డా. పప్పు వేణుగోపాలరావు (30 జూన్ 1948 – 7 ఏప్రిల్ 2024) సంగీతశాస్త్రవేత్త, సంస్కృత–తెలుగు పండితుడు, రచయిత, ఉపన్యాసకుడు. కర్ణాటక సంగీతాన్ని కేవలం వేదికపై వినిపించే కళగా కాక, సాహిత్యం, రాగం, తాళం, రసం, నాట్యశాస్త్రం, చరిత్రల పరస్పర సంబంధంగా అధ్యయనం చేయాలని ఆయన చూపిన దిశే ఆయన ప్రత్యేకత. భారతీయ ప్రదర్శనకళలపై సమగ్ర సేవకు ఆయనకు 2016లో సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం లభించింది.
వేణుగోపాలరావు గారి పరిశోధనా దృష్టికి సంస్కృత, తెలుగు సాహిత్యాలపై ఉన్న గట్టి పట్టు పునాది. ఒక కృతి అర్థాన్ని తెలుసుకోవడానికి నిఘంటువు చెప్పిన అర్థం సరిపోదని, వ్యాకరణం, ఛందస్సు, సందర్భం, భక్తి లేదా శృంగార భావం, రాగ స్వభావం— ఇవన్నీ కలసి పని చేస్తాయని ఆయన వివరించేవారు. అందుచేత ఆయన సంగీత పరిశీలనలో సాహిత్యానికి, భావానికి అగ్రస్థానం ఉంది.
మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీ వేదికపై త్యాగరాజ కృతుల్లోని భావంపై ఆయన చేసిన ఉపన్యాసం ఈ విధానానికి మంచి ఉదాహరణ. జగదానందకారక వంటి కృతులలో సంస్కృత సౌందర్యాన్ని, త్యాగరాజుస్వామి యొక్క భక్తి–సాహిత్య ప్రపంచాన్ని, ప్రహ్లాద భక్తి విజయము, నౌకా చరిత్రము వంటి రచనల నాట్య–సాహిత్య స్వరూపాన్ని ఆయన విశ్లేషించారు.
కర్ణాటక సంగీతంలో కృతి, కీర్తన, సంకీర్తన, పదం, వర్ణం, జావళి, తిల్లానా వంటి పదాలు వినియోగంలో ఉన్నా, వాటి చారిత్రక పరిణామం మరియు వాటి మధ్య ఉన్న తేడాలపై గందరగోళం ఉండేది. వేణుగోపాలరావు గారు ఈ రూపాలను కేవలం పేర్లుగా కాక, వాటి మూలం, నిర్వచనం, నిర్మాణం, సాహిత్య ప్రయోజనం, సంగీత ప్రయోజనం ఆధారంగా తెలిపారు.
మ్యూజిక్ అకాడమీ లెక్చర్–డెమోలో ఆయన కృతి మరియు పదం యొక్క భావార్థం అనే అంశాలను వివరిస్తూ, ఈ రకాల ఉద్భవం–వికాసం, శబ్దవ్యుత్పత్తి, మారిన అర్థాలు, వివిధ వాగ్గేయకారుల రచనల్లోని నిర్మాణ–భావ వైవిధ్యాలను పరిశీలించారు. ఈ పరిశోధన విద్వాంసులకు పాఠ్యాంశాన్ని సరైన రీతిలో, సమగ్రంగా నేర్పడమే కాదు, పరిశోధకులకు వర్గీకరణకు అవసరమైన పద్ధతిని ఇచ్చింది.
జావళి కర్ణాటక సంగీతం, భరతనాట్యం రెండింటిలోనూ ప్రధానమైన విభాగం. అయితే మౌఖిక పరంపరలో ప్రయాణిస్తూ అనేక జావళీలలో పాఠభేదాలు, ఉచ్చారణ లోపాలు, అర్థసందిగ్ధతలు ఏర్పడ్డాయి, ప్రత్యేకించి తెలుగు మాతృభాష కాని కళాకారుల మధ్య.
ఈ సమస్యను పరిష్కరించడంలో వేణుగోపాలరావు గారి Bunch of Javalis కీలక గ్రంథం. ఇందులో 51 ప్రసిద్ధ, అరుదైన జావళీలకు ఇంగ్లీషు, తమిళం, తెలుగులో పాఠాలు, అర్థాలు, సంక్షిప్త వివరణలు, స్వరలిపులు పొందుపరచారు. ఎంపిక చేసిన పది జావళీల గానంతో కూడిన సీడీని కూడా జోడించారు. మ్యూజిక్ అకాడమీ సమీక్ష ప్రకారం, ఈ పుస్తకం మౌఖిక ప్రాచుర్యంలో వచ్చిన దోషాలను సరిదిద్దేందుకు, నర్తకులు–గాయకులు–పరిశోధకులకు ప్రామాణిక గ్రంథంగా ఉపయోగపడే ప్రయత్నం.
ఇది ఆయన పరిశోధనలోని ఒక ముఖ్యసూత్రాన్ని తెలియజేస్తుంది: సంప్రదాయాన్ని “అలాగే కొనసాగించడం” మాత్రమే కాదు, విశ్వసనీయ పాఠం, అర్థం, స్వరలిపి, శ్రవణాధారం ద్వారా దాన్ని తరతరాలకు అందుబాటులో ఉంచడం.
Fragrance of Padams (Pada Parimalam)లో ఆయన వంద తెలుగు పదాలను సమగ్రంగా పరిచయం చేశారు. క్షేత్రయ్య, సారంగపాణి, అన్నమయ్య, దాసు శ్రీరాములు, షాజీ, పరిమళరంగ మొదలైన వాగ్గేయకారుల పదాలతో పాటు అనామక రచయితల పదాలనూ చేర్చారు. ప్రతి పదానికి తెలుగు–తమిళ పాఠాలు, ఇంగ్లీషు పదానువాదం, భావార్థం, రచయిత గురించిన సమాచారం అందించారు. ముఖ్యంగా “పదం” అనే రూపం యొక్క మూలం, పరిణామం, స్వరూపం గురించి శాస్త్రగ్రంథాల ఆధారాలతో పరిశీలించారు.
పదాలు మంద్రస్థాయి లయలో సాగేవి, భావాభినయానికి విస్తారమైన అవకాశం కల్పించేవి. కాబట్టి వాటిని సరైన ఉచ్చారణ, సందర్భం, నాయక–నాయిక భావన, భక్తి–శృంగార అంతఃసంబంధంతో అర్థం చేసుకోవడం అవసరం. ఈ గ్రంథం ద్వారా ఆయన సంగీతకారుడు పాడే సాహిత్యానికి, నర్తకి అభినయించే సాహిత్యానికి మధ్య ఒక పరిశోధనా వంతెన నిర్మించారు.
కర్ణాటక సంగీతపు శాస్త్రీయ సంప్రదాయంలో సంస్కృత గ్రంథాల పాత్రను ఆయన ప్రత్యేకంగా వివరించారు. మ్యూజిక్ అకాడమీలో “కర్ణాటక సంగీతపు క్లాసిసిజంలో సంస్కృతం దోహదం” అనే అంశంపై ఆయన ప్రసంగించారు. నాట్యశాస్త్రం నుంచి సంగీత–నాట్య పదజాలం, తరువాతి సంగీతశాస్త్ర గ్రంథాల వరకు ఉన్న భావపరంపరను ఆయన చర్చించారు.
నాట్యశాస్త్రంలోని సంగీత అధ్యాయాలపై ఆయన చేసిన అధ్యయనం కూడా ఇదే దిశలోని కృషి. భరతుని నాట్యశాస్త్రంలో సంగీతానికి సంబంధించిన అంశాలు అధ్యాయాలు 28 నుంచి 34 వరకూ విస్తరించాయని ఆయన గుర్తుచేస్తూ, శాస్త్రం–ప్రయోగం మధ్య సంబంధాన్ని పరిశీలించారు. ఈ దృష్టి వల్ల రాగం లేదా తాళాన్ని విడివిడిగా కాక, భారతీయ సౌందర్యశాస్త్రం అనే పెద్ద చిత్రపటంలో చూడగలిగారు.
ఆయన సేవ పుస్తకాలు, ఉపన్యాసాలకే పరిమితం కాలేదు. మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీతో ఆయనకు ఉన్న అనుబంధం పరిశోధనకు సంస్థాగత రూపం ఇచ్చింది. అకాడమీ జర్నల్ సంపాదకుడిగా పనిచేసి, సంగీతశాస్త్ర వ్యాసాలు మరియు సదస్సు చర్చలను పాఠకులకు అందించే ప్రక్రియలో భాగమయ్యారు. 2010లో ప్రారంభమైన Advanced School of Carnatic Music కార్యకలాపాలకు ఆయన నాయకత్వం వహించినట్టు అకాడమీ పత్రిక ప్రస్తావించింది. ఉన్నత ప్రమాణాల సంగీతవిద్య, పరిశోధనకు ఈ యత్నం ముఖ్యమైనదిగా పరిశోధకులు భావిస్తారు. సుబ్బరామ దీక్షితుల సంగీత సంప్రదాయ ప్రదర్శినికి ఇంగ్లీషు అనువాదం సిద్ధం చేసే ప్రధాన ప్రచురణ ప్రాజెక్టుకు ఆయన సంపాదకత్వంలో సంపాదక మండలి ఏర్పాటైంది. ఈ గ్రంథం కర్ణాటక సంగీత చరిత్ర, రాగలక్షణాలు, కృతిపాఠాల పరిశోధనకు ఎంతో విలువైన మూలం. బెంగళూరులోని Indian Music Experience మ్యూజియం ఆయనను సంగీత పరిశోధన మరియు ప్రచురణలో ప్రముఖ నిపుణునిగా గుర్తించింది. పరిశోధనా జ్ఞానాన్ని ప్రజలకు అర్థమయ్యే మ్యూజియం అనుభవంగా మలచడంలోనూ ఆయన పాత్ర ఉందని ఇది సూచిస్తుంది.
పప్పు వేణుగోపాలరావు గారి ప్రధానమైన కృషి ఒకే కోణానికి పరిమితం కాలేదు. ఆయన వారసత్వం మూడు స్థాయిల్లో నిలుస్తుంది:
1. పాఠ్యాంశాలలో ఉన్నత ప్రమాణాలు: పదాలు, జావళీలు వంటి మౌఖిక సంప్రదాయ రచనలను అర్థం, స్వరలిపి, భాషా పాఠ్యాంశాలతో భద్రపరచడం.
2. అంతరశాఖా అధ్యయనం: కర్ణాటక సంగీతాన్ని తెలుగు–సంస్కృత సాహిత్యం, నాట్యశాస్త్రం, రససిద్ధాంతం, అభినయంతో కలిపి అధ్యయనం చేయటం.
3. అరుదైన జ్ఞాన ప్రచారం: పుస్తకాలు, లెక్చర్–డెమోలు, పత్రికా సంపాదకత్వం, విద్యాసంస్థలు, మ్యూజియం కంటెంట్ ద్వారా శాస్త్రీయ జ్ఞానాన్ని కళాకారులు మరియు రసికులకు చేరవేయడం.
అందువల్ల ఆయనను కేవలం సంగీత విమర్శకుడిగా లేదా పండితుడిగా నిర్వచించడం అసంపూర్ణం. పప్పు వేణుగోపాలరావు గారు కర్ణాటక సంగీతంలో సాహిత్యాన్ని వినిపించగలిగిన, సంగీతాన్ని చదవగలిగిన, నాట్యాన్ని అర్థవంతం చేయగలిగిన పరిశోధనా సంస్కృతికి ప్రతినిధి. ఆయన రచనలు నేటి కళాకారులకు—“ఏం పాడాలి?” అన్న ప్రశ్న కన్నా “ఎలా, ఎందుకు, ఏ భావంతో పాడాలి?” అన్న మరింత గంభీరమైన ప్రశ్నను ముందుకు తెస్తాయి.
.jpeg)
