసం కలిసిన మహోన్నత మంగళభావం.

మనసును చల్లబరచే సాంత్వనకు సహానా, సామ రాగాలు అపూర్వమైనవి. సహానాలోని వక్రసంచారాలు, సున్నితమైన గమకాలు బాధను నిరాకరించకుండా దానిని సానుభూతితో ఆలింగనం చేసుకున్నట్లుంటాయి; అందువల్ల అది విరహం, మృదుస్మృతి, కరుణతో కూడిన ప్రేమకు ఎంతో సముచితం. సామ రాగం శబ్దకోలాహలాన్ని తగ్గించి అంతరంగంలో ప్రశాంతమైన వెలుగును నింపుతుంది; శాంతం, ధ్యానం, సాయంకాల నిశ్చలతకు అది సహజమైన ఎంపిక. ఆనందభైరవి మాత్రం కరుణ, శాంతి, మాతృస్నేహం, మృదువైన ఆనందం అన్నిటినీ సమన్వయపరచే అద్భుత రాగం. దాని భావం కన్నీటి అంచున ఉన్న సౌఖ్యంలా ఉంటుంది—వేదనను మధురతగా మార్చి, హృదయాన్ని మృదువుగా చేసి, చివరికి నిశ్శబ్దమైన ఆనందానికి చేర్చుతుంది. ఈ విధంగా ప్రతి రాగం తన ప్రత్యేక స్వరస్వభావంతో ఒక భావానికి మాత్రమే కాక, ఆ భావంలోని అనేక లోతైన ఛాయలకు కూడా సంగీతరూపం ఇస్తుంది.

మరొక ముఖ్యమైన విషయం - మన ధర్మంలో ఇతర విద్యల లాగనే శాస్త్రీయ సంగీతాభ్యాసంలో కూడా గురువు, క్రమశిక్షణతో అభ్యాసం, అర్థమెరిగి ఆలపించటం, సాహిత్యం ద్వారా వాగ్గేయకారులు ఏమి తెలియజేయదలచుకున్నారో దాని అవగాహన, ఆ సాహిత్యం యొక్క భాషా పరిజ్ఞానం, దైవభక్తి, త్రికరణ శుద్ధి చాలా అవసరం. ఇవి ఉన్నవారే ఈ సంగీతంలో ఉన్న గొప్పతనాన్ని పూర్తిగా ఆస్వాదించి నలుగురికి పంచగలరు. యాంత్రికంగా నేర్చుకుంటే ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు పడదు. ఆ సంగీత సాధనకు సాద్గుణ్యత, సాఫల్యము కలగవు.