దాగుడుమూతలు – 1964: హాస్యం, ఆస్తి, కుట్ర, ప్రేమ మేళవించిన వినోదాత్మక చిత్రం

1964 ఆగస్టు 24న విడుదలైన దాగుడుమూతలు, ముళ్లపూడి వెంకటరమణ కథా–సంభాషణా ప్రతిభకు, ఆదుర్తి సుబ్బారావు దృశ్యకథన నైపుణ్యానికి మంచి ఉదాహరణగా నిలిచిన చిత్రం. డి.బి.ఎన్. ప్రొడక్షన్స్ పతాకంపై డి.బి. నారాయణ నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి మూలప్రేరణగా ఫ్రాంక్ కాప్రా రూపొందించిన మిస్టర్ డీడ్స్ గోస్ టు టౌన్ చిత్రంలోని ఒక ప్రధాన భావన నిలిచింది. అయితే వారసత్వంగా వచ్చిన అపార సంపదను దక్కించుకోవడానికి కథానాయకుడిని మతిస్థిమితం లేనివాడిగా నిరూపించాలనే మూలాంశాన్ని మాత్రమే తీసుకుని, ముళ్లపూడి పూర్తిగా కొత్త పాత్రలు, కుటుంబ సంబంధాలు, తెలుగు నేటివిటీకి సరిపోయే హాస్య పరిస్థితులతో స్వతంత్ర కథను రూపొందించారు. సుందరయ్యను వెతికి తన ఆస్తికి వారసుడిని చేయాలనుకునే విశ్వసుందరరావు, ఆ ఆస్తిపై కన్నేసిన భూషణం–సూరమ్మ, వారి కుట్రల్లో చిక్కుకునే పాపారావు, అమ్మడు, సుబ్బులు వంటి పాత్రలను పరస్పరం ముడిపెట్టి కథను సాగించిన తీరు రచనలోని చాతుర్యాన్ని చూపిస్తుంది. ముళ్లపూడి చమత్కార సంభాషణలు కథలోని కుట్రభరిత భాగాన్ని భారంగా మారనీయకుండా, హాస్యాన్ని నిరంతరం ప్రవహింపజేశాయి. దాగుడుమూతలు ఆయనకు తొలి స్వతంత్ర చిత్రకథగా నిలవడం కూడా తెలుగు సినిమా రచనా చరిత్రలో దీనికి ప్రత్యేకతను ఇచ్చింది.

ఆదుర్తి సుబ్బారావు ఈ సాధారణమైన కథా మూలాన్ని కట్టుదిట్టమైన స్క్రీన్‌ప్లేతో చురుకైన వినోద చిత్రంగా మలచారు. ఆయన దర్శకత్వంలో ప్రధానంగా కనిపించే విశేషం కథా స్వరాన్ని సమతూకంలో ఉంచడం. ఆస్తి కోసం కుట్ర, ఒక మనిషిని పిచ్చివాడిగా నిరూపించే ప్రయత్నం వంటి గంభీరమైన అంశాలు ఉన్నప్పటికీ, సినిమా ఎక్కడా తీవ్రమైన మెలోడ్రామాగా మారదు. హాస్యం, ప్రేమ, అపార్థం, కుట్రల మధ్య సమతూకాన్ని ఆదుర్తి కాపాడారు. పి.ఎల్. రాయ్ ఛాయాగ్రహణం చిత్రానికి దృశ్య సౌందర్యాన్ని అందించడమే కాకుండా పాటల చిత్రీకరణకు ప్రత్యేక ఆకర్షణను ఇచ్చింది. హీరాలాల్, గోపాలకృష్ణ నృత్యరూపకల్పనతో సంగీత దృశ్యాలు కథలో సహజంగా కలిశాయి. ఆదుర్తి ఎడిటింగ్ నేపథ్యం సన్నివేశ నిర్మాణంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఎక్కడ వేగం పెంచాలి, ఎక్కడ నటుడి ముఖకవళికపై దృశ్యాన్ని నిలిపి భావాన్ని రాబట్టాలి, ఎక్కడ హాస్యానికి విరామం ఇవ్వాలి అన్న విషయాల్లో ఆయనకు ఉన్న నియంత్రణ వల్ల సినిమా చురుకైన లయతో సాగుతుంది. ముళ్లపూడి మాటలలోని పదప్రయోగాలు, ఆదుర్తి దృశ్యలయ కలవడం ఈ చిత్రానికి ప్రత్యేకమైన శైలిని ఇచ్చాయి.

నటన పరంగా ఎన్.టి. రామారావు సుందరయ్యగా అనేక ఛాయలను సునాయాసంగా ప్రదర్శించారు. కుటుంబానికి బాధ్యత వహించే వ్యక్తి, సుబ్బులుపై ప్రేమ కలిగిన యువకుడు, అకస్మాత్తుగా భారీ ఆస్తికి వారసుడైన మనిషి, చివరకు ప్రత్యర్థుల కుట్ర వల్ల మతిస్థిమితం లేనివాడిగా ముద్ర వేయించుకోవాల్సిన పరిస్థితిలో పడిన వ్యక్తి—ఈ మార్పులన్నింటినీ ఆయన సహజమైన ఆత్మవిశ్వాసంతో మోశారు. బి. సరోజాదేవి సుబ్బులుగా చురుకుదనం, ఆప్యాయత, కథానాయకుడిపై నమ్మకం కలిసిన పాత్రకు జీవం పోశారు. గుమ్మడి విశ్వసుందరరావుగా పరిమిత సన్నివేశాల్లోనే గంభీరత, అనురాగం, కుటుంబంపై ఆందోళనను బలంగా వ్యక్తం చేశారు. శారద అమ్మడుగా అప్పటికి ఎదుగుతున్న నటిగా మంచి ముద్ర వేశారు. రమణారెడ్డి భూషణంగా హాస్యమేళవించిన ప్రతినాయకత్వాన్ని చక్కగా చూపించగా, సూర్యకాంతం సూరమ్మగా స్వార్థం, కుటిలత్వం, హాస్యాన్ని తన ప్రత్యేక శైలిలో మేళవించారు. పద్మనాభం పాపారావుగా అమాయకత్వం కలిసిన వినోదాన్ని అందించారు. అల్లూ రామలింగయ్య సిద్ధాంతిగా ఆయనతో కలిసి సృష్టించిన హాస్యసన్నివేశాలు చిత్రానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచాయి. రాధాకుమారి భూషణం భార్యగా మృదువైన సహజత్వాన్ని చూపించారు. కుటుంబ వైద్యుడిగా రవికొండలరావు నటనకు ఇది ముఖ్యమైన ప్రారంభ దశ. రాజసులోచన నవనీతంగా కథలో ప్రత్యేకమైన ఆకర్షణను తీసుకొచ్చారు. చాదలవాడ, మగంటి బాపినీడు, పార్వతి, మాస్టర్ కుండు, మాస్టర్ శరత్‌బాబు తదితరులు తమ చిన్న పాత్రలకు తగిన సహజత్వాన్ని అందించారు.

కె.వి. మహదేవన్ సంగీతం దాగుడుమూతలు వినోద స్వభావాన్ని మరింత సుసంపన్నం చేసింది. దాశరథి రచించిన గోరొంక గూటికే చేరావు చిలక ఘంటసాల గానంలో మృదువైన ప్రేమభావాన్ని మోస్తే, గోరొంక కెందుకో కొండంత అలక పి. సుశీల గాత్రంలో సున్నితమైన మనస్తత్వాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. ఆచార్య ఆత్రేయ రాసిన అడగక ఇచ్చిన మనసే ముద్దు, మెల్ల మెల్ల మెల్లగా అణువణువు నీదేగా వంటి యుగళగీతాలు కథానాయకుల ప్రేమను సంభాషణకంటే మరింత ప్రభావవంతంగా ప్రేక్షకుడికి చేరుస్తాయి. మెల్ల మెల్ల మెల్లగా గీతంలో ప్రేమను దాగుడుమూతల ఆటతో అనుసంధానించిన భావన చిత్ర శీర్షికకూ ఒక సున్నితమైన అర్థాన్ని ఇస్తుంది. ఆరుద్ర రచించిన దివ్వి దివ్వి దివ్విట్టం హాస్యగీతంగా కథలోని వినోదభాగాన్ని బలపరుస్తుంది. ఘంటసాల, పి. సుశీల, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు, స్వర్ణలత తదితరుల గాత్రాలను మహదేవన్ సందర్భానుసారంగా ఉపయోగించడంతో సంగీతం ప్రేమ, చిలిపితనం, హాస్యం వంటి విభిన్న భావరంగాలను అందుకుంది. ముఖ్యంగా పాటల స్వరరచన, సాహిత్య స్పష్టత, గాయకుల భావవ్యక్తీకరణ, దృశ్యాల చిత్రీకరణ పరస్పరం కలిసిపోవడం వల్ల పాటలు కథలో సహజమైన భాగాలుగా మారాయి.

దర్శకుడిగా ఆదుర్తి సుబ్బారావు ప్రతిభ ముఖ్యంగా ఒక సరళమైన కథను స్టార్‌చిత్రంగా మాత్రమే కాకుండా పాత్రల సమాహారంతో నడిచే వినోదాత్మక కథనంగా మలచడంలో కనిపిస్తుంది. ఎన్.టి. రామారావు వ్యక్తిత్వం ఆధిపత్యం చెలాయించనీయకుండా, సరోజాదేవి ప్రేమరేఖకు, గుమ్మడి పాత్రకు, శారద భావోద్వేగాలకు, రమణారెడ్డి–సూర్యకాంతం కుట్రలకు, పద్మనాభం–అల్లూ రామలింగయ్య హాస్యానికి సముచిత స్థలం ఇచ్చారు. అందువల్ల కథ ఒకే పాత్ర చుట్టూ తిరిగిన భావం కలగదు. ముళ్లపూడి వెంకటరమణ సంభాషణల్లోని చమత్కారం కూడా పాత్రల స్వభావం నుంచే పుడుతుంది; ప్రత్యేకంగా హాస్యంకోసం కథను నిలిపివేసే విధానం కనిపించదు. వైద్యుడి పాత్ర, కుటుంబ పెద్ద ఆస్తి, వారసత్వం, కుట్ర, ప్రేమ వంటి విభిన్న అంశాలను ఒకే కథనంలో మేళవించడం ద్వారా చిత్రానికి మంచి వినోద విలువ లభించింది. మహదేవన్ సంగీతం కూడా దర్శకుడి దృశ్యలయకు అనుగుణంగా సాగుతుంది. పాటలు కథను నిలిపివేయకుండా ప్రేమ, హాస్యం, పాత్రల మధ్య అనుబంధాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్తాయి. ఈ సమన్వయమే దాగుడుమూతలను కేవలం హాస్యచిత్రంగా కాకుండా కథ, నటన, సంగీతం, సాంకేతిక నైపుణ్యం సమపాళ్లలో పనిచేసిన సమగ్ర చిత్రంగా నిలబెట్టింది.

దాగుడుమూతలు విడుదలైన తర్వాత మంచి వాణిజ్య విజయాన్ని సాధించింది. కథలోని సార్వత్రికతకు నిదర్శనంగా తరువాత తమిళంలో అవన్ పిత్తనా? పేరుతో, హిందీలో జ్వార్ భాటా పేరుతో రూపాంతరాలు వచ్చాయి. హిందీ రూపానికి కూడా ఆదుర్తి సుబ్బారావే దర్శకత్వం వహించారు. అయితే దాగుడుమూతలకు ప్రధాన గుర్తింపు పురస్కారాల కంటే ప్రజాదరణ, కథా బలం, ముళ్లపూడి వెంకటరమణ రచనా ప్రతిభ, ఆదుర్తి సుబ్బారావు దర్శకత్వ నైపుణ్యం, నటీనటుల సమష్టి ప్రదర్శన రూపంలో లభించింది. ముఖ్యమైన జాతీయ లేదా రాష్ట్రస్థాయి పోటీ పురస్కారం ఈ చిత్రానికి లభించినట్లు విశ్వసనీయంగా నమోదైన ఆధారం స్పష్టంగా కనిపించదు. అయినప్పటికీ 1960ల తెలుగు ప్రధానప్రవాహ చిత్రాల్లో దాగుడుమూతలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించింది. ఎన్.టి. రామారావు నటనా వైవిధ్యం, బి. సరోజాదేవి సహజత్వం, గుమ్మడి గంభీరత, శారద సున్నితమైన నటన, సూర్యకాంతం–రమణారెడ్డి–పద్మనాభం–అల్లూ రామలింగయ్యల హాస్యశక్తి, ముళ్లపూడి పదచాతుర్యం, కె.వి. మహదేవన్ స్వరమాధుర్యం, ఆదుర్తి సుబ్బారావు దర్శకత్వ నియంత్రణ కలిసినందువల్ల దాగుడుమూతలు తన కాలానికి తగిన సమగ్ర కుటుంబ వినోద చిత్రంగా నిలిచిపోయింది.