26, సెప్టెంబర్ 2026, శనివారం

సంగీత విదుషీమణి, సంగీతశాస్త్రవేత్త టి. ఎస్. సత్యవతి

డా. టి. ఎస్. సత్యవతి గారు కర్ణాటక సంగీతం, సంస్కృతం, భారతీయ సంస్కృతి రంగాలలో ప్రసిద్ధి పొందిన విదుషీమణి.

విదుషి సత్యవతి గారు 1954 సెప్టెంబరు 26న టి. ఎస్. శ్రీనివాసమూర్తి, రంగలక్ష్మి దంపతులకు జన్మించారు. సంగీతంలో విశేషమైన సాధన చేయడమే కాకుండా సంస్కృత సాహిత్యంలోనూ గొప్ప పాండిత్యాన్ని సంపాదించారు. సంస్కృతంలో ఎం.ఎ., ఎం.ఫిల్., పిహెచ్.డి. పట్టాలు పొందారు. బెంగళూరులోని విద్యావర్ధక సంఘ మహిళా ప్రథమ శ్రేణి కళాశాలలో మూడు దశాబ్దాలకు పైగా అధ్యాపకురాలిగా సేవలందించారు.

కర్ణాటక కళాశ్రీ విదుషి వసంత మాధవి, పద్మభూషణ్ ఆర్. కె. శ్రీకంఠన్ గార్ల వద్ద సంగీత గాత్రంలో శిక్షణ పొందారు. సంగీత కళారత్న బి. వి. కె. శాస్త్రి గారి వద్ద సంగీతశాస్త్రాన్ని అభ్యసించారు. సంగీత కళారత్న విద్వాన్ బెంగళూరు కె. వెంకటరామ్ గారి వద్ద మృదంగ వాదనలోనూ శిక్షణ పొందారు.

సత్యవతి గారు కేవలం రెండేళ్ల వయసులోనే మైసూరు మహారాణి లక్ష్మీ అమ్మణ్ణి సమక్షంలో గానం చేసి ప్రశంసలు పొందిన అసాధారణ ప్రతిభాశాలి. పదహారేళ్ల వయసులో కర్ణాటక గానకళా పరిషత్‌లో తన తొలి సభా కచేరీ నిర్వహించారు. దేశంలోని అనేక ప్రతిష్ఠాత్మక వేదికలపై కచేరీలు చేశారు. 1985 సార్క్ శిఖరాగ్ర సమావేశం, అక్క ప్రపంచ సదస్సులతో సహా వివిధ దేశాలలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలలో తన సంగీతంతో శ్రోతలను అలరించారు.

గాత్ర కచేరీలకే పరిమితం కాకుండా రాష్ట్ర, జాతీయ, అంతర్జాతీయ సదస్సులలో అనేక ఉపన్యాస ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. వివిధ వాగ్గేయకారులు, హరిదాసులు, కవుల గురించి ఆమె నిర్వహించిన ప్రత్యేక కార్యశాలలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు పొందాయి. అత్యంత క్లిష్టమైన రాగమాలిక తాళావధాన పల్లవులను రూపొందించి, గానం చేసి, ప్రదర్శించిన ప్రతిభ ఆమె సొంతం. ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్‌లలో అనేక కార్యక్రమాలకు దర్శకత్వం వహించారు. దక్షయజ్ఞం, గీతగోవిందం, అభిజ్ఞాన శాకుంతలం వంటి అనేక నృత్యరూపకాలకు సంగీత దర్శకత్వం చేశారు. ఆమె సంగీత రికార్డింగులు అనేకం విడుదలయ్యాయి. సంగీతం, సంస్కృతం, సంస్కృతికి సంబంధించిన అనేక పరిశోధనాత్మక వ్యాసాలు, పుస్తకాలు రచించారు. ఎంతోమంది విద్యార్థులకు ఉన్నత స్థాయి సంగీత శిక్షణనిచ్చి వారిని కళాకారులుగా తీర్చిదిద్దడంలో కీలకపాత్ర పోషించారు. నేడు ఆమె శిష్యులలో అనేకమంది వివిధ వేదికలపై కచేరీలు చేస్తూ పేరు పొందుతున్నారు.

సత్యవతి గారు కర్ణాటక సంగీత నృత్య అకాడమీ సభ్యురాలిగా, కన్నడ మరియు సంస్కృతి శాఖ ఆధ్వర్యంలోని హరిదాస, వచనాల ధ్వనిముద్రణలకు దర్శకురాలిగా, ఇందిరాగాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్ దక్షిణ ప్రాంతానికి వనరుల వ్యక్తిగా సేవలందించారు. బెంగళూరు విశ్వవిద్యాలయం బోర్డ్ ఆఫ్ స్టడీస్ సభ్యురాలిగా, బోర్డ్ ఆఫ్ ఎగ్జామినర్స్ అధ్యక్షురాలిగా, కర్ణాటక సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయ పరిపాలనా మండలి సభ్యురాలిగా, దిశా వ్యక్తిత్వ వికాస కేంద్రం మార్గదర్శక మండలి సభ్యురాలిగా, కర్ణాటకలోని వివిధ విశ్వవిద్యాలయాలకు వనరుల వ్యక్తిగా అనేక బాధ్యతలను విజయవంతంగా నిర్వహించారు.

భారతీయ విద్యాభవన్ సత్యవతి గారి చతుఃషష్టి కళే అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించింది. బెంగళూరు విశ్వవిద్యాలయం కోసం ఆమె పాఠ్యగ్రంథాన్ని రచించారు. ఇందిరాగాంధీ జాతీయ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం కోసం సంస్కృత–సంస్కృతి శ్రేణి కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఇండియా ఫౌండేషన్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్ సహకారంతో అనన్య సంస్థ కోసం పిల్లల్లో శాస్త్రీయ సంగీతంపై అభిరుచిని పెంపొందించేందుకు హాడు హక్కి అనే 21 భాగాల కార్యక్రమానికి దర్శకత్వం వహించి నిర్వహించారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతులపై ఆమె చేసిన విశేష కృషి దీక్షితానుభావః పేరుతో పలు సంగీత సంపుటాలుగా వెలువడింది. ఇందులో ముత్తుస్వామి దీక్షితుల 124 కృతులు పొందుపరచబడ్డాయి. అదేవిధంగా త్యాగరాజస్వామి వారి 108 కృతులతో కూడిన విస్తృతమైన ప్రాజెక్టు కూడా చేపట్టారు.

సంగీతం, సంస్కృతం, భారతీయ సంస్కృతి రంగాలలో విశిష్టమైన సేవలందించిన డా. టి. ఎస్. సత్యవతి గారికి కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. అంతకుముందు మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీ నుంచి మూడుసార్లు ఉత్తమ యువ గాయని పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. కర్ణాటక గానకళా పరిషత్ గానకళాశ్రీ పురస్కారం, అనన్య పురస్కారం అందుకున్నారు. గానవిశారదే, నాదజ్యోతి, గానచతుర్దండీ, సంగీత సరస్వతి, కర్ణాటక సంగీత కళారత్న వంటి అనేక బిరుదులు ఆమెను వరించాయి. ఇస్కాన్, ఆవణి శంకర మఠం ఆస్థాన విదుషి గౌరవాలతో పాటు శ్రీ షణ్ముఖానంద భారతరత్న డా. ఎం. ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి సంగీత ప్రచార్య గౌరవం వంటి అనేక ప్రతిష్ఠాత్మక సత్కారాలను అందుకున్నారు.

సంగీత గాత్రం, సంగీతశాస్త్రం, సంస్కృత సాహిత్యం, అధ్యాపనం, పరిశోధన, సంగీత దర్శకత్వం, శిష్య శిక్షణ వంటి విభిన్న రంగాలలో విశేషమైన కృషి చేసిన డా. టి. ఎస్. సత్యవతి గారికి జన్మదిన సందర్భంగా హృదయపూర్వక శుభాకాంక్షలు. 


దాశరథీ శతకం - స్థూల పరిశీలన


దాశరథీ శతకం లాంటి సాహిత్యం ఒక సమగ్రమైన జీవన పాఠ్యాంశమని నా అభిప్రాయం. సరే, వందకు పైగా పద్యాలున్నాయి కాబట్టి శతకం అన్నాము. మరి ఒక సంపుటిగా వాటి సమగ్రత, విశిష్టత ఏమిటి అన్న అంశాన్ని పరిశీలిద్దాము. 

పద్యాలు వల్ల ప్రయోజనాలు బహుళం. ప్రధానంగా భాషాపరిజ్ఞానం కాగా, సంస్కృతి, సాంప్రదాయాలు, దేశకాలమాన పరిస్థితులు, కవిలోని అంతరంగ ఔన్నత్యం, ఇలాంటి శతకాలైతే ఆధ్యాత్మిక సందేశం ఇవి మిగిలిన ప్రయోజనాలు. 

దాశరథీ శతకం ముగింపులో గోపన్న తన వ్యక్తిగత వివరాలు తెలిపారు - ఆత్రేయస గోత్రం, లింగనమంత్రి కుమారుడనని, ఆదిశాఖ అని, కంచెర్ల కులోద్భవుడనని చెప్పారు. అంతే కాదు, రఘునాథ భట్టరార్యులను గురువుగా భావించి శ్రీవైష్ణవ సాంప్రదాయాన్ని స్వీకరించి తిరునామములు ధరించి రామ తారక మంత్రాన్ని పొందానని చెప్పారు. కాబట్టి, అంతటితో కవి పరిచయం సమగ్రంగా జరిగినట్లే.  

ఇక మిగిలిన పద్యాల దశ-దిశ ఎలా ఉన్నాయో చూద్దాము. 

ఏడవ పద్యంలో గోపన్న ఒక ముఖ్యమైన విషయం చెప్పారు. లౌకికంగా ఉపాధి కొరకు కవిత్వము చెప్పే ఇతర కవులలాగే తాను తొలుత అంధుడనై మానవులకు తన కావ్యమును సమర్పించానని, ఆ తప్పు గ్రహించి రాముని పాదాల వద్ద కావ్యాన్ని ఉంచానని, ఆ కావ్యానికి పవిత్రతను ఇచ్చి తన పలులుకులలో అమృతధారలు ఒలికేలా చేయమని రాముని వేడుకున్నారు. కవి ప్రస్థానంలో ఇది అతి ముఖ్యమైన మైలురాయి. ఫలాపేక్షను వదిలి రాముని శరణు కోరటం అనేది గోపన్నను శాశ్వతం చేయటంలో తొలి అడుగు.   

పండితరక్షకుడు, అన్ని పాపాల నుండి తప్పించేవాడు, బ్రహ్మేంద్రాదులచే పూజించబడేవాడు, రావణుడి తలలు తెగనరికిన విలువిద్యాప్రవీణుడు అని పేరొందిన రామకీర్తికాంతకు తన పద్యసంపుటిని పూమాలగా అంకితం చేస్తున్నాను అని కవిలో ఉండే అహంకారాన్ని వీడనాడారు.  

దీనికి ముందడుగా, తదుపరి అడుగులుగా రాముని శ్రీరాముని గుణగణాలను పొందుపరచారు. ఇవి శతకంలో సింహభాగం. అందులో రాముని రూపలావణ్యమొక పక్క, గుణవిభవములు ఇంకొక పక్క, రామ మంత్ర మహత్తు మరొక పక్క. శ్రీమహావిష్ణువు అవతారంగా రాముడు, లక్ష్మీదేవి సీతగా, శ్రీహరి సేవకులే వైష్ణవాచారులుగా, విరజానది గౌతమిగా, మొత్తం మీద భద్రగిరే వైకుంఠంగా ఆవిష్కరించారు గోపన్న. 

ఇవి కాకుండా తన కావ్యలక్షణాన్ని కూడా 11,12,13 పద్యాలలో ప్రస్తావించారు. మొత్తంగా ఉత్పలమాల, చంపకమాలల రూపంలోనే పద్యాలను రచించాను అని చెప్పారు, దోషాలున్నా అవి రాముని మేరునగధీరత్వము ముందు ఏ మాత్రం ప్రభావం చూపవని చెప్పారు. 

తనకు రామనామమనే నిధి భక్తియనే అంజనముతో లభ్యమైనదని తన ఆనందాన్ని వ్యక్తపరచారు. అనేకాననేక మహిమలు కలిగిన రాముడు తనకు ఆత్మారాముడని, ఆ రాముని పదకమలములను తాను ఆశ్రయించానని నొక్కివక్కాణించారు. రామభక్తి సామ్రాజ్యంలో ఉండే ప్రతి ఒక్క నిజభక్తుని లక్షణమిదే. 

రాముని తాను ఏ విధముగా కొలువదలచుకున్నాడో, రామనామామృతపానము వల్ల ఎటువంటి అనుభూతులు కలిగాయో స్పష్టంగా తన పద్యాలలో చెప్పారు. రామావతారంలో అనేకులకు ఆశ్రయము, మోక్షమిచ్చినట్లు తనను కూడా కాపాడమని వేడుకున్నారు. తల్లివై పెంచి, తండ్రివై రక్షించి, వైద్యుడవై ఇంద్రియరోగముల నుంఛి కాపాడమని విన్నవించుకున్నారు. చెడ్డవారిని కూడా కాచావు, నన్ను కావలేవా అని ప్రశ్నించారు. కలియుగంలో మానవుల కష్టాలను విస్మరిస్తే ఎలా అని నిలదీశారు. అనేక రూపాలలో భయాందోళనలు కలిగినప్పుడు రామలక్ష్మణులు ఇరువురూ నిలిచి కాపాడాలని విజ్ఞప్తి చేశారు. లోకకల్యాణానికి శతకంలో పెద్ద పీటే వేశారు గోపన్న.  

కోతిలాంటి మనసు చేసే దుష్కర్మల వల్ల వచ్చే దోషాలను తొలగించి కాపాడమని భక్తిపూర్వకంగా విన్నవించుకున్నారు. తాను చేసిన పాపాలకు చిత్రగుప్తుడేమి లెక్కలు వేస్తాడో, యమభటులు ఏమి శిక్ష విధిస్తారో, నీవే దిక్కు అని శరణాగతిని ప్రకటించారు. ఆనాడు ద్రౌపది వేడుకుంటే వచ్చి మానము కాపాడావు, నా పట్ల పరాకు ఎందుకు ప్రశ్నించారు.   

రాముని విరాట్స్వరూపాన్ని కొన్ని పద్యాలలో అద్భుతంగా అవిష్కరించారు గోపన్న. రాముని తత్త్వము సాత్వికమని, అమృత సముద్రము ఇల్లని, ఆదిలక్ష్మి యిల్లాలని, సృష్టికర్త బ్రహ్మ కొడుకని, భూమే సింహాసనము, ఆకాశమే గొడుగని, సూర్యచంద్రులే కనులని, ఆదిశేషువు పానుపని, కాన నీవు సర్వమయుడవని చెప్పారు. నిన్ను కొలుస్తున్నాను, నాకు మళ్లీ నరాధమునిగా జన్మవద్దు, ఈ జననమరణాల నుండి మోక్షమివ్వమని కోరారు.  

తదుపరి, మత్స్య కూర్మ వరాహ నారసింహ వామన పరశురామ రామ బలరామకృష్ణ బుద్ధ కల్కి రూపములలో విశేష అవతారములను, వాటి లక్షణాలను, ప్రయోజనాలను పద్యాలలో ఆవిష్కరించారు. మాయావశులై అజ్ఞానంలో కొట్టుకుంటూన్న మనుషులకు రామతత్వమెలా ముక్తిమార్గమో అనేక పద్యాలలో పునరుద్ఘాటించారు. భ్రమరము కీటకాన్ని తీసుకుని ఝుంకారము చేస్తూ పాలించటం వల్ల ఆ కీటకం కూడా భ్రమరమైనట్లు భక్తి ఝుంకారముతో జన్మదుఃఖాదిక బంధురుడైన మానవునికి పరమాత్మ ముక్తి కలిగిస్తాడని అద్భుతమైన ఉపమానాలతో అనేక పద్యాలలో భక్తి, శరణాగత ప్రపత్తుల ప్రాముఖ్యతను చాటారు.   

పైన వివరాలు పరిశీలిస్తే మనిషి జీవితంలోని ప్రతికోణాన్ని వికారాలను, వైరాగ్యాలను, నిష్ఠూరాలను, ఔన్నత్యాలను దాశరథీ శతకం పరమాత్మ అనే మహచ్ఛక్తి ముందు నిలిపి సాత్విక మార్గాల ద్వారా దోషహరుడై మానవుడు ముక్తిని పొందుతాడు అన్న సనాతనధర్మ సారాంశాన్ని మరో మారు అందమైన ఉత్పలమాల-చంపకమాల పద్యాల రూపాలలో మనకు వారసత్వ సంపదగా అందజేశారు.  

కాంచనవస్తుసంకలిత కల్మషమగ్నిపుటంబు వెట్టి వా
రించినరీతినాత్మనిగిడించిన దుష్కరదుర్మలత్రయం
బంచిత భక్తియోగ దహనార్చి దగుల్పకపాయునే కన
త్కాంచన కుండలాభరణ దాశరథీ కరుణాపయోనిధీ! 

కరుణాసముద్రుడవైన దశరథరామా! బంగారమునకంటిన కల్మషములు నిప్పులో పుటము పెట్టుటచే పోయినట్లు, ధనపుత్రదారేషణాదులచే ఆపాదింపబడు పాపములన్నియూ నీయందు భక్తియనే అగ్నివలన తొలగిపోవును కదా! 

చిన్నతనంలోనే పిల్లలకు ఈ శతక పద్యాలు నేర్పి భావాన్ని వారి వ్యక్తిత్వాలలోకి రంగరిస్తే, ఇంక ఎన్నటికీ వారు పరధర్మాల దారి పట్టరు, అజ్ఞానంలో కొట్టుకుపోరు. అందుకే దాశరథీ శతకం సమగ్ర వ్యక్తిత్వవికాస సాధనం. 

శ్రీరామజయం. 


తిరుమలగిరిరాయ - అన్నమాచార్యుల వారి కృతి


తిరుమలగిరిరాయ దేవరాహుత్తరాయ
సురతిబిన్నాణరాయ సుగుణకోనేటిరాయ

సిరులసింగారరాయ చెలువపు తిమ్మరాయ
సరసవైభవరాయ సకలవినోదరాయ
వరవసంతములరాయ వనితలవిటరాయ
గురుతైన తేగరాయ కొందలకోనేటిరాయ 

గొల్లెతలవుద్దండరాయ గోపాలకృష్ణరాయ
చల్లువెద జాణరాయ చల్లపరిమళరాయ
చెల్లుబడి ధర్మరాయ చెప్పరాని వలరాయ
కొల్లలైన భోగరాయ కొండలకోనేటిరాయ 

సామసంగీత రాయ సర్వమోహనరాయ
ధామవైకుంఠరాయ దైత్యవిభాళరాయ
కామించి నిన్ను కొరితే కరుణించితివి నన్ను
శ్రీమంతుడా నీకు జయ శ్రీవేంకటరాయ 

ఓ తిరుమలగిరిరాయా! దేవతా సమూహమును నియంత్రించే రౌతువు! శృంగారకళలలో నేర్పరియైన సుందరుడా! సుగుణాలకు నిలయమైన కోనేటిరాయా! సంపదలతో, అలంకారాలతో శోభిల్లే శృంగారమూర్తీ! అందాలకు నెలవైన శ్రేష్టుడా! సరసమైన వైభవంతో వెలిగేవాడా! సకల వినోదాలకు నిలయమైనవాడా! శ్రేష్ఠమైన వసంతాల ప్రభువా! వనితలను ఆకర్షించే సుందరుడా! గొప్పతనంతో ప్రసిద్ధుడైన త్యాగరాయా! కొండలపై వెలసిన కోనేటిరాయా! గోకులానికి శ్రేష్ఠుడైన గోపాలకృష్ణరాయా! చల్లని వెన్నను ఆస్వాదించడంలో నేర్పరియైనవాడా! చల్లని సుగంధాలతో పరిమళించేవాడా! లోకంలో ధర్మాన్ని నిలబెట్టే ధర్మరాయా! మాటలతో వర్ణించలేనంత మనోహరుడా! అపారమైన భోగసంపదలకు అధిపతివైన కొండల కోనేటిరాయా! సామవేద సంగీతస్వరూపుడా! సర్వజనులను మోహింపజేసే సర్వమోహనరాయా! వైకుంఠమే నీ నివాసమైన వైకుంఠరాయా! దైత్యులను సంహరించే వీరుడా! నేను కోరికతో నిన్ను ఆశ్రయించి వేడుకొనగా నాపై కరుణ చూపించావు. సమస్త ఐశ్వర్యాలతో విరాజిల్లే శ్రీమంతుడా! శ్రీ వేంకటరాయా! నీకు జయము, జయము.

మోహన రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ అన్నమాచార్యుల వారి కృతిని శోభారాజు గారు ఆలపించారు.  

కట్టెదుర వైకుంఠము కాణాచయిన కొండ - అన్నమాచార్యుల వారి కృతి

కట్టెదుర వైకుంఠము కాణాచయిన కొండ
తెట్టలాయ మహిమలే తిరుమల కొండ

వేదములే శిలలై వెలసినది కొండ
యేదెస బుణ్యరాసులే యేరులైనది
కొండకాదిలి బ్రహ్మాదిలోకముల కొనల కొండ
శ్రీదేవుడుండేటి శేషాద్రి కొండ 

సర్వదేవతలు మృగజాతులై చరించేకొండ
నిర్వహించి జలధులే నిట్టచరులైన కొండ
వుర్విదపసులే తరువులై నిలచిన కొండ
పూర్వటంజనాద్రి యీ పొడవాటి కొండ

వరములు కొటారుగా వక్కాణించి పెంచే కొండ
పరగు లక్ష్మీకాంతు సోబనపు కొండ\
కురిసి సంపదలెల్ల గుహల నిండిన కొండ
విరివైనదదివో శ్రీవేంకటపు కొండ 

ఎదురుగా కనిపిస్తున్న ఈ తిరుమల కొండే భూమిపై ప్రత్యక్షమైన వైకుంఠము; లెక్కకు అందని మహిమలకు నిలయమైన దివ్యమైన కొండ. ఈ కొండపై ఉన్న శిలలే వేదాలు రూపుదాల్చి వెలసినట్లున్నాయి. అన్ని దిక్కులలోని పుణ్యరాశులే ఇక్కడ ప్రవహించే ఏరులుగా మారినట్లున్నాయి. బ్రహ్మలోకము మొదలైన దివ్యలోకాల శిఖరాలన్నింటికీ మించిన ఈ కొండ. శ్రీమహావిష్ణువు నివసించే పవిత్రమైన శేషాద్రి. సర్వదేవతలే ఇక్కడ వివిధ మృగజాతుల రూపాలలో సంచరిస్తున్నారు. సముద్రాలే తమ స్వరూపాన్ని మార్చుకొని ఇక్కడి జలచరాలుగా నివసిస్తున్నాయి, భూమిపై తపస్సు చేసే మహాతపస్వులే వృక్షాలుగా నిలిచి స్వామిని సేవిస్తున్నారు. పూర్వం అంజనాద్రిగా ప్రసిద్ధి పొందిన ఈ ఎత్తైన కొండ ఎంతో పవిత్రమైనది. కోరిన వరాలను సమృద్ధిగా ప్రసాదిస్తూ తన మహిమను మరింతగా చాటుతున్న కొండ ఇది, లక్ష్మీదేవికి పతియైన శ్రీమహావిష్ణువు వెలసిన శోభాయమానమైన కొండ ఇది. సమస్త సంపదలు వర్షించినట్లుగా దీని గుహలన్నీ సంపదలతో నిండి ఉన్నాయి. అదిగో, విశాలంగా విరాజిల్లుతున్న ఆ శ్రీ వేంకటాచలమే సాక్షాత్తు వైకుంఠస్వరూపమైన తిరుమల కొండ.

హిందోళ రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ అన్నమాచార్యుల వారి కృతిని ప్రియ సోదరీమణులు హరిప్రియ-షణ్ముఖప్రియ ఆలపించారు.   


మారకోటి కోటి లావణ్య - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి


మారకోటి కోటి లావణ్య మాం పాలయ ధీరాగ్రగణ్య వాసుకి వలయ ధర

దారుకావన తపోధన తరుణీ మోహకార భిక్షాటన వేషధర శంకర

విరక్తానాం విదేహ కైవల్యదాన విచక్షణ భక్తానాం అభయ ప్రదాన
విరించాది సకల దేవోపాస్యమాన విభూతి రుద్రాక్షాభిమాన
పరశుమృగాగ్ని కపాల డమరుకందధాన పరమాద్వైత తాత్పర్యానుసంధాన
పర వామదేవాది సకల విరాజమాన పరమేశ్వర గురుగుహ సమాన భాసమాన 

మన్మథుని కోటి కోటి రూపాల లావణ్యానికి సమానమైన అపార సౌందర్యము కలిగిన ఓ శంకరా! ధీరులలో అగ్రగణ్యుడవైన, వాసుకి సర్పాన్ని ఆభరణంగా ధరించిన నన్ను కాపాడుము. దారుకావనంలోని తపోధనులైన ఋషి పత్నులను మోహింపజేసిన భిక్షాటన రూపాన్ని ధరించిన శంకరుడవు. విరక్తులకు దేహబంధము లేని కైవల్యమోక్షాన్ని ప్రసాదించడంలో నిపుణుడవు. భక్తులకు అభయాన్ని ప్రసాదించేవాడవు. బ్రహ్మ మొదలైన సమస్త దేవతలచే ఉపాసించబడేవాడవు. విభూతి, రుద్రాక్షలను ప్రీతితో ధరించేవాడవు. పరశువు, జింక, అగ్ని, కపాలము, డమరుకము ధరించినవాడవు, పరమాద్వైత తత్త్వార్థాన్ని నిరంతరం అనుసంధానించేవాడవు. పర, వామదేవ మొదలైన సకల రూపాలలో విరాజిల్లేవాడవు. పరమేశ్వరుడవు. గురుగుహుడైన సుబ్రహ్మణ్యునితో సమానంగా ప్రకాశించేవాడవు. అటువంటి పరమశివా! నన్ను కాపాడుము.

ఆరభి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతిని బాంబే జయశ్రీ ఆలపించారు. 

చేతః శ్రీ బాలకృష్ణం భజరే - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి


చేతః శ్రీ బాలకృష్ణం భజరే రే

చింతితార్ధ ప్రద చరణారవిందం ముకుందం

నూతన నీరద సదృశ శరీరం నంద కిశోరం
పీత వసన ధరం కంబు కంధరం గిరిధరం
పూతనాది సంహారం పురుషోత్తమావతారం
శీతల హృదయ విహారం శ్రి రుక్మిణీ దారం 

నవనీత గంధ వాహ వదనం మృదు గదనం
నళిన పత్ర నయనం వటపత్ర శయనం
నవచంపక నాసికం అతసీ సుమ భాసకం
నతేంద్రాది లోకపాలకం మృగమద తిలకం
నవ తులసీ వనమాలం నారదాది ముని పాలం
కువలయాది పరిపాలం గురుగుహ నుత గోపాలం 

ఓ మనసా! బాలకృష్ణుని భజింపుము. కామ్యములను తీర్చే చరణారవిందములు కలిగిన ముకుందుని భజింపుము. క్రొత్త నీరుతో నిండిన నల్లని మేఘము వంటి శరీర ఛాయ కలవాడు, నందుని కుమారుడు, పీతాంబరము ధరించిన వాడు, శంఖము వంటి కంఠము కలవాడు, గోవర్ధన గిరిధరుడు, పూతనాది రాక్షస గణాన్ని సంహరించిన వాడు, పురుషోత్తముడైన అవతారుడు, సహృదయాలలో విహరించే వాడు, రుక్మిణీ దేవి పతి యైన బాలకృష్ణుని భజింపుము. నవనీతము, గంధము ముఖముపై కలవాడు, మృదువైన వాక్కు కలవాడు, నల్లని కలువ రేకుల వంటి కన్నులు కలవాడు, మఱ్ఱాకుపై శయనించే వాడు, అప్పుడే విరిసిన సంపెంగ పూవి వంటి ముక్కు కలవాడు, అవిసెపూవు వలె ప్రకాశించే వాడు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలచే నుతించబడిన వాడు, లోకేశ్వరుడు, కస్తూరి తిలకము, తులసీమాల ధరించిన వాడు, నారదాది మునులను పాలించే వాడు, భూమ్యాది గ్రహములను పరిపాలించే వాడు, గురుగుహునిచే నుతించబడిన వాడు అయిన గోపాలుని భజింపుము. 

ద్విజావంతి రాగంలోని ఈ కృతిని రంజని-గాయత్రి సోదరీమణులు గానం చేశారు. విని ఆనందించండి. 

25, సెప్టెంబర్ 2026, శుక్రవారం

వినాయకుని వలెను బ్రోవవే - త్యాగరాజస్వామి కృతి

 


వినాయకుని వలెను బ్రోవవే నిను వినా వేల్పులెవరమ్మా

అనాథరక్షకి శ్రీకామాక్షి సుజనాఘమోచని శంకరి జనని

నరాధములకును వరాలొసగనుండరాములై భూసురాది దేవతలు
రాయిడిని జెందరాదు దయ జూడరాదా కాంచీపురాధినాయకి

పితామహుడు జనహితార్థమై నిన్ను తా తెలియ వేడ తాళిమి గల
అవతారమెత్తి యికను తామసము సేయ తాళజాలము నతార్తిహారిణి

పురాణి దయచే గిరాలు మూకునికి రా జేసి బ్రోచు రాజధరి
త్యాగరాజుని హృదయ సరోజమేలిన రామసోదరి పరాశక్తి నను 

ఓ కాంచి కామాక్షీ! నీ కుమారుడైన వినాయకుడిని బ్రోచిన రీతి నన్ను కాపాడుము. నీవు అనాథులకు రక్షకియని, మంచివారికి పాపవిముక్తి కలిగించే శంకరివని నమ్మినాము తల్లీ! నీచమానవులకు నీవు వరాలివ్వగా బ్రాహ్మణులు, అధిదేవతలు అందరూ ఈ నీచుల ఒత్తిడిని పొందకూడదు. కాంచిపురానికి అధినాయకివైన కామాక్షీ దేవీ! దయ చూపించుము. జనుల హితము కోసము బ్రహ్మదేవుని ప్రార్థనపై పరదేవత నీవు కామాక్షీదేవిగా ఓర్పుగల అవతారమెత్తినావు కదా! ఇక మాపై పరాకు చేయకు, మేము తాళలేము, నీవు ప్రార్థించే వారి ఆర్తిని హరించే అమ్మవు! అనాది స్వరూపిణీ! నీ దయతో మూకునికి మాటలు వచ్చాయి. చంద్రుని శిరసున ధరించే తల్లీ! త్యాగరాజుని హృదయ కమలమును ఏలే రామసోదరివైన పరాశక్తివి నీవ్ ఉ. నన్ను వినాయకుని బ్రోచిన రీతి కాపాడుము.  

మధ్యమావతి రాగంలో స్వరపరచబడినె ఈ త్యాగరాజస్వామి కృతిని ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్ష్మి ఆలపించారు.  

సంగీత విదుషీమణి, సంగీతశాస్త్రవేత్త టి. ఎస్. సత్యవతి

డా. టి. ఎస్. సత్యవతి గారు కర్ణాటక సంగీతం, సంస్కృతం, భారతీయ సంస్కృతి రంగాలలో ప్రసిద్ధి పొందిన విదుషీమణి. విదుషి సత్యవతి గారు 1954 సెప్టెంబరు...