పిల్లవాలు గజపతి కృష్ణవేణి అనే అసలు పేరుతో జన్మించిన జిక్కి దక్షిణ భారతీయ సినీ సంగీతంలో తనదైన ముద్ర వేసిన అపూర్వ గాయని. 1935 నవంబర్ 3న మద్రాసులో జన్మించిన ఆమె తల్లిదండ్రులు గజపతి నాయుడు, రాజకాంతమ్మ. వారి కుటుంబ మూలాలు తిరుపతి సమీపంలోని చంద్రగిరికి చెందినవి. జీవనోపాధి కోసం కుటుంబం మద్రాసుకు వెళ్లడంతో జిక్కి అక్కడే పెరిగారు. చిన్న వయసులోనే సంగీతం, రంగస్థలం, సినిమా వాతావరణం ఆమెను ఆకర్షించాయి. బాలనటిగా కూడా ఆమెకు అనుభవం వచ్చింది. 1948లో జ్ఞానసౌందరి అనే తమిళ చిత్రం ద్వారా నేపథ్య గాయనిగా ఆమె ప్రయాణం ప్రారంభమైంది. తరువాత గాయకుడు, సంగీత దర్శకుడు అయిన ఎ.ఎం. రాజాతో ఆమె వివాహం జరిగింది. వీరిద్దరూ కలిసి కూడా అనేక భాషల్లో పాటలు పాడారు. జిక్కి 2004 ఆగస్టు 16న చెన్నైలో కన్నుమూశారు. నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన ఆమె గానప్రస్థానంలో దాదాపు పది వేల పాటలను తెలుగు, తమిళ, కన్నడ, మలయాళం, హిందీ, సింహళ భాషల్లో ఆలపించారు.
జిక్కి తెలుగు సినీ గానప్రస్థానం ప్రారంభమైన సమయానికి తెలుగు సినిమా సంగీతం తన స్వర్ణయుగానికి పునాది వేసుకుంటోంది. 1950లలో ఘంటసాల, సి.ఆర్. సుబ్బరామన్, సాలూరి రాజేశ్వరరావు, పెండ్యాల నాగేశ్వరరావు, మాస్టర్ వేణు, భీమవరపు నరసింహారావు వంటి సంగీత దర్శకులు తమదైన శైలిలో పాటలకు కొత్త అందాన్ని తీసుకువస్తున్నారు. ఆ కాలంలో జిక్కి స్వరం ఒక ప్రత్యేకమైన అవసరాన్ని తీర్చింది. ఆమె గొంతులో మృదుత్వం ఉంది, కానీ అది బలహీనమైన మృదుత్వం కాదు. తీయదనం ఉంది, కానీ అతిగా అలంకరించిన తీయదనం కాదు. ముఖ్యంగా ఆమె ఉచ్చారణ చాలా స్పష్టంగా ఉండేది. పాటలోని పదాలు సంగీతంలో కలిసిపోయినా వాటి అర్థం శ్రోతకు స్పష్టంగా చేరేది. స్వరాన్ని సులభంగా పలికించే తీరు, ఎక్కడా స్వరాన్ని బలవంతంగా లాగకుండా సహజంగా పాడే విధానం, భావానికి అనుగుణంగా స్వరాన్ని మార్చగల సామర్థ్యం జిక్కిని ప్రత్యేకమైన గాయనిగా నిలబెట్టాయి.
జిక్కి తొలి దశలోనే ఆమె గానంలోని విభిన్న పార్శ్వాలు వరుసగా బయటపడ్డాయి. 1955లో వచ్చిన రోజులు మారాయి చిత్రంలోని ఎరువాక సాగరో రన్నో చిన్నన్న ఆమె జానపద గానానికి చిరస్థాయిగా నిలిచిన ఉదాహరణ. వ్యవసాయ జీవితం, ఎరువాక పండుగ, పల్లె వాతావరణం, రైతు జీవితంలోని ఉత్సాహం ఈ పాటలో కలిసిపోయాయి. సాధారణంగా మృదువుగా వినిపించే జిక్కి స్వరం ఈ పాటలో పూర్తిగా పల్లె మహిళ స్వరంలోని సహజమైన చైతన్యాన్ని సంతరించుకుంది. పల్లె పదాలను స్పష్టంగా పలుకుతూ, లయను ఏమాత్రం జారనివ్వకుండా, పాటలోని సామూహిక ఉత్సాహాన్ని స్వరంతోనే వ్యక్తం చేశారు. తరువాతి కాలంలో జిక్కి ఎంతటి మృదువైన ప్రేమగీతాలు పాడినా, ఎరువాక సాగరో ఆమె స్వరంలోని సహజమైన జానపద శక్తికి నిలువెత్తు ఉదాహరణగా మిగిలిపోయింది.
దొంగరాముడు చిత్రంలోని చిగురాకులలో చిలకమ్మా జిక్కి, ఘంటసాల కలిసి పాడిన మధురమైన యుగళగీతం. పున్నమి వెన్నెల, పూచిన మల్లెలు, చిగురాకులు వంటి ప్రకృతి ప్రతీకల మధ్య ప్రేమికుల సంభాషణగా సాగుతుంది ఈ పాట. ఘంటసాల స్వరం కొంత గంభీరంగా వినిపించినప్పుడు, జిక్కి స్వరం దానికి మృదువైన, చలాకీ సమాధానంలా మారుతుంది. పాటలోని ప్రశ్నోత్తర శైలిని ఆమె ఎంతో సహజంగా పలికించారు. పదాల స్పష్టత, లయలోని సౌలభ్యం, స్వరంలోని తేలిక, భావంలోని ఆప్యాయత అన్నీ కలిసి ఈ పాటను ఒక మధురమైన ప్రేమ యుగళగీతంగా నిలబెట్టాయి.
1953లో వచ్చిన దేవదాసు జిక్కి తెలుగు సినీ గాన జీవితంలో ముఖ్యమైన మైలురాయి. ఓ దేవదా అనే పాటలో ఘంటసాలతో కలిసి ఆమె పాడిన తీరు ఆమె స్వరంలోని లాలిత్యాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. దేవదాసు వంటి విషాదభరితమైన కథలో ఈ పాటకు కావాల్సిన భావం నేరుగా కన్నీటిని పిండేలా ఉండదు. ప్రేమ, బాధ, ఆప్యాయత, నిరాశ అన్నీ కలిసిన మృదువైన భావం కావాలి. జిక్కి స్వరం అందుకు అద్భుతంగా సరిపోయింది. ఘంటసాల గంభీరమైన స్వరానికి ఆమె మృదువైన స్వరం సహజంగా జతకలిసి, పాటను ఒక ఆత్మీయ సంభాషణలా మార్చింది. ఆమె స్వరంలోని విషాదం ఎక్కడా అతిశయించదు. బాధను స్వరంలోనే నిగ్రహంగా ఉంచడం ఈ పాటలో ఆమె ప్రత్యేకత.
1955లో వచ్చిన అర్థాంగి చిత్రంలోని వద్దురా కన్నయ్యా జిక్కి గానంలోని మరో ముఖ్యమైన కోణాన్ని చూపిస్తుంది. ఈ పాటలో ఆమె స్వరానికి చలాకీతనం ఉంది, కానీ ఆ చలాకీతనం ఎక్కడా అతిశయంగా అనిపించదు. లయాత్మక చలనం, పదాల సహజత్వం, జిక్కి స్వరంలోని స్పష్టత కలిసి ఈ పాటను చిరస్మరణీయంగా చేశాయి. తేలికైన గీతాన్ని కూడా శ్రావ్యంగా, అక్షరాలను స్పష్టంగా పలుకుతూ, లయను ఏమాత్రం జారనివ్వకుండా పాడగలగడం ఆమె గానంలోని ప్రత్యేక నైపుణ్యం.
అదే కాలంలో ఇలవేల్పు చిత్రంలోని అన్నా అన్నా విన్నావా ఆమె స్వరంలోని మరో భావరూపాన్ని పరిచయం చేస్తుంది. ఈ పాటలో ఆనందం, ఆప్యాయత, ఉత్సాహం, చిలిపితనం కలిసి ఉంటాయి. జిక్కి ఆ భావాలను గట్టిగా ప్రకటించకుండా స్వరంలోని చిన్న చిన్న ఒంపులతో వ్యక్తం చేశారు. ఒక విషాద గీతం నుంచి ఇలాంటి ఉల్లాసభరితమైన పాటకు తన స్వరాన్ని మార్చగలగడం ఆమె వైవిధ్యానికి మంచి ఉదాహరణ. పాత్రలోని ఆనందం గాయని గొంతులో సహజంగా పుట్టినట్లు అనిపించడం ఈ పాట ప్రత్యేకత.
సువర్ణ సుందరి చిత్రంలోని హాయి హాయిగా ఆమని సాగే జిక్కి గానంలోని మాధుర్యానికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణ. ఘంటసాలతో కలిసి పాడిన ఈ యుగళగీతంలో ప్రకృతి సౌందర్యం, ప్రేమానుభూతి, వెన్నెల రాత్రి పరవశం అన్నీ కలిసిపోయాయి. ఆదినారాయణరావు స్వరకల్పనలోని శాస్త్రీయ ఛాయలు, స్వరాల అందమైన సంచారం, ఆలాపనను తలపించే భాగాలు పాటకు ప్రత్యేకమైన సంగీత విలువను ఇస్తాయి. ఇలాంటి స్వరకల్పనలో కేవలం తీయని గొంతు సరిపోదు; స్వరశుద్ధి, లయపై పట్టు, గమకాలపై నియంత్రణ కూడా అవసరం. జిక్కి ఈ మూడింటినీ ఎంతో సహజంగా నిర్వహించారు. ఘంటసాల గంభీరమైన స్వరానికి ఆమె స్వరం జతకలిసినప్పుడు పాటలో ఒక మృదువైన రొమాంటిక్ వాతావరణం ఏర్పడుతుంది. ముఖ్యంగా సన్నని స్వరచలనాలను ఆమె పలికించిన తీరు, ఎక్కడా తొందరపడకుండా ప్రతి స్వరాన్ని ఆస్వాదిస్తూ పాడిన విధానం ఆమె గానంలోని నిగ్రహాన్ని తెలియజేస్తుంది.
పెళ్లికానుక చిత్రంలోని పులకించని మది పులకించు జిక్కి సోలో గానంలోని మృదుత్వానికి మరో అందమైన ఉదాహరణ. ఈ పాటలో ప్రేమ ఒక పెద్ద ప్రకటనగా కాకుండా మనసులో నెమ్మదిగా వికసించే అనుభూతిగా వ్యక్తమవుతుంది. జిక్కి స్వరం కూడా అదే విధంగా మెల్లగా విప్పుకుంటుంది. ఎత్తైన స్వరాలకు వెళ్లినప్పుడు స్వరం పలుచబడకుండా, కిందిస్థాయిలో పాడినప్పుడు బరువుగా అనిపించకుండా ఒకే మాధుర్యాన్ని కొనసాగించారు. ప్రేమలోని పరవశాన్ని గట్టిగా ప్రకటించకుండా ఒక చిరునవ్వులా వినిపించేలా పాడిన తీరు ఈ పాటను జిక్కి గానంలోని ముఖ్యమైన రొమాంటిక్ సోలోగా నిలబెట్టింది.
అనార్కలి చిత్రంలోని రాజశేఖరా, జీవితమే సఫలము జిక్కి గానంలోని రెండు భిన్నమైన భావ ప్రపంచాలను చూపిస్తాయి. రాజశేఖరాలో ఘంటసాలతో ఆమె పాడిన యుగళగానంలో రాజసమైన ప్రేమ, ఆవేదన, విరహం కలగలిసిన భావం కనిపిస్తుంది. దీర్ఘమైన పాటలో స్వరాన్ని నిలబెట్టుకోవడం, గాయకుడితో సమానమైన భావోద్వేగ తీవ్రతను కొనసాగించడం, శాస్త్రీయ ఛాయలున్న స్వరకల్పనను సులభంగా వినిపించడం ఆమెకు ఉన్న గానపాటవాన్ని తెలియజేస్తాయి. అదే చిత్రంలోని జీవితమే సఫలము ఆమె సోలో గానానికి ఒక శిఖరంలాంటిది. జీవితంలోని సుఖదుఃఖాలను అంగీకరించే తాత్విక భావాన్ని ఆమె విషాద గీతంలా మాత్రమే పాడలేదు; అందులో ఒక ప్రశాంతమైన ఆత్మవిశ్వాసాన్ని కూడా వినిపించారు. స్వరం మృదువుగానే ఉన్నా భావం లోతుగా ఉంటుంది. ఈ పాట శాస్త్రీయ రాగాధారిత గీతంగా కూడా జిక్కి స్వర నియంత్రణను చూపిస్తుంది.
ప్రేమలేఖలు చిత్రంలోని పండిట్లో పెళ్లవుతున్నది కనువిందవుతున్నది జిక్కి గానంలోని ఉల్లాసభరితమైన, జానపద ఛాయలున్న రూపాన్ని పరిచయం చేస్తుంది. పెళ్లి సంబరాల వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబించే ఈ పాటలో గంభీరతకు చోటు లేదు; బదులుగా ఆనందం, చిలిపితనం, సామూహిక ఉత్సాహం ప్రధానంగా ఉంటాయి. జిక్కి తన స్వరాన్ని కూడా అందుకు తగ్గట్టుగా తేలికగా, చురుకుగా మలచారు. వేగంగా సాగే పదాలను కూడా స్పష్టంగా పలుకుతూ, లయను ఏమాత్రం కోల్పోకుండా పాడటం ఆమె ప్రత్యేకత. జీవితమే సఫలములోని తాత్వికతకు పూర్తి భిన్నమైన ఈ పాటలో ఆమె స్వరంలోని ఉత్సాహం వినిపిస్తుంది.
జిక్కి గానంలోని శాస్త్రీయ పునాదిని కూడా ఈ కాలపు పాటల్లో గుర్తించవచ్చు. ఆమె పాటలు పూర్తిస్థాయి కర్ణాటక సంగీత కచేరీ గీతాలుగా ఉండకపోయినా, అనేక సినీ స్వరకల్పనల్లోని శాస్త్రీయ ఛాయలను ఆమె ఎంతో శ్రద్ధగా పలికించారు. స్వరాలపై నియంత్రణ, గమకాలలో నిగ్రహం, లయను పట్టుకునే తీరు ఆమెకు ఉన్న సంగీత పరిజ్ఞానాన్ని తెలియజేస్తాయి. శాస్త్రీయతను ప్రదర్శించాలనే ఉద్దేశం కనిపించకుండా, పాటకు అవసరమైనంత మాత్రమే దానిని ఉపయోగించడం ఆమె గానశైలిలోని అందం. హాయి హాయిగా ఆమని సాగే, జీవితమే సఫలము వంటి గీతాలు ఈ లక్షణాన్ని స్పష్టంగా వినిపిస్తాయి.
