1966 జనవరి 13న విడుదలైన శ్రీకృష్ణ పాండవీయం తెలుగు పౌరాణిక చిత్రాల చరిత్రలో ప్రత్యేకమైన స్థానం సంపాదించుకున్న చిత్రం. నందమూరి త్రివిక్రమరావు నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి ఎన్.టి. రామారావు దర్శకత్వం వహించడమే కాకుండా కథన రూపకల్పనలోనూ కీలక పాత్ర పోషించారు. సముద్రాల రాఘవాచార్య సంభాషణలు, టి.వి. రాజు సంగీతం, రవికాంత్ నాగాయిచ్ ఛాయాగ్రహణం, జి.డి. జోషి సంపాదకత్వం, టి.వి.ఎస్. శర్మ కళా రూపకల్పన చిత్రానికి ప్రధాన సాంకేతిక బలాలు. ఎన్.టి. రామారావు శ్రీకృష్ణుడు, దుర్యోధనుడు అనే రెండు విభిన్న పాత్రలను పోషించగా, ఉదయ్కుమార్ భీముడిగా, శోభన్బాబు అర్జునుడిగా, ఎం. బాలయ్య ధర్మరాజుగా, ఎస్. వరలక్ష్మి కుంతిగా, కె.ఆర్. విజయ రుక్మిణిగా, కాంతారావు నారదుడిగా, రాజనాల శిశుపాలుడిగా, ప్రభాకరరెడ్డి కర్ణుడిగా, ధూళిపాళ శకునిగా, ముక్కామల జరాసంధుడిగా, మిక్కిలినేని భీష్ముడిగా నటించారు. మూడు గంటలకుపైగా నిడివి ఉన్నప్పటికీ, కథను అనేక ఉపకథలుగా విస్తరించకుండా శ్రీకృష్ణుడి మేధస్సు, పాండవుల ధర్మనిబద్ధత, కౌరవుల అహంకారం, పరస్పర రాజకీయ సంఘర్షణల చుట్టూ కేంద్రీకరించడం ఈ చిత్రానికి ప్రధాన నిర్మాణ బలం.
శ్రీకృష్ణ పాండవీయం మొత్తం మహాభారతాన్ని చెప్పే ప్రయత్నం చేయదు. మహాభారతంలోని ఆదిపర్వం, సభాపర్వం పరిధిలోని ముఖ్యమైన సంఘటనలను ఎంచుకుని, వాటి ద్వారా పాత్రల స్వభావాలను ఆవిష్కరిస్తుంది. శ్రీకృష్ణుడిని కేవలం దైవ స్వరూపంగా కాకుండా అపారమైన మేధస్సు, దూరదృష్టి, రాజకీయ చతురత, మానవ మనస్తత్వంపై లోతైన అవగాహన కలిగిన నాయకుడిగా చూపించడం చిత్రంలోని ప్రధాన ఆలోచన. దీనికి సమాంతరంగా దుర్యోధనుడి అధికార గర్వం, భీముడి ఆవేశం, అర్జునుడి వీరత్వం, ధర్మరాజు నిగ్రహం, కర్ణుడి నిబద్ధత వంటి వ్యక్తిత్వాలను కథలో ప్రతిష్ఠించారు. అందువల్ల కథనం కేవలం దైవిక అద్భుతాలపై ఆధారపడకుండా, మనుషుల స్వభావాలు, నిర్ణయాలు, రాజకీయ ప్రయోజనాల మధ్య జరిగే సంఘర్షణగా రూపుదిద్దుకుంది.
ఎన్.టి. రామారావు ద్విపాత్రాభినయం చిత్రానికి కేంద్ర ఆకర్షణ. శ్రీకృష్ణుడు, దుర్యోధనుడు ఇద్దరూ శక్తివంతమైన వ్యక్తులే అయినప్పటికీ, వారి వ్యక్తిత్వాలు పూర్తిగా భిన్నం. శ్రీకృష్ణుడిలో ప్రశాంతత, చిరునవ్వు, మేధస్సు, పరిస్థితులను అంచనా వేసే సామర్థ్యం కనిపిస్తే, దుర్యోధనుడిలో అధికారం, ఆత్మగౌరవం, అనుమానం, ఆవేశం, అసూయ ప్రధాన లక్షణాలుగా కనిపిస్తాయి. ఈ రెండు పాత్రలను ఒకే నటుడు పోషించినప్పుడు వాటి మధ్య స్పష్టమైన భేదం కనిపించడం అత్యంత ముఖ్యమైన నటనా సవాలు. రామారావు శరీరభాష, స్వరస్థాయి, చూపు, నడక, సంభాషణ పలికే విధానం, ముఖ కవళికల ద్వారా రెండు పాత్రలకు వేర్వేరు వ్యక్తిత్వాలను నిర్మించారు.
శ్రీకృష్ణుడిగా రామారావు చూపించిన నటనలో ప్రధాన లక్షణం నిగ్రహం. ఆయన కృష్ణుడు ఎక్కువగా అరవడు, ఆవేశంతో స్పందించడు. ఎదుటివారి మాటను ప్రశాంతంగా విని, పరిస్థితిని అంచనా వేసి, అవసరమైన సమయంలో ఒక చిన్న చిరునవ్వుతోనో, సంక్షిప్తమైన మాటతోనో కథ దిశను మార్చగల వ్యక్తిగా కనిపిస్తాడు. ఈ నటనా విధానం కృష్ణుడి శక్తిని బాహ్య ఆర్భాటంలో కాకుండా అంతర్గత మేధస్సులో ఉంచింది. కిరీటం, పీతాంబరం, ఆభరణాలు ఆయన రూపానికి దైవికతను ఇచ్చినా, కళ్లలోని ప్రశాంతత, మాటల్లోని ఆత్మవిశ్వాసమే పాత్రకు అసలైన బలాన్ని ఇచ్చాయి.
దుర్యోధనుడిగా అదే నటుడు పూర్తిగా భిన్నమైన శరీరభాషను స్వీకరించారు. అతని కూర్చునే తీరు, నడక, మాట్లాడే విధానం, ఎదుటివారిని చూసే చూపు అన్నీ అధికార భావాన్ని వ్యక్తం చేస్తాయి. తన స్థానం, తన బలం, తన నిర్ణయాలపై అతనికి అపారమైన నమ్మకం ఉంటుంది. అయితే అదే నమ్మకం అతని అహంకారంగా మారుతుంది. రామారావు దుర్యోధనుడిని కేవలం ప్రతినాయకుడిగా చూపకుండా, తన దృష్టిలో తానే న్యాయపరుడని నమ్మే వ్యక్తిగా మలిచారు. ఈ మానసిక స్థాయి పాత్రను మరింత విశ్వసనీయంగా చేసింది.
ఈ రెండు పాత్రలను ఒకే చిత్రంలో పోషించడంలో సాంకేతిక సవాలు కూడా ఉంది. ఇద్దరూ ఒకే నటుడి రూపాలు కావడంతో, ఒకే ఫ్రేమ్లో ఎదురెదురుగా కనిపించే సందర్భాల్లో కెమెరా స్థిరీకరణ, నటుడి స్థాన నిర్ధారణ, వెలుతురు నియంత్రణ, చిత్రీకరణలో ఖచ్చితత్వం, తరువాతి సంపాదకత్వం అత్యంత జాగ్రత్తగా నిర్వహించాల్సి వచ్చేది. ఆ కాలంలో నేటి డిజిటల్ కంపోజిటింగ్ సాంకేతికత అందుబాటులో లేకపోయినా, కెమెరా ఆధారిత పద్ధతులు, ఆప్టికల్ ప్రక్రియలు, క్రమబద్ధమైన చిత్రీకరణ ద్వారా ఈ ద్విపాత్రాభినయాన్ని విశ్వసనీయంగా తెరపైకి తీసుకురావడం సాంకేతికంగా గమనించదగిన విషయం.
ఉదయ్కుమార్ భీముడిగా శారీరక బలం, ఆవేశం, సోదరులపై ప్రేమను సమర్థంగా వ్యక్తం చేశారు. శోభన్బాబు అర్జునుడిగా యువకుడి సౌందర్యంతో పాటు యోధుడి నిగ్రహాన్ని తీసుకొచ్చారు. ఎం. బాలయ్య ధర్మరాజుగా ప్రశాంతత, ధర్మబద్ధత, నిర్ణయాల్లో స్థిరత్వాన్ని ప్రదర్శించారు. ఈ ముగ్గురు పాండవుల వ్యక్తిత్వాలు ఒకదానికొకటి భిన్నంగా కనిపించడం వల్ల పాండవ కుటుంబం ఒకే స్వభావం కలిగిన పాత్రల సమూహంగా కాకుండా వ్యక్తిత్వ వైవిధ్యంతో కూడిన కుటుంబంగా కనిపిస్తుంది.
ఎస్. వరలక్ష్మి కుంతిగా మాతృత్వంలోని గంభీరతను, కుటుంబంపై ఉన్న బాధ్యతను ఆవిష్కరించారు. కుంతి పాత్రలోని భావోద్వేగాన్ని ఆమె అతిశయోక్తి లేకుండా వ్యక్తం చేయడం విశేషం. కె.ఆర్. విజయ రుక్మిణిగా సౌందర్యంతో పాటు మృదుత్వాన్ని అందించారు. కాంతారావు నారదుడిగా చమత్కారం, చురుకుదనం, మేధస్సును సమతుల్యం చేశారు. రాజనాల శిశుపాలుడిగా దూకుడు, అహంకారం, ప్రతిఘటనను బలంగా వ్యక్తం చేశారు. ప్రభాకరరెడ్డి కర్ణుడిగా గంభీరతను, ధూళిపాళ శకునిగా కుటిలత్వాన్ని, ముక్కామల జరాసంధుడిగా శక్తివంతమైన ప్రత్యర్థి స్వభావాన్ని, మిక్కిలినేని భీష్ముడిగా గౌరవప్రదమైన స్థిరత్వాన్ని తెరపై నిలబెట్టారు.
చిత్ర ఛాయాగ్రహణానికి రవికాంత్ నాగాయిచ్ అందించిన రూపకల్పన ప్రత్యేకంగా చెప్పదగినది. రాజసభలు, యుద్ధసన్నివేశాలు, ప్రకృతి నేపథ్యాలు, దేవతా దృశ్యాలు, భారీ సమూహ సన్నివేశాలు ఒక్కొక్కటి వేర్వేరు దృశ్య అవసరాలను కలిగి ఉంటాయి. నలుపు తెలుపు చిత్రంలో రంగుల వైవిధ్యం లేకపోవడంతో కాంతి, నీడ, వస్త్రాల ఆకృతి, సెట్ల లోతు, పాత్రల అమరిక మరింత ప్రాధాన్యం పొందుతాయి. నాగాయిచ్ కెమెరా ఈ అంశాలను ఉపయోగించి పౌరాణిక ప్రపంచానికి విస్తృతమైన రూపాన్ని ఇచ్చింది.
ముఖ్యంగా పాత్రల ప్రాధాన్యాన్ని ఫ్రేమింగ్ ద్వారా తెలియజేయడం చిత్రంలోని దృశ్య భాషలో కనిపిస్తుంది. శ్రీకృష్ణుడు సభలో ఉన్నప్పుడు ఆయనకు లభించే దృశ్య స్థానం, చుట్టూ ఉన్న పాత్రల అమరిక, కెమెరా కోణం ఆయన ప్రభావాన్ని సూచిస్తాయి. దుర్యోధనుడి సన్నివేశాల్లో మాత్రం రాజసికతతో పాటు ఉద్రిక్తతను పెంచే కూర్పు కనిపిస్తుంది. ఈ విధానం వల్ల పాత్రల స్వభావం సంభాషణల ద్వారా మాత్రమే కాకుండా కెమెరా ద్వారా కూడా ప్రేక్షకుడికి చేరుతుంది.
కళా రూపకల్పనలో హస్తినాపురం, ద్వారక, రాజసభలు, అంతఃపురాలు, యుద్ధ వాతావరణాలు వంటి ప్రదేశాలకు ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని ఇచ్చారు. కిరీటాలు, కవచాలు, ఆయుధాలు, ఆభరణాలు, వస్త్రాలు పాత్రల సామాజిక స్థాయి, అధికారాన్ని దృశ్యపరంగా సూచిస్తాయి. పౌరాణిక చిత్రాల్లో వేషధారణ కేవలం అలంకరణ కాదు; పాత్రను ప్రేక్షకుడు వెంటనే గుర్తించేందుకు ఉపయోగపడే దృశ్య భాష. శ్రీకృష్ణుడు, దుర్యోధనుడు, భీష్ముడు, కర్ణుడు, శకుని వంటి పాత్రల రూపకల్పనలో ఈ అంశం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
సంపాదకత్వం పరంగా జి.డి. జోషికి క్లిష్టమైన బాధ్యత ఉంది. కథలో అనేక ప్రధాన పాత్రలు, రాజకీయ సంఘర్షణలు, కుటుంబ సంబంధాలు, ప్రేమ, హాస్యం, పద్యాలు, పాటలు, నాటకీయ ఘట్టాలు ఉన్నాయి. వీటన్నింటినీ సమాన ప్రాధాన్యంతో చూపిస్తే కథనం విస్తరించి దిశ కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. అందువల్ల కృష్ణుడి మేధస్సు, దుర్యోధనుడి అహంకారం, పాండవుల ధర్మబద్ధత అనే ప్రధాన భావరేఖల చుట్టూ సన్నివేశాలను కేంద్రీకరించడం ద్వారా కథన ప్రవాహాన్ని నిలబెట్టారు.
దర్శకుడిగా ఎన్.టి. రామారావు సాధించిన ప్రధాన విజయం పౌరాణిక పాత్రలను సమకాలీన ప్రేక్షకుడికి అర్థమయ్యే మానవీయ కోణంలో చూపించడం. కృష్ణుడు ఇక్కడ దూరంగా ఉన్న దేవుడు కాదు; రాజకీయ పరిస్థితులను అర్థం చేసుకుని నిర్ణయాలు తీసుకునే నాయకుడు. దుర్యోధనుడు కూడా ఒకే కోణంలోని దుష్టుడు కాదు; తన అధికారాన్ని, తన హక్కులను గట్టిగా నమ్మే వ్యక్తి. పాండవుల మధ్య కూడా స్వభావ భేదాలున్నాయి. ఈ విధానం వల్ల మహాభారతం ఒక పురాతన కథగా కాకుండా మానవ సంబంధాలు, అధికార పోరాటం, నైతిక నిర్ణయాల కథగా అనిపిస్తుంది.
చిత్ర సంగీతానికి టి.వి. రాజు అందించిన స్వరకల్పన కథనానికి మరో పరిమాణాన్ని ఇచ్చింది. ఘంటసాల, పి. సుశీల, పి.బి. శ్రీనివాస్, జిక్కి, పి. లీల, ఎల్.ఆర్. ఈశ్వరి, మాధవపెద్ది సత్యం, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు తదితర గాయకుల స్వరాలను సందర్భానుసారం ఉపయోగించారు. ఈ సంగీతంలో మెలోడీ, శృంగారం, భక్తి, జానపదత, హాస్యం, పద్యగానం, నాటకీయత వంటి అనేక రూపాలు కనిపిస్తాయి. పాటలను కథకు మధ్యలో వచ్చే విరామాలుగా కాకుండా, పాత్రల భావాలను విస్తరించే సాధనాలుగా ఉపయోగించడం టి.వి. రాజు సంగీతంలోని ముఖ్యమైన లక్షణం.
మత్తువదలరా నిద్దుర మత్తు వదలరా ఘంటసాల గానంలోని లయాత్మక చురుకుదనం, పదాల స్పష్టత, హాస్యరసాన్ని వ్యక్తం చేసే సామర్థ్యానికి మంచి ఉదాహరణ. పాటలోని సాహిత్యం ఒక సాధారణ హెచ్చరికలా కాకుండా కృష్ణుడి మేధస్సు, చమత్కారం ప్రతిబింబించే విధంగా ఉంటుంది. ఘంటసాల స్వరంలోని స్వల్ప వ్యంగ్యం, లయను నడిపించే తీరు పాటను పాత్ర స్వభావానికి అనుగుణంగా మార్చాయి. ఈ గీతం తరువాతి తరాల్లో కూడా ప్రత్యేకంగా గుర్తుండిపోయే స్థాయికి చేరింది.
ప్రియురాల సిగ్గేలనే ఘంటసాల, పి. సుశీల గాత్రాల్లోని మధురమైన యుగళగీతం. పౌరాణిక కథలోని ప్రేమను సమకాలీన తెలుగు సినీ మెలోడీకి దగ్గరగా తీసుకురావడంలో ఈ పాట విజయవంతమైంది. ఘంటసాల గాత్రంలోని పరిపక్వతకు పి. సుశీల స్వరంలోని మృదుత్వం సహజమైన సమతుల్యతను కల్పిస్తాయి. పాటలోని ప్రశ్న–సమాధాన ధోరణి, మృదువైన స్వరప్రవాహం, సాహిత్యంలోని సరసత కలిసి శృంగార భావాన్ని ఆర్భాటం లేకుండా వ్యక్తం చేశాయి.
నల్లనివాడైన ఓ చెలి జిక్కి, ఎల్.ఆర్. ఈశ్వరి గాత్రాల్లో వినిపించే చలాకీ గీతం. పౌరాణిక కథనంలో జానపద స్పర్శను తీసుకురావడం ద్వారా ఈ పాట చిత్ర సంగీత ప్రపంచాన్ని విస్తరించింది. జిక్కి స్వరంలోని సహజమైన మాధుర్యానికి ఎల్.ఆర్. ఈశ్వరి గాత్రంలోని చురుకుదనం జతకావడం పాటకు ఉత్సాహాన్ని ఇచ్చింది. ఛాంగురే బంగారు రాజా కూడా జానపద లయ, సరసత, చలాకీతనాన్ని ముందుకు తెచ్చిన గీతం. జిక్కి తన సహజ మాధుర్యాన్ని కోల్పోకుండా పదాలను చురుకుగా పలికించడం ద్వారా పాటకు ప్రత్యేకమైన జీవం పోశారు.
స్వాగతం సుస్వాగతం పి. సుశీల, పి. లీల గాత్రాల్లో వినిపించే ఉత్సవ గీతం. రెండు గాత్రాల స్వచ్ఛత, సమన్వయం, లయబద్ధత ఈ పాటకు సామూహిక ఉత్సాహాన్ని ఇచ్చాయి. పౌరాణిక కథలోని రాజసిక వాతావరణాన్ని సంగీతం ద్వారా ఉత్సవంగా మార్చడం ఈ గీతం ప్రత్యేకత. పి. సుశీల మృదుత్వానికి పి. లీల గాత్రం జతకావడం పాటకు స్త్రీల సమూహ గాన స్వభావాన్ని ఇచ్చింది.
ఏమిటయా నీ లీల కృష్ణా అనే పి.బి. శ్రీనివాస్ గీతం కృష్ణుడి లీలలను ప్రశ్నించే నారదుడి దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆయన గాత్రంలోని ప్రశాంతత, పదాల స్పష్టత, భావాన్ని మృదువుగా వ్యక్తం చేసే శైలి నారదుడి పాత్రకు సరిపోయాయి. కృష్ణుడి దైవత్వాన్ని నేరుగా స్తుతించకుండా, ఆయన చర్యల వెనుక ఉన్న మర్మాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తిగా గీతాన్ని మలచడం సాహిత్యపరంగా కూడా ఆసక్తికరమైన విధానం.
బళా బళా నా బండి మాధవపెద్ది సత్యం గాత్రంలోని సహజమైన చలాకీతనానికి ఉదాహరణ. పౌరాణిక కథలోని గంభీరత మధ్య ఇలాంటి పాటలు ప్రేక్షకుడికి తేలికైన వినోదాన్ని అందిస్తాయి. కొసరాజు సులభమైన పదప్రయోగం, టి.వి. రాజు లయాత్మక స్వరకల్పన, మాధవపెద్ది సత్యం గాత్రంలోని ఉత్సాహం కలిసి పాటను వినోదాత్మకంగా తీర్చిదిద్దాయి.
నల్లనివాడు పద్మనయనంబులవాడు వంటి పద్యాలు చిత్రంలోని సాహిత్య, శాస్త్రీయ పరిమాణాన్ని పెంచాయి. పి.బి. శ్రీనివాస్ గాత్రంలోని స్పష్టత పద్యంలోని పదసౌందర్యాన్ని ముందుకు తెచ్చింది. దుర్మదాంధుడు బాంధవద్రోహి వంటి పద్యాల్లో మాధవపెద్ది సత్యం గంభీరమైన స్వరంతో నాటకీయతను పెంచారు. పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు పాడిన పద్యాలు కూడా పాత్రల ఆవేశం, సందర్భంలోని నాటకీయతను బలపరిచాయి. ఈ విధంగా పాట, పద్యం, సంభాషణ అనే మూడు రూపాలు చిత్రంలో పరస్పర పూరకంగా పనిచేశాయి.
శ్రీకృష్ణ పాండవీయం సంగీతానికి ప్రత్యేకమైన బలం గాయకుల ఎంపికలోనూ ఉంది. ఘంటసాల గాత్రం కృష్ణుడి గంభీరత, చమత్కారం, భావోద్వేగానికి సరిపోగా, పి. సుశీల, పి. లీల వంటి గాత్రాలు మృదువైన స్త్రీ భావాలను అందించాయి. పి.బి. శ్రీనివాస్ స్వరం నారదుడి ప్రశాంతమైన మేధస్సుకు అనుకూలించింది. జిక్కి, ఎల్.ఆర్. ఈశ్వరి జానపద సరసతను తీసుకురాగా, మాధవపెద్ది సత్యం, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు పద్యాలకు నాటకీయ బలాన్ని ఇచ్చారు. ఈ ఎంపిక వల్ల ఒక్కో గీతానికి దాని స్వంత గాత్ర స్వరూపం ఏర్పడింది.
సంగీతం, నటన, దర్శకత్వం పరస్పరం బలపరచుకున్న తీరు చిత్ర విజయానికి ముఖ్యమైన కారణం. కృష్ణుడి మేధస్సు సంభాషణలో మాత్రమే కాదు, పాటలోనూ వ్యక్తమవుతుంది. దుర్యోధనుడి గర్వం అతని సంభాషణల్లోనే కాకుండా అతని దృశ్య రూపకల్పనలోనూ కనిపిస్తుంది. పాండవుల వ్యక్తిత్వ భేదాలు నటనతో పాటు సంగీత సందర్భాల్లోనూ ప్రతిఫలిస్తాయి. ఈ సమన్వయం వల్ల ఏ విభాగమూ విడిగా ప్రదర్శనగా కనిపించకుండా, కథలో అంతర్భాగంగా మారింది.
చిత్ర నిర్మాణానికి సంబంధించిన మరో విశేషం నాట్, రామకృష్ణ సినీ స్టూడియోస్ నిర్మాణ వ్యవస్థ. భారీ తారాగణం, పౌరాణిక సెట్లు, ద్విపాత్రాభినయానికి అవసరమైన చిత్రీకరణ, పాటల కోసం రూపొందించిన ప్రత్యేక దృశ్యాలు, సమూహ సన్నివేశాలు అన్నింటినీ సమన్వయం చేయడం పెద్ద నిర్మాణ సవాలు. నిర్మాత నందమూరి త్రివిక్రమరావు, దర్శకుడు ఎన్.టి. రామారావు కలిసి ఈ అంశాలను ఒక సమగ్ర నిర్మాణ ప్రణాళికలో నిర్వహించారు.
వెంపటి సత్యం నృత్య రూపకల్పన కూడా చిత్ర దృశ్య వైభవానికి తోడ్పడింది. పౌరాణిక చిత్రాల్లో నృత్యం కేవలం అలంకారం కాకుండా దేవలోక, రాజసభ, ఉత్సవ సందర్భాల వాతావరణాన్ని నిర్మించే సాధనంగా పనిచేస్తుంది. సంగీతంలోని లయకు అనుగుణంగా నృత్యాన్ని దృశ్య రూపంలోకి తీసుకురావడం ద్వారా పాటల ప్రభావాన్ని పెంచారు.
శ్రీకృష్ణ పాండవీయం 1966లో విడుదలైన తరువాత వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైంది. తొమ్మిది కేంద్రాల్లో శతదినోత్సవాన్ని పూర్తి చేసి, అనేక ప్రాంతాల్లో దీర్ఘకాలిక ప్రదర్శనను సాధించింది. ఈ చిత్రానికి నందమూరి త్రివిక్రమరావుకు ద్వితీయ ఉత్తమ చిత్రంగా రజత నంది పురస్కారం లభించింది. అధికారిక పురస్కారంతో పాటు ఎన్.టి. రామారావు ద్విపాత్రాభినయం, ఆయన దర్శకత్వ ప్రతిభ, టి.వి. రాజు సంగీతం, సముద్రాల రచన, రవికాంత్ నాగాయిచ్ ఛాయాగ్రహణం చిత్రానికి దీర్ఘకాలిక గుర్తింపును తెచ్చాయి. ముఖ్యంగా మత్తువదలరా నిద్దుర, ప్రియురాల సిగ్గేలనే, ఛాంగురే బంగారు రాజా, నల్లనివాడైన ఓ చెలి వంటి పాటలు చిత్ర సంగీత వారసత్వంలో స్థిరమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి.
శ్రీకృష్ణ పాండవీయం యొక్క అసలైన ప్రాముఖ్యత ఒక విజయవంతమైన పౌరాణిక చిత్రంగా మాత్రమే చూడలేం. మహాభారతంలోని పరిచితమైన పాత్రలను కొత్త మానసిక దృష్టితో చూపించడం, కృష్ణుడి మేధస్సును కథకు కేంద్రంగా నిలపడం, దుర్యోధనుడి వ్యక్తిత్వాన్ని సమాంతరంగా నిర్మించడం, ఒకే నటుడితో రెండు పూర్తి విభిన్న పాత్రలను విశ్వసనీయంగా ఆవిష్కరించడం, పౌరాణిక దృశ్యాలకు సమర్థమైన కెమెరా భాషను ఉపయోగించడం, సంగీతాన్ని కథనంలో అంతర్భాగంగా మలచడం ఈ చిత్రాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టాయి.
ముఖ్యంగా ఎన్.టి. రామారావు దర్శకుడిగా తీసుకున్న నిర్ణయాల్లో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది కృష్ణుడిని దైవిక మహిమతో పాటు మానవ మేధస్సు కలిగిన నాయకుడిగా చూపించడం. దుర్యోధనుడికి ఆయన ఇచ్చిన గంభీరమైన ప్రతిరూపం దానికి వ్యతిరేక ధ్రువాన్ని సృష్టించింది. ఈ రెండు పాత్రల మధ్య ఉన్న మానసిక, రాజకీయ సంఘర్షణే చిత్రానికి నాటకీయ బలాన్ని ఇచ్చింది. టి.వి. రాజు సంగీతం ఆ సంఘర్షణకు మెలోడీ, భక్తి, శృంగారం, హాస్యం, జానపదత, పద్యగాన రూపాల్లో భావోద్వేగ విస్తృతిని అందించింది.
అందువల్ల శ్రీకృష్ణ పాండవీయం 1966 నాటి తెలుగు పౌరాణిక సినిమా వైభవానికి మాత్రమే ప్రతీక కాదు. కథ, దర్శకత్వం, ద్విపాత్రాభినయం, ఛాయాగ్రహణం, కళా రూపకల్పన, సంపాదకత్వం, సంగీతం, నృత్యం అన్నీ ఒకే సృజనాత్మక దిశలో పనిచేసిన సమగ్ర చిత్ర నిర్మాణానికి ఇది ఒక మంచి ఉదాహరణ. పరిచితమైన మహాభారత కథను ప్రేక్షకుడికి మళ్లీ ఆసక్తికరంగా అనుభూతి చేయించగలిగిన దాని సామర్థ్యమే ఈ చిత్రాన్ని కాలాతీతంగా నిలబెట్టింది.
