మానస సంచర రే - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతి

మానస సంచర రే బ్రహ్మణి మానస సంచర రే

మద శిఖి పించాలంకృత చికురే

మహనీయ కపోల విజిత ముకురే

శ్రీరమణీ కుచ దుర్గ విహారే

సేవక జన మందిర మందారే

పరమ హంస ముఖ చంద్ర చకోరే

పరిపూరిత మురళీరవ ధారే   

భావం: 

ఓ మనసా! అటూ ఇటూ విషయవాంఛల వెంట తిరుగకుండా పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైన శ్రీకృష్ణునిలోనే సంచరించుము, ఆయనలోనే రమించుము. మదించిన నెమలి పింఛముతో అలంకరింపబడిన కేశములు గలవాడు, అద్దాన్నే ఓడించేంత అందమైన చెక్కిళ్లు కలిగిన ఆ కృష్ణుని ధ్యానించుము. శ్రీమహాలక్ష్మి స్తనముల యొక్క గుహలో విహరించే శ్రీహరి, తనను సేవించే భక్తుల హృదయమనే మందిరంలో కోరికలు తీర్చే కల్పవృక్షంలా వెలసే దైవం. పరమహంసుల ముఖమనే చంద్రుని వెన్నెలను ఆస్వాదించే చకోరపక్షివలె జ్ఞానుల సన్నిధిలో ఆనందించే వాడు, తన మురళీగానామృతంతో జగత్తును పరిపూర్ణంగా నింపేవాడు శ్రీఖృష్ణుడు. అటువంటి సౌందర్య, మాధుర్య, కరుణ, ఆనంద స్వరూపుడైన పరబ్రహ్మలోనే, ఓ మనసా, నిరంతరం విహరించుము.

మానస సంచర రే బ్రహ్మణి అనే ఒక్క వాక్యంలోనే ఈ కీర్తన యొక్క లోతైన ఆధ్యాత్మిక సందేశం నిక్షిప్తమై ఉంది. సహజంగా ఇంద్రియవిషయాల మధ్య సంచరించే మనస్సును బలవంతంగా అణచడం కాకుండా, దానికి అత్యున్నతమైన ఆశ్రయమైన బ్రహ్మంలో విహరించడం నేర్పాలి. అద్వైత జ్ఞాని అయిన సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు నిర్గుణ బ్రహ్మాన్ని ఇక్కడ కృష్ణుని సగుణ, సుందర రూపంలో దర్శింపజేయడం విశేషం. నెమలిపింఛం, సుందర కపోలాలు, మురళీనాదం వంటి రూపలక్షణ మాధుర్యాలు మనస్సును భగవంతునివైపు ఆకర్షింపజేస్తే, భక్తుల హృదయంలో మందారంలా వెలసే ఆయన కరుణ భక్తిని మరింత లోతుకు తీసుకువెళుతుంది. పరమహంస ముఖ చంద్ర చకోరే అనే భావం జ్ఞానుల నిర్మల చైతన్యానికీ పరబ్రహ్మానికీ ఉన్న అంతరంగ సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ విధంగా భక్తితో ప్రారంభమైన మనోప్రయాణం ధ్యానంగా పరిణమించి, చివరకు ధ్యానించే మనస్సు, ధ్యానింపబడే కృష్ణుడు అనే భేదమే కరిగిపోయే బ్రహ్మానుభూతికి దారితీస్తుంది. అందువల్ల ఈ కీర్తనలో కృష్ణభక్తి గమ్యం మాత్రమే కాదు, చంచలమైన మనస్సును బ్రహ్మంలో లయం చేసే సులభమైన సాధనామార్గం కూడా అవుతుంది.

సామ రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతిని ఉన్నికృష్ణన్ ఆలపించారు.