15, నవంబర్ 2026, ఆదివారం

శ్రీవల్మీకలింగం చింతయే - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతి


శ్రీవల్మీకలింగం చింతయే శివార్ధాంగం చింతయే

శ్రీవరదాయకం శ్రీపురనాయకం దేవతాది వినుత దివ్యవిధీవిటంకం

కురుక్షేత్ర విరించి యజ్ఞోద్భవ కార్ముకధర మురరిపుహత
హరిహయాద్యఖిలసుర భయోపద్రవహరణ చణ
తరం శంకరం సోమ కులాంబికాంభోజ మధుకరం
గురుగుహజనకం నతజనకం కుబేరసఖం చర్మాంశుకం
సురుచిర శిరోధృత శశాంకం స్వయంప్రకాశకం తారకం

శ్రీవల్మీకలింగేశ్వరుని నేను నిరంతరము ధ్యానించుచున్నాను. పార్వతీదేవిని తన శరీరములో అర్ధభాగముగా ధరించిన అర్ధనారీశ్వరుని నేను భక్తితో చింతించుచున్నాను. శ్రేష్ఠమైన వరములను ప్రసాదించేవాడును, శ్రీపురమునకు అధిపతియైనవాడును, దేవతలు మొదలైనవారిచే స్తుతింపబడేవాడును, బ్రహ్మచే నిర్మించబడిన దివ్యమైన గృహములో నివసించేవాడు అయిన పరమేశ్వరుని నేను ధ్యానించుచున్నాను. కురుక్షేత్రమున బ్రహ్మదేవుడు నిర్వహించిన యజ్ఞమునుండి ఆవిర్భవించినవాడును, విల్లును ధరించినవాడును, మురాసురుని శత్రువైన శ్రీమహావిష్ణువుచే ఆరాధింపబడినవాడును, ఇంద్రుడు మొదలైన సమస్త దేవతల భయములను, ఆపదలను తొలగించుటలో అత్యంత సమర్థుడును, సర్వమంగళకరుడైన శంకరుడును, సోమకులాంబిక అనే పద్మమునకు తుమ్మెదవంటివాడును, గురుగుహుడైన సుబ్రహ్మణ్యస్వామికి తండ్రియైనవాడును, తనకు నమస్కరించే భక్తులకు తండ్రివలె రక్షణ కల్పించేవాడును, కుబేరునికి మిత్రుడును, చర్మమును వస్త్రముగా ధరించినవాడును, తన సుందరమైన శిరస్సుపై చంద్రకళను ధరించినవాడును, ఇతర ప్రకాశములపై ఆధారపడక స్వయముగా వెలుగొందే పరంజ్యోతి స్వరూపుడును, సంసారసాగరమునుండి జీవులను తరింపజేసి మోక్షమును ప్రసాదించేవాడును అయిన ఆ శ్రీ వల్మీకలింగేశ్వరుని నేను భక్తిశ్రద్ధలతో ధ్యానించుచున్నాను. 

కాంభోజి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతిని సీతా నారాయణన్ గారు ఆలపించారు.  

సదాఽచలేశ్వరం భావయేహం - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతి



సదాఽచలేశ్వరం భావయేహం
చమత్కారపుర గేహం గిరిజామోహం

సదాశ్రిత కల్పవృక్ష సమూహం
శరణాగత దేవతా సమూహం
ఉదాజ్యకృత నామధేయ వాహం
చిదానందామృత ప్రవాహం

చమత్కార భూపాలాది ప్రసాద కరణ నిపుణ మహాలింగం
ఛాయారహిత దీప ప్రకాశ గర్భగృహ మధ్య రంగం
సమస్త దుఃఖాది హేతుభూత సంసార సాగర భయ భంగం
శమదమోప వృత్యాది సంయుక్త సాధుజన హృదయ సరసిజ భృంగం
కమలవిజయకర విధృత తురంగం కరుణారస సుధార్ణవ తరంగం
కమలేశ వినుత వృషభ తురంగం కమలవదన గురుగుహాంతరంగం 

చమత్కారపురమున (తిరువారూరులో) నివసించేవాడును, పార్వతీదేవికి ప్రియమైనవాడును, తనను నిత్యము ఆశ్రయించువారికి కల్పవృక్ష సమూహమువలె కోరిన వరములను ప్రసాదించేవాడును, శరణు వేడిన దేవతా సమూహముచే సేవింపబడేవాడును, నెయ్యితో అభిషేకించబడుటవలన ప్రత్యేక నామధేయమును పొందినవాడును, చిదానందామృత ప్రవాహ స్వరూపుడును అయిన అచలేశ్వరుని నేను నిరంతరము ధ్యానించుచున్నాను. చమత్కారపుర పాలకులైన రాజులు మొదలైనవారికి అనుగ్రహములను ప్రసాదించుటలో అత్యంత సమర్థుడైన మహాలింగ స్వరూపుడును, నీడలేని దీపకాంతితో ప్రకాశించే గర్భగృహ మధ్యమున విరాజిల్లేవాడును, సమస్త దుఃఖములకు కారణమైన సంసారసాగర భయమును తొలగించేవాడును, శమము, దమము, ఉపరతి మొదలైన ఆధ్యాత్మిక సాధనాసంపత్తులతో కూడిన సాధుజనుల హృదయకమలములలో తుమ్మెదవలె విహరించేవాడును, కమలమున జన్మించిన బ్రహ్మదేవుని జయించినవాడును, గుర్రమును ధరించినవాడును, కరుణారసమనే అమృతసముద్రములో ఉప్పొంగే తరంగ స్వరూపుడును, కమలమున నివసించే లక్ష్మీదేవికి పతియైన శ్రీమహావిష్ణువుచే స్తుతింపబడేవాడును, వృషభమును వాహనముగా కలిగినవాడును, కమలమువంటి ముఖము కలిగిన గురుగుహునికి అత్యంత ఆత్మీయుడును అయిన ఆ అచలేశ్వర మహాదేవుని నేను భక్తితో ధ్యానించుచున్నాను. 

భూపాల రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతిని హైదరాబాద్ సోదరులు ఆలపించారు.  

సిద్ధీశ్వరాయ నమస్తే - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతి


సిద్ధీశ్వరాయ నమస్తే జగత్ప్రసిద్ధేశ్వరాయ నమస్తే

బుద్ధీశ్వరాయ పరాయ వరాయ భుక్తిముక్తిప్రద చతురతర కరాయ
శుద్ధసత్వగుణాకరాయ విశుద్ధచక్రనిలయాయ నిత్యసుఖతరకరాయ శంకరాయ

నిర్మలహృదయవిహారాయ హరాయ నీలాంబరాకారాయ శ్రీకరాయ
చర్మాంబరధరాయ చంద్రశేఖరాయ శబ్దాది పంచతన్మాత్రాధారాయ
ధర్మాద్యఖిల పురుషార్థ ప్రదాయక గురుగుహ కుమారాయ
కర్మజ్ఞానయోగసాక్షాత్కారాయ విదళిత మారాయ

ఓ సిద్ధీశ్వరా! నీకు నమస్కారము. జగత్తులన్నిటిలో ప్రసిద్ధి చెందిన ఈశ్వరా! నీకు నమస్కారము. బుద్ధికి అధిపతివైన బుద్ధీశ్వరా! సర్వోన్నతుడవైన పరమేశ్వరా! వరములను ప్రసాదించేవాడా! భోగములను, మోక్షమును అనుగ్రహించుటలో అత్యంత సమర్థమైన హస్తములు కలవాడా! పరిశుద్ధమైన సత్త్వగుణములకు నిలయమైనవాడా! విశుద్ధచక్రమునందు నివసించేవాడా! శాశ్వతమైన పరమానందమును ప్రసాదించేవాడా! సర్వమంగళకరుడవైన శంకరా! నిర్మలమైన హృదయములలో విహరించేవాడా! సమస్త పాపములను హరించేవాడా! నీలాకాశమువంటి అనంతమైన స్వరూపము కలవాడా! సకల శుభములను ప్రసాదించేవాడా! చర్మమును వస్త్రముగా ధరించేవాడా! శిరస్సున చంద్రకళను అలంకరించుకున్న చంద్రశేఖరా! శబ్దము, స్పర్శ, రూపము, రసము, గ్రంధి అనే పంచతన్మాత్రలకు ఆధారమైనవాడా! ధర్మము, అర్థము, కామము, మోక్షము అనే సమస్త పురుషార్థములను ప్రసాదించేవాడా! గురుగుహుని కుమారుడవైన సిద్ధీశ్వరా! కర్మయోగము, జ్ఞానయోగము ద్వారా ఆత్మసాక్షాత్కారమును కలిగించేవాడా! మన్మథుని సంహరించినవాడా! నీకు నమస్కారము.

నీలాంబరి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతిని ఆర్ వేదవల్లి గారు ఆలపించారు.  


హాటకేశ్వర సంరక్ష మాం - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతి


హాటకేశ్వర సంరక్ష మాం తప్తహాటకమయ లింగమూర్తే త్రయాత్మక

పాటలీపాదపమూలప్రకాశ పాతాళ బిలహరి హయాద్యమరనుత
హాటకక్షేత్రనివాస హంసరూప చిద్విలాస
కోటికోటి చిదాభాస గురుగుహమానసోల్లాస

దారుకా వనస్థ తపోధనాత్యుగ్ర తపఃప్రభావ సంభవ మూర్తే
మేరుశృంగ మధ్య స్థిత శ్రీనగర విహార పరాశక్తి సహిత కీర్తే
మారుతినంద్యర్జునాది భరతాచార్యైరవేదిత నర్తన స్ఫూర్తే
చారు స్మిత ముఖాంభోజ శశిధర సరసీరుహ పద విదలిత భక్తార్తే
గౌరీపతే పశుపతే గంగాధర జగత్పతే
శౌరి వినుత భూతపతే శంకర కైలాసపతే

ఓ హాటకేశ్వరా! నన్ను రక్షించుము. కరిగించి శుద్ధిచేసిన బంగారంవలె ప్రకాశించే సువర్ణమయ లింగరూపుడా! సృష్టి, స్థితి, లయములనే మూడు కార్యములకు మూలమైన త్రయాత్మక స్వరూపుడా! కలిగొట్టు వృక్షము మొదట ప్రకాశించేవాడా! పాతాళ బిలముతో సంబంధమున్న పవిత్ర క్షేత్రమున వెలసి, శ్రీహరి, హయగ్రీవుడు మొదలైన దేవతలచే స్తుతింపబడేవాడా! హాటకక్షేత్రమున నివసించేవాడా! పరమహంస స్వరూపుడవై చైతన్యానందముతో విలసిల్లేవాడా! అసంఖ్యాకమైన జీవచైతన్యములలో ప్రతిబింబించే పరమచైతన్య స్వరూపుడా! గురుగుహుని హృదయమును ఆనందింపజేసేవాడా! దారుకావనమున నివసించిన మహాతపస్వుల అత్యంత తీవ్రమైన తపస్సు ప్రభావముతో ఆవిర్భవించిన దివ్యమూర్తీ! మేరు పర్వత శిఖరమధ్యమున నెలకొన్న శ్రీనగరమున పరాశక్తితో కూడి విహరించే మహిమాన్వితుడా! మారుతి, నంది, అర్జునుడు మొదలైనవారికీ, భరతాచార్యునికీ తెలియజేయబడిన దివ్యనాట్య స్ఫూర్తి స్వరూపుడా! మనోహరమైన చిరునవ్వుతో వికసించే పద్మమువంటి ముఖము కలవాడా! శిరస్సున చంద్రకళను ధరించినవాడా! పద్మములవంటి నీ పాదములతో భక్తుల బాధలను తొలగించేవాడా! గౌరీపతీ! సమస్త జీవులకు ప్రభువైన పశుపతీ! పవిత్ర గంగను శిరస్సున ధరించిన గంగాధరా! సమస్త జగత్తులకు అధిపతియైన జగత్పతీ! శ్రీమహావిష్ణువుచే స్తుతింపబడే భూతపతీ! సర్వమంగళకరుడైన శంకరా! కైలాసపతీ! నన్ను అనుగ్రహించి సంరక్షించుము. 

బిలహరి రాగంలో స్వరపర్చబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతిని రామకృష్ణన్ మూర్తి ఆలపించారు.  

మురమళ్ళ శ్రీ భద్రకాళీ సమేత శ్రీ వీరేశ్వరస్వామి ఆలయం


ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా, ఐ.పోలవరం మండలంలోని మురమళ్ళ గ్రామంలో శ్రీ భద్రకాళీ సమేత శ్రీ వీరేశ్వరస్వామి ఆలయం ఉంది. గౌతమీ గోదావరి పరివాహక ప్రాంతంలో, పచ్చని కొబ్బరితోటలు, సస్యశ్యామలమైన పొలాల మధ్య వెలసిన ఈ క్షేత్రం ప్రసిద్ధమైన శైవక్షేత్రాలలో ఒకటి. ఇక్కడ పరమశివుడు వీరభద్ర స్వరూపంలో వీరేశ్వరస్వామిగా, జగన్మాత భద్రకాళీదేవిగా పూజలందుకుంటున్నారు. ప్రతిరోజూ స్వామివారికి అమ్మవారితో కల్యాణం నిర్వహించడం ఈ ఆలయ ప్రధాన విశిష్టత. వివాహ సంబంధమైన ఆటంకాలు తొలగాలని, కుటుంబంలో సుఖశాంతులు నెలకొనాలని కోరుకునే భక్తులు ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శిస్తుంటారు.

క్షేత్ర స్థలపురాణం

ఈ క్షేత్ర స్థలపురాణం దక్షయజ్ఞంతో ముడిపడి ఉంది. దక్షప్రజాపతి నిర్వహించిన యజ్ఞంలో తన భర్త పరమశివునికి జరిగిన అవమానాన్ని సహించలేక సతీదేవి యోగాగ్నిలో దేహత్యాగం చేసింది. ఈ విషయం తెలిసిన పరమశివుడు తీవ్ర ఆగ్రహంతో తన జటాజూటం నుంచి వీరభద్రుని సృష్టించాడు. శివాజ్ఞ ప్రకారం వీరభద్రుడు దక్షయజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసి దక్షుని శిరస్సును ఖండించాడు. అనంతరం దేవతల ప్రార్థనతో దక్షునికి మేక తలను అమర్చి ప్రాణదానం చేసినట్లు పురాణకథనం.
అయితే దక్షయజ్ఞ విధ్వంసం తరువాత కూడా వీరభద్రుని ఉగ్రరూపం శాంతించలేదని మురమళ్ళ స్థలపురాణం చెబుతుంది. దేవతలు, మహర్షులు ఆయనను శాంతింపజేయడానికి అనేక ప్రయత్నాలు చేశారు. మహావిష్ణువు నరసింహస్వరూపంలో వచ్చి వీరభద్రుని శాంతింపజేయడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ ఆయన ఆగ్రహం తగ్గలేదు. చివరకు బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇతర దేవతలు ఆదిపరాశక్తిని ప్రార్థించారు. ఆమె భద్రకాళీదేవిని సుందరమైన కన్యారూపంలో వీరభద్రుని వద్దకు పంపింది. ఆమెను చూసిన వీరభద్రుని ఉగ్రత్వం శాంతించింది. దేవతలు, మహర్షుల సమక్షంలో వీరభద్రస్వామికి భద్రకాళీదేవితో గాంధర్వ వివాహం జరిగినట్లు క్షేత్రగాథ వివరిస్తుంది.

ఈ దివ్యకల్యాణాన్ని దర్శించడానికి అగస్త్యుడు, వసిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు, గౌతముడు, భరద్వాజుడు, భృగువు, కశ్యపుడు, మార్కండేయుడు, శుకమహర్షి, నారదుడు మొదలైన మహర్షులు సమావేశమయ్యారని స్థానిక సంప్రదాయం. మహర్షుల సమూహం సమావేశమైన ప్రదేశం కావడంతో దీనికి తొలుత ‘మునిమండలి’ అనే పేరు వచ్చిందని, కాలక్రమంలో అది ‘మురమళ్ళ’గా మారిందని చెబుతారు.

ఆలయ చరిత్ర, పునరుద్ధరణ

మురమళ్ళ ఆలయం ప్రాచీనమైనదిగా ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, దీని తొలి నిర్మాణకాలాన్ని ఖచ్చితంగా నిర్ధారించే శాసనాధారాలు స్పష్టంగా అందుబాటులో లేవు. స్థానిక కథనాల ప్రకారం, గోదావరి వరదలు, ఇతర ప్రకృతి వైపరీత్యాల కారణంగా పూర్వపు ఆలయం తీవ్రంగా దెబ్బతింది.

సుమారు వంద సంవత్సరాలకు పూర్వం కొమరగిరికి చెందిన శరభరాజు అనే ప్రముఖునికి వీరేశ్వరస్వామి స్వప్నంలో కనిపించి ఆలయ పునర్నిర్మాణానికి ఆదేశించారని చెబుతారు. శరభరాజు శివలింగాన్ని మరొక ప్రదేశానికి తరలించడానికి ప్రయత్నించగా అది మోయలేనంత బరువుగా మారిందట. అప్పుడు స్వామివారు తిరిగి స్వప్నంలో కనిపించి పూర్వపు ఆలయ ప్రదేశంలోనే ప్రతిష్ఠించాలని సూచించారని స్థలపురాణం వివరిస్తుంది.
అలాగే రౌతు పేరమ్మ అనే మహిళ సముద్రంలో పడవ ప్రమాదం నుంచి స్వామివారి అనుగ్రహంతో బయటపడిందని, కృతజ్ఞతగా ఆలయానికి కల్యాణమండపం నిర్మించిందని స్థానిక కథనం. ఈ వ్యక్తుల కాలం, నిర్మాణాల తేదీలకు స్వతంత్ర చారిత్రక నిర్ధారణ అవసరం.
భారతీయ సాంస్కృతిక వారసత్వ సంస్థ INTACH 2015లో రూపొందించిన అమలాపురం డివిజన్ వారసత్వ నిర్మాణాల జాబితాలో మురమళ్ళ శ్రీ భద్రకాళీ సమేత వీరేశ్వరస్వామి ఆలయాన్ని చేర్చింది. ఇది ఆలయానికి ఉన్న వారసత్వ ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ఆలయ నిర్మాణ విశిష్టత

సాధారణంగా శివాలయాలలో శివలింగం గర్భగుడిలో ఉండగా, అమ్మవారికి ప్రత్యేక సన్నిధి ఉంటుంది. కానీ మురమళ్ళలో వీరేశ్వరస్వామి శివలింగానికి ఎడమవైపున అదే గర్భగృహంలో భద్రకాళీదేవి దర్శనమిస్తుంది. ఉగ్రస్వరూపుడైన వీరభద్రుని శాంతింపజేసే శక్తిగా భద్రకాళీదేవి ఆయన పక్కనే కొలువై ఉండటం ఈ క్షేత్రానికి ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది.

2022 నవంబరు 28న కంచి కామకోటి పీఠాధిపతి ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించారు. స్వామివారు, అమ్మవారు ఒకే గర్భగృహంలో కొలువై ఉండటం, నిత్యకల్యాణ సంప్రదాయం ఈ క్షేత్ర ముఖ్య లక్షణాలు.

నిత్యకల్యాణం – మురమళ్ళ క్షేత్రానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు

మురమళ్ళను ‘నిత్యకల్యాణం పచ్చతోరణం’ అనే భావనతో భక్తులు స్మరిస్తారు. వీరేశ్వరస్వామి, భద్రకాళీదేవి దివ్యవివాహాన్ని ప్రతిరోజూ నిర్వహించడం ఇక్కడి అత్యంత ముఖ్యమైన ఆచారం. ముందుగా ఉత్సవమూర్తులను అలంకరించి, మంగళవాద్యాలు, వేదమంత్రాలు, సంప్రదాయ పూజలతో కల్యాణోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. కొన్ని సంప్రదాయ వర్ణనల ప్రకారం గ్రామోత్సవం, యక్షగాన గానం కూడా ఈ వేడుకలలో భాగంగా ఉంటాయి. అనంతరం పవళింపు సేవ నిర్వహిస్తారు. ఈ కల్యాణం కేవలం ఒక ఉత్సవంగా కాకుండా వీరభద్రుని ఉగ్రత్వం శాంతించి, శివశక్తుల అనుగ్రహం లోకానికి లభించిన సంఘటనకు ప్రతీకగా భావిస్తారు. ముఖ్యంగా వివాహం ఆలస్యమవుతున్న యువతీయువకుల పేరున కల్యాణసేవ చేయించడం ఇక్కడ ప్రసిద్ధి. దంపతుల మధ్య అన్యోన్యత, సంతానసౌభాగ్యం, కుటుంబశ్రేయస్సు కోసం కూడా భక్తులు ప్రార్థనలు చేస్తారు. ఇవి భక్తుల విశ్వాసాలు.

సాధారణంగా సాయంత్రం 6 గంటల నుంచి కల్యాణోత్సవాలు నిర్వహిస్తారని ఆలయానికి సంబంధించిన సమాచారంలో పేర్కొంటారు. అయితే ప్రత్యేక సేవల సమయాలు మారవచ్చు.

క్షేత్రపాలకుడు శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి

మురమళ్ళ క్షేత్రంలో మరో ముఖ్యమైన విశేషం శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి సన్నిధి. వీరేశ్వరస్వామి ఆలయానికి ఆనుకొని లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయం ఉంది. స్థానిక క్షేత్ర సంప్రదాయంలో నరసింహస్వామిని క్షేత్రపాలకుడిగా పేర్కొంటారు.
క్షేత్రపాలకుడు అంటే ఒక పవిత్రక్షేత్రాన్ని రక్షించే దైవం. మురమళ్ళ స్థలపురాణంలో నరసింహస్వామికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. దక్షయజ్ఞ విధ్వంసం తరువాత వీరభద్రుని ఆగ్రహాన్ని శాంతింపజేయడానికి మహావిష్ణువు నరసింహరూపంలో వచ్చినట్లు కథనం. అందువల్ల ఈ క్షేత్రంలో నరసింహస్వామి ఉనికి శివకేశవుల సంబంధాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. ఒకవైపు ఉగ్రవీరభద్రుడు, మరొకవైపు ఉగ్రనరసింహుడు, వీరిద్దరి మధ్య భద్రకాళీదేవి శాంతిస్వరూపం అనే ఆధ్యాత్మిక భావన ఈ స్థలపురాణంలో కనిపిస్తుంది.

ఈ ఆలయంలో శివుని వీరేశ్వరరూపంతోపాటు విష్ణువు లక్ష్మీనరసింహరూపంలో కూడా పూజలందుకోవడం శైవవైష్ణవ సంప్రదాయాల సమన్వయానికి చక్కని ఉదాహరణ. అయితే లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయ ప్రతిష్ఠాకాలం, విగ్రహ నిర్మాణం, ప్రత్యేక ఉత్సవాల గురించి విశ్వసనీయమైన వివరాలు పరిమితంగా ఉన్నాయి.

ప్రధాన ఉత్సవాలు, పూజలు

మురమళ్ళలో మహాశివరాత్రి అత్యంత ముఖ్యమైన వార్షిక ఉత్సవాలలో ఒకటి. ఈ సందర్భంగా స్వామివారికి ప్రత్యేక అభిషేకాలు, అర్చనలు, ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. వార్షిక బ్రహ్మోత్సవాలు, లక్ష రుద్రాక్ష పూజలు, చండీహోమం, పుష్కరనది జలాభిషేకం వంటి కార్యక్రమాలు కూడా ఆలయ ఉత్సవ సంప్రదాయంలో ప్రస్తావించబడ్డాయి.
నిత్యకల్యాణంతోపాటు పంచామృతాభిషేకం, గోపూజ, మహాన్యాసం, అన్నప్రాశన, వాహనపూజ వంటి సేవలు కూడా ఇక్కడ నిర్వహిస్తారు. కార్తీకమాసంలో శివారాధనకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఆలయ సేవలలో కార్తీకమాస పూజలు, అన్నదానం, నిత్యపూజలు, మాసపూజలు కూడా ఉన్నాయి.

క్షేత్రానికి సంబంధించిన మరికొన్ని కథలు

మురమళ్ళ ఆలయానికి సంబంధించి పెద్దాపురం రాజు, ఒక పేద బ్రాహ్మణుడి గురించి ఆసక్తికరమైన స్థానిక కథనం ఉంది. ఒకసారి పెద్దాపురం రాజు స్వామివారికి సమర్పించడానికి మామిడిపండ్లను ఒక బ్రాహ్మణుడి ద్వారా పంపించాడట. ప్రయాణంలో ఆకలిని తట్టుకోలేక ఆ బ్రాహ్మణుడు ఒక పండును తిన్నాడు. ఆ రాత్రి స్వామివారు రాజుకు స్వప్నంలో కనిపించి ఒక పండు తనకు అందలేదని చెప్పారట. విచారణలో బ్రాహ్మణుడు నిజం చెప్పడంతో రాజు అతని పేదరికాన్ని గుర్తించి సహాయం చేశాడని కథనం. తరువాత కొమరగిరి ప్రాంతంలో అతనికి భూమిని దానంగా ఇచ్చినట్లు కూడా చెబుతారు.

అలాగే కేశనకుర్రుకు చెందిన సాంబన్న, రామన్న అనే భక్తులకు సంబంధించి నవాబు కాలం నాటి మరో కథ ప్రచారంలో ఉంది. వీరేశ్వరస్వామి నిత్యకల్యాణానికి ఆర్థిక సహాయం అందేలా దైవానుగ్రహం కలిగిందని ఈ కథ వివరిస్తుంది. ఇవి ఆలయ మౌఖిక సంప్రదాయంలో ఉన్న గాథలు. వీటికి సంబంధించిన రాజులు, నవాబులు, కాలపరిమితులపై స్వతంత్ర చారిత్రక ఆధారాలు స్పష్టంగా లభించలేదు.

ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం

మురమళ్ళ క్షేత్రం మనకు ఒక ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందిస్తుంది. దక్షయజ్ఞ విధ్వంసం తరువాత ఉగ్రంగా ఉన్న వీరభద్రుడు భద్రకాళీదేవి సాన్నిధ్యంలో శాంతించడం, అనంతరం వారి దివ్యకల్యాణం జరగడం ఈ క్షేత్రపురాణానికి మూలం. ఆగ్రహం శాంతిగా, విధ్వంసం మంగళంగా పరిణమించడాన్ని ఈ కథ సూచిస్తుంది. శివశక్తుల కలయికను గృహస్థధర్మానికి, దాంపత్య అన్యోన్యతకు ప్రతీకగా భక్తులు భావిస్తారు.

ఇక్కడ క్షేత్రపాలకుడైన లక్ష్మీనరసింహస్వామి సన్నిధి ఈ ఆధ్యాత్మిక భావనకు మరో విశేషాన్ని జోడిస్తుంది. శివుడు, విష్ణువు, ఆదిపరాశక్తి పరస్పర సంబంధాన్ని తెలియజేసే క్షేత్రంగా మురమళ్ళ ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది. అందుకే ఇది కేవలం వివాహ సంబంధమైన కోరికలతో దర్శించే ఆలయం మాత్రమే కాకుండా, శాంతి, దాంపత్యధర్మం, దైవానుగ్రహం అనే భావనలను ప్రతిబింబించే పవిత్రక్షేత్రం.

ఆలయానికి చేరుకునే మార్గం

మురమళ్ళ అమలాపురానికి సుమారు 20–25 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. కాకినాడ నుంచి యానాం మార్గంలో కూడా చేరుకోవచ్చు. రాజమహేంద్రవరం నుంచి రోడ్డు మార్గం అందుబాటులో ఉంది. అమలాపురం, కాకినాడ ప్రాంతాల నుంచి బస్సులు, ఇతర రవాణా సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. మేము కాకినాడలో బస చేసి అక్కడి నుండి గంట ప్రయాణం తరువాత క్షేత్రానికి చేరుకున్నాము. యానాంకు చాలా దగ్గరలో ఈ క్షేత్రం ఉంది. 

నిత్యకల్యాణం బుకింగ్, దర్శన సమయాలు, ప్రస్తుత ఆలయ పునర్నిర్మాణ పనుల గురించి ముందుగా ఆలయ అధికారులను సంప్రదించడం మంచిది.
మురమళ్ళ శ్రీ భద్రకాళీ సమేత వీరేశ్వరస్వామి క్షేత్రం నిత్యకల్యాణ సంప్రదాయానికి, శివశక్తుల అనుగ్రహానికి, శివకేశవుల సమన్వయానికి నిలయంగా భక్తుల హృదయాలలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. గౌతమీ గోదావరి ప్రాంతంలోని ఈ పురాతన ఆలయం కోనసీమ ఆధ్యాత్మిక వారసత్వంలో ఒక విశిష్టమైన క్షేత్రంగా నిలుస్తోంది.

14, నవంబర్ 2026, శనివారం

ఆనందేశ్వరేణ సంరక్షితోऽహం - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతి



ఆనందేశ్వరేణ సంరక్షితోऽహం

చిదానంద రూపోऽస్మి బ్రహ్మానంద రూపోऽస్మి

జ్ఞానప్రదాన గురుగుహరూప చిదానందనాథస్వరూప ప్రకాశేన
అవయవ త్రయాతీతేన నిత్యేన అవస్థాత్రయ సాక్షిణాऽతి శుద్ధేన
భవపంచకోశవ్యతిరిక్తేన బుద్ధేన శివ సచ్చిదానందరూపేణ ముక్తేన
శ్రవణ మనన నిదిధ్యాసన సమాధి
నిష్ఠాపరోక్షానుభవ స్వమాత్రావశేషిత ప్రకాశమాన మహేశ్వరేణ
ఓ ఆనందేశ్వరా! నీ అనుగ్రహంతో నేను సర్వవిధాలా రక్షింపబడుతున్నాను. నీ కరుణవల్ల నేను కేవలం ఈ శరీరానికో, మనస్సుకో పరిమితమైన జీవుడను కానని, స్వరూపతః శుద్ధచైతన్యమయమైన చిదానంద స్వరూపుడనని, పరబ్రహ్మానంద స్వరూపుడనని గ్రహిస్తున్నాను. ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే గురుగుహస్వరూపుడవైన నీవు చిదానందనాథునిగా ప్రకాశిస్తూ, అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి పరమసత్యాన్ని వెల్లడిస్తున్నావు. స్థూల, సూక్ష్మ, కారణ శరీరాలనే మూడు ఉపాధులకు అతీతుడవు నీవు. జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి అనే మూడు అవస్థలలోనూ మార్పులేని సాక్షిగా నిలిచే నిత్యశుద్ధ చైతన్యస్వరూపుడవు. అన్నమయ, ప్రాణమయ, మనోమయ, విజ్ఞానమయ, ఆనందమయ అనే పంచకోశాలకు అతీతుడవై, వాటన్నింటికీ ఆధారమైన ఆత్మతత్త్వంగా వెలుగొందుతున్నావు. నీవు పరిపూర్ణ జ్ఞానస్వరూపుడవు, సత్, చిత్, ఆనందముల ఏకరూపమైన శివస్వరూపుడవు, సమస్త బంధాలకు అతీతమైన నిత్యముక్తుడవు. వేదాంత సత్యాలను గురుముఖంగా వినడం అనే శ్రవణం, విన్న విషయాలను తర్కపూర్వకంగా విచారించి సందేహాలను నివృత్తి చేసుకోవడం అనే మననం, గ్రహించిన ఆత్మసత్యంపై నిరంతరం ధ్యానించడం అనే నిదిధ్యాసనం, ఆ జ్ఞానంలో నిశ్చలంగా నిలిచే సమాధినిష్ఠ ద్వారా సాధకుడు అపరోక్షానుభూతిని పొందుతాడు. అప్పుడు జీవాత్మకు పరమాత్మకు భేదం లేదనే సత్యం ప్రత్యక్షానుభవమై, అహంకారాది ఉపాధులన్నీ తొలగిపోయి, స్వస్వరూపమైన శుద్ధచైతన్యం ఒక్కటే మిగిలి ప్రకాశిస్తుంది. అటువంటి స్వయంప్రకాశ పరమేశ్వరుడవైన ఆనందేశ్వరుని అనుగ్రహంతో నేను నా నిజస్వరూపాన్ని తెలుసుకొని బ్రహ్మానందంలో నిలుస్తున్నాను.

ఈ కృతిలోని ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక సందేశం ఏమిటంటే, మోక్షం అనేది కొత్తగా సంపాదించవలసిన స్థితి కాదు. అజ్ఞానం తొలగినప్పుడు తన ఆత్మస్వరూపమే పరబ్రహ్మస్వరూపమని తెలుసుకోవడమే నిజమైన ముక్తి. అందుకే దీక్షితులు “చిదానంద రూపోఽస్మి బ్రహ్మానంద రూపోఽస్మి” అంటూ ఆత్మసాక్షాత్కార పరమానందాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ కృతి ఆనందభైరవి రాగంలో, మిశ్రచాపు తాళంలో స్వరపరచబడింది. తిరువారూరులోని ఆనందేశ్వరుని స్తుతిస్తూ దీక్షితులు అద్వైత సిద్ధాంతాన్ని ఇందులో ప్రతిపాదించారు. ఈ కృతిని సౌమ్య గారు ఆలపించారు. 

13, నవంబర్ 2026, శుక్రవారం

అంబికానాథం అఖిలేశం వందే - ముత్తయ్య భాగవతార్ గారి కృతి

అంబికానాథం అఖిలేశం వందే

తుంబురు నారదాది నుతం శంభుం

సకల సంపత్ప్రద సచ్చిదానందాకారం
సకల వేద సారం సజ్జన పరివారం
ముకుందాది నుతం మూలకారణం
అకళంకం శ్రీహరికేశలింగం

సమస్త జగత్తుకూ తల్లియైన అంబికాదేవికి నాథుడవు, అఖిలాండకోటిబ్రహ్మాండాలకు అధీశ్వరుడవు అయిన పరమశివా! నీకు భక్తిపూర్వకంగా నమస్కరిస్తున్నాను. తుంబురుడు, నారదుడు మొదలైన దివ్యసంగీతజ్ఞులచే నిరంతరం స్తుతింపబడే శంభో! భక్తులకు సకల సంపదలను, ఐశ్వర్యాలను, శుభాలను ప్రసాదించే కరుణామయుడవు నీవు. సత్ అంటే శాశ్వతమైన ఉనికి, చిత్ అంటే పరిపూర్ణమైన చైతన్యం, ఆనందం అంటే అనంతమైన పరమానందం. ఈ మూడింటి సమ్మేళనమైన సచ్చిదానంద స్వరూపుడవు నీవు. సమస్త వేదాల సారభూతమైన పరమతత్త్వం నీవే. సజ్జనులు, సాధువులు, మహర్షులు నిత్యం నిన్ను సేవిస్తూ, నీ సన్నిధిలో ఆనందాన్ని పొందుతుంటారు. ముకుందుడైన శ్రీమహావిష్ణువు మొదలుకొని సమస్త దేవతలచే స్తుతింపబడే మహాదేవా! ఈ చరాచర జగత్తు ఆవిర్భావానికి మూలకారణమైన పరబ్రహ్మస్వరూపుడవు నీవు. ఎటువంటి దోషాలు, మలినాలు, కళంకాలు అంటని పరమపవిత్రుడవు. సృష్టి, స్థితి, లయలకు ఆధారమైన పరమేశ్వరా! శ్రీహరికేశలింగ స్వరూపుడవైన నిన్ను భక్తిశ్రద్ధలతో వందనం చేస్తున్నానని హరికేశనల్లూర్ ముత్తయ్య భాగవతార్ ఈ కృతిలో పరమశివుని స్తుతిస్తున్నారు. శివుని జగదీశ్వరత్వాన్ని, సచ్చిదానంద స్వరూపాన్ని, వేదాంత పరతత్త్వాన్ని, సర్వదేవతారాధ్యత్వాన్ని, భక్తులకు సకల శుభాలను ప్రసాదించే అనుగ్రహశక్తిని ఈ కృతి సంక్షిప్తమైన పదాలలో ఎంతో మనోహరంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. ముఖ్యంగా ముత్తయ్య భాగవతార్ తన కృతులలో ఉపయోగించే హరికేశ ముద్రతో పరమశివుని స్తుతించడం ఈ రచనలోని విశేషం. 

ఇక్కడ హరికేశలింగం అనగా తమిళనాడు తిరునెల్వేలి జిల్లా హరికేశవనల్లూరు గ్రామంలో వెలసిన అరియనాథ స్వామి దేవస్థానంలోని పరమశివుడు. ఇక్కడి అమ్మవారి పేరు పెరియనాయకి. ఈ ఊరు ముత్తయ్య భాగవతార్ గారి స్వగ్రామం. 

భూపాళం రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తయ్య భాగవతార్ గారి కృతి ఆడియో/వీడియోలు లభించలేదు. 

శ్రీవల్మీకలింగం చింతయే - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూర్ పంచలింగ కృతి

శ్రీవల్మీకలింగం చింతయే శివార్ధాంగం చింతయే శ్రీవరదాయకం శ్రీపురనాయకం దేవతాది వినుత దివ్యవిధీవిటంకం కురుక్షేత్ర విరించి యజ్ఞోద్భవ కార్ముకధర ముర...