సా విరహే తవ దీనా రాధా - జయదేవుని అష్టపది

సా విరహే తవ దీనా రాధా సావిరహే తవ దీనా రాధా

నిందతి చందనమిందు కిరణమను విందతి ఖేదమధీరం

వ్యాళ నిలయ మిళనేన గరళమివ కలయతి మలయ సమీరం

కుసుమ విశిఖ శరతల్ప మనల్ప విలాస కళా కమనీయం

వ్రతమివ తవ పరిరంభ సుఖాయ కరోతి కుసుమ శయనీయం

ప్రతిపద మిదమపి నిగదతి మాధవ తవ చరణే పతితాహం

త్వై విముఖే మై సపది సుధానిధిరపి తనుతే తను దాహం

ఓ మాధవా!నీ విరహంతో రాధ ఎంతో దీనురాలై వేదన చెందుతోంది,  సాధారణంగా శరీరానికి చల్లదనాన్నిచ్చే చందనాన్ని, చంద్రకిరణాలను కూడా ఆమె నిందిస్తోంది. అవి ఆమె విరహతాపాన్ని తగ్గించకపోగా మరింత అసహనాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. సర్పాలు నివసించే చందనవృక్షాలను తాకి వస్తున్న మలయమారుతాన్ని కూడా విషంలా భావిస్తోంది. మన్మథుని పుష్పబాణాల వల్ల కలిగిన విరహవేదనతో, అందమైన పూలతో శయ్యను సిద్ధం చేసుకుంటోంది. అయితే అది విలాసం కోసం కాదు, నీ ఆలింగనసుఖాన్ని పొందాలనే తపనతో ఆ పూలశయ్యనే ఒక వ్రతంలా భావిస్తోంది. ప్రతి అడుగులోనూ, ప్రతి క్షణంలోనూ “మాధవా! నేను నీ పాదాల చెంత శరణు కోరినాను” అని పలుకుతోంది. నీవు ఆమెకు విముఖుడవై ఉంటే, అమృతనిధియైన చంద్రుడు కూడా ఆమె శరీరానికి చల్లదనాన్ని ఇవ్వకుండా మరింత విరహదాహాన్నే కలిగిస్తున్నాడు. ఇలా రాధ తన మనసు, శరీరం, ప్రాణం అన్నీ నీకే అర్పించి, నీ సాన్నిధ్యం కోసం తీవ్రమైన విరహతాపంతో పరితపిస్తోంది.

యమన్ కల్యాణి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ జయదేవుని అష్టపదిని భానుమతీ రామకృష్ణ గారు విప్రనారాయణ (1954) చిత్రంలో పాడారు. సంగీతం సాలూరి రాజేశ్వరరావు గారు.  

గాయతి వన మాలి - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతి

గాయతి వన మాలి మధురం గాయతి వన మాలి

పుష్ప సుగంధ సుమలయ సమీరే

పావన మునిజన యమునాతీరే

కూజిత శుకపికముఖ ఖగ కుంజే

కుటిలాలక బహునీరదపుంజే

తులసిదామ విభూషితహారీ

జలజభవ స్తుత సద్గుణశౌరీ

పరమ హంస హృదయోత్సవకారీ

పరిపూరిత మురళీరవధారీ  

వనమాలిని ధరించిన శ్రీకృష్ణుడు మధురంగా గానం చేస్తున్నాడు. పుష్పాల సుగంధంతో నిండిన మలయమారుతం మెల్లగా వీచే పవిత్రమైన యమునాతీరంలో, మునిజనులు సంచరించే ఆ పుణ్యప్రదేశంలో ఆయన వేణుగానం మార్మోగుతోంది. చిలుకలు, కోకిలలు మొదలైన పక్షుల మధుర రావములతో అలరారే పొదరిళ్ల మధ్య, వంకరగా ముంగురులు అలరారుతూ, నల్లని మేఘాల సమూహంలా శ్యామలవర్ణంతో కృష్ణుడు ప్రకాశిస్తున్నాడు. తులసీమాలతో అలంకరించుకొని, కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మదేవునిచే స్తుతింపబడే సద్గుణసంపన్నుడైన ఆ శౌరి, పరమహంసలైన మహాత్ముల హృదయాలకు పరమానందాన్ని కలిగిస్తూ, తన మురళి నుండి పరిపూర్ణమైన మధుర నాదాన్ని వెదజల్లుతూ గానం చేస్తున్నాడు.

హంసధ్వని రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని మహాభాష్యం చిత్తరంజన్ గారు ఆలపించారు. 

తుంగ తరంగే గంగే - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతి

తుంగ తరంగే గంగే జయ తుంగ తరంగే

కమలభవాండ కరండ పవిత్రే బహు విధ బంధచ్ఛేద లవిత్రే

దూరీకృత జన పాప సమూహే పూరిత కచ్ఛప గుచ్ఛ గ్రాహే

పరమహంస గురు భణిత చరిత్రే బ్రహ్మ విష్ణు శంకర నుతి పాత్రే

ఓ గంగామాతా! ఎత్తైన అలలతో ఉప్పొంగుతూ ప్రవహించే నీకు జయము, జయము. కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మదేవుని బ్రహ్మాండమనే పాత్రను పవిత్రం చేసే పరమపావనివి నీవు. జీవులను అనేక విధాలైన సంసారబంధాల నుండి విముక్తులను చేసే పదునైన కొడవలివంటిదానవు. జనులు చేసిన పాపసమూహాలను దూరం చేసి వారిని పరిశుద్ధులను చేస్తావు. నీ జలాలలో అనేక తాబేళ్లు, మొసళ్లు వంటి జలచరాలు సంచరిస్తుంటాయి. పరమహంస గురువులచే నీ పవిత్ర చరిత్ర గానం చేయబడుతోంది; బ్రహ్మ, విష్ణు, శంకరులచే స్తుతింపబడే మహిమాన్వితమైన గంగామాతవు నీవు. ఉద్ధృతమైన నీ తరంగాలకు, పాపపరిహారం చేసే నీ పవిత్రతకు, సంసారబంధాలను ఛేదించి జీవులను తరింపజేసే నీ దివ్యమహిమకు జయము. 

సురటి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు.  

పిబరే రామ రసం - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతి

పిబరే రామ రసం రసనే పిబరే రామరసం

దూరీకృత పాతక సంసర్గం

పూరిత నానావిధ ఫల వర్గం 

జనన మరణ భయ శోక విదూరం

సకల శాస్త్ర నిగమాగమ సారం 

పరిపాలిత సరసిజ గర్భాండం

పరమ పవిత్రీకృత పాషాండం

శుద్ధ పరమహంస ఆశ్రమ గీతం

శుక శౌనక కౌశిక ముఖ పీతం   

ఓ జిహ్వా! శ్రీరామనామమనే అమృతరసాన్ని నిరంతరం ఆస్వాదించుము. ఆ రామరసం పాపసాంగత్యాన్ని దూరం చేసి, అనేక విధాలైన శుభఫలాలను ప్రసాదిస్తుంది. జననమరణాల భయాన్ని, జీవితంలోని శోకాన్ని తొలగించి మనిషిని వాటికి అతీతమైన స్థితికి చేరుస్తుంది. సమస్త శాస్త్రాలు, వేదాలు, ఆగమాల సారమంతా ఆ రామతత్త్వంలోనే నిక్షిప్తమై ఉంది. కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మదేవుని సృష్టిరూపమైన బ్రహ్మాండాన్నంతటినీ పరిపాలించే పరమాత్మ రాముడు. విశ్వాసరహితమైన, అపవిత్రమైన మనస్సును కూడా పవిత్రం చేయగల మహిమ ఆయన నామానికి ఉంది. శుద్ధ పరమహంసుల ఆశ్రమాలలో గానం చేయబడుతూ, శుకుడు, శౌనకుడు, కౌశికుడు వంటి మహర్షులచే ఆస్వాదించబడిన ఆ దివ్యమైన రామరసాన్ని సేవించి నిరంతరం ఆస్వాదించుము. 

ఆహిర్ భైరవ్ రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు. 

స్మర వారం వారం - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతి

స్మర వారం వారం చేతః 

స్మర నంద కుమారం

గోప కుటీర పయోఘృత చోరం

గోకుల బృందావన సంచారం 

వేణురవామృత పాన కిశోరం

సృష్టి స్థితి లయ హేతు విచారం

పరమహంస హృత్పంజర కీరం

పటుతర ధేనుక బక సంహారం

ఓ మనసా! నందకుమారుడైన శ్రీకృష్ణుని  నిరంతరం స్మరించుము. గోకులంలోని ఇళ్ల నుండి పాలు, వెన్న దొంగిలించిన వాడు, గోకులంలో బృందావనంలో సంచరించిన శ్రీకృష్ణుని నిరంతరం స్మరించుము. వేణుగానమనే అమృతమును పానము చేసే బాలుడు, సృష్టి స్థితి లయముల కారణములపై ఆలోచించే శ్రీకృష్ణుని నిరంతరం స్మరించుము. పరమయోగులైన వారి హృదయ పంజరములలో నివసించే చిలుక వంటి వాడు, బలవంతులైన ధేనుక బకాసురులను సంహరించిన శ్రీకృష్ణుని నిరంతరము స్మరించుము. 

ఈ కీర్తనలో సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు మనస్సును నిరంతర భగవత్స్మరణ వైపు మళ్లిస్తూ, బాలకృష్ణుని లీలామాధుర్యంలోనే పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని దర్శింపజేస్తున్నారు. గోపికల ఇళ్లలో పాలు, వెన్న దొంగిలించే బాలుడిగా కనిపించే కృష్ణుడే సృష్టి, స్థితి, లయలకు మూలకారణమైన పరమాత్మ కావడం ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక రహస్యం. వెన్నను దొంగిలించడం భక్తుని నిర్మలమైన హృదయాన్ని తనవైపు ఆకర్షించే దైవానుగ్రహానికి ప్రతీకగా భావించవచ్చు. ఆయన వేణునాదం జీవుని అంతర్ముఖం చేసి పరమానందం వైపు పిలిచే దివ్యనాదాన్ని సూచిస్తుంది. ధేనుకాసురుడు, బకాసురుడు వంటి బలమైన రాక్షసులను సంహరించడం మనలోని అజ్ఞానం, అహంకారం, విషయాసక్తి వంటి అంతఃశత్రువులను దైవస్మరణ నశింపజేస్తుందనే అంతరార్థాన్ని సూచిస్తుంది. పరమహంసల హృదయమనే పంజరంలో చిలుకవలె నివసించే కృష్ణుడు బయట వెదకవలసిన దైవం కాదని, నిర్మలమైన హృదయంలో అనుభవించవలసిన అంతర్యామి అని సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు తెలియజేస్తున్నారు. అందుకే వారం వారం అనే పదప్రయోగం అప్పుడప్పుడు చేసే స్మరణను కాకుండా, ప్రతి క్షణమూ మనస్సును భగవంతుని వైపు మరల్చే నిరంతర సాధనను సూచిస్తుంది. అటువంటి స్మరణ క్రమంగా మనస్సును శుద్ధిచేసి, లీలామయుడైన బాలకృష్ణుడే సర్వసృష్టికి ఆధారమైన పరబ్రహ్మ అనే అనుభూతికి సాధకుని చేరుస్తుంది.

బహుధారి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు. 

ఖేలతి మమ హృదయే రామః - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు కృతి

ఖేలతి మమ హృదయే రామః ఖేలతి మమ హృదయే

మోహ మహార్ణవ తారకకారి రాగ ద్వేష ముఖాసుర మారి 

శాంతి విదేహ సుతా సహచారి ధరాయోధ్యా నగర విహారి

పరమహంస సామ్రాజ్యోద్ధారి సత్వ జ్ణానానంద శరీరి

ఓ రామా! ఎల్లప్పుడూ నా హృదయములో క్రీడించుము! మోహమనే మహా సాగరాన్ని దాటుటకు కారకుడవు, రాగద్వేషములను, ముఖాసురుని సంహరించే వాడవు. శాంతమూర్తియైన సీతమ్మ సహచరుడవు, అయోధ్యా నగరము హృదయములో విహరించే వాడవు, పరమ హంసలైన యోగుల సామ్రాజ్యమును ఉద్ధరించే వాడవు, సత్వము, జ్ఞానము మరియు ఆనందములకు నెలవు నీవు. ఎల్లప్పుడూ నా హృదయములో క్రీడించుము. 

ఈ కీర్తనలో సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు శ్రీరాముని కేవలం అయోధ్యలో నివసించిన అవతారపురుషునిగా కాకుండా, సాధకుని హృదయంలో నిరంతరం క్రీడించే పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా దర్శిస్తున్నారు. మోహమనే మహాసముద్రాన్ని దాటించే రాముడు మనలోని రాగద్వేషాలనే అంతఃశత్రువులను సంహరించి, మనస్సును నిర్మలత్వం వైపు నడిపిస్తాడు. ఇక్కడ సీతమ్మ శాంతికి ప్రతీకగా, రాముడు ఆ శాంతితో ఎల్లప్పుడూ సహచరించే చైతన్యస్వరూపంగా కనిపిస్తాడు. అయోధ్యను బాహ్య నగరంగా మాత్రమే కాకుండా సంఘర్షణలేని ప్రశాంతమైన అంతఃకరణానికి ప్రతీకగా భావిస్తే, అటువంటి హృదయంలోనే రాముడు విహరిస్తాడనే అంతరార్థం స్పష్టమవుతుంది. పరమహంసుల సామ్రాజ్యాన్ని ఉద్ధరించేవాడనే వర్ణన రామతత్త్వం సాధకుని ఉన్నతమైన ఆత్మజ్ఞాన స్థితికి చేర్చుతుందని సూచిస్తుంది. సత్త్వం, జ్ఞానం, ఆనందమే ఆయన శరీరమని చెప్పడం ద్వారా చివరకు రాముడు మనకు వెలుపల ఉన్న దైవం మాత్రమే కాదని, మన అంతరంగంలో ప్రకాశించే శుద్ధచైతన్యానంద స్వరూపమేనని తెలియజేస్తుంది. అందువల్ల హృదయంలో రాముడు క్రీడించాలి అనే ప్రార్థన యొక్క లోతైన భావం మనలోని మోహం, రాగద్వేషాలు, అహంకారం తొలగిపోయి, వాటి స్థానంలో శాంతి, జ్ఞానం, సత్త్వగుణం, సహజానందం నిరంతరం వెలుగుతూ ఉండాలనే ఆధ్యాత్మిక ఆకాంక్ష.

అఠానా రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు. 

స్థిరతా నహి నహి రే - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతి

స్థిరతా నహి నహి రే మానస

స్థిరతా నహి నహి రే

తాపత్రయ సాగర మగ్నానాం

దర్పాహంకార విలగ్నానాం

విషయ పాశ వేష్టిత చిత్తానాం

విపరీత జ్ఞాన విమత్తానాం

పరమహంస యోగ విరుద్ధానాం

బహు చంచలతర సుఖ సిద్ధానాం 

ఓ మనసా! నీకు స్థిరత్వం లేదు, ఎంతమాత్రమూ స్థిరత్వం లేదు. ఆధ్యాత్మిక, ఆధిభౌతిక, ఆధిదైవికములైన తాపత్రయాలనే సంసారసాగరంలో మునిగిపోయిన వారికి, దర్పము అహంకారములతో బంధింపబడిన వారికి మనశ్శాంతి ఉండదు. శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస, గంధాది విషయాలనే పాశాలతో చిత్తాన్ని బంధించుకున్న వారికి, సత్యాన్ని అసత్యంగాను అసత్యాన్ని సత్యంగాను భావించే విపరీత జ్ఞానంతో మత్తెక్కిన వారికి స్థిరత్వం కలుగదు. పరమహంసలు ఆచరించే ఆత్మవిచారణ, వైరాగ్య, యోగమార్గాలకు విరుద్ధంగా జీవిస్తూ, క్షణికమైన లౌకిక సుఖాలను పొందడానికే అనేక విధాలుగా చంచలంగా పరుగులు తీసేవారికి మనస్సు నిలకడగా ఉండదు.

ఈ కీర్తనలో సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు మనస్సు చంచలత్వానికి బాహ్యప్రపంచాన్ని కారణంగా చూపకుండా, మనలోనే ఉన్న దాని మూలాలను వెల్లడిస్తున్నారు. తాపత్రయాల వల్ల కలిగే కలత, దర్పాహంకారాల వల్ల పెరిగే నేను అనే భావన, ఇంద్రియవిషయాలపై ఆసక్తి, ఆత్మస్వరూపాన్ని మరిపించే విపరీత జ్ఞానం ఇవన్నీ మనస్సును నిరంతరం బయటకు లాగుతాయి. క్షణిక సుఖాల కోసం పరుగులు తీసే కొద్దీ మనస్సు మరింత చంచలమవుతుంది, పొందిన సుఖం నిలవదు కాబట్టి మరో సుఖాన్ని వెదకడం మొదలవుతుంది. దీనికి విరుద్ధమైన పరమహంస యోగం మనస్సును అంతర్ముఖం చేసి, విషయాసక్తి నుంచి వైరాగ్యానికి, అహంకారం నుంచి ఆత్మవిచారణకు, చంచలత్వం నుంచి స్వరూపస్థితికి నడిపిస్తుంది. అందువల్ల నిజమైన స్థిరత్వం బాహ్య పరిస్థితులు అనుకూలించడం వల్ల కలిగేది కాదు. కోరికలు, అహంకారం, ఇంద్రియాసక్తి, భ్రమాత్మక జ్ఞానం క్రమంగా తొలగి, మనస్సు తన మూలమైన ఆత్మలో విశ్రాంతి పొందినప్పుడే సహజంగా సిద్ధించేదని ఈ కీర్తన బోధిస్తుంది.

అమృతవర్షిణి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు.