బ్రహ్మ విద్యాంబికే శ్రీ శ్వేతారణ్యేశ నాయికే - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి

బ్రహ్మ విద్యాంబికే శ్రీ శ్వేతారణ్యేశ నాయికే శ్రీ శివే సంరక్షణ మాం శ్రీ

బ్రహ్మానంద గురుగుహ జననీ పరబ్రహ్మ స్వరూపిణీ నళినీ

సోమశేఖర శోభిత వదనే సురనరమునిగణ సుఖకర నయనే

కామకళే కంబుజయగళే కళ్యాణీ సకల నిష్కళే

కృతి భావం:

ఓ బ్రహ్మవిద్యాంబికా దేవీ! శ్వేతారణ్య క్షేత్రాధీశ్వరుడైన శ్వేతారణ్యేశ్వరుని ప్రియసఖీ! మంగళస్వరూపిణియైన శివే! నన్ను ఎల్లప్పుడూ రక్షించుమా! పరమానంద స్వరూపిణీ! గురుగుహుడైన సుబ్రహ్మణ్యస్వామికి జననివీ! సృష్టి అంతటికీ మూలమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపిణివీ! కమలంవలె కోమలమైన దివ్యస్వరూపం కలిగిన తల్లీ! చంద్రుని శిరస్సున ధరించిన పరమశివుని సాన్నిధ్యంతో శోభించే సుందరమైన ముఖం కలిగిన దేవీ! దేవతలకు, మానవులకు, మునులకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించే కరుణామయమైన నేత్రాలు కలిగిన జగన్మాతా! సృష్టికి మూలమైన కామకళా స్వరూపిణీ! శంఖంవలె సుందరమైన కంఠం కలిగిన తల్లీ! సమస్త మంగళాలను ప్రసాదించే కళ్యాణీ! అనేక కళారూపాలుగా వ్యక్తమవుతూనే, అన్ని రూపాలకూ అతీతమైన నిష్కళ పరతత్త్వస్వరూపిణీ! నీవే సకల జగత్తుకు ఆధారమైన పరాశక్తివి. నీ అనుగ్రహంతోనే జీవులు అజ్ఞానాన్ని తొలగించుకొని బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని, పరమానందాన్ని పొందగలరు. అటువంటి పరమపావనమైన నీ చరణాలను ఆశ్రయించిన నన్ను సంసారబంధాల నుంచి విముక్తుని చేసి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి, సదా రక్షించుము. 

ఆధ్యాత్మిక విశిష్టత – క్షేత్ర ప్రాశస్త్యం:

తమిళనాడులోని మయిలదుత్తురై సమీపంలో ఉన్న తిరువెణ్కాడు అత్యంత ప్రాచీనమైన శైవక్షేత్రం. దీనినే శ్వేతారణ్యం అని పిలుస్తారు. ఇక్కడ పరమశివుడు శ్వేతారణ్యేశ్వరుడిగా, పార్వతీదేవి బ్రహ్మవిద్యాంబికగా కొలువై ఉన్నారు. ఈ క్షేత్రం కావేరీ తీరప్రాంతంలోని ప్రసిద్ధ శైవ పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. నవగ్రహ క్షేత్రాలలో బుధగ్రహానికి సంబంధించిన విశిష్టమైన క్షేత్రంగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ శివుని అఘోరమూర్తి రూపానికి ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది. స్థలపురాణం ప్రకారం మరుత్తువాసురుడనే రాక్షసుని సంహరించడానికి శివుడు అఘోరమూర్తిగా అవతరించాడు. ఆలయ ప్రాంగణంలో సూర్య, చంద్ర, అగ్ని అనే మూడు పవిత్ర తీర్థాలు ఉన్నాయి. శైవసంప్రదాయంలో తిరువెణ్కాడు ఆధ్యాత్మికంగా ఎంతో మహిమాన్వితమైన క్షేత్రం. ఇక్కడి అమ్మవారికి బ్రహ్మవిద్యాంబిక అనే నామం ఉండటంలో గొప్ప వేదాంతార్థం ఉంది. బ్రహ్మవిద్య అంటే పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని తెలుసుకునే ఆత్మజ్ఞానం. జీవాత్మకు, పరమాత్మకు మధ్య ఉన్న అభేదాన్ని గ్రహించి, అజ్ఞానాన్ని తొలగించుకొని, మోక్షాన్ని పొందడానికి అవసరమైన జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే తల్లిగా అమ్మవారిని ఆరాధిస్తారు. దీక్షితులు ఈ కృతిలో ఉపయోగించిన 'పరబ్రహ్మ స్వరూపిణీ' అనే సంబోధన ద్వారా అమ్మవారు కేవలం శివుని సహచరి మాత్రమే కాకుండా సర్వవ్యాపకమైన పరమచైతన్య స్వరూపిణి అని తెలియజేస్తున్నారు. 'కామకళే' అనే పదం శ్రీవిద్యా సంప్రదాయంలోని సృష్టి రహస్యాన్ని సూచిస్తుంది. శివశక్తుల అవినాభావ సంబంధం నుంచే సమస్త సృష్టి వ్యక్తమవుతుందనే భావన ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది. 'సకల నిష్కళే' అనే విశేషణం మరింత లోతైన ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. అమ్మవారు సకల రూపాలతో జగత్తులో వ్యక్తమవుతూనే, ఎటువంటి రూపం, గుణం, పరిమితి లేని నిరాకార పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా కూడా విరాజిల్లుతారని దీని భావం. శ్వేతారణ్యం అనే పేరులోని శ్వేతం పవిత్రతకు, నిర్మలత్వానికి ప్రతీకగా భావించవచ్చు. అజ్ఞానమనే చీకటిని తొలగించి జ్ఞానమనే వెలుగును ప్రసాదించే బ్రహ్మవిద్యాంబిక ఈ క్షేత్రానికి ఆధ్యాత్మిక కేంద్రబిందువు. ఈ విధంగా తిరువెణ్కాడు క్షేత్రంలోని శివశక్తుల మహిమను, బ్రహ్మవిద్యా తత్త్వాన్ని, సగుణ నిర్గుణ ఉపాసనల సమన్వయాన్ని ముత్తుస్వామి దీక్షితులు ఈ చిన్న కృతిలో అత్యంత గంభీరంగా ఆవిష్కరించారు. 

కల్యాణి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని నాగమణి శ్రీనాథ్ బృందం ఆలపించారు. 

శ్రీమధురాపురి విహారిణి - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి కృతి

శ్రీమధురాపురి విహారిణి శ్రీరాజమాతంగి మాం పాహి

పామర జన పాలినీ కామదహన మోహినీ

నామరూప విమర్శినీ నటేశ్వరీ జగజ్జననీ

పాండ్యరాజ పూజితాబ్జ పాద యుగళే

ఓఢ్యాణ పీఠ స్థిత సకల కళే

పాటలీ కుసుమ ప్రియే పద్మరాగ సమ ప్రభే

సోమసుందరేశ్వర ప్రియే గురుగుహ సముద్భవే

కృతి భావం:

ఓ మధురాపురిలో విహరించే శ్రీరాజమాతంగీ దేవీ! జగన్మాతా! నన్ను ఎల్లప్పుడూ రక్షించుమా! సామాన్యులైన ప్రజలను సైతం కరుణతో కాపాడే తల్లీ! మన్మథుని దహించిన పరమశివుని సైతం తన సౌందర్యంతో మోహింపజేసే మహేశ్వరీ! నామరూపాలకు అతీతమైన పరమసత్యాన్ని తెలియజేసే జ్ఞానస్వరూపిణీ! సమస్త జగత్తుకూ జననివైన నటేశ్వరీ! పాండ్య మహారాజులు భక్తితో పూజించిన నీ కమలాలవంటి పాదయుగళాలకు నమస్కరిస్తున్నాను. పవిత్రమైన ఓఢ్యాణ పీఠంలో కొలువై, సమస్త కళలకు ఆధారమైన తల్లీ! పాటలీ పుష్పాలను (గులాబీ పుష్పాలు) ఇష్టపడే దేవీ! పద్మరాగమణివంటి అరుణకాంతులతో ప్రకాశించే దివ్యస్వరూపిణీ! మధురానగరాధీశ్వరుడైన సోమసుందరేశ్వరుని ప్రియసఖివీ! గురుగుహుడైన సుబ్రహ్మణ్యస్వామికి జననివీ! నీ దివ్యచరణాలను ఆశ్రయించిన నన్ను అనుగ్రహించి, అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, జ్ఞానాన్ని, భక్తిని, మోక్షమార్గాన్ని ప్రసాదించుమని ముత్తుస్వామి దీక్షితులు జగన్మాతను ప్రార్థిస్తున్నారు.

ఆధ్యాత్మిక విశిష్టత – క్షేత్ర ప్రాశస్త్యం:

ఈ కృతిలో దీక్షితులు మధురై క్షేత్రంలో వెలసిన శ్రీమీనాక్షీ అమ్మవారిని రాజమాతంగీ స్వరూపంగా స్తుతిస్తున్నారు. శ్రీవిద్యా సంప్రదాయంలో రాజమాతంగి దశమహావిద్యలలోని మాతంగీ దేవితో సంబంధం కలిగిన వాగ్విద్యా, సంగీత, లలితకళల అధిష్ఠాన దేవతగా భావించబడుతుంది. మధురైలో మీనాక్షీదేవి సర్వాధికారిణిగా, సోమసుందరేశ్వరుడు ఆమె దివ్యసహచరునిగా ఆరాధింపబడటం ఈ క్షేత్రానికి ప్రత్యేకత. పాండ్యరాజుల రాజధానిగా ప్రసిద్ధి చెందిన మధురైలో మీనాక్షీ అమ్మవారి అవతారం, మలయధ్వజ పాండ్యుని కుమార్తెగా ఆమె జననం, శివునితో దివ్యకల్యాణం స్థలపురాణంలో ప్రధానమైన అంశాలు. కృతిలోని 'ఓఢ్యాణ పీఠ స్థిత సకల కళే' అనే సంబోధన ఓడిషాలోని జాజిపూర్‌లో విరజాదేవిగా వెలసిన అష్టాదశశక్తిపీఠంలోని అమ్మవారి ప్రస్తావన. 'నామరూప విమర్శినీ' అనే పదం ఈ కృతిలో అత్యంత లోతైన ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని కలిగి ఉంది. ప్రపంచంలో కనిపించే నామరూపాలన్నీ మార్పులకు లోనవుతాయని, వాటికి ఆధారమైన చైతన్యమే శాశ్వతమని గ్రహించే వివేకాన్ని అమ్మవారు ప్రసాదిస్తారని దీని అంతరార్థం. 'కామదహన మోహినీ' అనే విశేషణం ఇంద్రియకామాన్ని జయించిన శివునితో పరాశక్తికి గల అవినాభావ సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది. 'సకల కళే' అనే సంబోధన ద్వారా సంగీతం, సాహిత్యం, నృత్యం, వాక్కు, జ్ఞానం అన్నీ పరాశక్తి అనుగ్రహంతోనే వికసిస్తాయని దీక్షితులు తెలియజేస్తున్నారు. ఈ విధంగా మధురై మీనాక్షీ క్షేత్రంలోని చారిత్రక వైభవాన్ని, శివశక్తుల అభేద తత్త్వాన్ని, శ్రీవిద్యా రహస్యాన్ని, కళల ద్వారా పరమాత్మను చేరుకునే ఉపాసనా మార్గాన్ని ఈ కృతి మనోహరంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.

బిలహరి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి కృతిని మహారాజపురం సంతానం గారు ఆలపించారు.  

చండి ప్రచండే చాముండే - గణపతి సచ్చిదానందస్వామి కృతి

చండి ప్రచండే చాముండే

ఖండిత భండే జయ శౌండే

అయి దం పర్యే నిగమానాం

నిహత ధ్వాంతే హే కాళీ

త్వం హ్రీమత్యపి సువినీత

నిత్యవిముక్తే హే లక్ష్మీ

కర్మావర్త భ్రాంతం మాం

ఉద్ధర వరదే చాముండే

వందే అవ్యయ పద నేత్రి

సచ్చిదానందే శ్రీ చండీ

ఓ చండీ మాతా! ప్రచండమైన శక్తి కలిగిన చాముండేశ్వరీ! భండాసురుని సంహరించి విజయాన్ని సాధించిన పరాక్రమశాలినీ! నీకు జయము జయము. వేదాలన్నింటి పరమార్థాన్ని తెలియజేసే పరమేశ్వరీ! అజ్ఞానమనే చీకటిని తొలగించే కాళీమాతా! హ్రీంకార స్వరూపిణివై, అపారమైన శక్తి కలిగి ఉన్నప్పటికీ ఎంతో సౌమ్యంగా, వినయంతో వెలుగొందే లక్ష్మీదేవీ! నీవు ఎల్లప్పుడూ బంధాలకు అతీతమైన నిత్యముక్త స్వరూపిణివి. చేసిన కర్మల ఫలితాల వల్ల జనన మరణ చక్రంలో చిక్కుకుని, మోహంతో దిక్కుతోచక తిరుగుతున్న నన్ను ఈ సంసార బంధాల నుంచి రక్షించి ఉద్ధరించు తల్లీ! కోరిన వరాలను ప్రసాదించే చాముండేశ్వరీ! ఎన్నటికీ నశించని శాశ్వతమైన పరమపదాన్ని చేరుకునే మార్గాన్ని చూపించే జగన్మాతా! సత్యము, జ్ఞానము, అనంతమైన ఆనందము నీ స్వరూపమే. ఓ శ్రీచండీ మాతా! నీకు భక్తితో నమస్కరిస్తున్నాను.

కాపీరాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని మహారాజపురం సంతానం గారు ఆలపించారు.  

సుందరకాండ శ్రీరామచంద్రమూర్తి వర్ణన

అశోకవనంలో శింశుపా వృక్షం క్రింద రామధ్యానయైన సీతమ్మను చూసి ఆమె ముంగిట నిలచి కుశల ప్రశ్నలడిగి, రాముని క్షేమ సమాచారం తెలిపిన పిమ్మట సీత ఆనందించి వెంటనే సందేహిస్తుంది. కోతి రూపంలో రావణుడు వచ్చాడేమో అని పరి పరి విధాలా ఆలోచించి రాముని లక్షణాలను వివరించమని అడుగుతుంది. సుందరకాండ 35వ సర్గలో హనుమంతుడు రాముని రూప గుణ వైభవాన్ని అద్భుతంగా వర్ణిస్తాడు. ఆ వివరాఉ రూఢి చేసుకున్న తరువాతే సీతమ్మ అతనిని నమ్మి సంతోషిస్తుంది. హనుమంతుడు చెప్పిన రాముని లక్షణాలు కొన్ని:

రాముడు సర్వాంగ సుందరుడు, తామరరేకులను పోలిన కన్నులు కలవాడు, రూపదాక్షిణ్యాది గుణములతో పుట్టినవాడు. సూర్యునితో సమమైన తేజస్సు కలవాడు, ఓర్పునకు భూదేవికి సమానుడు బుద్ధిచే బృహస్పతితో సరియైన వాడు, కీర్తిలో ఇంద్రునికి సాటి. రాముడు ప్రాణికోటిని కాపాడువాడు, క్షత్రియ ధర్మమునకు తగిన వర్ణాశ్రమ ధర్మమును రక్షించువాడు, శత్రువులను తరింపజేయువాడు. లోకమునందు నాలుగు వర్ణములను రక్షించువాడు, సమస్త మర్యాదలను అనుష్ఠించువాడు, ప్రజలచే అనుష్ఠింపజేసేవాడు. రాముడు మిక్కిలి కాంతిమంతుడు, పెద్దలచే పూజించబడువాడు, బ్రహ్మచర్యవ్రతమును ఆచరించుచున్నవాడు, పెద్దలకు ఉపకారము చేయువాడు, కర్మగతి యెఱిగిన వాడు.

రాముడు రాజవిద్యాది సమస్త విద్యలను నేర్చినవాడు, బ్రాహ్మణులను సేవించువాడు,సదాచారములు గలవాడు, వినీతుడు. యజుర్వేదమును చక్కగా అభ్యసించినవాడు, వేదవేత్తలగు వారిచేత చక్కగా పూజించబడినవాడు, ధనుర్వేదమును, ఇతర వేదవేదాంగములను చక్కగా తెలిసిన వాడు.

రాముడు విశాలమైన మూపులు గలవాడు, పెద్ద చేతులు కలవాడు. శంఖము వంటి మెడ గలవాడు. సుందరమైన ముఖము కలవాడు. అతని బలిష్ఠమైన కండల వలన ఎముకల సంధులు కనబడకుండును. అతడు లోకప్రసిద్ధుడు. అతని కంఠధ్వని భేరీధ్వనిలా ఉండును. అతని దేహవర్ణము సుందరముగా నుండును. అతడు అమిత పరాక్రమవంతుడు. అతని దేహము అంత పొడవు కాకుండా పొట్టి కాకుండా సమముగా యుండును. అంతని అవయవములన్నీ హెచ్చు తగ్గులు లేకుండా సుందరమై యుండును. అతను నీలమేఘ శ్యాముడు. అతని ఱొమ్ము, మణికట్టు, పిడికిలి బలిష్టముగా నుండును. అతని కనుబొమ్మలు, బాహువులు దీర్ఘముగా నుండును. అతని నాభి, ఱొమ్ము, లోకడుపు పొడవుగా నుండును. అతని కనుగొసలు, నఖములు, అరచేతులు, అరికాళ్లు ఎఱ్ఱగా నుండును. అతని పాదరేఖలు, వెంట్రుకలు, నునుపుగా నుండును. అతని కంఠధ్వని, నడక, నాభి గంభీరముగా నుండును.

రాముడు కంఠమునందు మూడు రేఖలు కలవాడు. అతని వక్షస్థలము బలముగా నుండును. అతని అంగుష్ఠ మూలమున నాలుగు రేఖలున్నవి. అతని నుదుటన, పాదములపై, అర్చేతులపై నాలుగు రేఖలు గలవు. అతను తొంబది ఆరంగుళముల పొడవు. అతని బాహువులు, మోకాళ్లు, తొడలు, పిక్కలు సమానములుగా నుండును. అతను సింహము, పెద్దపులి, యేనుగు, వృషభము నడచినంట్లు నడచును. అతని నేత్రములయందు, దంతములయందు, దేహచర్మమునందు, పాదములందు, కేశములందు కాంతి యుండును. అతని కళ్లు, నోరు, నాలుక, పెదవులు, దవడలు, వక్షస్థలము, గోళ్లు, హస్తములు, పాదములు పద్మములవలె నుండును. అతడు తేజమునకు, యశమునకు, సంపదకు ప్రసిద్ధి. అతని మాతృపితృవంశములు పరిశుద్ధమైనవి. అతడు పూర్వాహ్ణమధ్యాహ్నపరాహ్ణకాలములందు వరుసగా ధర్మార్థ కామములను అనుష్ఠించును. రాముడు సత్యమునందు, ధర్మమునందు మిక్కిలి ఆసక్తి కలవాడు. అతడు అమిత శ్రీమంతుడు, ధనాదులనార్జించి పేదవారికిచ్చును. ఏ దేశములో ఏ కాలములో ఏమి చేయవలెనో దానినంతయు ఎఱిగిన వాడు. సమస్త ప్రాణుల పట్ల ప్రియముగా మాట్లాడేవాడు. .

ఈ విధముగా హనుమ రామలక్షణములను వర్ణించి అమ్మకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాడు. అడుగడుగునా సుందరమైనది కాబట్టే ఈ ఘట్టాలను సుందరకాండ అన్నారు. దీనిని మించి సుందరమైనది లేదు.

తేజసాదిత్యసంకాశః క్షమయా పృథివీ సమః
బృహస్పతి సమో బుద్ధ్యా యశసా వాసవోపమా!

శ్రీచాముండేశ్వరి పాలయ మాం - ముత్తయ్య భాగవతార్ కృతి

శ్రీచాముండేశ్వరి పాలయ మాం కృపాకరి శంకరి

శ్రితజనపాలిని మహాబలాద్రివాసిని మహిషాసుర మర్దిని

వాచామ గోచర మహిమ విరాజితే వరగుణ భరితే

వాక్పతి ముఖ సుర వందితే వాసుదేవ సహజాతే

రాకా నిశాకర సన్నిభ వదనే రాజీవ లోచనే

రమణీయ కుంద రదనే రక్షిత భువనే మణి సదనే

మూక వాక్ప్రదాన విఖ్యాతే మునిజన నుత సుప్రీతే

శ్రీకర తారక మంత్ర తోషిత చిత్తే సదా నమస్తే

ఓ శ్రీచాముండేశ్వరీ! కరుణాస్వరూపిణీ! శంకరీ! నన్ను దయతో రక్షించు తల్లీ! నిన్ను ఆశ్రయించిన భక్తులను కాపాడే జగన్మాతవు నీవు. మహాబలాద్రిపై (చాముండి పర్వతం) నివసించే మహిషాసురమర్దినివి. నీ అపారమైన మహిమను మాటలతో వర్ణించడం సాధ్యం కాదు. సమస్త శ్రేష్ఠమైన సద్గుణాలతో ప్రకాశించే దేవతవు నీవు. బ్రహ్మ, బృహస్పతి మొదలైన దేవతలందరూ నిన్ను భక్తితో స్తుతిస్తున్నారు. నీవు శ్రీమహావిష్ణువు సోదరివి. పున్నమి చంద్రునివలె ప్రకాశించే అందమైన ముఖము, వికసించిన కమలాలవంటి విశాలమైన నేత్రములు, మల్లెమొగ్గలవంటి సుందరమైన పలువరుస కలిగిన తల్లివి. సమస్త లోకాలను రక్షిస్తూ, మణులతో అలంకరించబడిన దివ్యనివాసంలో కొలువై ఉన్నావు. మాటలు రానివారికి సైతం వాక్కును ప్రసాదించే మహిమతో ప్రసిద్ధి పొందిన దేవతవు. మునులు, మహర్షులు చేసే స్తుతులకు ఎంతో ప్రీతిచెందుతావు. శుభాలను ప్రసాదించే పవిత్రమైన తారకమంత్ర జపంతో నీ హృదయం సంతోషిస్తుంది. అటువంటి అపారమైన కరుణ, మహిమ, సౌందర్యం, దివ్యశక్తి కలిగిన శ్రీచాముండేశ్వరీ మాతా! నీకు ఎల్లప్పుడూ నా నమస్కారములు. నన్ను అనుగ్రహించి, రక్షించి, నీ కృపకు పాత్రునిగా చేయుమని ప్రార్థిస్తున్నాను.

మైసూరులోని చాముండీ కొండను వాగ్గేయకారులు ముత్తయ్య భాగవతార్ గారు మహాబలాద్రి అని పిలవడానికి ఆ కొండపై వెలసిన పురాతన మహాబలేశ్వర స్వామి ఆలయమే ప్రధాన కారణం. చాముండేశ్వరీ దేవాలయం ప్రసిద్ధి చెందకముందు నుంచే ఈ కొండ శివారాధనకు ముఖ్యమైన క్షేత్రంగా ఉండేది. ఇక్కడ కొలువై ఉన్న పరమశివుడు మహాబలేశ్వరుడిగా పూజలందుకుంటున్నాడు. ఆయన పేరుతోనే ఈ పర్వతానికి మహాబలాద్రి అనే పేరు ఏర్పడింది. మహాబల అంటే గొప్ప శక్తి కలిగినవాడు అని, అద్రి అంటే పర్వతం అని అర్థం.

చాముండీ కొండపై ఉన్న మహాబలేశ్వర ఆలయం అత్యంత ప్రాచీనమైనదని, క్రీ.శ. 950 నాటి శాసనాలలో ఈ ప్రాంతం మబ్బల తీర్థంగా పేర్కొనబడిందని చారిత్రక ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి. హొయసల రాజైన విష్ణువర్ధనుడు క్రీ.శ. 1128లో ఈ ఆలయానికి దానాలు చేసినట్లు శాసనాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. అనంతర కాలంలో మైసూరు వడయార్ రాజవంశీయులు చాముండేశ్వరీ దేవిని తమ కులదేవతగా ఆరాధించడంతో ఈ పర్వతం చాముండీ కొండగా మరింత ప్రసిద్ధి పొందింది. ఈ విధంగా మహాబలాద్రి అనే పేరు ఆ క్షేత్రపు ప్రాచీన శైవ సంప్రదాయాన్ని తెలియజేస్తుంది. హరికేశనల్లూరు ముత్తయ్య భాగవతార్ వంటి వాగ్గేయకారులు చాముండేశ్వరిని మహాబలాద్రివాసినిగా స్తుతించడం ద్వారా ఆ పుణ్యక్షేత్రపు ప్రాచీన నామాన్ని తమ సంగీత సాహిత్యంలో నిలిపారని భావించవచ్చు.

బిలహరి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తయ్య భాగవతార్ కృతిని ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్ష్మి గారు ఆలపించారు.

మహాచండీదేవిగా ఆదిపరాశక్తి

శరన్నవరాత్రులలో నాలుగవ రోజున విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రిపై వెలసిన శ్రీ కనకదుర్గమ్మ మహాచండీదేవిగా భక్తులకు దర్శనమిస్తుంది. ఆదిపరాశక్తి అనేక రూపాలలో జగత్తును సృష్టించి, పోషించి, రక్షిస్తుంది. ఆమె శాంతస్వరూపిణిగా జీవులను అనుగ్రహించినట్లే, ఉగ్రస్వరూపిణిగా అధర్మాన్ని అణచివేసి ధర్మాన్ని కాపాడుతుంది. ఆ జగన్మాతలోని అపారమైన శక్తికి, ధర్మరక్షణ సంకల్పానికి ప్రతిరూపమే మహాచండీదేవి. చండీ అంటే తీవ్రమైన శక్తితో దుష్టత్వాన్ని ఎదుర్కొనే దేవత. మహాచండీ అంటే సమస్త దైవశక్తులకు మూలమైన, ఏ దుష్టశక్తికీ లొంగని పరమేశ్వరి. ఆమె ఉగ్రరూపం భక్తులను భయపెట్టడానికి కాదు. భయంతో జీవిస్తున్నవారికి ధైర్యాన్ని ఇవ్వడానికి, అన్యాయాన్ని ఎదుర్కొనే శక్తిని ప్రసాదించడానికి ఉద్దేశించినది. అందుకే చండీదేవి భయంకర రూపంలో కనిపించినప్పటికీ, భక్తులకు ఆమె అత్యంత కరుణామయి అయిన తల్లి.

మార్కండేయ పురాణంలోని దేవీమాహాత్మ్యం మహాచండీదేవి మహిమను విశదంగా తెలియజేస్తుంది. దీనినే దుర్గాసప్తశతి, చండీసప్తశతి అని కూడా పిలుస్తారు. పదమూడు అధ్యాయాలుగా ఉన్న ఈ గ్రంథంలో మహాకాళి, మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతి అనే మూడు ప్రధాన శక్తుల మహిమ వివరించబడింది. ఈ మూడు శక్తులూ వేర్వేరు దేవతలు మాత్రమే కాకుండా, ఒకే ఆదిపరాశక్తి యొక్క వివిధ కార్యరూపాలు. మహాకాళి అజ్ఞానాన్ని తొలగించే శక్తికి, మహాలక్ష్మి ధర్మాన్ని నిలబెట్టే శక్తికి, మహాసరస్వతి జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే శక్తికి ప్రతీకలుగా భావించవచ్చు. ఈ మూడింటి సమగ్ర స్వరూపమే మహాచండీ. సృష్టిలో ధర్మానికి విఘాతం కలిగినప్పుడు, దేవతల శక్తులన్నీ ఒకటై జగన్మాత రూపంలో వ్యక్తమవుతాయని దేవీమాహాత్మ్యం తెలియజేస్తుంది. ఈ భావనలో గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సందేశం ఉంది. సత్యం, ధర్మం, జ్ఞానం, ధైర్యం ఒకచోట చేరినప్పుడు ఎంతటి బలమైన అధర్మాన్నైనా జయించవచ్చని ఇది బోధిస్తుంది.

దేవీమాహాత్మ్యంలో మహిషాసురుడు, శుంభనిశుంభులు, చండముండులు, రక్తబీజుడు వంటి రాక్షసులను అమ్మవారు సంహరించిన కథలు ఉన్నాయి. వీటిని కేవలం దేవతలకు, రాక్షసులకు మధ్య జరిగిన యుద్ధాలుగా మాత్రమే చూడకుండా, మానవుని అంతరంగంలో జరిగే మంచి చెడుల సంఘర్షణకు ప్రతీకలుగా కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు. మహిషాసురుడు అదుపులేని అహంకారానికి, చంచలమైన మనస్సుకు ప్రతీకగా భావించవచ్చు. శుంభనిశుంభులు గర్వానికి, స్వార్థానికి, ఇతరులను తన ఆధీనంలో ఉంచుకోవాలనే కోరికకు సంకేతాలు. చండముండులు క్రోధానికి, క్రూరత్వానికి ప్రతీకలుగా కనిపిస్తారు. రక్తబీజుని కథలో మరింత లోతైన భావం ఉంది. అతని రక్తపు ప్రతి బొట్టు నుంచి మరొక రాక్షసుడు పుట్టుకొస్తాడు. అలాగే మనస్సులోని ఒక చెడు ఆలోచనను అదుపు చేయకపోతే అది మరెన్నో చెడు ఆలోచనలకు కారణమవుతుంది. ఒక కోపం మరొక కోపాన్ని, ఒక అసూయ మరొక అసూయను, ఒక దురాశ మరిన్ని కోరికలను పుట్టిస్తుంది. మహాచండీ ఈ రాక్షసులను సంహరించడం అంటే మనలోని దుర్గుణాలను మూలంతో సహా తొలగించుకోవాలనే ఆధ్యాత్మిక బోధనగా గ్రహించవచ్చు.

మహాచండీదేవి అనేక ఆయుధాలను ధరించి దర్శనమిస్తుంది. ఈ ఆయుధాలు కేవలం యుద్ధసాధనాలు మాత్రమే కావు. వాటిలో ఒక్కొక్కటి ఒక ఆధ్యాత్మిక గుణాన్ని సూచిస్తుంది. త్రిశూలం మనలోని దుర్గుణాలను నశింపజేసే శక్తికి, ఖడ్గం అజ్ఞానాన్ని తొలగించే వివేకానికి, చక్రం ధర్మాన్ని నిలబెట్టే దైవసంకల్పానికి, శంఖం సత్యాన్ని ప్రకటించే పవిత్రనాదానికి ప్రతీకలుగా భావించవచ్చు. అమ్మవారి సింహవాహనం ధైర్యానికి, ఆత్మవిశ్వాసానికి సంకేతం. సింహం ఎంతటి ప్రమాదాన్నైనా నిర్భయంగా ఎదుర్కొన్నట్లే, మహాచండీ భక్తుడు కూడా జీవితంలో ఎదురయ్యే కష్టాలను ధైర్యంగా ఎదుర్కోవాలి. అయితే ధైర్యం అంటే ఇతరులను బాధించడం కాదు. తన శక్తిని బలహీనులను రక్షించడానికి, అన్యాయాన్ని అడ్డుకోవడానికి ఉపయోగించడం. ఇదే మహాచండీ ఆరాధనలోని ముఖ్యమైన ధర్మసూత్రం.

దేవీమాహాత్మ్యంలో శుంభాసురునితో యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు అమ్మవారు తన శక్తులన్నీ తిరిగి తనలో లీనం చేసుకుని, ఈ జగత్తులో తనకు భిన్నంగా మరొక శక్తి లేదని ప్రకటిస్తుంది. ఈ సందర్భం శాక్త తత్త్వంలో ఎంతో ముఖ్యమైనది. ప్రపంచంలో కనిపించే వివిధ దేవతారూపాలు, శక్తులు, ప్రకృతి కార్యాలు అన్నింటికీ మూలం ఒకే పరాశక్తి అని ఇది తెలియజేస్తుంది. మనిషిలోని ఆలోచనాశక్తి, జ్ఞానం, ధైర్యం, దయ, సహనం, సత్యనిష్ఠ అన్నీ ఆ జగన్మాత అనుగ్రహాలుగానే భావించబడతాయి. యా దేవీ సర్వభూతేషు శక్తిరూపేణ సంస్థితా అనే దేవీస్తుతి కూడా సమస్త జీవులలో శక్తిరూపంగా ఉన్న తల్లికి నమస్కరిస్తుంది. అంటే మహాచండీ కేవలం ఆలయంలో కొలువై ఉన్న దేవత మాత్రమే కాదు. ప్రతి జీవిలోనూ ధర్మాన్ని నిలబెట్టే అంతరంగశక్తిగా ఆమెను దర్శించవచ్చు.

మహాచండీ ఆరాధనలో చండీపారాయణకు విశేషమైన స్థానం ఉంది. దేవీమాహాత్మ్యంలోని ఏడు వందల మంత్రశ్లోకాలను భక్తిశ్రద్ధలతో పారాయణ చేయడం సంప్రదాయం. ఈ పారాయణలో అమ్మవారి పరాక్రమాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఆమె కరుణను, జ్ఞానాన్ని, సర్వవ్యాపకత్వాన్ని కూడా స్తుతిస్తారు. సర్వమంగళ మాంగళ్యే శివే సర్వార్థ సాధికే, శరణ్యే త్ర్యంబకే గౌరి నారాయణి నమోస్తుతే అనే ప్రార్థనలో అమ్మవారిని సమస్త శుభాలకు మూలమైన తల్లిగా, శరణు కోరినవారిని రక్షించే దేవతగా కీర్తిస్తారు. ఈ ప్రార్థనలోని విశేషమేమిటంటే, ఉగ్రరూపిణిగా దుష్టులను సంహరించే దేవతనే సర్వమంగళస్వరూపిణిగా స్తుతించడం. ధర్మాన్ని రక్షించడానికి చూపే ఉగ్రత, భక్తులను ఆదరించడానికి చూపే కరుణ రెండూ ఒకే మాతృహృదయం నుంచి ఉద్భవిస్తాయని దీని అంతరార్థం.

నవరాత్రులలో మొదటి మూడు రోజులలో బాలాత్రిపురసుందరి, గాయత్రి, అన్నపూర్ణ రూపాలలో దర్శనమిచ్చిన అమ్మవారు నాలుగవ రోజున మహాచండీగా దర్శనమివ్వడంలో ఒక అందమైన ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని చూడవచ్చు. బాలాత్రిపురసుందరి రూపం మనలో నిర్మలమైన భక్తిని పెంపొందిస్తే, గాయత్రి రూపం జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అన్నపూర్ణ రూపం జీవనానికి అవసరమైన పోషణను, ఇతరుల పట్ల దయను గుర్తుచేస్తుంది. మహాచండీ రూపం ఆ భక్తిని, జ్ఞానాన్ని, దయను కాపాడుకోవడానికి అవసరమైన ధైర్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. జ్ఞానం ఉన్నప్పటికీ దానిని ఆచరించే ధైర్యం లేకపోతే ప్రయోజనం ఉండదు. దయ ఉన్నప్పటికీ అన్యాయాన్ని అడ్డుకునే శక్తి లేకపోతే ధర్మం నిలబడదు. అందువల్ల మహాచండీ ఆరాధన మనిషిలో జ్ఞానంతో కూడిన ధైర్యాన్ని, దయతో కూడిన శక్తిని పెంపొందించుకోవాలని బోధిస్తుంది.

విజయవాడ కనకదుర్గమ్మ మహాచండీదేవిగా దర్శనమిచ్చే ఈ పవిత్రమైన రోజున భక్తులు తమ కష్టాలు తొలగాలని, భయాలు నశించాలని, ధర్మమార్గంలో నడిచే శక్తి కలగాలని ప్రార్థిస్తారు. అయితే అమ్మవారి అనుగ్రహాన్ని పొందడమంటే కేవలం బాహ్యశత్రువులపై విజయం సాధించడం కాదు. మనలోని అహంకారం, అసూయ, కోపం, దురాశ, భయం వంటి అంతఃశత్రువులను జయించడం. ఇతరుల పట్ల కరుణతో వ్యవహరిస్తూనే అధర్మం ముందు తలవంచకుండా నిలబడడం. మనలోని మంచి గుణాలను బలపరచుకుని, చెడు ప్రవృత్తులను తొలగించుకోవడం. జగత్తును రక్షించే మహాచండీ మన హృదయంలోని అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, వివేకాన్ని, ఆత్మవిశ్వాసాన్ని, ధర్మనిష్ఠను ప్రసాదించాలని ప్రార్థించడమే ఈ ఆరాధనలోని పరమార్థం. ఉగ్రరూపంలో కనిపించే ఆ జగన్మాత నిజానికి భయాన్ని తొలగించే అభయప్రదాయిని. ఆమెను ఆరాధించడం ద్వారా మనిషి తనలోని దైవశక్తిని గుర్తించి, ధైర్యంతో, ధర్మంతో, దయతో జీవించడానికి ప్రేరణ పొందుతాడు.

ఆదిపరాశక్తిని అన్నపూర్ణగా ఆరాధన

శరన్నవరాత్రులలో మూడవ రోజున విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రిపై వెలసిన శ్రీ కనకదుర్గమ్మ అన్నపూర్ణాదేవిగా భక్తులకు దర్శనమిస్తుంది. జగత్తును సృష్టించి, పోషించి, నడిపించే ఆదిపరాశక్తి కేవలం దుష్టసంహారిణి మాత్రమే కాదు, సమస్త జీవరాశికి ఆహారాన్ని అందించే కరుణామయి కూడా. ఆ జగన్మాతలోని పోషణశక్తికి ప్రతిరూపమే అన్నపూర్ణేశ్వరి. అన్నం అంటే ఆహారం, పూర్ణ అంటే సంపూర్ణత. సకల జీవుల ఆకలిని తీర్చి, వాటి మనుగడకు అవసరమైన శక్తిని ప్రసాదించే తల్లి అన్నపూర్ణ. ఆమె ఆరాధన కేవలం ధనధాన్య సమృద్ధిని కోరుకోవడం కోసం మాత్రమే కాదు. సృష్టిలోని ప్రతి జీవిలోనూ పరాశక్తి ఉన్నదని గుర్తించి, జీవుల ఆకలిని తీర్చడమే అమ్మవారికి చేసే నిజమైన సేవ అని తెలుసుకోవడం కోసం కూడా.

తైత్తిరీయ ఉపనిషత్తు భృగువల్లీ మూడవ అధ్యాయంలో అన్నాన్ని బ్రహ్మస్వరూపంగా పలుకుతుంది. అన్నం బ్రహ్మేతి వ్యజానాత్ అని చెప్పడంలో అన్నానికి ఉన్న అత్యున్నత స్థానం తెలుస్తుంది. అన్నం నుంచే జీవులు పుడతాయి, అన్నంతోనే జీవిస్తాయి, చివరకు అన్నంలోనే లయమవుతాయి అనే ఈ ఉపనిషత్తు బోధన సృష్టిలో ఆహారానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. అన్నం కేవలం శరీరాన్ని నిలబెట్టే పదార్థం కాదు. అది భగవంతుని అనుగ్రహానికి ప్రత్యక్ష రూపం. అందుకే మన సంప్రదాయంలో అన్నాన్ని వృథా చేయకూడదని, అన్నాన్ని నిందించకూడదని, ఆకలితో వచ్చినవారికి ఆహారం అందించాలని చెబుతారు. అన్నపూర్ణాదేవిని ఆరాధించడమంటే ఈ ఉపనిషత్తు బోధనను జీవితంలో ఆచరించడమే.

అన్నపూర్ణాదేవి అవతారానికి సంబంధించిన ఒక ప్రసిద్ధ పురాణగాథలో గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సందేశం ఉంది. ఒక సందర్భంలో పరమశివుడు జగత్తంతా మాయాస్వరూపమని, అన్నం కూడా మాయలో భాగమేనని చెప్పగా, పార్వతీదేవి తన పోషణశక్తిని ఉపసంహరించుకుందని కథనం. దాంతో ప్రపంచంలో ఆహారానికి కొరత ఏర్పడి జీవులు ఆకలితో అలమటించాయి. అప్పుడు పరమేశ్వరుడు కూడా ఆహారం యొక్క ప్రాధాన్యాన్ని లోకానికి తెలియజేయడానికి భిక్షాటన చేశాడు. కాశీక్షేత్రంలో అన్నపూర్ణగా వెలసిన పార్వతీదేవి స్వయంగా శివునికి భిక్షను ప్రసాదించింది. ఈ కథలో శివుడు భిక్ష స్వీకరించడం ఆయనకు ఆహారం సమకూర్చుకునే శక్తి లేదని చెప్పడం కాదు. చైతన్యస్వరూపుడైన శివుడు, క్రియాశక్తి స్వరూపిణి అయిన పార్వతి పరస్పరం విడదీయరానివారని తెలియజేయడమే ఇందులోని అంతరార్థం. శక్తి లేకుండా సృష్టి కొనసాగదు. ఆ శక్తి జీవులను పోషించే రూపమే అన్నపూర్ణ. పరమేశ్వరుడే ఆమె వద్ద భిక్ష స్వీకరించడం ద్వారా అన్నదానానికి ఉన్న పవిత్రతను లోకానికి చాటిచెప్పాడు.

అన్నపూర్ణాదేవి చేతిలోని అన్నపాత్ర అక్షయమైన పోషణశక్తికి సంకేతం. మరొక చేతిలోని గరిట ఆమె సమస్త జీవులకు సమానంగా ఆహారాన్ని అందించే మాతృప్రేమకు ప్రతీక. తల్లి తన బిడ్డల మధ్య భేదం చూపకుండా ఆకలి తీర్చినట్లే, ఆదిపరాశక్తి కూడా సమస్త జీవులను తన బిడ్డలుగా భావించి పోషిస్తుంది. అందుకే ఆమెను నిత్యాన్నదానేశ్వరి అని కీర్తిస్తారు. అన్నపూర్ణ ఆరాధనలో మరొక విశేషమేమిటంటే, ఇక్కడ దైవం మనకు ఆహారాన్ని ప్రసాదించడమే కాకుండా, ఇతరులకు ఆహారాన్ని పంచే దయాగుణాన్ని కూడా కలిగిస్తుంది. ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం, అవసరంలో ఉన్నవారిని ఆదుకోవడం, ప్రకృతి ప్రసాదించిన వనరులను జాగ్రత్తగా వినియోగించడం అన్నపూర్ణాదేవి ఆరాధనలోని ఆచరణాత్మక సందేశాలు.

ఆదిశంకరాచార్యులకు ఆపాదించబడిన అన్నపూర్ణాస్తోత్రంలో జ్ఞానవైరాగ్యసిద్ధ్యర్థం భిక్షాం దేహి చ పార్వతి అనే ప్రార్థన ఎంతో ప్రసిద్ధమైనది. ఇందులో అమ్మవారిని కేవలం ఆకలి తీర్చమని మాత్రమే అడగడం లేదు. జ్ఞానాన్ని, వైరాగ్యాన్ని ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తున్నారు. శరీరానికి అన్నం ఎంత అవసరమో, మనస్సుకు వివేకం, ఆత్మోన్నతికి జ్ఞానం అంతే అవసరం. అన్నపూర్ణేశ్వరి ఈ రెండింటినీ ప్రసాదించే పరాశక్తి. ఇక్కడ వైరాగ్యం అంటే కుటుంబాన్ని, బాధ్యతలను విడిచిపెట్టడం కాదు. అవసరానికి మించిన కోరికలను తగ్గించుకుని, లభించిన దానితో సంతృప్తిగా జీవించడం. మనకు లభించిన సంపద అంతా మన ఒక్కరి సొత్తు కాదని, అందులో ఇతరులకూ భాగం ఉందని గుర్తించడం. అందుకే అన్నపూర్ణాదేవి భౌతిక సమృద్ధితోపాటు అంతరంగ సంపూర్ణతను కూడా ప్రసాదించే తల్లిగా ఆరాధించబడుతుంది.

అన్నపూర్ణాస్తోత్రంలోని మాతా చ పార్వతీ దేవీ పితా దేవో మహేశ్వరః, బాంధవాః శివభక్తాశ్చ స్వదేశో భువనత్రయమ్ అనే భావన అన్నపూర్ణ ఆరాధనను మరింత ఉన్నత స్థాయికి తీసుకువెళుతుంది. పార్వతీదేవి తల్లి, పరమేశ్వరుడు తండ్రి, సమస్త లోకాలూ మన స్వదేశమే అనే విశాలమైన భావాన్ని ఇది బోధిస్తుంది. ఈ దృష్టితో చూసినప్పుడు పరాయి జీవి అంటూ ఎవరూ ఉండరు. ఇతరుల ఆకలిని మన ఆకలిగా భావించడం, ఇతరుల బాధను మన బాధగా గుర్తించడం నిజమైన ఆధ్యాత్మికత అవుతుంది. అన్నపూర్ణ ఆరాధన మనలో ఇటువంటి విశ్వమాతృభావాన్ని పెంపొందిస్తుంది.

నవరాత్రులలో అన్నపూర్ణాదేవి అలంకారానికి ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం ఉంది. పరాశక్తి వివిధ రూపాలను ఆరాధించే ఈ ఉత్సవాలలో అన్నపూర్ణారూపం మనకు జీవనాధారమైన ఆహారం వెనుక ఉన్న దైవశక్తిని గుర్తుచేస్తుంది. బాలాత్రిపురసుందరిగా బాల్యంలోని పవిత్రతను, గాయత్రీదేవిగా జ్ఞానప్రకాశాన్ని దర్శించిన భక్తుడు, అన్నపూర్ణగా అదే తల్లి సృష్టిని పోషించే కరుణాశక్తిని దర్శిస్తాడు. జ్ఞానం, శక్తి, సంపద ఉన్నప్పటికీ ఆకలి తీరని జీవితం సుఖమయం కాలేదు. అలాగే ఆహారసమృద్ధి ఉన్నప్పటికీ జ్ఞానం, సంతృప్తి, దయ లేని జీవితం సంపూర్ణం కాదు. ఈ రెండింటి సమన్వయమే అన్నపూర్ణ తత్త్వం.

విజయవాడ కనకదుర్గమ్మ అన్నపూర్ణాదేవిగా దర్శనమిచ్చే ఈ పవిత్రమైన రోజున భక్తులు ధనధాన్య సమృద్ధి, కుటుంబక్షేమం, ఆరోగ్యం కోసం ప్రార్థిస్తారు. పరమాన్నం వంటి నైవేద్యాలను సమర్పించి అమ్మవారి అనుగ్రహాన్ని కోరుకుంటారు. అయితే ఈ ఆరాధనలోని అత్యంత ముఖ్యమైన సందేశం మన ఇంట్లో అన్నానికి కొరత లేకుండా ఉండాలని కోరుకోవడంతోపాటు, మన చుట్టూ ఎవరూ ఆకలితో బాధపడకూడదని సంకల్పించడం. అన్నాన్ని గౌరవించడం, ఆహారాన్ని వృథా చేయకపోవడం, సాధ్యమైనంతవరకు అన్నదానం చేయడం, ప్రతి భోజనాన్ని అమ్మవారి ప్రసాదంగా స్వీకరించడం ద్వారా అన్నపూర్ణ ఆరాధన మన నిత్యజీవితంలో భాగమవుతుంది. సమస్త జీవులకు అన్నాన్ని అందించే జగన్మాత మనకు కేవలం కడుపు నిండే ఆహారాన్నే కాకుండా, హృదయం నిండే కరుణను, మనస్సు నిండే సంతృప్తిని, జీవితాన్ని సార్థకం చేసే జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించాలని ప్రార్థించడమే అన్నపూర్ణాదేవి ఆరాధనలోని పరమార్థం.