1957 జనవరి 11న విడుదలైన తోడికోడళ్ళు తెలుగు సినిమా చరిత్రలో ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కేవలం కుటుంబ కలహాల కథగా కాకుండా, మనుషుల స్వభావాలు, అనుబంధాలు, అసూయలు, అపార్థాలు, బాధ్యతలు, మార్పు వంటి అంశాల సమాహారంగా ఆవిష్కరించిన ముఖ్యమైన చిత్రం. అన్నపూర్ణ పిక్చర్స్ పతాకంపై దుక్కిపాటి మధుసూదనరావు నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి ఆదుర్తి సుబ్బారావు దర్శకత్వం వహించడమే కాకుండా ఎడిటింగ్ బాధ్యతలు కూడా నిర్వహించారు. శరత్చంద్ర ఛటోపాధ్యాయ రచించిన నిష్కృతి నవల ఆధారంగా రూపొందిన ఈ చిత్రానికి మధుసూదనరావు, ఆదుర్తి సుబ్బారావు, ఆచార్య ఆత్రేయ కలిసి కథా రూపకల్పన, స్క్రీన్ప్లేలో మార్పులు చేశారు. బెంగాలీ నవలలోని ప్రధాన పాత్రలు, కుటుంబ సంఘర్షణను నిలుపుకుంటూనే తెలుగు సామాజిక వాతావరణానికి సరిపోయేలా కథను మార్చడం వారి ముఖ్యమైన రచనా నిర్ణయం. ముఖ్యంగా నవలలో న్యాయవాదిగా ఉన్న రెండో సోదరుడిని గ్రామంలోని వ్యవసాయ భూములను చూసుకునే వ్యక్తిగా మార్చడం ద్వారా కథను తెలుగు ప్రేక్షకుల జీవన వాస్తవాలకు మరింత దగ్గర చేశారు. ఈ చిత్రం పుట్టుక వెనుక మరో ఆసక్తికరమైన అంశం ఉంది. డి. మధుసూదనరావు తన తొలి చిత్రం దొంగరాముడు విజయంతో ముందుకు సాగుతున్న సమయంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావు ఆదుర్తి సుబ్బారావు తొలి చిత్రం అమరసందేశం యొక్క చక్కటి కథనం, కట్టుదిట్టమైన ఎడిటింగ్, కొత్త సాంకేతికతను గుర్తించి తదుపరి చిత్రానికి ఆయన్నే దర్శకుడిగా సూచించారు. ఆ నమ్మకాన్ని ఆదుర్తి తోడికోడళ్ళుతో ఘనంగా నిలబెట్టుకున్నారు.
కథకు కేంద్రం ఒక ఉమ్మడి కుటుంబం. కుటుంబ పెద్ద కుఠుంబరావు, ఆయన భార్య అన్నపూర్ణ, తమ్ముడు రమణయ్య, అతని భార్య అనసూయ, బంధువైన సత్యం, అతని భార్య సుశీల—వీరందరి మధ్య ఉన్న అనుబంధాలే కథకు ప్రాణం. అన్నపూర్ణకు సుశీలపై ఉన్న ఆప్యాయతను అనసూయ అపార్థం చేసుకోవడం, ఆ అసూయ క్రమంగా కుటుంబంలో విభేదాలకు దారితీయడం కథలోని మొదటి మానసిక సంఘర్షణ. సుశీల, సత్యం గ్రామానికి వెళ్లి సహకార వ్యవసాయాన్ని ప్రారంభించడం, దాని ద్వారా అభివృద్ధి సాధించడం కథకు సామాజిక కోణాన్ని జోడిస్తుంది. మరోవైపు కుటుంబ రైస్మిల్లు మేనేజర్ వైకుంఠం, సులభంగా ప్రభావితమయ్యే రమణయ్యను చెడు మార్గంలోకి లాగడం ద్వారా సంఘర్షణను మరో దశకు తీసుకెళ్తాడు. చివరకు అనసూయ తన తప్పును గ్రహించి కుటుంబ ఐక్యత వైపు తిరిగి రావడం కథకు మానవీయ పరిష్కారాన్ని అందిస్తుంది. కథలో పెద్ద సంఘటనలు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, చిన్న చిన్న కుటుంబ ప్రవర్తనల నుంచే సంఘర్షణను పెంచడం రచయితల పరిపక్వత. అందుకే తోడికోడళ్ళు ఒక కాలానికి చెందిన కుటుంబ కథగా కనిపించినా, అసూయ, అపార్థం, ఆధిపత్య భావం, పరస్పర గౌరవం వంటి అంశాల కారణంగా ఇప్పటికీ అర్థవంతంగా అనిపిస్తుంది.
సాంకేతికంగా ఈ చిత్రం ఆదుర్తి సుబ్బారావు ఎదుగుతున్న దర్శకుడిగా తన ప్రత్యేకతను నిరూపించిన సందర్భం. పి.ఎస్. సెల్వరాజ్ ఛాయాగ్రహణం, ఎస్. కృష్ణారావు కళా దర్శకత్వం చిత్రానికి సహజమైన కుటుంబ వాతావరణాన్ని అందించాయి. పెద్ద ఉమ్మడి కుటుంబంలో ఒకే ఇంట్లో అనేక పాత్రలు, వాటి పరస్పర సంబంధాలు, ఒకరి చర్య మరొకరి జీవితంపై చూపే ప్రభావం వంటి అంశాలను దృశ్యపరంగా నిర్వహించడం సులభమైన పని కాదు. ఆదుర్తి ఎడిటింగ్ నేపథ్యం ఇక్కడ ఎంతో ఉపయోగపడింది. అనేక పాత్రలు ఉన్నప్పటికీ కథనం ఎక్కడా విభజించబడకుండా, ప్రతి సంఘటన తదుపరి పరిణామానికి కారణమయ్యేలా సన్నివేశాలను అమర్చారు. ప్రత్యేకంగా సత్యం, సుశీల గ్రామానికి వెళ్లిన తర్వాత వారి వ్యవసాయ ప్రయోగాన్ని చూపించడం ద్వారా కుటుంబ కథకు సామాజిక మార్పు అనే మరో పొరను జోడించారు. పి.ఎస్. సెల్వరాజ్ ఛాయాగ్రహణంలో గ్రామీణ వ్యవసాయ వాతావరణం, కుటుంబ అంతర్గత దృశ్యాలు సహజత్వంతో కనిపిస్తాయి. ఆదుర్తి కథను అతిగా నాటకీయంగా చేయకుండా, పాత్రల ప్రవర్తన నుంచే భావోద్వేగాన్ని పుట్టించడం ఈ చిత్ర దృశ్యకథనానికి ప్రధాన బలం.
నటన పరంగా తోడికోడళ్ళు ఒక సమష్టి ప్రతిభా ప్రదర్శన. సుశీలగా సావిత్రి ఈ చిత్రానికి భావోద్వేగ కేంద్రంగా నిలిచారు. కుటుంబంలోని ప్రతి వ్యక్తిని తనవారిగా చూసుకునే స్త్రీగా, అపార్థం వల్ల కుటుంబానికి దూరమయ్యే భార్యగా, చివరకు తన విలువను నిరూపించుకునే వ్యక్తిగా ఆమె నటనలో ఎంతో సహజత్వం కనిపిస్తుంది. అన్నపూర్ణగా పి. కన్నాంబ సావిత్రికి సమానమైన స్థాయిలో కుటుంబ ఆప్యాయతను, మాతృత్వాన్ని వ్యక్తీకరించారు. చిత్రంలో నటీమణులు పాత్రలుగా కనిపించకుండా నిజమైన కుటుంబ సభ్యుల్లా అనిపించారని సమకాలీన విశ్లేషణల్లో ప్రత్యేకంగా ప్రశంసించబడటానికి కారణం వారి సహజ నటనే. అనసూయగా సూర్యకాంతం తనలోని ఆధిపత్య భావం, అసూయ, ఆవేశాన్ని బలంగా చూపించారు. చివర్లో ఆమెకు వచ్చే పశ్చాత్తాపాన్ని కూడా అతిగా చేయకుండా వ్యక్తపరిచారు. నవనీతంగా రాజసులోచన ప్రధాన కుటుంబ కథనానికి భిన్నమైన ఆకర్షణను తీసుకొచ్చారు. కుటుంబంలోని చిన్న పాత్రలకు కూడా ఆమె ఉనికి ఒక ప్రత్యేకమైన రంగును ఇచ్చింది. ఈ మహిళా పాత్రల మధ్య స్వభావ భేదాలను స్పష్టంగా నిలబెట్టడం చిత్ర విజయానికి ముఖ్యమైన కారణం.
అక్కినేని నాగేశ్వరరావు సత్యంగా హీరో పాత్రను మించి, కుటుంబంలో ఆదర్శవాదం, బాధ్యత, ఆత్మగౌరవానికి ప్రతినిధిగా కనిపించారు. ఆయన నటనలో ప్రత్యేకంగా గమనించాల్సింది అతిగా భావోద్వేగానికి వెళ్లకుండా పాత్రను నిగ్రహంతో మలచడం. సత్యం వ్యవసాయాన్ని కేవలం జీవనోపాధిగా కాకుండా సమష్టి అభివృద్ధి సాధనంగా చూడటం ఆ పాత్రకు సామాజిక ప్రాముఖ్యతను ఇచ్చింది. ఎస్.వి. రంగారావు కుటుంబరావుగా కుటుంబ పెద్దలోని గంభీరతతో పాటు మానవీయ బలహీనతలను కూడా సమర్థంగా చూపించారు. సూర్యకాంతం, సావిత్రి వంటి బలమైన నటీమణుల మధ్య ఆయన తన పాత్రకు ప్రత్యేకమైన స్థలాన్ని సృష్టించడం ఆయన నటనా సామర్థ్యానికి నిదర్శనం. రమణయ్యగా రేలంగి తన సహజమైన హాస్యాన్ని ఉపయోగించినప్పటికీ, పాత్రను కేవలం హాస్యానికి పరిమితం చేయలేదు. వైకుంఠంగా జగ్గయ్య కథలోని ప్రతికూల శక్తిని హుందాగా, నమ్మదగిన రీతిలో ఆవిష్కరించారు. తిరుపతయ్యగా చదలవాడ, రైస్మిల్ క్లర్క్గా అల్లూ రామలింగయ్య, సూర్యంగా మగంటి బాపినీడు, కుటుంబ సభ్యురాలిగా పార్వతి, వాసుగా మాస్టర్ కుండు, సుశీల కుమారుడిగా మాస్టర్ శరత్బాబు తమ పరిధిలో పాత్రలకు సహజత్వం ఇచ్చారు. న్యాయవాది క్లర్క్ శంకరయ్యగా బొడ్డపాటి కృష్ణారావు కూడా గుర్తుండిపోయే చిన్న పాత్ర పోషించారు. ఈ విధంగా ప్రధాన నటీనటులతో పాటు చిన్న పాత్రలకూ తగిన స్థానం కల్పించడం చిత్ర సమష్టి నటనకు బలం.
మాస్టర్ వేణు సంగీతం తోడికోడళ్ళుకు ప్రత్యేకమైన జీవాన్ని ఇచ్చింది. ఆయన స్వరాల్లో మెలోడీకి ప్రాధాన్యం ఉన్నప్పటికీ, ప్రతి పాటను కథలోని పరిస్థితికి అనుగుణంగా రూపొందించారు. ఆచార్య ఆత్రేయ, శ్రీశ్రీ, కొసరాజు, తాపీ ధర్మారావు వంటి విభిన్న భావప్రపంచాలున్న రచయితలు సాహిత్యం అందించడం వల్ల పాటలకు ఒకే రకమైన శైలి ఏర్పడలేదు. కారులో షికారు కెళ్లే పాలబుగ్గల పసిడిదానా యువతలోని చలాకీతనాన్ని, ఆధునిక జీవనశైలిని ప్రతిబింబిస్తే, నలుగురు కలిసి పోరుపులు మరిచి చేయాలి ఉమ్మడి వ్యవసాయం వంటి గీతం చిత్రం ప్రతిపాదించే సామాజిక ఆలోచనను నేరుగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లింది. ఆడుతూ పాడుతూ పనిచేస్తుంటే అనే గీతం మాత్రం పాట, దృశ్యం, పని, ప్రకృతి, నటన అన్నింటినీ ఒకే ప్రవాహంలో కలిపిన అద్భుతమైన ఉదాహరణ. గాలిలో గాలిపటం, ఎంతెంత దూరం, భలే మావయ్య, పట్టణం–పల్లె జీవన వ్యత్యాసాలను ప్రతిబింబించే బస్తీ బ్రతుకేలా వంటి పాటలు చిత్రానికి విభిన్నమైన భావ ఛాయలను అందించాయి. ఘంటసాల, పి. సుశీల, జిక్కీ, మాధవపెద్ది సత్యం తదితరుల గాత్రాలు ఆయా పాటల స్వభావానికి చక్కగా సరిపోయాయి. మాస్టర్ వేణు సంగీతంలో ఆయన గురువు నౌషాద్ ప్రభావపు ఛాయలు కనిపించినప్పటికీ, తెలుగు జానపద భావజాలంతో వాటిని మేళవించడం ఆయన స్వీయ శైలికి బలం ఇచ్చింది.
ఆడుతూ పాడుతూ పనిచేస్తుంటే పాట చిత్ర నిర్మాణ నైపుణ్యానికి ప్రత్యేక ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. జనపసత్రం సమీపంలోని పొలాల్లో చిత్రీకరించిన ఈ గీతంలో అక్కినేని, సావిత్రి కేవలం పాట పాడుతూ నిలబడరు; కాలువ నుంచి పొలాలకు నీటిని మళ్లించే వ్యవసాయ పనిలో భాగస్వాములుగా కనిపిస్తారు. పాటలోని సాహిత్యం, ఘంటసాల–సుశీల గాత్రం, పంట పొలాల వాతావరణం, పాత్రల ముఖకవళికలు, సహజమైన కదలికలు అన్నీ పరస్పరం మిళితమవుతాయి. అందువల్ల పాట కథను ఆపకుండా కథానుభవాన్నే ముందుకు తీసుకెళ్తుంది. ఇదే ఆదుర్తి దర్శకత్వంలో కనిపించే ఆధునికత. అలాగే పట్టణ జీవితం, గ్రామీణ జీవితం, కుటుంబ సంబంధాలు, సామాజిక బాధ్యత వంటి అంశాలను పాటల ద్వారా ప్రేక్షకుడికి సులభంగా అందించడం మాస్టర్ వేణు సంగీతానికి ఉన్న కథనపరమైన విలువను పెంచింది. ఈ చిత్రంతో పి. సుశీలకు కథానాయికల పాటలకు మరింత విస్తృతంగా అవకాశాలు లభించాయని కూడా చిత్ర చరిత్రలో గుర్తించబడింది. ఈ విధంగా సంగీతం వినోదాన్ని అందించడమే కాకుండా పాత్రల స్వభావం, కథా నేపథ్యం, సామాజిక భావనలను ప్రేక్షకుడికి చేరవేసే సాధనంగా మారింది.
చిత్రానికి సంబంధించిన మరో ఆసక్తికరమైన సాంకేతిక అంశం దాని తమిళ రూపాంతరం. తెలుగు, తమిళ భాషల్లో ఒకేసారి రూపొందించిన ఈ చిత్రాన్ని తమిళంలో ఎంగల్ వీట్టు మహాలక్ష్మి పేరుతో విడుదల చేశారు. తెలుగు చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించిన ఆదుర్తి సుబ్బారావే తమిళ రూపానికీ దర్శకత్వం వహించారు. అక్కినేని, సావిత్రి, కన్నాంబ, ఎస్.వి. రంగారావు వంటి నటీనటులు తమిళ ప్రేక్షకుల్లో కూడా పరిచయం ఉన్నవారే కావడంతో అదే కథను రెండు భాషల్లో రూపొందించడం నిర్మాణపరంగా వ్యూహాత్మక నిర్ణయం. తమిళ రూపంలో రేలంగి పాత్రను తంగవేలు, సూర్యకాంతం పాత్రను సుందరిబాయి, జగ్గయ్య పాత్రను ఎం.ఎన్. నంబియార్ పోషించారు. సి.వి. శ్రీధర్ తమిళ సంభాషణలు రాశారు. ఎంగల్ వీట్టు మహాలక్ష్మి కూడా ఘన విజయాన్ని సాధించింది. మరో విశేషం ఏమిటంటే, తోడికోడళ్ళు చిత్ర స్క్రిప్ట్ను తరువాత రామచంద్ నవలగా ప్రచురించారు. ఒక సినిమా కథా పాఠ్యం నవలగా ప్రచురించబడటం ఆ కాలంలో అరుదైన విషయమే.
తోడికోడళ్ళు వాణిజ్యపరంగా కూడా గణనీయమైన విజయాన్ని సాధించింది. 1957 జనవరి 11న విడుదలైన ఈ చిత్రం ఐదు కేంద్రాల్లో శతదినోత్సవాన్ని పూర్తి చేసింది. ఏప్రిల్లో తెనాలి, గుంటూరు, విశాఖపట్నం, విజయనగరం తదితర ప్రాంతాల్లో విజయోత్సవాలు నిర్వహించడం దాని ప్రజాదరణకు నిదర్శనం. ఇదే సమయంలో జాతీయ స్థాయిలోనూ ఈ చిత్రానికి గుర్తింపు లభించింది. 5వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాల్లో తెలుగు భాషా విభాగంలో ఉత్తమ చిత్రానికి భాగ్యరేఖకు సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ మెరిట్ లభించగా, రెండవ ఉత్తమ చిత్రంగా తోడికోడళ్ళుకు సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ మెరిట్ లభించింది. ఆ కాలంలో తెలుగు చిత్రాలకు జాతీయ స్థాయిలో లభించిన గుర్తింపుల్లో ఇది ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం.
తోడికోడళ్ళు గొప్పదనం దాని కథలోని కుటుంబ సంఘర్షణలో మాత్రమే లేదు; ఒక సాధారణ ఉమ్మడి కుటుంబ కథను సమర్థమైన రచన, సహజ నటన, నాణ్యమైన ఛాయాగ్రహణం, క్రమబద్ధమైన ఎడిటింగ్, అర్థవంతమైన పాటలు, మృదువైన సంగీతంతో సమగ్ర చిత్రానుభవంగా మార్చడంలో ఉంది. పి. కన్నాంబ–సావిత్రి నటన ఈ చిత్రానికి భావోద్వేగ వెన్నెముక అయితే, అక్కినేని–ఎస్.వి. రంగారావు కుటుంబ వ్యవస్థలోని పురుష పాత్రలకు సమతూకాన్ని ఇచ్చారు. సూర్యకాంతం, రేలంగి, జగ్గయ్యలు కథలోని సంఘర్షణకు అవసరమైన స్వభావ భేదాలను తీసుకొచ్చారు. మాస్టర్ వేణు సంగీతం కథను అలంకరించకుండా దాని భావాలను విస్తరించింది; ఆదుర్తి సుబ్బారావు దర్శకత్వం ఆ భావాలను నియంత్రితమైన దృశ్యకథనంగా మలిచింది. అందుకే తోడికోడళ్ళు 1957లో విజయవంతమైన కుటుంబ చిత్రం మాత్రమే కాదు, సాహిత్యాన్ని స్థానిక సామాజిక వాస్తవికతతో మేళవించి, సంగీతాన్ని కథనంలో భాగం చేసి, సమష్టి నటనను అత్యున్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లిన తెలుగు సినిమా క్లాసిక్గా నిలిచింది.
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)
