ఆంధ్రప్రదేశ్లోని నంద్యాల జిల్లాలో, శ్రీశైలం క్షేత్రానికి సమీపంలోని దట్టమైన నల్లమల అటవీ ప్రాంతంలో వెలసిన పవిత్ర శక్తి పీఠమే **శ్రీ ఇష్టకామేశ్వరి దేవి ఆలయం**. శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి, భ్రమరాంబికా దేవి ఆలయాల తర్వాత భక్తులు అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో దర్శించుకునే క్షేత్రాలలో ఇది ఒకటి. ప్రకృతి ఒడిలో, గుహను పోలిన చిన్న ఆలయంలో కొలువై ఉన్న ఈ అమ్మవారు భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చే దేవిగా విశ్వసించబడుతున్నారు. "ఇష్టకామేశ్వరి" అనే పేరుకే "భక్తుల ఇష్టకామ్యాలను నెరవేర్చే దేవి" అనే అర్థం ఉంది.
ఈ ఆలయం శ్రీశైలం నుండి సుమారు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో అడవి ప్రాంతంలో ఉంది. సాధారణ వాహనాలు వెళ్లలేని మార్గం కావడంతో ప్రత్యేక జీపుల ద్వారా కొంతదూరం ప్రయాణించి, అక్కడి నుంచి కొంతదూరం కాలినడకన చేరుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఈ ప్రయాణం సాహసోపేతమైనదైనా, నల్లమల అడవుల సహజ సౌందర్యం భక్తులకు మరపురాని అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. అడవి సంరక్షణ నిబంధనల కారణంగా సాయంత్రం తర్వాత ఈ ప్రాంతంలో ప్రవేశానికి పరిమితులు ఉంటాయి.
ఆలయంలోని ప్రధాన దేవత పార్వతీదేవి స్వరూపమైన ఇష్టకామేశ్వరి అమ్మవారు. అమ్మవారి విగ్రహం నాలుగు చేతులతో దర్శనమిస్తుంది. రెండు చేతుల్లో తామర పుష్పాలు, మరో చేతిలో శివలింగం, ఇంకో చేతిలో రుద్రాక్ష జపమాలను ధరించి ఉంటుంది. ఈ రూపం శైవ సంప్రదాయంలో పార్వతీదేవి తపోమూర్తి స్వరూపాన్ని సూచిస్తుందని పండితులు భావిస్తారు. ఆలయం చిన్న గుహలో ఉండటం వల్ల అక్కడి ప్రశాంతమైన వాతావరణం భక్తుల్లో ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని మరింత పెంచుతుంది.
ఈ ఆలయంలో అత్యంత విశేషంగా చెప్పుకునే అంశం అమ్మవారి నుదురు. దర్శనానికి వచ్చిన భక్తులు కుంకుమను అమ్మవారి నుదుటిపై సమర్పించడం ఆనవాయితీ. ఆ సమయంలో విగ్రహం నుదుటి భాగం మానవ చర్మంలా మృదువుగా అనిపిస్తుందని అనేక మంది భక్తులు తమ అనుభవంగా చెబుతారు. దీనిని భక్తులు దైవ మహిమగా భావిస్తారు. అయితే ఇది భక్తుల విశ్వాసానికి సంబంధించిన అంశమని గుర్తుంచుకోవాలి.
స్థానిక చెంచు గిరిజనులు ఈ ఆలయ సేవా కార్యక్రమాల్లో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తూ తరతరాలుగా అమ్మవారిని ఆరాధిస్తున్నారు. శ్రీశైలం ప్రాంత చరిత్రలో చెంచు సమాజానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉండటంతో, ఈ ఆలయం వారి ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలకు కూడా ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఇక్కడ దద్దోజనం, పొంగలి వంటి నైవేద్యాలను సమర్పించడం ఆనవాయితీగా కొనసాగుతోంది.
ఇష్టకామేశ్వరి ఆలయం నిర్మాణ కాలానికి సంబంధించిన ఖచ్చితమైన శాసన ఆధారాలు లేనప్పటికీ, ఆలయ నిర్మాణ శైలి మరియు శిల్పకళను పరిశీలించిన చరిత్రకారులు దీనిని సుమారు 8వ నుండి 10వ శతాబ్దాల మధ్యకాలానికి చెందిన ప్రాచీన దేవాలయంగా భావిస్తున్నారు. ఈ ఆలయం శ్రీశైలం మహాక్షేత్ర పరిధిలోని ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో ఒక విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది.
ప్రతి సంవత్సరం తెలుగు రాష్ట్రాలతో పాటు కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, తమిళనాడు వంటి ప్రాంతాల నుంచి వేలాది మంది భక్తులు ఈ క్షేత్రాన్ని సందర్శిస్తారు. ప్రకృతి, ఆధ్యాత్మికత, ప్రాచీన సంప్రదాయం ఈ మూడు అంశాల సమ్మేళనంగా నిలిచిన ఇష్టకామేశ్వరి దేవి ఆలయం శ్రీశైలం యాత్రలో తప్పక దర్శించదగిన పవిత్ర స్థలంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
