మురమళ్ళ శ్రీ భద్రకాళీ సమేత శ్రీ వీరేశ్వరస్వామి ఆలయం

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా, ఐ.పోలవరం మండలంలోని మురమళ్ళ గ్రామంలో శ్రీ భద్రకాళీ సమేత శ్రీ వీరేశ్వరస్వామి ఆలయం ఉంది. గౌతమీ గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలో, పచ్చని కొబ్బరితోటలు, సస్యశ్యామలమైన పొలాల మధ్య వెలసిన ఈ క్షేత్రం ప్రసిద్ధమైన శైవక్షేత్రాలలో ఒకటి. ఇక్కడ పరమశివుడు వీరభద్ర స్వరూపంలో వీరేశ్వరస్వామిగా, జగన్మాత భద్రకాళీదేవిగా పూజలందుకుంటున్నారు. ప్రతిరోజూ స్వామివారికి అమ్మవారితో కల్యాణం నిర్వహించడం ఈ ఆలయ ప్రధాన విశిష్టత. వివాహ సంబంధమైన ఆటంకాలు తొలగాలని, కుటుంబంలో సుఖశాంతులు నెలకొనాలని కోరుకునే భక్తులు ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శిస్తుంటారు.

క్షేత్ర స్థలపురాణం

ఈ క్షేత్ర స్థలపురాణం దక్షయజ్ఞంతో ముడిపడి ఉంది. దక్షప్రజాపతి నిర్వహించిన యజ్ఞంలో తన భర్త పరమశివునికి జరిగిన అవమానాన్ని సహించలేక సతీదేవి యోగాగ్నిలో దేహత్యాగం చేసింది. ఈ విషయం తెలిసిన పరమశివుడు తీవ్ర ఆగ్రహంతో తన జటాజూటం నుంచి వీరభద్రుని సృష్టించాడు. శివాజ్ఞ ప్రకారం వీరభద్రుడు దక్షయజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసి దక్షుని శిరస్సును ఖండించాడు. అనంతరం దేవతల ప్రార్థనతో దక్షునికి మేక తలను అమర్చి ప్రాణదానం చేసినట్లు పురాణకథనం.
అయితే దక్షయజ్ఞ విధ్వంసం తరువాత కూడా వీరభద్రుని ఉగ్రరూపం శాంతించలేదని మురమళ్ళ స్థలపురాణం చెబుతుంది. దేవతలు, మహర్షులు ఆయనను శాంతింపజేయడానికి అనేక ప్రయత్నాలు చేశారు. మహావిష్ణువు నరసింహస్వరూపంలో వచ్చి వీరభద్రుని శాంతింపజేయడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ ఆయన ఆగ్రహం తగ్గలేదు. చివరకు బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇతర దేవతలు ఆదిపరాశక్తిని ప్రార్థించారు. ఆమె భద్రకాళీదేవిని సుందరమైన కన్యారూపంలో వీరభద్రుని వద్దకు పంపింది. ఆమెను చూసిన వీరభద్రుని ఉగ్రత్వం శాంతించింది. దేవతలు, మహర్షుల సమక్షంలో వీరభద్రస్వామికి భద్రకాళీదేవితో గాంధర్వ వివాహం జరిగినట్లు క్షేత్రగాథ వివరిస్తుంది.

ఈ దివ్యకల్యాణాన్ని దర్శించడానికి అగస్త్యుడు, వసిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు, గౌతముడు, భరద్వాజుడు, భృగువు, కశ్యపుడు, మార్కండేయుడు, శుకమహర్షి, నారదుడు మొదలైన మహర్షులు సమావేశమయ్యారని స్థానిక సంప్రదాయం. మహర్షుల సమూహం సమావేశమైన ప్రదేశం కావడంతో దీనికి తొలుత ‘మునిమండలి’ అనే పేరు వచ్చిందని, కాలక్రమంలో అది ‘మురమళ్ళ’గా మారిందని చెబుతారు.

ఆలయ చరిత్ర, పునరుద్ధరణ

మురమళ్ళ ఆలయం ప్రాచీనమైనదిగా ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, దీని తొలి నిర్మాణకాలాన్ని ఖచ్చితంగా నిర్ధారించే శాసనాధారాలు స్పష్టంగా అందుబాటులో లేవు. స్థానిక కథనాల ప్రకారం, గోదావరి వరదలు, ఇతర ప్రకృతి వైపరీత్యాల కారణంగా పూర్వపు ఆలయం తీవ్రంగా దెబ్బతింది.

సుమారు వంద సంవత్సరాలకు పూర్వం కొమరగిరికి చెందిన శరభరాజు అనే ప్రముఖునికి వీరేశ్వరస్వామి స్వప్నంలో కనిపించి ఆలయ పునర్నిర్మాణానికి ఆదేశించారని చెబుతారు. శరభరాజు శివలింగాన్ని మరొక ప్రదేశానికి తరలించడానికి ప్రయత్నించగా అది మోయలేనంత బరువుగా మారిందట. అప్పుడు స్వామివారు తిరిగి స్వప్నంలో కనిపించి పూర్వపు ఆలయ ప్రదేశంలోనే ప్రతిష్ఠించాలని సూచించారని స్థలపురాణం వివరిస్తుంది.
అలాగే రౌతు పేరమ్మ అనే మహిళ సముద్రంలో పడవ ప్రమాదం నుంచి స్వామివారి అనుగ్రహంతో బయటపడిందని, కృతజ్ఞతగా ఆలయానికి కల్యాణమండపం నిర్మించిందని స్థానిక కథనం. ఈ వ్యక్తుల కాలం, నిర్మాణాల తేదీలకు స్వతంత్ర చారిత్రక నిర్ధారణ అవసరం.
భారతీయ సాంస్కృతిక వారసత్వ సంస్థ INTACH 2015లో రూపొందించిన అమలాపురం డివిజన్ వారసత్వ నిర్మాణాల జాబితాలో మురమళ్ళ శ్రీ భద్రకాళీ సమేత వీరేశ్వరస్వామి ఆలయాన్ని చేర్చింది. ఇది ఆలయానికి ఉన్న వారసత్వ ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ఆలయ నిర్మాణ విశిష్టత

సాధారణంగా శివాలయాలలో శివలింగం గర్భగుడిలో ఉండగా, అమ్మవారికి ప్రత్యేక సన్నిధి ఉంటుంది. కానీ మురమళ్ళలో వీరేశ్వరస్వామి శివలింగానికి ఎడమవైపున అదే గర్భగృహంలో భద్రకాళీదేవి దర్శనమిస్తుంది. ఉగ్రస్వరూపుడైన వీరభద్రుని శాంతింపజేసే శక్తిగా భద్రకాళీదేవి ఆయన పక్కనే కొలువై ఉండటం ఈ క్షేత్రానికి ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది.

2022 నవంబరు 28న కంచి కామకోటి పీఠాధిపతి ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించారు. స్వామివారు, అమ్మవారు ఒకే గర్భగృహంలో కొలువై ఉండటం, నిత్యకల్యాణ సంప్రదాయం ఈ క్షేత్ర ముఖ్య లక్షణాలు.

నిత్యకల్యాణం – మురమళ్ళ క్షేత్రానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు

మురమళ్ళను ‘నిత్యకల్యాణం పచ్చతోరణం’ అనే భావనతో భక్తులు స్మరిస్తారు. వీరేశ్వరస్వామి, భద్రకాళీదేవి దివ్యవివాహాన్ని ప్రతిరోజూ నిర్వహించడం ఇక్కడి అత్యంత ముఖ్యమైన ఆచారం. ముందుగా ఉత్సవమూర్తులను అలంకరించి, మంగళవాద్యాలు, వేదమంత్రాలు, సంప్రదాయ పూజలతో కల్యాణోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. కొన్ని సంప్రదాయ వర్ణనల ప్రకారం గ్రామోత్సవం, యక్షగాన గానం కూడా ఈ వేడుకలలో భాగంగా ఉంటాయి. అనంతరం పవళింపు సేవ నిర్వహిస్తారు. ఈ కల్యాణం కేవలం ఒక ఉత్సవంగా కాకుండా వీరభద్రుని ఉగ్రత్వం శాంతించి, శివశక్తుల అనుగ్రహం లోకానికి లభించిన సంఘటనకు ప్రతీకగా భావిస్తారు. ముఖ్యంగా వివాహం ఆలస్యమవుతున్న యువతీయువకుల పేరున కల్యాణసేవ చేయించడం ఇక్కడ ప్రసిద్ధి. దంపతుల మధ్య అన్యోన్యత, సంతానసౌభాగ్యం, కుటుంబశ్రేయస్సు కోసం కూడా భక్తులు ప్రార్థనలు చేస్తారు. ఇవి భక్తుల విశ్వాసాలు.

సాధారణంగా సాయంత్రం 6 గంటల నుంచి కల్యాణోత్సవాలు నిర్వహిస్తారని ఆలయానికి సంబంధించిన సమాచారంలో పేర్కొంటారు. అయితే ప్రత్యేక సేవల సమయాలు మారవచ్చు.

క్షేత్రపాలకుడు శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి

మురమళ్ళ క్షేత్రంలో మరో ముఖ్యమైన విశేషం శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి సన్నిధి. వీరేశ్వరస్వామి ఆలయానికి ఆనుకొని లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయం ఉంది. స్థానిక క్షేత్ర సంప్రదాయంలో నరసింహస్వామిని క్షేత్రపాలకుడిగా పేర్కొంటారు.
క్షేత్రపాలకుడు అంటే ఒక పవిత్రక్షేత్రాన్ని రక్షించే దైవం. మురమళ్ళ స్థలపురాణంలో నరసింహస్వామికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. దక్షయజ్ఞ విధ్వంసం తరువాత వీరభద్రుని ఆగ్రహాన్ని శాంతింపజేయడానికి మహావిష్ణువు నరసింహరూపంలో వచ్చినట్లు కథనం. అందువల్ల ఈ క్షేత్రంలో నరసింహస్వామి ఉనికి శివకేశవుల సంబంధాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. ఒకవైపు ఉగ్రవీరభద్రుడు, మరొకవైపు ఉగ్రనరసింహుడు, వీరిద్దరి మధ్య భద్రకాళీదేవి శాంతిస్వరూపం అనే ఆధ్యాత్మిక భావన ఈ స్థలపురాణంలో కనిపిస్తుంది.

ఈ ఆలయంలో శివుని వీరేశ్వరరూపంతోపాటు విష్ణువు లక్ష్మీనరసింహరూపంలో కూడా పూజలందుకోవడం శైవవైష్ణవ సంప్రదాయాల సమన్వయానికి చక్కని ఉదాహరణ. అయితే లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయ ప్రతిష్ఠాకాలం, విగ్రహ నిర్మాణం, ప్రత్యేక ఉత్సవాల గురించి విశ్వసనీయమైన వివరాలు పరిమితంగా ఉన్నాయి.

ప్రధాన ఉత్సవాలు, పూజలు

మురమళ్ళలో మహాశివరాత్రి అత్యంత ముఖ్యమైన వార్షిక ఉత్సవాలలో ఒకటి. ఈ సందర్భంగా స్వామివారికి ప్రత్యేక అభిషేకాలు, అర్చనలు, ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. వార్షిక బ్రహ్మోత్సవాలు, లక్ష రుద్రాక్ష పూజలు, చండీహోమం, పుష్కరనది జలాభిషేకం వంటి కార్యక్రమాలు కూడా ఆలయ ఉత్సవ సంప్రదాయంలో ప్రస్తావించబడ్డాయి.
నిత్యకల్యాణంతోపాటు పంచామృతాభిషేకం, గోపూజ, మహాన్యాసం, అన్నప్రాశన, వాహనపూజ వంటి సేవలు కూడా ఇక్కడ నిర్వహిస్తారు. కార్తీకమాసంలో శివారాధనకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఆలయ సేవలలో కార్తీకమాస పూజలు, అన్నదానం, నిత్యపూజలు, మాసపూజలు కూడా ఉన్నాయి.

క్షేత్రానికి సంబంధించిన మరికొన్ని కథలు

మురమళ్ళ ఆలయానికి సంబంధించి పెద్దాపురం రాజు, ఒక పేద బ్రాహ్మణుడి గురించి ఆసక్తికరమైన స్థానిక కథనం ఉంది. ఒకసారి పెద్దాపురం రాజు స్వామివారికి సమర్పించడానికి మామిడిపండ్లను ఒక బ్రాహ్మణుడి ద్వారా పంపించాడట. ప్రయాణంలో ఆకలిని తట్టుకోలేక ఆ బ్రాహ్మణుడు ఒక పండును తిన్నాడు. ఆ రాత్రి స్వామివారు రాజుకు స్వప్నంలో కనిపించి ఒక పండు తనకు అందలేదని చెప్పారట. విచారణలో బ్రాహ్మణుడు నిజం చెప్పడంతో రాజు అతని పేదరికాన్ని గుర్తించి సహాయం చేశాడని కథనం. తరువాత కొమరగిరి ప్రాంతంలో అతనికి భూమిని దానంగా ఇచ్చినట్లు కూడా చెబుతారు.

అలాగే కేశనకుర్రుకు చెందిన సాంబన్న, రామన్న అనే భక్తులకు సంబంధించి నవాబు కాలం నాటి మరో కథ ప్రచారంలో ఉంది. వీరేశ్వరస్వామి నిత్యకల్యాణానికి ఆర్థిక సహాయం అందేలా దైవానుగ్రహం కలిగిందని ఈ కథ వివరిస్తుంది. ఇవి ఆలయ మౌఖిక సంప్రదాయంలో ఉన్న గాథలు. వీటికి సంబంధించిన రాజులు, నవాబులు, కాలపరిమితులపై స్వతంత్ర చారిత్రక ఆధారాలు స్పష్టంగా లభించలేదు.

ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం

మురమళ్ళ క్షేత్రం మనకు ఒక ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందిస్తుంది. దక్షయజ్ఞ విధ్వంసం తరువాత ఉగ్రంగా ఉన్న వీరభద్రుడు భద్రకాళీదేవి సాన్నిధ్యంలో శాంతించడం, అనంతరం వారి దివ్యకల్యాణం జరగడం ఈ క్షేత్రపురాణానికి మూలం. ఆగ్రహం శాంతిగా, విధ్వంసం మంగళంగా పరిణమించడాన్ని ఈ కథ సూచిస్తుంది. శివశక్తుల కలయికను గృహస్థధర్మానికి, దాంపత్య అన్యోన్యతకు ప్రతీకగా భక్తులు భావిస్తారు.

ఇక్కడ క్షేత్రపాలకుడైన లక్ష్మీనరసింహస్వామి సన్నిధి ఈ ఆధ్యాత్మిక భావనకు మరో విశేషాన్ని జోడిస్తుంది. శివుడు, విష్ణువు, ఆదిపరాశక్తి పరస్పర సంబంధాన్ని తెలియజేసే క్షేత్రంగా మురమళ్ళ ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది. అందుకే ఇది కేవలం వివాహ సంబంధమైన కోరికలతో దర్శించే ఆలయం మాత్రమే కాకుండా, శాంతి, దాంపత్యధర్మం, దైవానుగ్రహం అనే భావనలను ప్రతిబింబించే పవిత్రక్షేత్రం.

ఆలయానికి చేరుకునే మార్గం

మురమళ్ళ అమలాపురానికి సుమారు 20–25 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. కాకినాడ నుంచి యానాం మార్గంలో కూడా చేరుకోవచ్చు. రాజమహేంద్రవరం నుంచి రోడ్డు మార్గం అందుబాటులో ఉంది. అమలాపురం, కాకినాడ ప్రాంతాల నుంచి బస్సులు, ఇతర రవాణా సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. మేము కాకినాడలో బస చేసి అక్కడి నుండి గంట ప్రయాణం తరువాత క్షేత్రానికి చేరుకున్నాము. యానాంకు చాలా దగ్గరలో ఈ క్షేత్రం ఉంది. 

నిత్యకల్యాణం బుకింగ్, దర్శన సమయాలు, ప్రస్తుత ఆలయ పునర్నిర్మాణ పనుల గురించి ముందుగా ఆలయ అధికారులను సంప్రదించడం మంచిది.
మురమళ్ళ శ్రీ భద్రకాళీ సమేత వీరేశ్వరస్వామి క్షేత్రం నిత్యకల్యాణ సంప్రదాయానికి, శివశక్తుల అనుగ్రహానికి, శివకేశవుల సమన్వయానికి నిలయంగా భక్తుల హృదయాలలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. గౌతమీ గోదావరి ప్రాంతంలోని ఈ పురాతన ఆలయం కోనసీమ ఆధ్యాత్మిక వారసత్వంలో ఒక విశిష్టమైన క్షేత్రంగా నిలుస్తోంది.

ఆనందేశ్వరేణ సంరక్షితోऽహం - దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతి

ఆనందేశ్వరేణ సంరక్షితోऽహం

చిదానంద రూపోऽస్మి బ్రహ్మానంద రూపోऽస్మి

జ్ఞానప్రదాన గురుగుహరూప చిదానందనాథస్వరూప ప్రకాశేన

అవయవత్రయాతీతేననిత్యేన అవస్థాత్రయ సాక్షిణాऽతి శుద్ధేన

భవపంచకోశవ్యతిరిక్తేనబుద్ధేనశివసచ్చిదానందరూపేణముక్తేన

శ్రవణ మనన నిదిధ్యాసన సమాధి

నిష్ఠాపరోక్షానుభవ స్వమాత్రావశేషిత ప్రకాశమాన మహేశ్వరేణ

ఓ ఆనందేశ్వరా! నీ అనుగ్రహంతో నేను సర్వవిధాలా రక్షింపబడుతున్నాను. నీ కరుణవల్ల నేను కేవలం ఈ శరీరానికో, మనస్సుకో పరిమితమైన జీవుడను కానని, స్వరూపతః శుద్ధచైతన్యమయమైన చిదానంద స్వరూపుడనని, పరబ్రహ్మానంద స్వరూపుడనని గ్రహిస్తున్నాను. ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే గురుగుహస్వరూపుడవైన నీవు చిదానందనాథునిగా ప్రకాశిస్తూ, అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి పరమసత్యాన్ని వెల్లడిస్తున్నావు. స్థూల, సూక్ష్మ, కారణ శరీరాలనే మూడు ఉపాధులకు అతీతుడవు నీవు. జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి అనే మూడు అవస్థలలోనూ మార్పులేని సాక్షిగా నిలిచే నిత్యశుద్ధ చైతన్యస్వరూపుడవు. అన్నమయ, ప్రాణమయ, మనోమయ, విజ్ఞానమయ, ఆనందమయ అనే పంచకోశాలకు అతీతుడవై, వాటన్నింటికీ ఆధారమైన ఆత్మతత్త్వంగా వెలుగొందుతున్నావు. నీవు పరిపూర్ణ జ్ఞానస్వరూపుడవు, సత్, చిత్, ఆనందముల ఏకరూపమైన శివస్వరూపుడవు, సమస్త బంధాలకు అతీతమైన నిత్యముక్తుడవు. వేదాంత సత్యాలను గురుముఖంగా వినడం అనే శ్రవణం, విన్న విషయాలను తర్కపూర్వకంగా విచారించి సందేహాలను నివృత్తి చేసుకోవడం అనే మననం, గ్రహించిన ఆత్మసత్యంపై నిరంతరం ధ్యానించడం అనే నిదిధ్యాసనం, ఆ జ్ఞానంలో నిశ్చలంగా నిలిచే సమాధినిష్ఠ ద్వారా సాధకుడు అపరోక్షానుభూతిని పొందుతాడు. అప్పుడు జీవాత్మకు పరమాత్మకు భేదం లేదనే సత్యం ప్రత్యక్షానుభవమై, అహంకారాది ఉపాధులన్నీ తొలగిపోయి, స్వస్వరూపమైన శుద్ధచైతన్యం ఒక్కటే మిగిలి ప్రకాశిస్తుంది. అటువంటి స్వయంప్రకాశ పరమేశ్వరుడవైన ఆనందేశ్వరుని అనుగ్రహంతో నేను నా నిజస్వరూపాన్ని తెలుసుకొని బ్రహ్మానందంలో నిలుస్తున్నాను.

ఈ కృతిలోని ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక సందేశం ఏమిటంటే, మోక్షం అనేది కొత్తగా సంపాదించవలసిన స్థితి కాదు. అజ్ఞానం తొలగినప్పుడు తన ఆత్మస్వరూపమే పరబ్రహ్మస్వరూపమని తెలుసుకోవడమే నిజమైన ముక్తి. అందుకే దీక్షితులు “చిదానంద రూపోఽస్మి బ్రహ్మానంద రూపోఽస్మి” అంటూ ఆత్మసాక్షాత్కార పరమానందాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
ఈ కృతి ఆనందభైరవి రాగంలో, మిశ్రచాపు తాళంలో స్వరపరచబడింది. తిరువారూరులోని ఆనందేశ్వరుని స్తుతిస్తూ దీక్షితులు అద్వైత సిద్ధాంతాన్ని ఇందులో ప్రతిపాదించారు. ఈ కృతిని సౌమ్య గారు ఆలపించారు. 

అంబికానాథం అఖిలేశం వందే - ముత్తయ్య భాగవతార్ గారి కృతి

అంబికానాథం అఖిలేశం వందే

తుంబురు నారదాది నుతం శంభుం

సకల సంపత్ప్రద సచ్చిదానందాకారం

సకల వేద సారం సజ్జన పరివారం

ముకుందాది నుతం మూలకారణం

అకళంకం శ్రీహరికేశలింగం

సమస్త జగత్తుకూ తల్లియైన అంబికాదేవికి నాథుడవు, అఖిలాండకోటిబ్రహ్మాండాలకు అధీశ్వరుడవు అయిన పరమశివా! నీకు భక్తిపూర్వకంగా నమస్కరిస్తున్నాను. తుంబురుడు, నారదుడు మొదలైన దివ్యసంగీతజ్ఞులచే నిరంతరం స్తుతింపబడే శంభో! భక్తులకు సకల సంపదలను, ఐశ్వర్యాలను, శుభాలను ప్రసాదించే కరుణామయుడవు నీవు. సత్ అంటే శాశ్వతమైన ఉనికి, చిత్ అంటే పరిపూర్ణమైన చైతన్యం, ఆనందం అంటే అనంతమైన పరమానందం. ఈ మూడింటి సమ్మేళనమైన సచ్చిదానంద స్వరూపుడవు నీవు. సమస్త వేదాల సారభూతమైన పరమతత్త్వం నీవే. సజ్జనులు, సాధువులు, మహర్షులు నిత్యం నిన్ను సేవిస్తూ, నీ సన్నిధిలో ఆనందాన్ని పొందుతుంటారు. ముకుందుడైన శ్రీమహావిష్ణువు మొదలుకొని సమస్త దేవతలచే స్తుతింపబడే మహాదేవా! ఈ చరాచర జగత్తు ఆవిర్భావానికి మూలకారణమైన పరబ్రహ్మస్వరూపుడవు నీవు. ఎటువంటి దోషాలు, మలినాలు, కళంకాలు అంటని పరమపవిత్రుడవు. సృష్టి, స్థితి, లయలకు ఆధారమైన పరమేశ్వరా! శ్రీహరికేశలింగ స్వరూపుడవైన నిన్ను భక్తిశ్రద్ధలతో వందనం చేస్తున్నానని హరికేశనల్లూర్ ముత్తయ్య భాగవతార్ ఈ కృతిలో పరమశివుని స్తుతిస్తున్నారు. శివుని జగదీశ్వరత్వాన్ని, సచ్చిదానంద స్వరూపాన్ని, వేదాంత పరతత్త్వాన్ని, సర్వదేవతారాధ్యత్వాన్ని, భక్తులకు సకల శుభాలను ప్రసాదించే అనుగ్రహశక్తిని ఈ కృతి సంక్షిప్తమైన పదాలలో ఎంతో మనోహరంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. ముఖ్యంగా ముత్తయ్య భాగవతార్ తన కృతులలో ఉపయోగించే హరికేశ ముద్రతో పరమశివుని స్తుతించడం ఈ రచనలోని విశేషం. 

ఇక్కడ హరికేశలింగం అనగా తమిళనాడు తిరునెల్వేలి జిల్లా హరికేశవనల్లూరు గ్రామంలో వెలసిన అరియనాథ స్వామి దేవస్థానంలోని పరమశివుడు. ఇక్కడి అమ్మవారి పేరు పెరియనాయకి. ఈ ఊరు ముత్తయ్య భాగవతార్ గారి స్వగ్రామం. 

భూపాళం రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తయ్య భాగవతార్ గారి కృతి ఆడియో/వీడియోలు లభించలేదు. 

జంబూపతే మాం పాహి - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి జలలింగ స్థల కృతి

జంబూపతే మాం పాహి నిజానందామృత బోధం దేహి

అంబుజాసనాది సకల దేవ నమన

తుంబురు నుత హృదయ తాపోపశమన

అంబుధి గంగా కావేరీ యమునా

కంబుకంఠ్యఖిలాండేశ్వరీ రమణ

పర్వతజా ప్రార్థితాబ్లింగ విభో పంచ భూతమయ ప్రపంచ ప్రభో

సర్వ జీవ దయాకర శంభో సామజాటవీ నిలయ స్వయంభో

శర్వ కరుణా సుధా సింధో శరణాగత వత్సలార్త బంధో

అనిర్వచనీయ నాద బిందో నిత్య మౌళి విధృత గంగేందో

నిర్వికల్పక సమాధి నిష్ఠ శివ కల్పక తరో

నిర్విశేష చైతన్య నిరంజన గురు గుహ గురో

ఓ జంబుకేశ్వరా! జంబూవృక్షం క్రింద వెలసిన పరమేశ్వరా! నన్ను రక్షించుము. లౌకిక సుఖదుఃఖాలకు అతీతమైన నీ నిజానంద స్వరూపాన్ని, అమృతతుల్యమైన పరమాత్మజ్ఞానాన్ని నాకు ప్రసాదించుము. పద్మాసనుడైన బ్రహ్మ మొదలుకొని సమస్త దేవతలచే నమస్కరింపబడేవాడా! తుంబురుడు మొదలైన దివ్యగాయకులచే స్తుతింపబడేవాడా! భక్తుల హృదయాలలోని తాపత్రయాలను, సంసారబాధలను తొలగించేవాడా! సముద్రాలు, గంగ, కావేరి, యమున వంటి పవిత్ర జలరాశులతో సంబంధమున్న జలతత్త్వ స్వరూపా! శంఖమువంటి సుందరమైన కంఠం కలిగిన అఖిలాండేశ్వరీదేవి ప్రాణవల్లభా! హిమవంతుని కుమార్తె పార్వతీదేవి ప్రార్థనతో జలలింగరూపంలో వెలసిన ప్రభూ! పృథివి, జలము, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశము అనే పంచభూతాలతో నిర్మితమైన సమస్త ప్రపంచానికి అధిపతీ! సకల జీవరాశులపట్ల అపారమైన దయ కలిగిన శంభో! ఏనుగులు సంచరించే అరణ్యమైన గజారణ్యంలో స్వయంభువుగా వెలసిన జంబుకేశ్వరా! సమస్త దుఃఖాలను హరించేవాడా! నీ కరుణ అమృతసాగరంవలె అనంతమైనది. నిన్ను శరణువేడిన భక్తులను ప్రేమతో ఆదరించి, ఆపదలలో ఉన్నవారికి ఆత్మబంధువుగా నిలిచేవాడా! మాటలతో వర్ణించలేని పరమాత్మస్వరూపుడవు నీవు. సమస్త సృష్టికి మూలమైన నాదబిందు తత్త్వానికి ఆధారమైనవాడవు. పవిత్ర గంగానదిని, చంద్రవంకను నిత్యమూ శిరస్సున ధరించే గంగాధరా! సంకల్పవికల్పాలు లేని నిర్వికల్ప సమాధిస్థితిలో నిష్ఠ కలిగిన పరమయోగీశ్వరా! కోరిన వరాలను ప్రసాదించే కల్పవృక్షంవంటి మంగళస్వరూపుడవు నీవు. నామరూపాలు, భేదభావాలు, గుణవిశేషాలకు అతీతమైన పరిపూర్ణ చైతన్యస్వరూపుడవు. మాయామలిన్యాలు అంటని నిర్మల పరబ్రహ్మమూర్తివి. గురుగుహుడైన సుబ్రహ్మణ్యస్వామికే గురువైన పరమగురువా! ఓ జంబుకేశ్వరా! నన్ను రక్షించుము. 

నీ దివ్యచరణాలను ఆశ్రయించిన నాకు అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి, ఆత్మతత్త్వాన్ని గ్రహించే జ్ఞానాన్ని, శాశ్వతమైన బ్రహ్మానందాన్ని ప్రసాదించి, జననమరణరూప సంసారబంధాల నుండి విముక్తిని కలిగించుమని ముత్తుస్వామి దీక్షితులు ఈ కృతిలో పరమశివుని ప్రార్థిస్తున్నారు. తిరువానైక్కావల్ క్షేత్రంలో అఖిలాండేశ్వరీ సమేతుడై జలలింగరూపంలో వెలసిన జంబుకేశ్వరుని మహిమను, పంచభూతాలలో జలతత్త్వ ప్రాధాన్యాన్ని, శివుని కరుణామయ స్వరూపాన్ని, అద్వైత వేదాంతంలోని నిర్గుణ పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని ఈ కృతి అద్భుతంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.

యమన్ కల్యాణి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి జలలింగ స్థల కృతిని ఎమ్మెల్ వసంతకుమారి గారు ఆలపించారు.  

అరుణాచలనాథం స్మరామి - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి అగ్నిలింగ స్థల కృతి

అరుణాచలనాథం స్మరామి అనిశం అపీత కుచాంబా సమేతం

స్మరణాత్ కైవల్యప్రద చరణారవిందం

తరుణాదిత్య కోటి సంకాశ చిదానందం

కరుణారసాది కందం శరణాగత సురబృందం

అప్రాకృత తేజోమయ లింగం అత్యద్భుత కర ధృత సారంగం

అప్రమేయం అపర్ణాబ్జ భృంగం ఆరూఢోత్తుంగ వృష తురంగం

విప్రోత్తమ విశేషాంతరంగం వీరగురుగుహ తార ప్రసంగం

స్వప్రదీప మౌలి విధృత గంగం స్వప్రకాశ జిత సోమాగ్ని పతంగం 

అపీతకుచాంబాదేవితో కూడి అరుణాచలక్షేత్రంలో వెలసిన అరుణాచలేశ్వరుని నేను నిరంతరము స్మరిస్తున్నాను. ఒక్కసారి స్మరించినంత మాత్రాన్నే మోక్షాన్ని ప్రసాదించే పద్మములవంటి పాదాలు కలవాడు, కోటిమంది ఉదయసూర్యుల కాంతితో సమానమైన దివ్యప్రకాశంతో వెలుగొందేవాడు, చిదానంద స్వరూపుడు అయిన ఆ పరమేశ్వరుని ధ్యానిస్తున్నాను. కరుణారసానికి మూలస్థానమైనవాడు, శరణు వేడిన దేవతాసమూహాలకు ఆశ్రయమిచ్చి రక్షించేవాడు అయిన ఆ కరుణామయుని స్మరిస్తున్నాను. ప్రాకృతికమైన పంచభూతాల పరిమితులకు అతీతమైన దివ్యతేజస్సుతో అగ్నిలింగరూపంలో ప్రకాశించేవాడు, తన హస్తంలో అద్భుతమైన లేడిని ధరించినవాడు, మనస్సుకు, వాక్కుకు, ప్రమాణాలకు అందని అప్రమేయస్వరూపుడు అయిన ఆ మహాదేవుని ధ్యానిస్తున్నాను. అపర్ణాదేవి అనే పద్మమునందు తుమ్మెదవలె విహరించేవాడు, ఉన్నతమైన వృషభవాహనాన్ని అధిరోహించినవాడు, ఉత్తమ బ్రాహ్మణుల హృదయాలలో విశేషంగా నివసించేవాడూ అయిన ఆ శివుని స్మరిస్తున్నాను. వీరగురుగుహుని తరింపజేసే పరమతత్త్వంగా కీర్తింపబడేవాడు, తన శిరస్సున దివ్యగంగను ధరించిన గంగాధరుడు అయిన ఆ పరమేశ్వరుని ధ్యానిస్తున్నాను. తనకు తానే ప్రకాశమానమైన స్వయంజ్యోతిస్వరూపుడై, చంద్రుని, అగ్నిని, సూర్యుని కాంతులను సైతం అధిగమించే అపారమైన తేజస్సుతో వెలుగొందేవాడు అయిన అరుణాచలనాథుని నిరంతరము స్మరిస్తున్నాను. అగ్నితత్త్వానికి ప్రతీకగా అరుణాచల పర్వతరూపంలోనూ, ఆలయంలో తేజోలింగరూపంలోనూ విరాజిల్లుతూ, తన స్మరణమాత్రంతోనే భక్తులకు కైవల్యాన్ని ప్రసాదించే ఆ అపీతకుచాంబాసమేత అరుణాచలేశ్వరుని నా హృదయంలో సదా ధ్యానిస్తున్నాను. 

సారంగ రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి అగ్నిలింగ స్థల కృతిని హైదరాబాద్ సోదరులు ఆలపించారు. 

చింతయామ్యఖండ మూలకందం - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి పృథివీలింగ కృతి

చింతయామ్యఖండ మూలకందం చేతః శ్రీసోమస్కందం

సంతతం అఖండ సచ్చిదానందం సామ్రాజ్యప్రద చరణారవిందం 

మంగళకర మందహాస వదనం మాణిక్యమయ కాంచీసదనం

అంగ సౌందర్య విజిత మదనాంతక సుదనం కుందరదనం

ఉత్తుంగ కమనీయ వృష తురంగం భైరవీ ప్రసంగం గురు గుహాంతరంగం పృథ్వీ లింగం   

ఓ నా మనసా! సమస్త సృష్టికి మూలకారణమైనవాడూ, అఖండ పరబ్రహ్మస్వరూపుడూ, పార్వతీదేవి మరియు కుమారస్వామితో కూడి సోమస్కందమూర్తిగా విరాజిల్లేవాడూ అయిన పరమేశ్వరుని నిరంతరమూ ధ్యానించుము. విభజనలేని సత్, చిత్, ఆనంద స్వరూపుడైనవాడూ, తన పద్మములవంటి పాదాలను ఆశ్రయించిన భక్తులకు సర్వసంపదలను, సామ్రాజ్య వైభవాన్ని, పరమానందాన్ని ప్రసాదించేవాడూ అయిన ఆ శివుని చింతించుము. సకల మంగళాలను కలిగించే చిరునవ్వుతో ప్రకాశించే సుందర వదనుడూ, మాణిక్యమణుల కాంతులతో శోభిల్లే పవిత్ర కాంచీపురంలో కొలువై ఉన్నవాడూ అయిన ఏకామ్రేశ్వరుని స్మరించుము. తన దివ్యమైన అంగసౌందర్యంతో మన్మథుని సౌందర్యాన్నే అధిగమించినవాడూ, మన్మథుని సంహరించినవాడూ, మల్లెమొగ్గలవంటి తెల్లని పలువరుసతో ప్రకాశించేవాడూ అయిన మహాదేవుని ధ్యానించుము. ఉన్నతమైన, సుందరమైన వృషభవాహనాన్ని అధిరోహించేవాడూ, భైరవీదేవితో సన్నిహితంగా విరాజిల్లేవాడూ, గురుగుహుని అంతరంగంలో నిత్యమూ నివసించేవాడూ, పంచభూతలింగాలలో పృథ్వీతత్త్వానికి ప్రతీకగా కాంచీపురంలో పృథ్వీలింగరూపంలో వెలసినవాడూ అయిన పరమేశ్వరుని చింతించుము. ఓ మనసా! సృష్టికి ఆధారమైన ఆ అఖండ సచ్చిదానంద పరమాత్ముని బాహ్యమైన రూపసౌందర్యాన్ని మాత్రమే కాక, ఆయన సర్వాంతర్యామిత్వాన్ని, పరబ్రహ్మతత్త్వాన్ని గ్రహించి, నిరంతర ధ్యానంతో ఆయన దివ్యచరణాలను ఆశ్రయించి తరించుము.

భైరవి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి పృథివీలింగ కృతిని బాంబే జయశ్రీ గారు ఆలపించారు. 

శ్రీకాళహస్తీశ - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి వాయులింగ స్థల కృతి

శ్రీకాళహస్తీశ శ్రితజనావన సమీ-

రాకార మాం పాహి రాజమౌళే ఏహి

పాకారి విధి హరి ప్రాణమయ కోశాని-

లాకాశ భూమి సలిలాగ్ని ప్రకాశ శివ

జ్ఞానప్రసూనాంబికాపతే భక్తాభి-

మాన దక్షిణ కైలాస వాసాభీష్ట

దాన చతుర కరాబ్జ దీన కరుణా నిధే

సూన శర సూదనాజ్ఞాన హర పశుపతే

జ్ఞాన గురుగుహ సచ్చిదానందమయ మూర్తే

హీన జాతి కిరాతకేన పూజిత కీర్తే

ఓ శ్రీకాళహస్తీశ్వరా! నిన్ను ఆశ్రయించిన భక్తజనులను రక్షించేవాడా! వాయులింగరూపంలో వెలసిన పరమేశ్వరా! శిరస్సున చంద్రుని ధరించిన రాజమౌళీ! దయతో నా వద్దకు విచ్చేసి నన్ను కాపాడుము. ఇంద్రుడు, బ్రహ్మ, విష్ణువులకు ప్రాణాధారమైనవాడా! ప్రాణమయకోశంలో అంతర్యామిగా విరాజిల్లేవాడా! వాయువు, ఆకాశము, భూమి, జలము, అగ్ని అనే పంచభూతాల రూపాలలో ప్రకాశించే సదాశివా! జ్ఞానప్రసూనాంబికాదేవి ప్రాణేశ్వరా! భక్తులయందు అపారమైన అభిమానముగలవాడా! దక్షిణ కైలాసంగా ప్రసిద్ధిచెందిన శ్రీకాళహస్తిలో నివసించేవాడా! భక్తుల అభీష్టాలను నెరవేర్చడంలో నేర్పరితనముగల పద్మములవంటి హస్తాలు కలవాడా! దీనులపాలిట కరుణాసాగరా! పుష్పబాణాలను ధరించిన మన్మథుని సంహరించినవాడా! అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి జ్ఞానజ్యోతిని వెలిగించేవాడా! సమస్త జీవరాశులకు అధిపతియైన పశుపతీ! గురుగుహునకు జ్ఞానస్వరూపుడవైనవాడా! సచ్చిదానంద పరిపూర్ణమూర్తీ! సామాజికంగా హీనజాతికి చెందినవాడిగా పరిగణింపబడిన కన్నప్ప అనే కిరాతకుని నిష్కల్మషమైన భక్తికి మెచ్చి, అతని పూజలను స్వీకరించి, అతనికి మోక్షాన్ని ప్రసాదించి కీర్తిగాంచిన కరుణామయా! భక్తుని కులమతాలు, ఆచారవ్యవహారాలకన్నా అతని హృదయంలోని నిష్కపటమైన ప్రేమకే ప్రాధాన్యమిచ్చే భక్తవత్సలా! ఓ శ్రీకాళహస్తీశ్వరా! నీ అనుగ్రహంతో నా అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి, నన్ను సంసారబంధాల నుండి ఉద్ధరించి రక్షించుము.

హుసేనీ రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి కృతిని మల్లాది సోదరులు ఆలపించారు.