శరన్నవరాత్రులలో మూడవ రోజున విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రిపై వెలసిన శ్రీ కనకదుర్గమ్మ అన్నపూర్ణాదేవిగా భక్తులకు దర్శనమిస్తుంది. జగత్తును సృష్టించి, పోషించి, నడిపించే ఆదిపరాశక్తి కేవలం దుష్టసంహారిణి మాత్రమే కాదు, సమస్త జీవరాశికి ఆహారాన్ని అందించే కరుణామయి కూడా. ఆ జగన్మాతలోని పోషణశక్తికి ప్రతిరూపమే అన్నపూర్ణేశ్వరి. అన్నం అంటే ఆహారం, పూర్ణ అంటే సంపూర్ణత. సకల జీవుల ఆకలిని తీర్చి, వాటి మనుగడకు అవసరమైన శక్తిని ప్రసాదించే తల్లి అన్నపూర్ణ. ఆమె ఆరాధన కేవలం ధనధాన్య సమృద్ధిని కోరుకోవడం కోసం మాత్రమే కాదు. సృష్టిలోని ప్రతి జీవిలోనూ పరాశక్తి ఉన్నదని గుర్తించి, జీవుల ఆకలిని తీర్చడమే అమ్మవారికి చేసే నిజమైన సేవ అని తెలుసుకోవడం కోసం కూడా.
తైత్తిరీయ ఉపనిషత్తు భృగువల్లీ మూడవ అధ్యాయంలో అన్నాన్ని బ్రహ్మస్వరూపంగా పలుకుతుంది. అన్నం బ్రహ్మేతి వ్యజానాత్ అని చెప్పడంలో అన్నానికి ఉన్న అత్యున్నత స్థానం తెలుస్తుంది. అన్నం నుంచే జీవులు పుడతాయి, అన్నంతోనే జీవిస్తాయి, చివరకు అన్నంలోనే లయమవుతాయి అనే ఈ ఉపనిషత్తు బోధన సృష్టిలో ఆహారానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. అన్నం కేవలం శరీరాన్ని నిలబెట్టే పదార్థం కాదు. అది భగవంతుని అనుగ్రహానికి ప్రత్యక్ష రూపం. అందుకే మన సంప్రదాయంలో అన్నాన్ని వృథా చేయకూడదని, అన్నాన్ని నిందించకూడదని, ఆకలితో వచ్చినవారికి ఆహారం అందించాలని చెబుతారు. అన్నపూర్ణాదేవిని ఆరాధించడమంటే ఈ ఉపనిషత్తు బోధనను జీవితంలో ఆచరించడమే.
అన్నపూర్ణాదేవి అవతారానికి సంబంధించిన ఒక ప్రసిద్ధ పురాణగాథలో గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సందేశం ఉంది. ఒక సందర్భంలో పరమశివుడు జగత్తంతా మాయాస్వరూపమని, అన్నం కూడా మాయలో భాగమేనని చెప్పగా, పార్వతీదేవి తన పోషణశక్తిని ఉపసంహరించుకుందని కథనం. దాంతో ప్రపంచంలో ఆహారానికి కొరత ఏర్పడి జీవులు ఆకలితో అలమటించాయి. అప్పుడు పరమేశ్వరుడు కూడా ఆహారం యొక్క ప్రాధాన్యాన్ని లోకానికి తెలియజేయడానికి భిక్షాటన చేశాడు. కాశీక్షేత్రంలో అన్నపూర్ణగా వెలసిన పార్వతీదేవి స్వయంగా శివునికి భిక్షను ప్రసాదించింది. ఈ కథలో శివుడు భిక్ష స్వీకరించడం ఆయనకు ఆహారం సమకూర్చుకునే శక్తి లేదని చెప్పడం కాదు. చైతన్యస్వరూపుడైన శివుడు, క్రియాశక్తి స్వరూపిణి అయిన పార్వతి పరస్పరం విడదీయరానివారని తెలియజేయడమే ఇందులోని అంతరార్థం. శక్తి లేకుండా సృష్టి కొనసాగదు. ఆ శక్తి జీవులను పోషించే రూపమే అన్నపూర్ణ. పరమేశ్వరుడే ఆమె వద్ద భిక్ష స్వీకరించడం ద్వారా అన్నదానానికి ఉన్న పవిత్రతను లోకానికి చాటిచెప్పాడు.
అన్నపూర్ణాదేవి చేతిలోని అన్నపాత్ర అక్షయమైన పోషణశక్తికి సంకేతం. మరొక చేతిలోని గరిట ఆమె సమస్త జీవులకు సమానంగా ఆహారాన్ని అందించే మాతృప్రేమకు ప్రతీక. తల్లి తన బిడ్డల మధ్య భేదం చూపకుండా ఆకలి తీర్చినట్లే, ఆదిపరాశక్తి కూడా సమస్త జీవులను తన బిడ్డలుగా భావించి పోషిస్తుంది. అందుకే ఆమెను నిత్యాన్నదానేశ్వరి అని కీర్తిస్తారు. అన్నపూర్ణ ఆరాధనలో మరొక విశేషమేమిటంటే, ఇక్కడ దైవం మనకు ఆహారాన్ని ప్రసాదించడమే కాకుండా, ఇతరులకు ఆహారాన్ని పంచే దయాగుణాన్ని కూడా కలిగిస్తుంది. ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం, అవసరంలో ఉన్నవారిని ఆదుకోవడం, ప్రకృతి ప్రసాదించిన వనరులను జాగ్రత్తగా వినియోగించడం అన్నపూర్ణాదేవి ఆరాధనలోని ఆచరణాత్మక సందేశాలు.
ఆదిశంకరాచార్యులకు ఆపాదించబడిన అన్నపూర్ణాస్తోత్రంలో జ్ఞానవైరాగ్యసిద్ధ్యర్థం భిక్షాం దేహి చ పార్వతి అనే ప్రార్థన ఎంతో ప్రసిద్ధమైనది. ఇందులో అమ్మవారిని కేవలం ఆకలి తీర్చమని మాత్రమే అడగడం లేదు. జ్ఞానాన్ని, వైరాగ్యాన్ని ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తున్నారు. శరీరానికి అన్నం ఎంత అవసరమో, మనస్సుకు వివేకం, ఆత్మోన్నతికి జ్ఞానం అంతే అవసరం. అన్నపూర్ణేశ్వరి ఈ రెండింటినీ ప్రసాదించే పరాశక్తి. ఇక్కడ వైరాగ్యం అంటే కుటుంబాన్ని, బాధ్యతలను విడిచిపెట్టడం కాదు. అవసరానికి మించిన కోరికలను తగ్గించుకుని, లభించిన దానితో సంతృప్తిగా జీవించడం. మనకు లభించిన సంపద అంతా మన ఒక్కరి సొత్తు కాదని, అందులో ఇతరులకూ భాగం ఉందని గుర్తించడం. అందుకే అన్నపూర్ణాదేవి భౌతిక సమృద్ధితోపాటు అంతరంగ సంపూర్ణతను కూడా ప్రసాదించే తల్లిగా ఆరాధించబడుతుంది.
అన్నపూర్ణాస్తోత్రంలోని మాతా చ పార్వతీ దేవీ పితా దేవో మహేశ్వరః, బాంధవాః శివభక్తాశ్చ స్వదేశో భువనత్రయమ్ అనే భావన అన్నపూర్ణ ఆరాధనను మరింత ఉన్నత స్థాయికి తీసుకువెళుతుంది. పార్వతీదేవి తల్లి, పరమేశ్వరుడు తండ్రి, సమస్త లోకాలూ మన స్వదేశమే అనే విశాలమైన భావాన్ని ఇది బోధిస్తుంది. ఈ దృష్టితో చూసినప్పుడు పరాయి జీవి అంటూ ఎవరూ ఉండరు. ఇతరుల ఆకలిని మన ఆకలిగా భావించడం, ఇతరుల బాధను మన బాధగా గుర్తించడం నిజమైన ఆధ్యాత్మికత అవుతుంది. అన్నపూర్ణ ఆరాధన మనలో ఇటువంటి విశ్వమాతృభావాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
నవరాత్రులలో అన్నపూర్ణాదేవి అలంకారానికి ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం ఉంది. పరాశక్తి వివిధ రూపాలను ఆరాధించే ఈ ఉత్సవాలలో అన్నపూర్ణారూపం మనకు జీవనాధారమైన ఆహారం వెనుక ఉన్న దైవశక్తిని గుర్తుచేస్తుంది. బాలాత్రిపురసుందరిగా బాల్యంలోని పవిత్రతను, గాయత్రీదేవిగా జ్ఞానప్రకాశాన్ని దర్శించిన భక్తుడు, అన్నపూర్ణగా అదే తల్లి సృష్టిని పోషించే కరుణాశక్తిని దర్శిస్తాడు. జ్ఞానం, శక్తి, సంపద ఉన్నప్పటికీ ఆకలి తీరని జీవితం సుఖమయం కాలేదు. అలాగే ఆహారసమృద్ధి ఉన్నప్పటికీ జ్ఞానం, సంతృప్తి, దయ లేని జీవితం సంపూర్ణం కాదు. ఈ రెండింటి సమన్వయమే అన్నపూర్ణ తత్త్వం.
విజయవాడ కనకదుర్గమ్మ అన్నపూర్ణాదేవిగా దర్శనమిచ్చే ఈ పవిత్రమైన రోజున భక్తులు ధనధాన్య సమృద్ధి, కుటుంబక్షేమం, ఆరోగ్యం కోసం ప్రార్థిస్తారు. పరమాన్నం వంటి నైవేద్యాలను సమర్పించి అమ్మవారి అనుగ్రహాన్ని కోరుకుంటారు. అయితే ఈ ఆరాధనలోని అత్యంత ముఖ్యమైన సందేశం మన ఇంట్లో అన్నానికి కొరత లేకుండా ఉండాలని కోరుకోవడంతోపాటు, మన చుట్టూ ఎవరూ ఆకలితో బాధపడకూడదని సంకల్పించడం. అన్నాన్ని గౌరవించడం, ఆహారాన్ని వృథా చేయకపోవడం, సాధ్యమైనంతవరకు అన్నదానం చేయడం, ప్రతి భోజనాన్ని అమ్మవారి ప్రసాదంగా స్వీకరించడం ద్వారా అన్నపూర్ణ ఆరాధన మన నిత్యజీవితంలో భాగమవుతుంది. సమస్త జీవులకు అన్నాన్ని అందించే జగన్మాత మనకు కేవలం కడుపు నిండే ఆహారాన్నే కాకుండా, హృదయం నిండే కరుణను, మనస్సు నిండే సంతృప్తిని, జీవితాన్ని సార్థకం చేసే జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించాలని ప్రార్థించడమే అన్నపూర్ణాదేవి ఆరాధనలోని పరమార్థం.
