బ్రోచే వారెవరే రఘుపతే - త్యాగరాజస్వామి కృతి

బ్రోచే వారెవరే రఘుపతే!

నిను వినా బ్రోచే వారెవరే!

శ్రీరామ నెనరున బ్రోచే వారెవరే!

సకల లోక నాయక! బ్రోచేవారెవరే!

నరవర! నీ సరి బ్రోచేవారెవరే!

ముని సవంబు జూడ వెంట జని ఖల మారీచాదుల హతంబు జేసి బ్రోచే వారెవరే!

వాలి నొక్క కూల నేసి రవి బాలుని రాజుగ గావించి జూచి బ్రోచే వారెవరే!

దేవేంద్రాదులు మెచ్చుటకు లంక దయతో దానమొసంగి సదా బ్రోచే వారెవరే!

భవాబ్ధి తరుణోపయము నేరని త్యాగరాజు కరంబిడి బ్రోచే వారెవరే!

ఓ రామా! నీవు తప్ప నన్ను బ్రోచేవారెవరు? దుష్టులైన మారీచాదులను చంపి విశ్వామిత్రుని యాగమును గాచినావు, వాలిని ఒక్క బాణముతో చంపి సుగ్రీవుని రాజుగా చేసినావు, రావణుని సంహరించి లంకను విభీషణునికి అప్పగించి దేవేంద్రాది దేవతల మెప్పు కూడా పొందినావు. ఈ భవసాగరము దాటే ఉపాయము తెలియని ఈ త్యాగరాజుని చేయిపట్టుకుని బ్రోవుము.

శ్రీరంజని రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ త్యాగరాజస్వామి కృతిని సౌమ్య ఆలపించారు.  

శ్రీరమణ విభో కలయామి భవంతమయే - స్వాతి తిరునాళ్ కృతి

శ్రీరమణ విభో కలయామి భవంతమయే

శ్రితపాలన లోలుప మాధవ నాగభీతిహర నాగభోగశయ  

భూరికరుణాకర పూతనాశకటధేనుకాదిహర వేణుగానపర చారుపింఛధర  

ఫాలలోచన తామరసానన శైలఖండనసేవితపద సుర

సాలకుసుమసువాసిత కచభరనీలకాంతి ఘనోపమ సుషమ 

కాళియోరగ ఫణాంచిత నర్తన కామినీనివహ మానస మోహన   

వారణేశ సమాన గమన ఉదారగుణగణ వాస మహీధర

ధీర మధువన కలిత మనోజ్ఞ విహార యదుకుల భూషణ మురహర

నారదాది వర యోగి మనో నవ వారిజాత కలహంస జనార్దన   

రామసోదర దురిత సమూహ విరామ పటుతమ జలరుహనయన 

నికామ మృదుహస నిరుపమతమ వనదామ విలసిత కంధర గిరిధర

భౌమ వారిద సమీరణ సువదన పద్మనాభ ధరచక్రవరాయుధ  

ఓ లక్ష్మీపతీ! ప్రభూ! శరణు కోరిన వారిని కాపాడుటలో ఆసక్తి గల మాధవా! గరుడుని సర్పభయాన్ని తొలగించినవాడవు, ఆదిశేషునిపై శయనించే వాడవు, అపారమైన కరుణకు నిలయమైనవాడవు. నిన్ను నేను ధ్యానిస్తున్నాను. పూతన, శకటాసురుడు, ధేనుకాసురుడు మొదలైన రాక్షసులను సంహరించినవాడవు, వేణుగానలోలుడవు, అందమైన నెమలిపింఛాన్ని ధరించినవాడవు, నిన్ను నేను ధ్యానిస్తున్నాను. నుదుట కన్నుగల శివుడు, కమలాసనుడైన బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలచే సేవించబడే పాదాలు గలవాడవు, సాలపుష్పాల సువాసనతో నిండిన కేశసంపద కలవాడవు, నీలమేఘం వంటి కాంతితో అపూర్వ శోభ కలవాడవు, కాళీయ సర్పపు పడగలపై నర్తించినవాడవు, స్త్రీ సమూహాల మనస్సులను మోహింపజేసేవాడవు, నిన్ను నేను ధ్యానిస్తున్నాను. గజరాజువలె గంభీరమైన నడక కలవాడవు, ఉదారమైన సద్గుణాలకు నిలయమైనవాడవు, గోవర్ధన పర్వతాన్ని ధరించినవాడవు, ధీరుడవు, మధువనంలో మనోహరంగా విహరించినవాడవు, యదుకులానికి ఆభరణమువంటి వాడవు, మురాసురుని సంహరించినవాడవు, నారదుడు మొదలైన శ్రేష్ఠ యోగుల మనస్సులనే నూతన కమలాలలో విహరించే రాజహంసవంటి జనార్దనుడవు, నిన్ను నేను ధ్యానిస్తున్నాను. బలరాముని సోదరుడవు, పాపసమూహాలను తొలగించడంలో అత్యంత సమర్థుడవు, కమలాల వంటి కన్నులు, ఎంతో మృదువైన చిరునవ్వు కలవాడవు, సాటిలేని సౌందర్యమూర్తివి, వనమాలతో శోభించే కంఠం కలవాడవు, గిరిధరుడవు, భూమికి మేఘంవలె జీవనాధారమైనవాడవు, సుందరమైన ముఖం కల పద్మనాభుడవు, శంఖచక్రాది దివ్యాయుధాలను ధరించినవాడవు, అట్టి నిన్ను నేను భక్తితో ధ్యానిస్తున్నాను. 

ఆరభి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ స్వాతి తిరునాళ్ కృతిని అమృత వెంకటేష్ బృందం ఆలపించారు. 

 

శరవణభవ గురుగుహం - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి కృతి

శరవణభవ గురుగుహం షణ్ముఖం భజేహం

వరదాభయకరం శక్త్యాయుధ ధర కరం

పురుహుతాది సేవితం భాగవతాది సన్నుతం

పార్వతీ కుమారం నవనందనాదియుత ధీరం

నాదాంత విహరం నత భక్తజన మందారం

గర్విత శూరాది హరం గణపతి సోదరం వరం

వల్లీ దేవసేనానందకరం చతురతరం

రెల్లుగడ్డిలో జన్మించిన వాడు, ఆరుముఖములు కలిగిన గురుగుహుని నేను భజించుచున్నాను. వరములిచ్చి అభయమొసగే వాడు, శక్తి ఆయుధముగా చేత గలిగిన వాడు, ఇంద్రాదులచే సేవించబడే వాడు, భక్తులచే నుతించబడే వాడు అయిన సుబ్రహ్మణ్యుని నేను భజించుచున్నాను. పార్వతీ పుత్రుడు, నందనులతో కూడిన ధీరుడు, ఓంకారమునందు విహరించే వాడు, నుతించే భక్తుల పాలిట కల్పవృక్షమైన వాడు, గర్వించిన రాక్షస వీరులను సంహరించిన వాడు, గణపతి సోదరుడు, శుభకరుడు, వల్లీ దేవసేనలకు ఆనందము కలిగించే వాడు, చతురుడు, నిపుణుడు అయిన సుబ్రహ్మణ్యుని నేను భజించుచున్నాను.

- ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారు

బౌళి రాగంలోని ఈ కీర్తనను రంజని-గాయత్రి సోదరీమణులు గానం చేశారు.

శ్రీ దక్షిణాముర్తే విదళిత దాసార్తే - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి కృతి

శ్రీ దక్షిణాముర్తే విదళిత దాసార్తే చిదానంద పూర్తే సదా మౌన కీర్తే

అక్షయ సువర్ణ వటవృక్ష మూలస్థితే రక్ష మాం సనకాది రాజ యోగి స్తుతే

రక్షిత సద్భక్తే శిక్షిత దుర్యుక్తే అక్షరానురక్తే అవిద్యా విరక్తే

నిఖిల సంశయ హరణ నిపుణతర యుక్తే నిర్వికల్పసమాధి నిద్రా ప్రసక్తే

అఖండైక రస పూర్ణారూఢ శక్తే అపరోక్ష నిత్య బోధానంద ముక్తే

సుఖతర ప్రవృత్తే స్వాజ్ఞాన నివృత్తే స్వగురుగుహోత్పత్తే స్వానుభవ తృప్తే

భావం:

దాసుల ఆర్తిని దూరం చేసే ఓ దక్షిణామూర్తి! నీవు చిదానందంలో యుండేవాడవు, నిరంతరం మౌనంలో ఉండుటచే కీర్తించబడిన వాడవు, నన్ను రక్షింపుము.

అక్షయమైన బంగారు వటవృక్ష మూలములో స్థితుడైయున్నవాడవు, సనకాది రాజయోగులచే స్తుతించబడిన వాడవు, దుష్ట శక్తులను శిక్షించి సద్భక్తులను రక్షించే వాడవు, జ్ఞానానురక్తుడవై అజ్ఞానమందు విరక్తుడవు, నన్ను రక్షింపుము.

సమస్త సంశయములను తొలగించే నేర్పరివి, నిర్వికల్ప సమాధియందు మగ్నుడవై యుండెదవు, చిదానందామృత రసారూఢుడవై అనన్యము మరియు అఖండమైన శక్తిని కలిగిన వాడవు, స్వానుభవముతో జ్ఞానము కలిగే నిత్య బోధలు చేసి ముక్తిని కలిగించే వాడవు, నిత్యానంద ప్రవృత్తి కలవాడవు, నా అజ్ఞానమును తొల్గించేవాడవు, గురుగుహుని సృష్టించినవాడవు, స్వానుభవమున తృప్తిని బోధించే పరమ గురువువు, నన్ను రక్షింపుము.

(నిర్వికల్ప సమాధి యనగా జ్ఞాత-జ్ఞేయం, ద్రష్ట-దృశ్యం, ప్రమాత-ప్రమేయం అనే విభాగాలేవిూ లేకుండా ప్రత్యగభిన్న పరబ్రహ్మం విషయంగా కలిగి అఖండాకారమై, విశేష్య, విశేషణతా సంబంధ రహితమును, అద్వితీయమును అయి ప్రకాశించే జ్ఞాన స్థితి అని పొత్తూరి వేంకటేశ్వరరావు గారి పారమార్థిక పదకోశం నిర్వచించింది. ఆ స్థితిని వర్ణించటానికి అక్షరాలు చాలవు కానీ ఇంత చక్కని భావాన్ని అందజేసిన బ్రహ్మశ్రీ పొత్తూరి వేంకటేశ్వరరావు గారికి పాదాభివందనాలు. వారి జ్ఞానం అపారం, అంతే వినయ సంపన్నులు కూడా)

ధీర శంకరాభరణ రాగంలోని ఈ దీక్షితుల వారి కృతిని సంగీత కళానిధి ఆర్. వేదవల్లి గారు ఆలపించారు.

కళావతీ కమలాసన యువతీ - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి

కళావతీ కమలాసన యువతీ!

కళ్యాణం కలయతు సరస్వతీ!!

బలాబల మంత్రార్ణ రూపిణీ! భారతీ! మాతృకా శరీరిణీ!

మలాళి విదారిణీ! వాగ్వాణీ! మధుకర వేణీ! వీణాపాణీ!

శరజ్జ్యోత్స్నా శుభ్రాకార! శశివదనా! కాశ్మీర విహారా! వరా

శారదా! పరా!అంకుశధరా! వరదాభయ పాశ పుస్తకకరా!

సురార్చిత పదాంబుజ శోభనా! శ్వేత పంకజాసన! సురదనా!

పురారి గురు గుహ హృదయ రంజనీ! మురారి స్నుషా! నిరంజనీ!

సమస్త కళలకు దేవత, కమలముపై స్థితమై యున్న సరస్వతీ దేవి మనకు శుభము కలిగించు గాక! బల, అబల మొదలైన మంత్రసాగరములకు రూపము, భారతి, అక్షర రూపిణి, కాటుక కొండల వంటి పాపములను తొలగించే తల్లి, వాక్దేవత రూపమైన వాణియైన, తుమ్మెదల సమూహము వంటి కురులు కలిగి చేతిలో వీణ యున్న సరస్వతీదేవి మనకు శుభము కలిగించు గాక! శరదృతువులోని చంద్రుని వెన్నెల వలె ప్రకాశిస్తూ, చంద్రుని వంటి ముఖము కలిగి, కాశ్మీర దేశంలో విహరించే, వరములనొసగే శారదయైన, పరదేవతయై, అంకుశమును ధరించి, వరమునిచ్చే అభయ హస్తముతో, పాశము, పుస్తకము చేతిలో కలిగిన, దేవతలు కలువల వంటి పాదములతో శోభిల్లే, తెల్లని కమలముపై స్థితమైయున్న, చక్కని పలువరుస కలిగిన, పరమశివుడు, కుమారస్వామి మొదలైన వారి హృదయములను రంజిల్ల జేసే, శ్రీమహావిష్ణువు కోడలైన, నిర్మలయైన సరస్వతీదేవి మనకు శుభము కలిగించు గాక!

కళావతి రాగంలోని ఈ కృతిని సౌమ్య గారి గాత్రంలో వినండి.

జంబూపతే మాం పాహి - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి

జంబూపతే మాం పాహి నిజానందామృత బోధం దేహి

అంబుజాసనాది సకల దేవ నమన

తుంబురు నుత హృదయ తాపోపశమన

అంబుధి గంగా కావేరీ యమునా

కంబుకంఠ్యఖిలాండేశ్వరీ రమణ

పర్వతజ ప్రార్థితాపలింగ విభో పంచబూతమయ ప్రపంచ ప్రభో

సర్వ జీవ దయాకర శంభో సామజాటవి నిలయ స్వయంభో

సర్వ కరుణా సుధా సింధో శరణాగత వత్సలార్థ బంధో

అనిర్వచనీయ నాద బిందో నిత్య మౌళి విధ్రుత గంగేందో

నిర్వికల్పక సమాధి నిష్ఠ శివ కల్పతరో

నిర్విశేష చైతన్య నిరంజన గురుగుహ గురో

ఓ జంబుకేశ్వరా! నన్ను కాపాడుము. నాకు అమృతతుల్యమైన సచ్చిదానందమును బోధించి అనుగ్రహింపుము. కమలాసనుడైన బ్రహ్మ, ఇతర దేవతలకు పూజ్యుడవు, తుంబురునిచే నుతించబడిన వాడవు, అందరి హృదయములలోని తాపమునకు ఉపశమనము కలిగించే వాడవు. సముద్రములు, గంగా కావేరీ యమునా నదులలో యున్న వాడవు. శంఖమువలె అందమైన కంఠము గల అఖిలాండేశ్వరి అమ్మకు పతివి. పార్వతీదేవి తపస్సు చేయగా జలలింగరూపంలో వెలసిన ప్రభూ! పంచభూతములతో నిండిన ప్రపంచానికి ఈశ్వరుడవు నీవు. సమస్త జీవరాశులపై కరుణను కురిపించే శంభుడవు నీవు. గజములు తిరిగే ఈ అటవీ ప్రాంతంలో స్వయంభూగా వెలసి నివసించే వాడవు, కరుణాసముద్రుడవు. శరణాగతులకు రక్షకుడవు, వారి అర్థములను తీర్చే బంధువువు. అనిర్వచనీయమైన ఓంకారనాదానికి మూలము నీవు. ఎల్లప్పుడూ శిరసులో గంగ మరియు చంద్రులతో ప్రకాశించే వాడవు. నిర్వికల్ప సమాధిలో ఉండే నిష్ఠాపరుడవు. భక్తుల కామ్యములను తీర్చే కల్పతరువువు. వర్ణించలేని చైతన్య స్వరూపుడవు, మచ్చలేని వాడవు, కుమారస్వామికి గురువువు నీవు. నన్ను రక్షించి అమృతతుల్యమైన సచ్చిదానందమును బోధించి అనుగ్రహింపుము.

ముత్తుస్వామి దీక్షితులవారు పంచభూతలింగములపై కృతులు రచించారు. వాటిలో జంబుకేశ్వరంలో జలలింగ రూపమైన శివుని నుతిస్తూ రచించిన ఈ కృతి యమన్ కళ్యాణి రాగంలో బాంబే జయశ్రీ గారు ఆలపించగా వినండి.

రామచంద్రులు నాపై చలము చేసినారు - భద్రాచల రామదాసు కృతి

 

రామచంద్రులు నాపై చలము చేసినారు సీతమ్మ చెప్పవమ్మా 

కటకట వినడేమిసేయుదు కఠినచిత్తుని మనసు కరుగదు

కర్మములు యెటులుండునో కదా ధర్మమే నీకుండునమ్మా 

దినదినము నీ చుట్టు దీనతతో తిరుగ దిక్కెవ్వరిక ఓయమ్మా 

దీనపోషకుడనుచు వేడితి దిక్కులన్నియు ప్రకటమాయెను ఒక్క మాటైనను వినడు ఎక్కువేమని తలతునమ్మా

 

దశరథాత్మజుడెంతో దయశాలియనుకొంటి ధర్మహీనుడే ఓ యమ్మ

దాసజనులకు దాతయతడట వాసిగ భద్రగిరీశుడట

రామదాసుని యేల రాడట రవికులాంబుధిసోముడితడట 

ఓ సీతమ్మా! రామచంద్రుడు నాపై పంతం పట్టినట్లున్నాడు, నా బాధను ఆయనకు చెప్పి నాపై దయ చూపేలా చేయవమ్మా. అయ్యో! నేను ఎంత మొరపెట్టుకున్నా ఆయన వినడేమిటమ్మా! నేనింకేమి చేయను? ఆ కఠినచిత్తుని మనసు కరగడం లేదు. నా కర్మలు ఎట్లా ఉన్నాయో ఏమో గాని, నీవైనా ధర్మంగా నన్ను ఆదుకోవాలమ్మా. ప్రతిరోజూ దీనుడనై నీ చుట్టూ తిరుగుతున్నాను. నీవు తప్ప నాకు దిక్కెవరున్నారమ్మా? దీనులను పోషించేవాడని రాముణ్ణి వేడుకున్నాను, కానీ ఇప్పుడు నాకు అన్ని దిక్కులూ మూసుకుపోయినట్లయ్యాయి. నేను ఎంత మొరపెట్టుకున్నా ఒక్క మాటైనా వినడం లేదు, దీనికి కారణమేమిటని అనుకోవాలమ్మా! దశరథుని కుమారుడు ఎంతో దయగలవాడని అనుకున్నాను, కానీ నాపట్ల ఇలా ప్రవర్తిస్తుంటే ధర్మం లేనివాడేనా అని బాధ కలుగుతోందమ్మా. దాసజనులకు వరాలిచ్చే దాత అతడంటారు, ఎంతో ప్రసిద్ధిగాంచిన భద్రగిరీశుడట, సూర్యవంశమనే సముద్రానికి చంద్రుడివంటివాడట. ఇన్ని గొప్పతనాలు కలిగిన ఆ రాముడు ఈ రామదాసుని ఆదుకోవడానికి మాత్రం ఎందుకు రావడం లేదో చెప్పవమ్మా.

అసావేరి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ భద్రాచల రామదాసు కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు.