తిరువనంతపురం అనంత పద్మనాభుని వైభవం - భోగీంద్ర శాయినం

కాంచనమయ పద్మనాభుడు

శాంతాకారం భుజగశయనం పద్మనాభం సురేశం

విశ్వాధారం గగన సదృశం మేఘవర్ణం శుభాంగం

లక్ష్మీకాంతం కమలనయనం యోగి హృద్ధ్యాన గమ్యం

వందే విష్ణుం భవ భయ హరం సర్వ లోకైక నాథం

తిరువనంతపురంలోని అనంతపద్మనాభస్వామి దేవాలయం ఆ మధ్య వార్తల్లో కెక్కింది. ప్రతి ఛానెల్లో ఈ దేవాలయ నేలమాళిగలలో గల అపారమైన సంపద, దాని విలువ, అది ఎవరికి చెందుతుంది, ఎవరికి చెందాలి ఇలా నాటకీయ ఫక్కీలో ఒకే ఛాయాచిత్రాన్ని తిప్పి తిప్పి కథలు అల్లి చెప్పారు. ఏదైతేనేమి? ఆనాటి ట్రావన్కోర్ సంస్థానం వారు అత్యంత నిజాయితీతో ఈ స్వామి సంపదను కాపాడుతూ వచ్చారు అనేది నిర్వివాదాశం. ఈ మహదైశ్వర్యానికి సంబంధించిన వివాదాన్ని పక్కకు పెట్టి ఆలయము, అక్కడి ప్రధాన దైవము గురించి కొన్ని విశేషాలు. ఆ పద్మనాభుని అనుగ్రహంతో, ఆయన సంకల్పంతో 2005లో, మళ్లీ 2015లో  ఆ దివ్యమంగళమూర్తిని దర్శించుకునే భాగ్యం కలిగింది.

చరిత్ర:

ఈ భవ్య దేవాలయం ఎప్పుడు నిర్మించారో సరైన వివరాలు అంతర్జాలంలో తెలియలేదు. కానీ, క్రీస్తు శకం 8వ శతాబ్దంలోనే అనంతపద్మనాభ దేవాలయంపై శాసనాలు, రచనలు జరిగాయి. వైష్ణవ సాంప్రదాయాలలో గురువులైన ఆళ్వార్లలో ఒకరైన మహాత్ములు నమ్మాళ్వార్. ఈయన అనంత పద్మనాభునిపై  ఫలశ్రుతితో కూడిన స్తుతిని రచించాడు. ఆళ్వార్లు రచించిన దివ్యప్రబంధంలో పద్మనాభక్షేత్రం 11 దివ్య దేశాల్లో ఒకటిగా పేర్కొనబడినది. అంతేకాకుండా, బ్రహ్మ, వాయు, పద్మ, వరాహ పురాణాల్లో కూడా ఈ క్షేత్రం గురించి ప్రస్తావన ఉంది. పద్మనాభస్వామి దేవాలయం దేశంలో ఉన్న ఏడు పరశురామ క్షేత్రాలలో ఒకటైన ప్రదేశంలో ఉంది. స్కాంద, పద్మ పురాణాల్లో ఈ విషయం చెప్పబడింది.

తొలుత ఎట్టువీటిల్ పిల్లమార్ అని పిలవబడిన ఎనిమిది మంది (ఏడుగురు బ్రాహ్మణులు, ఒక నాయర్)  ఎట్టర్ర్ యోగం అనే సంస్థగా ఏర్పడి, ఏడుగురికి ఒక్కొక్క వోటు చొప్పున, వేనాడు రాజుగారికి అరవోటు అధికారంతో పద్మనాభస్వామి దేవాలయాన్ని నడిపించారు. కొంతకాలానికి వీరు ట్రావెన్కోర్ మహారాజులపైనే ఎదురుతిరిగి స్వతంత్ర్యముగా దేవాలయాన్ని, అక్కడి రాజ్యాన్ని పాలించాలన్న దుర్బుద్ధితో అప్పటి రాజా వారైన ఆదిత్యవర్మను హత్యచేయించి, వారి మహలును తగులబెట్టించారు. వీరి ఆగడాలను మహారాజా మార్తాండవర్మ విజయవంతంగా అరికట్టి తిరిగి దేవాలయ పరిపాలనాధికారాన్ని ట్రావెన్కోర్ రాజరికం క్రిందకు తీసుకువచ్చాడు. మార్తాండవర్మ పరిపాలనలోనే అనంతపద్మనాభస్వామి దేవాలయలో నిర్మాణాలు, పెద్ద ఎత్తున మార్పులు చేర్పులు జరిగాయి. 1750వ సంవత్సరంలో రాజా అనిళం తిరునాళ్ ట్రావెన్కోర్ రాజ్యాన్ని పద్మనాభుని కైంకర్యానికి అంకితం చేసి, రాజవంశమంతా పద్మనాభుని దాసులుగా పనిచేస్తామని ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు. అప్పటినుండి, ఈ వంశంలోని పురుషులకు పేరుముందు పద్మనాభదాస, స్త్రీలకు పద్మనాభ సేవిని అన్న బిరుదులు వచ్చాయి. ఈవిధంగా సంస్థానాన్ని పద్మనాభునికి సమర్పించటాన్ని త్రిపదిదానంగా పేరు యిచ్చారు. అప్పటి ప్రభువులను శ్రీపద్మనాభ దాస వంచిపాల వర్మ కులశేఖర కిరీటపతిగా పిలిచారు.
 
ఇప్పుడు ఉన్న గోపురానికి 1566వ సంవత్సరములో శంకుస్థాపన చేయబడింది. ఈ గోపురం 100 అడుగుల ఎత్తు, ఏడు అంచెలలో పాండ్యరాజుల కట్టడాల శైలిని కలిగి ఉంటుంది. ఒక పక్క పద్మతీర్థమనే పుష్కరిణి ఉంది.   విశాలమైన ప్రాకారంలో365-1/4 స్థంభాలతో గ్రానైట్-రాతి కట్టడాలపై అధ్భుతమైన శిల్పకళా నైపుణ్యం మన కళ్లకు ఆనాటి వైభవాన్ని గుర్తు చేస్తూ ఉంటాయి. ఈ ప్రాకారం తూర్పు వైపు నుండి గర్భగుడి వరకు విస్తరించి ఉంటుంది. ప్రధాన ద్వారమునకు ఎదురుగా ఎనభై అడుగుల ధ్వజస్తంభము అలరారుతుంది. తూరుపు వైపున ఉన్న గోపురము క్రింది భాగాన్ని నాటకశాల అంటారు. ఇక్కడ ఏటా రెండు మార్లు మలయాళీయుల మీన మరియి తులా మాసాలలో జరిగే ఉత్సవాల సమయములో కథాకళి నృత్య ప్రదర్శనలు జరుగుతాయి.

మూలవిరాట్టు:

మూడు ద్వారాల నుండి దర్శనమిచ్చే అనంత పద్మనాభుడు

గర్భాలయంలో శ్రీమహావిష్ణువు ఆదిశేషుడైన అనంతునిపై యోగనిద్రలో శయనుడై ఉంటాడు. శయనుడైన పద్మనాభుని కుడిచేయి శివునిపై, శ్రీదేవీ భూదేవి ఒక పక్కగా, నాభినుండి వెలువడిన వికసించిన కమలములో బ్రహ్మలతో శోభిల్లుతు ఉంటాడు. ఈ నల్లని మూర్తి నేపాల్ లోని గండకీ తీరం నుండి తెప్పించిన 12008 సాలగ్రామాలతో తయారు చేశారట. ఈ మూర్తిని ఒక ప్రత్యేకమైన ఆయుర్వేదిక మూలికలతో తయారుచేసిన మిశ్రమంతో లేపనం చేసి ఉంచారుట. ఈ లేపనాన్ని కటుసర్కర యోగం అంటారు, దీనివలన విగ్రహంపై క్రిమికీటకాదులు వాలకుండా ఉంటుంది. నిత్యం జరిగే అర్చన, అభిషేకాల్లో ఉపయోగించబడే పత్ర పుష్పాలను చేతులతో కాకుండా నెమలి పింఛాలతో తొలగిస్తారట. గర్భాలయం మొత్తం ఏకశిలనుండి చెక్కినదే. ఆందుకనే దీనిని ఒట్టక్కళ్ మండపం అంటారు. ఈ మండపానికి సాష్టాంగం చేసేవారు తమ సర్వస్వాన్ని స్వామికి అర్పించినట్లే లెక్క. అందుకనే, కేవలం మార్తాండవర్మ వంశీకులు మాత్రమే ఇక్కడ సాష్టాంగం చేయటానికి అనుమతిస్తారు.మూలవిరాట్టు మొత్తాన్ని చూడాలంటే మూడు ద్వారాల ద్వారా చూడాల్సిందే. మొదటి ద్వారం ద్వారా పద్మనాభుని ముఖము, శివునిపై గల హస్తము, రెండవ ద్వారము గుండా శ్రీహరినాభినుండి వెలసిన కమలములో ఉన్న బ్రహ్మ, స్వామి శ్రీదేవి, భూదేవిల ఉత్సవమూర్తులు, మూడవ ద్వారము నుండి స్వామి పాదములను దర్శించగలము. ఆదిశేషుని పడగల స్వామి ముఖమువైపు క్రిందకు చూస్తుంటాయి. కటుసర్కర యోగం క్రింద మూలవిరాట్టు ముఖము వక్షస్థలము తప్ప మిగిలిన భాగమంతా బంగారు పోతతో ఉంటుంది. ముస్లిం తస్కరుల కళ్లు కప్పటానికి నల్లని కటుసర్కరము వాడినట్లు చెప్పబడుతుంది.

దేవాలయ ప్రాంగణంలో నరసింహస్వామి, శ్రీకృష్ణుడు, అయ్యప్ప, గణపతి, హనుమంతుడు, గరుత్మంతుడు, విష్వక్సేనుడు కూడా ఉంటారు.

గాథలు:

ఈ క్షేత్ర ప్రాధాన్యతను, మూలాన్ని చాటే అనేక గాథలు ఉన్నాయి. అందులో ప్రముఖమైనది దివాకరముని గాథ. ఈ ముని శ్రీకృష్ణుని దర్శనానికై ప్రార్థించగా, ఆ గోపాలుడు ఒక కొంటెబాలుని రూపంలో వచ్చి ముని అర్చనలో ఉన్నా సాలగ్రామాన్ని మింగి వేస్తాడు. దీనికి ఆగ్రహించిన ముని ఆ బాలుని వెంటాడగా, ఆ బాలుడు ఒక చెట్టు వెనుక దాగి ఉంటాడు. ఆ చెట్టు కూలిపోయి, శ్రీహరి అనంతశయనుడై ఉన్న రీతి అక్కడ వెలిసాడు. ముని ఆ చెట్టే శ్రీహరిగా గుర్తిస్తాడు.  కానీ, ఆ విగ్రహం చాలా పెద్ద ఆకారంలో ఉండటం వలన తాను మనసారా చూడలేనని, కొలువలేనని, కాబట్టి తన పరిమాణాన్ని తన శిష్యునికి మూడు మార్ల పొడవుకు తగ్గించుకొనమని హరిని ముని ప్రార్థిస్తాడు. శ్రీహరి వెంటనే ఆతని కోరిక మన్నించగా, విగ్రహం చిన్నదిగా మారుతుంది. అప్పుడు శ్రీహరి మునితో తనను మూడు ద్వారాల ద్వారా కొలువమని ఆదేశిస్తాడు.

నైవేద్యం:

స్వామికి నిత్యము అన్ననైవేద్యముతో పాటు, రత్నములతో పొదిగిన పాత్రలో బెల్లముతో చేసిన పాయసము, పాల పాయసము మొదలైనవి అర్పిస్తారు. గురువారంనాడు ఇక్కడి నరసింహునికి పానకము నివేదిస్తారు. పద్మనాభ స్వామికి అత్యంత ముఖ్యమైన నైవేద్యం ఉప్పు మంగ (పచ్చి మామిడి కాయను ఉప్పు నీటిలో నానబెట్టి), బంగారు పూత కలిగిన కొబ్బరి చిప్పలో నివేదన చేస్తారు. ఈ కొబ్బరి చిప్ప 1200 సంవత్సరాలనాటిది. దివాకరముని కూడా స్వామికి ఇదే చిప్పలో నివేదన చేశాడట.

ఉత్సవాలు:

స్వామికి ఏడాది పొడుగునా అనేక ఉత్సవాలు జరుగుతాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి అక్టోబర్/నవంబర్ లో జరిగే ఆల్పశీ, మార్చి/ఏప్రిల్ లో జరిగే పైంకుని ఉత్సవాలు. ఈ రెండూ పదిరోజులపాటు జరుగుతాయి. ఈ ఉత్సవాలు ఉత్సవమూర్తులకు శంఖుముఖం బీచ్ వద్ద పవిత్ర స్నానాలతో ముగుస్తాయి. ట్రావెన్కోర్ మహారాజావారు పాదరక్షలు లేకుండా ఈ ఊరేగింపు, ఉత్సవంలో పాల్గొంటారు. పద్మనాభ, నరసింహ, శ్రీ కృష్ణ ఉత్సవ విగ్రహాలకు పూజాదుల తరువాత సముద్రంలో స్నానం చేయిస్తారు. తరువాత ఊరేగింపుగా కాగడాలతో మూర్తులను దేవాలయానికి తిరిగి తీసుకువస్తారు. ఇది ఈ ఉత్సవాలకు ముగింపు. ఇవే కాకుండా, నవరాత్రి ఉత్సవాలు కూడా జరుగుతాయి.

ఈ క్షేత్రంలో జరిగే అత్యంత వైభవమైన ఉత్సవం లక్షదీపోత్సవం. ప్రతి ఆరేళ్లకొకసారి లక్షదీపాలను వెలిగించి ఆలయాన్ని అలంకరిస్తారు. దీనికి ముందు 51 రోజులపాటు వివిధరకాల పూజలు నిర్వహిస్తారు. తదుపరి లక్ష దీపోత్సవం 2020లో.

దేవాలయములోకి కేవలం హిందువులకు మాత్రమే ప్రవేశము. స్త్రీ పురుషులు సాంప్రదాయ దుస్తులు ధరించటం తప్పని సరి.

మహారాజా స్వాతి తిరునాళ్:

మహారాజా స్వాతి తిరునాళ్ ట్రావెన్కోర్ సంస్థానానికి 1829-1846 మధ్య మహారాజుగా పరిపాలించారు. సమర్థుడైన పాలకుడిగానే కాకుండా, సంగీతపోషకుడిగా, కృతికర్తగా కూడా స్వాతి తిరునాళ్ పేరు పొందారు. హిందుస్తానీ, కర్ణాటక సంగీత శైలిలో 400కు పైగా కీర్తనలను స్వాతి తిరునాళ్ రచించారు. రాజావారు మళయాళం, సంస్కృతం, తెలుగు, హిందీ, కన్నడ, తమిళం, ఒరియా, బెంగాలీ మరియు ఇంగ్లీష్ భాషలలో ప్రావీణ్యం కలవారు. కులశేఖర వంశంలో రాణి గౌరి లక్ష్మీ బాయి, రాజా రాజవర్మ దంపతులకు 1813లో జన్మించారు. చిన్నప్పటినుంచే సంగీతంపై మక్కువ కలిగిన రాజావారు కరమన సుబ్రహ్మణ్య భాగవతార్, కరమన పద్మనాభ భాగవతార్ల వద్ద సంగీతం ఓనమాలు దిద్దటం మొదలు పెట్టారు. అటు తర్వాత ప్రముఖుల గాత్రం విని సంగీత సాధన చేశారు. సంగీత త్రయమైన త్యాగయ్య, శ్యామయ్య, దీక్షితులకు సమకాలీకుడైన రాజావారు తన సంస్థానంలో ఎందరో విద్వాంసులను పోషించి శాస్త్రీయ సంగీత ప్రవాహానికి తనవంతు కృషి చేశారు.

పరిపాలనా పరంగా రాజావారు ఎన్నో గొప్ప సంస్కరణలు చేయటం వలన అవినీతికి అడ్డు కట్ట వేయగలిగారు. అలాగే, వైద్య, ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలను, విశ్వవిద్యాలయాలను ఏర్పాటు చేశారు.

ఈయన రచనలలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందినవి భావయామి రఘురామం, భోగీంద్ర శాయినం. భావయామి రఘురామం అనే కీర్తనను రాజావారు సావేరి రాగంలో కట్టగా, దానిని తరువాత రాగమాలికగా సెమ్మంగూడి శ్రీనివాస ఐయ్యరు గారు కూర్చి చాల పేరు తెచ్చారు. దీనిని భారతరత్న ఎమ్మెస్ సుబ్బలక్ష్మిగారు అద్భుతంగా గానంచేసి అజరామరం చేశారు. రెండవది భోగీంద్ర శాయినం. కుంతలవరాళి రాగంలో రాజావారు అనంతపద్మనాభస్వామి వారిపై సంస్కృతములో క్లిష్టమైన పద ప్రయోగంతో భావుకమైన కీర్తనను రచించారు. ఆ కీర్తన మీ కోసం క్రింద.

భోగీంద్ర శాయినం పురుకుశలదాయినం

పురుషం శాశ్వతం కలయే

వాగీశ గౌరీశ వాసవాద్యమరపరివారాభివందితపదం పద్మనాభం (భోగీంద్ర)

కలితనుత సన్యాసి భజనాను గుణవిహిత సులలితాకారమహితం

కలుషహర పరిసరోజ్జ్వల పద్మ తీర్థాది ఖండితాశేషదురితం

కలశోద్భవాన్విత మహేంద్ర త్రికూటవర మలయాచలేంద్ర వినుతం

కలదమన వంచి మార్తాండవర్మాకలితకాంచన విమాన లసితం పద్మనాభం (భోగీంద్ర) 

భావం:

అనంతశేషునిపై శయనించిన, ప్రజల, రాజులకు క్షేమాన్ని కలిగించే, పురుషుడు, శాశ్వతమైన వాడు అయిన పద్మనాభుని చూడండి. బ్రహ్మ, శివుడు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలచే పూజించబడిన పాదములు కల పద్మనాభుడవు. దివాకర మునిచే నుతించబడిన నీవు ఆయన భక్తికి వశుడవై ఇక్కడ సుందరాకారంలో వెలసినావు. పద్మతీర్థం చుట్టూ కలిగి నీవు సమస్త కలుషములను హరించి, అశేషమైన పాపములను నాశనము చేస్తున్నావు. కలశమునుండి జనించిన అగస్త్యుడు, మహేంద్రుడు, మలయాచలేంద్రుల (మలయాచలముపై ఇంద్రద్యుమ్నుడనే రాజు నారాయణ మంత్రము జపిస్తూ తపస్సులో ఉంటాడు. గొప్ప హరిభక్తుడు ఆయన. ఒక మారు అగస్త్య మహర్షి అక్కడికి రాగా, ఇంద్రద్యుమ్నుడు ఆ మహర్షిని గమనించక తామసముతో వ్యవహరిస్తాడు. అందుకు అగస్త్యుడు కోపగించి ఆయనను తామసముతో కూడిన గజేంద్రునిగా జన్మించి,త్రికూటాచల ప్రాంతంలో విహరిస్తూ, మకరిచే బాధించబడి, అంత్యమున శ్రీహరి అనుగ్రహముతో మోక్షమును పొందాలని శపిస్తాడు. అదే భాగవతములోని గజేంద్ర మోక్షము. ఆ గజేంద్రుడు, అంతకు ముందు జన్మలో ఇంద్రద్యుమ్నుడి చే నుతించబడిన శ్రీహరి అని అర్థం) మొదలైన వారిచే నుతించబడిన వాడవు. చెడును నాశనము చేసేవాడవు, వంచి మార్తాండవర్మ నిర్మించిన బంగారు విమానమునందు శోభిల్లుతున్న పద్మనాభుడవు.

వివరాలు:

ఈ కీర్తనలో ఇంకా మూడు చరణాలు ఉన్నాయి. కానీ అంతర్జాలంలో ఉన్న వాటి సాహిత్యంలో లోపాలు ఉన్నట్లు అనిపించింది. అంతే కాకుండా, వాటిని ఏ విద్వాంసులు కూడా గానం చేయలేదు. ఆందుకనే, ఒక్క చరణాన్ని మాత్రమే పైన పొందు పరచాను. మిగిలిన చరణాల సాహిత్యం క్రింద. వీటి సరైన సాహిత్యం దొరికిన తరువాత అర్థంతో పాటు పొందు పరుస్తాను.

మొదటి చరణంలో శ్రీ మహావిష్ణువు పరివార గణంలో ఉన్న నారదాది అఖిల మునులు, ఆ శ్రీహరి పాలకడలిలో శేషశయనుడై వారిచే నుతించబడటం, సుర భూసురులు కొలుస్తుండగా సుదర్శన చక్రధారియై, నందకము మరొక చేత ధరించి, ఇంకొక చేత కమలము ధరించి శోభిల్లుతున్న పద్మనాభుడు ఆయన భక్త జన బృందాన్ని మహరాజావారు ప్రాకృతములో విశేషంగా కన్నులకు కట్టినట్లుగా నుతించారు.

రెండవ చరణంలో గాథలో చెప్పిన దివాకరముని మరియు పద్మనాభుడు వెలసిన సందర్భాన్ని మనోహరంగా వివరించారు స్వాతి తిరునాళ్ వారు.

మూడవ చరణంలో ఆ శ్రీహరి మెరుస్తున్న మణులు కలిగిన బంగారు కిరీటము, మకర కుండలములు, మెడలో కౌస్తుభ హారము, బంగారు పీతాంబరము, వనమాలలను వర్ణించి అటు తర్వాత ఇక్కడ జరిగే ఉత్సవాల్లో ప్రముఖమైన లక్ష దీపోత్సవాన్ని, నాభియందు కమలములో బ్రహ్మను కలిగిన ఆ పరిపూర్ణ కరుణామూర్తియైన పద్మనాభుని మనోజ్ఞంగా ప్రస్తుతించారు.

తిరువనంతపురం అనంత పద్మనాభస్వామి వారి నుతి ఐన భోగీంద్ర శాయినం కృతిని ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్షి గళంలో వినండి.

1. క్షీరవారానిధి శ్వేతాంతరీప భవ చిత్రమణి సౌధాస్థితం
నారదాద్యఖిల ముని దివ్య పార్శద విహగ నాయక సదారాధితం
సుర భాసుర సుదర్శన నందక ప్రముఖ శోభనాయుధ సేవితం
శ్రీ రసాకర సరోజామ్రుదిత పాద వందారుజన భరణోద్యతం పద్మనాభం (భోగీంద్ర)

2. పరమ భక్తోత్తమ దివాకర యతీంద్ర కృతగురు పుణ్య వసుధాగతం
సురుచిరాద్భుత బాలవేష సాక్షాత్కార పరితోష శిర లాలితం
పరిపూజనార్థ సాలగ్రామ హరణాట్టత్తరు యోగి కరవారితం
పాదపాద్యస్థితం పద్మనాభం (భోగీంద్ర)

3. అరుణాభమణి మకుట మకర కుండల ధార హార కౌస్తుభ భూషితం
పరివీత పీతాంబరాకలిత కాంచికావరవన్య మాలాంచితం
నిరవద్య వంచీశ సకృత లక్షదీపాది నిత్యోత్సవానందితం
సరసీరుహోదర పలాశాయతాక్షి పుట పరిపూర్ణ కరుణామృతం పద్మనాభం (భోగీంద్ర) 

గురుపౌర్ణమి విశిష్టత

గురుపౌర్ణమి విశిష్టత

శ్రీ సమర్థ సచ్చిదానంద సద్గురు సాయినాథ మహారాజ్ కీ జై

 

త్వం పితా త్వం చ మే మాతా త్వం బంధుస్త్వం చ దేవతా
సంసారభీతిభంగాయ తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: నీవే నా తండ్రివి, తల్లివి, హితుడవు, దేవుడవు. సంసార భయాన్ని పోగొట్టే గురువైన నీకు నా నమస్కారములు.

(సద్గురు స్వామి శివానంద వారి గురుతత్త్వముపై అనుగ్రహ భాషణలో నేటి గురుపౌర్ణమి వైశిష్ట్యాన్ని వివరించారు. దానికి తెనుగు అనువాదం మీకోసం).

ఆషాఢ శుద్ధ పౌర్ణమి అత్యంత శుభప్రదమైన పర్వదినం. ఈ రోజును గురుపౌర్ణమిగా భావిస్తారు. వేదవ్యాసునికి గౌరవ సూచకంగా ఈ పవిత్ర దినం నాడు యోగులు, సన్యాసులు ఒకచోట చేరి వేదాంత విచారములో భాగంగా ఆ కృష్ణద్వైపాయనుని బ్రహ్మసూత్రాలపై ప్రసంగిస్తారు. వేదవ్యాసమహాముని నాలుగు వేదాల అధ్యయనంతో బ్రహ్మసూత్రాలు, పద్ధెనిమిది పురాణాలను, మహాభారతమును, భాగవతమును రచించి మానవాళికి వెలకట్టలేని ఆధ్యాత్మిక సంపదను వారసత్వంగా ప్రసాదించారు. దీనికి, ఆ మహానుభావునికి గల మన ఋణాన్ని ఆ రచనల అధ్యయనం ద్వారా, ఆయన బోధనలను ఆచరణలో పెట్టడం ద్వారా మాత్రమే తీర్చుకోగలము. ఆయన బోధనలు, రచనలు ఏ యుగానికైన ప్రామాణికమే. ఆ మహామునికి గౌరవంగా సాధకులు, యోగులు ఈ గురుపౌర్ణమినాడు వ్యాస పూజ నిర్వహిస్తారు. సాధకులు తమ తమ గురువులను పూజిస్తారు. గురువులను, మహాత్ములను సత్కరించి వారిని రంజిల్లజేస్తారు. గృహస్థులు భక్తి శ్రద్ధలతో దానధర్మములవంటి సత్కార్యములు చేస్తారు. సన్యాసులకు చాతుర్మాస్యం నేడు ప్రారంభమవుతుంది. అనగా, సన్యాసులు వర్షాకాలపు ఈ నాలుగు నెలలు ఒకే చోట నివసించి బ్రహ్మసూత్రాలను అధ్యయనం చేస్తూ ధ్యానంలో నిమగ్నులై ఉంటారు.

ఈ గురుపౌర్ణమి విశిష్టతను నిశితంగా గమనించండి. చాతుర్మాస్యం, అనగా మండే వేసవి తరువాత ఎంతో ఎదురు చూసే నాలుగు నెలల వర్షాకాలం ఆరంభం నేడు. ఎండవేడిమికి ఆవిరై మేఘాల రూపంలో ఉన్న నీరు పుష్కలంగా వర్షించి కొత్త జీవనానికి బీజం వేస్తుంది. అలాగే మనందరం కూడా ఓపికతో అధ్యయనం చేసిన విద్యను నిజజీవితంలో అమలు చేయటం ప్రారంభిద్దాం. నిజ సాధన ఈ రోజు ప్రారంభించి సరికొత్త ఆధ్యాత్మిక అలలను సృష్టిద్దాము. మనము చదివినది, వినినది, చూచినది, నేర్చుకున్నది, సాధన ద్వారా అనంతమైన విశ్వ సౌభ్రాతృత్వము, ప్రేమ, నిరంతర సేవా భావముతో, భక్తి తత్పరతలతో విశ్వవ్యాప్తుడైన భగవంతుని కొలుచుదాం.

(సన్యాసులకు) ఈ చాతుర్మ్యాస్యంలో పాలు, పండ్లు మాత్రమే ఆహారముగా తీసుకుని, కఠోర జప, ధ్యానములు చేద్దాము. బ్రహ్మసూత్రాలను అధ్యయనం చేద్దాము. మీ గురు మంత్రమును లేదా ఇష్ట దేవతా మంత్రమును లక్షల జపము (అనుష్ఠానము లేదా పునశ్చరణ అయినా పరవాలేదు) చేద్దాము. ఇది మనకు అత్యంత శుభ, లాభకరం.

ఈ గురు పూజా దినము సాధకులకు అత్యంత ఆనందకరమైనది. తన ప్రియ గురువుపై తనకు గల భక్తి, గౌరవాలను వ్యక్తపరచటం కోసం ఉత్సాహంగా ఉన్న శిష్యునికి ఇది ఎంతో ఆతురతతో ఎదురుచూసే సుదినం. కేవలం ఒక్క గురువు మాత్రమే మానవుని బంధపాశములను తొలగించి భవసాగరమునుండి విముక్తుడిని చేయగలడు. శ్రుతులు ఈ విధంగా చెబుతున్నాయి - "భగవంతునిపై అచంచలమైన భక్తి విశ్వాసములు కలిగి, అట్టి భక్తి విశ్వాసములు గురువు మీద కూడా కలిగియున్న ఉన్నతాత్ములకు ఈ రహస్యము అవగతమై ఆత్మజ్ఞానమును పొంది అఖండ తేజోవంతులగుదురు". గురువే బ్రహ్మ. గురువే ఈశ్వరుడు. జీవాత్మ యొక్క అంతరాళమునుండి మనలను ఉత్తేజపరచి ముందుకు నడిపించే వాడు గురువు. ఆ గురువు అంతటా ఉన్నాడు.

అనేకజన్మ సంప్రాప్త కర్మబంధవిదాహినే
జ్ఞానానల ప్రభావేన తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: జ్ఞానమనే అగ్ని ద్వారా అనేక జన్మల నుంచి సంప్రాప్తించిన కర్మ అనే బంధములను దహించే ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు

గురుపౌర్ణమి - గురువు యొక్క ప్రాముఖ్యత, పాత్ర

 (హృషీకేశ్ లోని దివ్య జీవన సంఘం స్థాపకులు, మహనీయులు, ఇరవైయ్యవ శతాబ్దపు భారతీయ గురువులలో అగ్రగణ్యులు సద్గురువు స్వామి శివానంద. వారు గురుతత్త్వముపై వ్రాసిన అద్భుతమైన ఆంగ్ల వ్యాసములో మొదటి అంకములోని రెండు అంశాలకు తెలుగులో అనువాదం. గురుపౌర్ణమి సందర్భముగా నా గురువులు నిడుగొంది వేంకట రమణరావుగారు పాదపద్మములకు సమర్పిస్తూ)

ఆది శంకరులు

గురువు యొక్క ప్రాముఖ్యత, పాత్ర

సదాశివ సమారంభాం శంకరాచార్య మధ్యమాం

అస్మదాచార్య పర్యంతాం వందే గురు పరంపరాం

పరమశివుని మొదలు, శంకరాచార్యులు మధ్యలో, నా గురువులైన శ్రీ రమణరావు గారి వరకు గల గురు పరంపరకు నా నమస్కారములు (గురువందనము).

శంకరం శంకరాచార్యం కేశవం బాదరాయణం

సూత్ర భాష్య కృతౌ వందే భగవంతౌ పునః పునః

పరమ శివునికి, శ్రీ మహావిష్ణువునకు, బ్రహ్మసూత్రములు రచించిన వ్యాసమహామునికి, వాటికి భాష్యములు చెప్పిన ఆది శంకరులకు, మరల మరల నమస్కరింతును (గురువందనము).

గురుర్బ్రహ్మా గురుర్విష్ణుః గురుదేవో మహేశ్వరః

గురుస్సాక్షాత్ పరబ్రహ్మ తస్మై శ్రీ గురవే నమః

గురువే బ్రహ్మ, విష్ణువు, మహేశ్వరుడు. గురువు సాక్షాత్తు పరబ్రహ్మము. అట్టి గురుదేవునకు నమస్కరింతును (శ్రీ గురుగీత).

శిష్యుని సన్మార్గంలో నడిపించుటకు ప్రత్యక్షరూపములో వచ్చిన గురువే దైవము అని దీని భావము. దైవకృప మరియు కరుణ గురువు రూపాన్ని పొందుతుంది. గురువును దర్శించుట దైవాన్ని దర్శించుటయే. తన ఉనికితో భక్తిని నాటి, చాటి, అందరినీ పరిశుద్ధులను చేశే దివ్యమూర్తి సద్గురువు. గురువు సంపూర్ణముగా మానవునికి దైవానికి మధ్య గల లంకెయే. తాను ఏమిటో అవగాహన పొంది ఉండుటచే గురువు ఈ రెండిటికీ అందుబాటులో ఉంటాడు. శాశ్వతమైన దైవత్వపుటంచులలో నిలబడి భవసాగరములో కొట్టుమిట్టాడుతున్న మానవుని ఒకచేతితో అందుకుని మరొకచేతితో సచ్చిదానందమువైపు ఉద్ధరిస్తాడు.

సద్గురువు:

కంచి కామకోటి పీఠాధిపతులు చంద్రశేఖరేంద్ర సరస్వతీ మహాస్వాములు

కేవలం పుస్తక జ్ఞానము గురువగుటకు అర్హత కాదు. వేదములను చదివి ఆత్మానుభవము పొందిన వాడే గురువగును. జీవన్ముక్తుడే నిజమైన గురువు. అతనే సద్గురువు. బ్రహ్మజ్ఞానము కలిగి, బ్రహ్మమే తానైన వాడు సద్గురువు. సిద్ధులను, విద్యలను ప్రకటించి ప్రదర్శించుట గురువు మహత్తునకు తార్కాణంకాదు. సద్గురువు వీటిని కేవలం సాధకులకు పారలౌకిక శక్తులు కలవని నిరూపించుటకు, వారిని ప్రోత్సహించుటకు, వారిలో విశ్వాసము కలిగించుటకు చాలా అరుదుగా ప్రదర్శించవచ్చు తప్ప ఎల్లప్పుడూ వాటితోనే జీవనం సాగించడు.సద్గురువు అగణిత సిద్ధ సాధకుడు, సర్వైశ్వర్య యోగము కలవాడు.

సద్గురువు పరబ్రహ్మము, మరియు అనంత జ్ఞానకరుణా సంపన్నుడు. మానవుని  ఆత్మ అనే నావకు నావికుడు. ఆయన పరిపూర్ణానంద స్వరూపుడు. మానవుని సమస్త కష్టములను, దుఃఖములను, అవరోధములను పటాపంచలు చేసే దివ్యశక్తి గురువు. మనిషియొక్క అజ్ఞానమనే చీకటి తెరను తొలగించి జ్ఞానజ్యోతిని వెలిగించేవాడు సద్గురువు. మానవుని శాశ్వతమైన దైవత్వమువైపు నడిపేవాడు సద్గురువు. జ్ఞానమనే రజ్జును (తాడును) ఇచ్చి సంసారమనే సాగరములో మునుగకుండా కాపాడేవాడు సద్గురువు. గురువే దైవము. గురుముఖమున వెలువడిన మాట ఆ దేవుని వాక్కే. గురువు ఏమీ మాటాడనక్కరలేదు. వారి సాంగత్యము ఉత్తేజపూరకము, ఆనందకారకము. మానవుడు కేవలం ఇంకొక మానవ రూపము ద్వారానే జ్ఞానసముపార్జన చేయగలడు. ఆందుకనే భగవంతుడు మానవరూపంలో గురువుగా ప్రకటితమవుతున్నాడు. గురువు పూర్ణత్వమునకు సారూప్యము. ఆ మహనీయుని లక్షణములు మన జీవనాన్ని మలచుకునే సదవకాశములు. అట్టి ఉన్నతాత్మ పూజించుటకు, గౌరవించుటకు పూర్తిగా అర్హుడు.

గురువు మోక్షద్వారము. ఆయనే సచ్చిదానందమునకు సోపానము. కానీ, వాటిని పొందుటకు సాధకుని యత్నము తప్పనిసరి. ఈ యత్నములో గురువు సహాయకుడు, నిర్దేశకుడు మాత్రమే.

గురువు యొక్క ఆవశ్యకత:

దక్షిణామూర్తి

క్రొవ్వొత్తిని వెలిగించుటకు ఇంకొక వెలుగుతున్న సాధనము ఎలాగ అవసరమో, సాధనామార్గములో మొదటి మెట్టునున్న సాధకునికి గురువు అలాగే ఆవశ్యకము. ఉద్దీపమైన ఆత్మ మాత్రమే ఇంకొక ఆత్మను మోక్షమువైపు నడుపగలదు.  స్వతంత్రముగా గురువులేకుండా సాధన చేసేవారు ఎక్కడో ఒక చోట అవరోధములకు గురి అయ్యి, వాటిని ఎలా ఎదుర్కొని అధిగమించాలో తెలియక సతమతమవుతూ గురువును ఆశ్రయిస్తారు. కేవలం బద్రీనాథ్ ఇదివరకు వెళ్లిన వాడు మాత్రమే అక్కడికి వెళ్లుటకు మార్గము చెప్పగలడు. ఆధ్యాత్మిక మార్గములో కోతిలాంటి మనసుకు ఎన్నో అవరోధములు, ఎన్నో దారితప్పే పరిస్థితులు. గురువు వీటిని తొలగించి సరైన మార్గములో నడుపుతాడు. ఇది మోక్షమార్గము, ఇది బంధనముల మార్గము అని వివరించి చెప్పే సాధనము గురువు. ఈ దిశానిర్దేశములేకుంటే బదరీనాథ్ చేరవలసిన ప్రయాణికుడు కొత్తఢిల్లీ చేరవచ్చు.

వేదవేదాంగములు, పురాణేతిహాసములు ఒక భయంకర కీకారణ్యము వంటివి. వీటిలో విరుద్ధంగా అగుపించే మార్గములు, అగమ్య గోచరములు, రహస్య సందేశములు ఎన్నో. సందేహ నివృత్తి కలిగించి, అర్థమును విపులీకరించి, సారాన్ని అరటి పండు ఒలిచి యిచ్చినట్లు పంచే సాధనము గురువు.

ఆధ్యాత్మిక మార్గములో ఉన్న ప్రతి సాధకునికి గురువు తప్పనిసరి. కేవలము గురువు మాత్రమే సాధకుని లోపాలను గుర్తించి సరిదిద్దగలడు. మన వీవుపై గల మలినాన్ని అద్దములేకుండా ఎలా చూడలేమో, అలాగే అహంకారము వలన మనలోని లోపాలను గ్రహించలేని బలహీనతను గురువు సరిదిద్దగలడు. గురు సాంగత్యము ద్వారానే మనలోని దుర్గుణములను, లోపాలను పోగొట్టుకొనగలము. గురు సాంగత్యము వలన ప్రాపంచిక లోభములను, దుర్మార్గపు ఆకర్షణలను విస్మరించి, అధిగమించి ముందుకు వెళ్లగలము. గురు సాంగత్యము, గురుబోధ లేకుండా మహనీయులైన వారు కారణ జన్ములు. వారిని ఉదహరించి గురువు యొక్క ఆవశ్యకతను తక్కువచేసి మాట్లాడటం సరి కాదు. అటువంటి కారణజన్ములు అసామాన్యము, అరుదే కానీ సామాన్యము, అగురు ఆధ్యాత్మిక సోపానమునకు ఉదహరణము కాదు. వారికి ఆ కారణ జన్మము పూర్వజన్మలయందు చేసిన విశేష సేవా జ్ఞాన ధ్యాన తత్పరత వలన. వారిదివరకే గురువు చెంత అభ్యాసము చేసి తరించి, ఈ జన్మలో ఆ మార్గాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. అంతమాత్రమును గురువు యొక్క ప్రాముఖ్యత తగ్గినట్లు కాదు. కొంతమంది 'స్వయముగా ఆలోచించండి. ఏ గురువుకూ దాసోహం కావద్దు. ఎవరినీ అనుకరించవద్దు' అని బోధిస్తుంటారు. వారు తమ మాటలను వినే వారికి తమను తాము గురువుగా ప్రకటించుకునే తహతహ వలన ఆవిధంగా బోధిస్తారు. అటువంటి బూటకపు గురువులను అనుగమించవద్దు.

చరిత్రలో ప్రతి గొప్పవ్యక్తికీ ఒక గురువు ఉన్నాడు. ఋషులు, మునులు, యోగులు, బైరాగులు, తత్త్వవేత్తలు, అధ్యాపకులు, అవతారపురుషులు - ఇలా స్వయంగా ఎంత గొప్పవారైనా, అందరికీ గురువులు ఉన్నారు.  శ్వేతకేతుకు ఉద్దాలకుడు, మైత్రేయునకు యాజ్ఞవల్కుడు, భృగువునకు వరుణుడు, నారదునకు సనత్కుమారుడు, నచికేతునకు యముడు, ఇంద్రునకు ప్రజాపతి - ఇలా ఎందరో గురువుల వద్ద కఠిన దీక్షతో బ్రహ్మవిద్యను అభ్యసించారు. అలాగే, కృష్ణుడు సాందీపుని వద్ద, రాముడు వశిష్ఠుల వద్ద అభ్యసించారు. దేవతలకు కూడా గురువుగా బృహస్పతి కలడు. మహాజ్ఞాన సంపన్నులైన దైవ స్వరూపులు కూడా దక్షిణామూర్తి పాదాలవద్ద జ్ఞానాన్ని పొందారు.

సాధనలో తడబడు అడుగులు వేస్తున్న సాధకునికి మానవరూపంలో గురువు అత్యంత ఆవశ్యకము. ఆతనికి భగవంతుడు గురువు కాజాలడు. కేవలం శుద్ధమైన అంతఃకరణము, అత్యున్నత విలువలు, సర్వ సద్గుణములు కలిగిన వానికి మాత్రమే భగవంతుడు గురువు కాగలడు.

గురువును ఎంచుకొనుట ఎలా?

సద్గురువు స్వామి శివానంద

ఏ మహాత్ముని వద్ద శాంతి లభిస్తుందో,  వారి సంభాషణలు, ఉపన్యాసములవలన ప్రేరణ కలుగుతుందో, ఎవరి వద్ద నీ సందేహాలు నివృత్తి అవుతాయో, స్వార్థము, లోభము, కోపము, మోహము లేకుండా, ప్రేమ, కరుణలతో 'నేను, నాది' అన్న భావనలను లేని అట్టి మహాత్ముని నీ గురువుగా భావించవచ్చు.  నీ సాధనలో ఓరిమితో పర్యవేక్షిస్తూ, విశ్వాసాలకు భంగం కలుగకుండా, నీవున్న స్థాయినుండి ముందుకు నడిపే, ఎవరి వద్ద నీవు ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని పొందుతున్నావన్న భావన కలుగుతుందో, అట్టి వ్యక్తిని నీ గురువుగా భావించవచ్చు.  గురువుగా భావించిన తరువాత సంపూర్ణమైన విశ్వాసముతో, నమ్మకముతో ముందుకు సాగుము. భగవంతుడు నీ వెంటనే ఉంటాడు.

గురువును ఎంచుకొనుటలో నీ వివేచన, పరిశీలన, పరిశోధనా శక్తిని అతిగా ఉపయోగించవద్దు. దాని వలన నిరాశే మిగులును. ఉత్తమమైన గురువు లభించనపుడు, జ్ఞానము కలిగి, సామాన్యమైన జీవనము గడుపుతూ, ఆ మార్గములో ఉన్న సాధువును గురువుగా భావించుము. ఏ విధముగా అయితే సరైన అధ్యాపకుడు లేని పక్షములో ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న విద్యార్థి ఐదవ తరగతి విద్యార్థికి సందేహనివృత్తి చేసి నిర్దేశించగలడో, ఏ విధముగా అయితే సివిల్ సర్జన్ లేనప్పుడు అసిస్టెంట్ సర్జన్ రోగికి చికిత్స చేయగలడో, అలాగే ఉత్తమోత్తమమైన గురువు అందుబాటులో లేనప్పుడు సాధు తత్త్వము కల ఉత్తమ వ్యక్తులు గురువుగా నీకు సహాయపడగలరు. ఇటువంటి అవకాశము కూడా లేనప్పుడు, ఆది శంకరులు వంటి మహనీయలు రచించిన అధ్యాత్మిక గ్రంథాలను చదువుతూ, వారి చిత్ర పటములను భక్తి విశ్వాసములతో ఆరాధిస్తూ  ఉండండి. క్రమముగా ప్రేరణ కలిగి, గురువు స్వప్న సాక్షాత్కారము ఇచ్చి నీకు దిశానిర్దేశము చేయగలడు. శ్రద్ధ కలిగిన సాధకునికి గురు అనుగ్రహము అనూహ్య పరిస్థితులలో కలుగుతుంది. ఏకనాథునికి ఈ విధముగా ఆకాశవాణి 'దేవగిరిలో జనార్దన పంతును దర్శించుము. వారు నీకు సరైన మార్గమున వెళ్లుటకు సాయపడుదురు' అని చెప్పెను. అలాగే, తుకారాంనకు స్వప్నములో 'రామకృష్ణహరి' అన్న మంత్రము కలిగెను. ఆయన దానిని సాధన చేసి శ్రీ కృష్ణుని సాక్షాత్కారమును పొందెను. నామదేవునకు శ్రీ కృష్ణుడు మల్లికార్జునములో యున్న ఒక సాధువు వద్ద శిష్యరికము చేయుమని నిర్దేశము కలిగెను. ఇదే విధముగా బిల్వమంగళునికి వేశ్య యైన చింతామణి గురువు కాగా, తులసీదాసుకు అజ్ఞాత వ్యక్తి ద్వారా హనుమంతుని కృప, ఆ వాయుసుతుని ద్వారా రామ సాక్షాత్కారము కలిగెను.

సామర్థ్యము కలిగిన శిష్యుడు ఎప్పుడూ సమర్థుడైన గురువు యొక్క శోధనలో ఉండడు. ఆత్మ సాక్షాత్కారము పొందిన మహానుభావులు మన సమాజంలో పుష్కలం. వారిని అజ్ఞానము వలన సామాన్యులు గుర్తించకపోయినా, శుద్ధ అంతఃకరణము కలిగి, సాధు స్వభావులైన వారు గుర్తించి తమ ఆధ్యాత్మికోన్నతికి వినియోగించుకుంటారు.  ఈ ప్రపంచమున్నంత వరకు గురువులు, వేదములు సతమతమవుతున్న మానవునికి ఆధ్యాత్మిక మార్గములో సహాయపడటానికి సాధనాలుగా ఉంటాయి. సత్పురుషులు, సద్గురువులు ఎల్లప్పుడూ ఉన్నారు, ఉంటారు. కలియుగములో సత్యయుగం కన్నా తక్కువ ఉండవచ్చు.  కానీ, ఉన్న కొద్దిమంది కూడా సాధకునికి సహాయపడటానికి నిరంతరం అందుబాటులో ఉంటారు. వారి వారి సామర్థ్యాన్ని, అవకాశాలను బట్టి సాధకులు మార్గాన్ని ఎంచుకుని ముందుకు నడుస్తుంటే, సద్గురువులు తప్పక తారస పడతారు.

అజ్ఞాన తిమిరాంధస్య జ్ఞానాంజనశలాకయా

చక్షురున్మీలితం యేన తస్మై శ్రీ గురవే నమః

అజ్ఞానమనెడి చీకట్లలో కొట్టుమిట్టాడుచు సన్మార్గమును (పురుషార్థసాధకమైన కర్తవ్యమార్గమును) గుర్తింపలేనివానికి గురువు జ్ఞానాంజనమనెడి శలాకతో (చక్కని జ్ఞానోపదేశముతో) కనువిప్పుగావించును. అట్టి గురుదేవునకు నమస్కరింతును - శ్రీ గురుగీత.

గురవే సర్వలోకానాం భిషజే భవ రోగిణాం

నిధయే సర్వ విద్యానాం దక్షిణామూర్తయే నమః

అన్ని విద్యలకు నిధియైన వాడు, భవము (జనన మరణముల మధ్య ఉన్న అనుభవము) అనే రోగమునకు వైద్యుడైన వాడు, సమస్తలోకములకు గురువైన వాడు అయిన దక్షిణామూర్తికి నమస్కరింతును -  శ్రీ గురుగీత.

స్వామి దయానంద సరస్వతి రచన - భో శంభో శివశంభో స్వయంభో

దయానంద సరస్వతి స్వామి

ఎందరో మహానుభావులు శీర్షికన ఇదివరకే కొన్ని సాహిత్య, సంగీత ప్రధానమైన వ్యాసాలు నా బ్లాగ్ లో రాశాను. గత రెండు దశాబ్దాలలో నా స్మృతిపథంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని ఒక సత్పురుషులు కోయంబత్తూర్ ఆర్షవిద్యాగురుకులాన్ని స్థాపించిన స్వామి దయానంద సరస్వతి (ఆర్య సమాజ్ స్థాపకులు కాదు). ఆయన వేదవేదాంగాలు, ఉపనిషత్తులలో విజ్ఞానాన్నే కాకుండా సంగీత సాహిత్యాభిలాషను, పాండిత్యాన్ని మనకు అందించారు . వారి జీవిత విశేషాలు:

తమిళనాడులోని తంజావూరు జిల్లాలోని మంజకూడిలో ఒక సాంప్రదాయ కుటుంబంలో, గోపాల్ ఐయ్యరు, బాలాంబాళ్ దంపతులకు 1930 సంవత్సరంలో జన్మించారు. నటరాజన్ గా నామకరణం చేయబడ్డారు. చిద్యాభ్యాసం తరువాత, భారతదేశం గర్వించగిన ఆధ్యాత్మిక సంస్థ చిన్మయ మిషను వ్యవస్థాపకులు స్వామి చిన్మయానంద వారి ప్రసంగాలచే ప్రభావితులైనారు. వారి వద్ద ఆరేళ్ల శిష్యరికం తరువాత 1962 లో సన్యాసం స్వీకరించి దయానంద సరస్వతిగా పేరు పొందారు. తరువాత గురువుల నిర్దేశంతో గుడివాడలో స్వామి ప్రణవానంద వద్ద వేదాంతంలో నిగూఢాలను అభ్యసించారు. చిన్మయ మిషన్ వారి సాందీపనీ సాధనాలయ ద్వారా ఎంతో సేవ చేశారు. అటు తరువాత స్వామి తారానంద గిరి వద్ద బ్రహ్మసూత్రాలను నేర్చారు. విద్యార్థులు వేదాంతము, సంస్కృతము అభ్యసించటానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా మూడు ఆర్షవిద్యా గురుకులాలను అమెరికాలోని పెన్సిల్వేనియా, హృషీకేశ్, కోయంబత్తూర్లలో ఏర్పాటు చేశారు. మూడున్నర ఏళ్ల పాటు ఉండే ఈ శిక్షణా కాలంలో సంస్కృతి మీద దృష్టితో అభ్యాసన జరుగుతుంది. 1990 మొదలు ఇప్పటివరకు ఆరు శిక్షణా కాలాలను పూర్తి చేసి దాదాపు 670కి పైగా సుశిక్షిత వేదాంతాధ్యాపకులను తయారు చేసి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ సారాన్ని పంచారు . నవీన అభ్యాసపద్ధతికి, ప్రాచీన సిద్ధాంతాలకు మధ్య వారధిలా ఈ తరగతులను ఏర్పరచి కొత్త ఒరవడిని సృష్టించారు దయానంద సరస్వతి. తన ప్రవచనాలు, తరగతుల ద్వారా ఎన్నో లక్షలమంది జీవితాలను ప్రభావితం చేశారు. ఈ తరగతులను ఎన్నో కార్పొరేట్ సంస్థలలో యిచ్చి అక్కడ అనూహ్యమైన మార్పులను తీసుకువచ్చారు. ఇప్పటి భక్తి మరియు శ్రీవేంకటేశ్వర భక్తి ఛానెళ్లలో అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రవచనాలు మనకు అందజేస్తున్న స్వామి పరిపూర్ణానంద సరస్వతి వీరి శిష్యులే. కాకినాడలో పరిపూర్ణానంద సరస్వతివారు శ్రీ పీఠం పేరిట సమాజసేవలో ఉన్నారు. ఆర్షవిద్యా గురుకలంలా అందించబడే దీర్ఘకాలిక శిక్షణలో భగవద్గీత, ఉపనిషత్తులు, వేదాంత ప్రకరణాలైన తత్త్వబోధ, ఆత్మబోధ, పంచదశీ, బ్రహ్మసూత్రాలు, పాణినీ వ్యాకరణమనే అంశాలపై 3-1/2ఏళ్ల పాటు శిక్షణ ఉంటుంది.  ఇవేకాక, 1 నుండి 24 వారాల స్వల్పకాలిక శిక్షణా శిబిరాలు నిర్వహిస్తారు.

యునెస్కోవారి సమావేశాల్లో, యూఎన్వో వారి ప్రపంచ శాంతి సమ్మేళనంలోను స్వామి దయానంద సరస్వతి ప్రసంగించారు. స్వామి వారు అఖిల భారత సేవా ఉద్యమం పేరిట గ్రామాల్లో విద్య, వైద్యము, పోషకాహారము, మౌలిక వసతులుపై ఒక బృహత్తర కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. స్వామి వారి సుయత్నాలతో భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువులు, సంస్థలన్నీ కలసి ఆచార్య సభగా ఏర్పడి ఈ ఉద్యమాన్ని నడిపారు. ఎన్నో జాతీయ, అంతర్జాతీయ సదస్సులలో స్వామి వారు పాల్గొని తన ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని మరియు మార్గాన్ని ప్రపంచం ముందుంచి నడిపిస్తున్నారు. ఆర్షవిద్యాగురుకులం ఎన్నో హిందూ మత అంశాలపై స్వామి వారి భాషణలను పుస్తకాల రూపంలో ప్రచురిస్తోంది.

సుదీర్ఘమైన సనాతన ధర్మ సేవ తరువాత స్వామి వారు 2015 సెప్టెంబరు 23న హృషీకేశ్ దగ్గరి ఆశ్రమమంలో పరమపదించారు. మరణశయ్యపై కూడా పరమాత్మ నామాన్ని నిరంతరం స్మరించిన మహనీయులు దయానంద సరస్వతి.

సంగీతం మోక్షానికి సోపానంగా భావించే స్వామి వారు శాస్త్రీయ సంగీత వికాసానికై ఆర్ష కళారంగం అనే వేదిక ద్వారా ఏటా రెండు మార్లు శాస్త్రీయ సంగీతంలో నిష్ణాతులైన వారికి ఆర్ష కళా భూషణం అనే అవార్డును ప్రదానం చేశారు. సంగీతం ద్వారా శ్రోతలు, కళాకారులు ఈ ప్రాపంచిక విషయాలను దాటి ముక్తి వైపు చూసే అపురూపమైన అవకాశాన్ని పొందుతారని స్వామి వారి ప్రగాఢ విశ్వాసం. సంగీతం ద్వారా భారతీయులు సనాతన ధర్మంతో నిరంతర సాంగత్యం ఏర్పరచుకోగలరని స్వామి వారి నమ్మకం.  స్వామి వారు ఏడు అపూర్వమైన కీర్తనలను రచించారు. వాటిని మహారాజపురం సంతానం గారు మొట్టమొదట గానంచేసి బహుళ ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకువచ్చారు. వాటిలో ఒకటి మీ కోసం.

ఇటీవలి కాలంలో దక్షిణభారత నృత్య సాంప్రదాయమైన భరతనాట్యంలో చాలా ప్రాచుర్యం పొందిన ఆంశం - భో శంభో శివ శంభో. నృత్యానికి తల్లి వంటిది అయిన శివతాండవములో ఉండే లయ, స్తుతి, శివతత్త్వము ఈ రచనలో ఉన్నాయి. చిదంబరలయుడై ఆ పరమశివుడు నర్తించే విధానాన్ని ఈ కృతి మనకు క్షణం క్షణం గుర్తు చేస్తుంది. రేవతి రాగం, ఆది తాళంలో స్వరపరచబడి, సంస్కృత భాషలో ఈ గీతం వ్రాయబడింది. ఈ కృతిని సంగీత కళానిధి మహారాజపురం సంతానం గారు అద్భుతంగా ఆలాపించారు.వారి గళంలో ఈ కీర్తన వినండి.

సాహిత్యం:

భో శంభో శివశంభో స్వయంభో

గంగాధర శంకర కరుణాకర మామవ భవసాగర తారక |భో శంభో శివశంభో స్వయంభో|

నిర్గుణ పరబ్రహ్మ స్వరూప గమ అగమ భూత ప్రపంచ రహిత

నిజగుహనిహిత నితాంత అనంత ఆనంద అతిశయ అక్షయలింగ |భో శంభో శివశంభో స్వయంభో|

ధిమిత ధిమిత ధిమి ధిమికిట కిటతోం

తోం తోం తరికిట తరికిట కిటతో

మతంగ మునివర వందిత ఈశా

సర్వ దిగంబర వేష్టిత వేషా

నిత్య నిరంజన నిత్య నటేశా ఈశా సభేశా సర్వేశా |భో శంభో శివశంభో స్వయంభో|

ఈశా సభేశా సర్వేశా

భావం:

ఓ శివా! స్వయంభూ అయిన శంభో! గంగను ధరించిన శంకరా! కరుణాకరా! మా సంసార సాగరాన్ని దాటించే ప్రభో! గుణములు లేని, పరబ్రహ్మ స్వరూపా! పోవుట, వచ్చుట (జనన మరణములు) మొదలైన ప్రాపంచిక విషయాలకు అతీతమైన శంభో! లక్షణాలకు అతీతమైన, ఆంత్యము కలిగిన వాటికి అతీతమైన ఆనంద స్వరూపా! అతిశయా! క్షయము లేని లింగ స్వరూపా! ధిమి ధిమి లయ ధ్వానములతో నర్తించే, మతంగ మునిచే పూజించబడిన ఈశా! దిక్కులు, ఆకాశమే వస్త్రములుగా కల, సత్య రూపములో అగుపించని, ఎల్లప్పుడూ మచ్చలేకుండా శుద్ధ స్ఫటికంలా ఉండే, ఎల్లప్పుడూ నటిస్తూ ఉండే శంకరా! సభకు ఈశ్వరా! అందరికీ ఈశ్వరా!

పరిశీలన:

శివతత్త్వంలో ముఖ్యలక్షణాలు - కాలాతీతమైన శివుడు, లయకారకుడు, భక్త వశంకరుడు, శుద్ధచైతన్య స్వరూపమైన వాడు. వీటిని ఆధారం చేసుకొని ఎన్నో స్తోత్రాలు వేల సంవత్సరాలుగా ఆది శంకరుల నుండి నేటి సమకాలిక భక్తి గీతాలు, కృతుల వరకు వస్తూనే ఉన్నాయి. కానీ, ప్రతి ఒక్క రచన అనుపమానంగా నిలిచాయి. దయానంద సరస్వతుల వారు ఈ కృతిలో శుభంకర తత్త్వ లక్షణాలతో మొదలుకొని, సచ్చిదానంద తత్త్వ వర్ణనలైన గుణరాహిత్యము, పరబ్రహ్మము, శాశ్వతము, అనంతము, ఆనందాతిశయము అనే ఆధ్యాత్మిక నిజ లక్షణాలను మొదటి చరణంలో అక్షరమాలగా అందించారు. రెండవ చరణంలో లయకారుని మొదటి లక్షణమైన తాండవహేల, సర్వవ్యాపినమీశ్వరం అనే తత్త్వాన్ని చాటే దిగంబర లక్షణం, వెండికొండవలె మచ్చలేని శుద్ధ స్పటిక సంకాశ తత్త్వము, సర్వేశ్వర తత్త్వములను మాలికలా అందించారు.

సంతానంవారు ఈ కీర్తనను గానం చేస్తుంటే శివుడు నాట్యం చేస్తూ దర్శనమిచ్చాడని నానుడి. ఎంత హృద్యంగా గానం చేశారో విని తరించండి. తమిళనాడులోని చిదంబర నటరాజ మందిరంలో ఈ గానం చేసినప్పుడు శ్రోతలు ఆనందబాష్పాలు రాల్చారని సంగీతప్రియులు చెప్పుకుంటారు. నృత్య ప్రదర్శనలలో లోతైన అంశంగా వీక్షకులను ఆకర్షించే లక్షణాలన్నీ అత్యున్నత స్థాయిలో ఉన్న కీర్తన ఇది. అందుకే గాయకుల నోట అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందింది. ఇంత మంచి రచన మనకు అందించినందుకు దయానంద సరస్వతి స్వామి వారికి శత సహస్ర వందనాలు.

వాగర్థావివ సంపృక్తౌ వాగర్థ ప్రతిపత్తయే

జగతః పితరౌ వందే పార్వతీ పరమేశ్వరం

పురీ జగన్నాథ రథ యాత్ర

నీలాచల నివాసాయ నిత్యాయ పరమాత్మనే
బలభద్ర సుభద్రాభ్యాం జగన్నాథాయతే నమః

జగదానంద కందాయ ప్రణతార్తిహరాయచ
నీలాచల నివాసాయ జగన్నాథాయతే నమః

( పురీ జగన్నాథుని ప్రార్థనా మంత్రములు)

నిత్యమైన వాడు, పరమాత్మ, బలరామ సుభద్రలతో నీలాచలమునందు నివసించి యున్న జగన్నాథునికి నమస్కారములు. జగత్తుకు ఆనందం కలిగించే వాడు, శరణు కోరిన వారు ఆర్తిని హరించే వాడు, నీలాచలమునందు నివసించి యున్న జగన్నాథునికి నమస్కారములు

జగన్నాథ రథ యాత్ర:

అంతా జగన్నాథ మయం. ఇది ఈ తొమ్మిది రోజులు పురీలో పరిస్థితి. ఆషాఢ శుద్ధ విదియ మొదలు శుద్ధ ఏకాదశి వరకు బలభద్ర, సుభధ్ర, జగన్నాథుల ఉత్సవాలు పురీలో కన్నుల పండువగా జరుగుతాయి. ఇదే సాంప్రదాయాన్ని ఇప్పుడు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉన్న ఇస్కాన్ మందిరాలలో, జగన్నాథ మందిరాలలో కూడా పాటిస్తూ ఆ శ్రీకృష్ణ సోదర సోదరిల రథయాత్రను జరుపుకుంటున్నారు. అసలు ఏమిటి ఈ రథయాత్ర?

పురీలో వెలసిన శ్రీకృష్ణావతరము జగన్నాథుడు. సువిశాలమైన ప్రాంగణములో కళింగ శిల్పకళాశైలిలో కట్టబడిన మనోహరమైన మందిరములో సర్వదేవతా సమూహము మధ్య ఈ జగన్నాథుడు బలరామ, సుభధ్రా సమేతుడై శోభిల్లుతున్నాడు. సామాన్య జనుల పాపహరణమునకై, దుఃఖభంజనమునకై ఆ నారాయణుడు ప్రతిఏటా ఈ సమయములో రథారూఢుడై పురీ నగరవీథుల ఊరేగుతూ గుండిచా ఉద్యానవనమందిరాన్ని చేరుకుంటాడు. అక్కడ తొమ్మిది రోజులపాటు భక్తులకు దర్శనమిస్తూ వారి పాపసంచయమును పటాపంచలు చేస్తుంటాడు.  ఈ యాత్రనే గుండిచా యాత్రగా కూడా పిలుస్తారు.

రథయాత్రలో ముగ్గురి దేవతలకూ మూడు విడి రథాలు ఉంటాయి. పీతాంబరధరుడైన జగన్నాథునికి ఎరుపుపై పసుపు వన్నెతో శోభితమైన రథము, అగ్రజుడైన బలభద్రునికి ఎరుపుపై నీలం రంగుతో మెరిసే రథము, చెల్లెలు సుభద్రకు ఎరుపుపై నలుపు వర్ణంతో భాసిల్లే రథము తయారు చేస్తారు. ప్రతి సంవత్సరము పాత రథాలను భిన్నంచేసి, కొత్తగా రథాలను తయారు చేస్తారు. ఈ ప్రక్రియ ఒడిషా వాసులకు అత్యంత శుభకరమైన రోజుగా భావించే అక్షయ తృతీయనాడు కొత్త రథాల తయారు పురీ మహారాజు ఇంటి ముంగిట మొదలు పెడతారు. ఇదే రోజు 3 వారాలపాటు జరిగే చందన యాత్ర కూడా మొదలవుతుంది.

జగన్నాథుని రథము పేరు నందిఘోష, బలభద్రుని రథము పేరు తలధ్వజ (ధ్వజముపై ఈత చెట్టు ఉంటుంది), సుభద్ర రథము పేరు దర్పదళన (గర్వాన్ని భంగము చేసేది). రథాలకు వాడే చెక్కలను దసపల్లా నుండి దుంగల్లా మహానది నీటిలో పురీకి తీసుకువస్తారు. తరతరాలుగా వంశపారంపర్యంగా ఈ రథాలను తయారుచేసే వడ్రంగుల వంశానికి చెందినవారే ఈ రథాలను తయారు చేస్తారు. జగన్నాథుని రథం నలభై ఐదు అడుగులు, బలభద్రుని రథం నలభై నాలుగు అడుగులు, సుభధ్ర రథం నలభై మూడు అడుగుల పొడుగు ఉంటాయి. నందిఘోషకు 16 చక్రాలు, తలధ్వజకు 14 చక్రాలు, దర్పదళనకు 12 చక్రాలుంటాయి. ప్రతిరథము చుట్టూ 9 పార్శ్వదేవతల మూర్తులు (చెక్కలపై చెక్కబడిన చిత్రాలు) ఉంటాయి. బలభద్రుని రథానికి తెల్లని గుర్రాలు, జగన్నాథుని రథానికి నల్లని గుర్రాలు, సుభద్ర రథానికి ఎర్రని గుర్రాలు నాలుగు చొప్పున ఉంటాయి. రథాలకు చోదకులుగా మాతలి, దారుక, అర్జునులు ఉంటారు.

ఈ యాత్రలో పురీ రాజావారు బంగారు చీపుర్లతో వీథులను ఊడుస్తారు. సుగంధ ద్రవ్యాలు, పరిమళ తైలాలతో వీధులను గజపతి రాజావారు స్వయంగా పునీతం చేస్తారు. అందంగా పూలతో అలంకరించబడిన రథాలు, మేళ తాళాలతో, ఆషాఢ శుద్ధ విదియనాడు, వేలాదిమంది తాళ్లతో హరినామ స్మరణ చేస్తూ, రథాలను లాగుతూ ఉండగా జగన్నాథ మందిరంనుండి బడా దండా అనబడే ముఖ్య వీధి ద్వారా దాదాపు మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న గుండిచా ఉద్యానవనానికి చేరుకుంటాయి. యాత్రలో ముందు బలభద్ర సుభద్రలు తరలి వెళ్లగా, వారి వెనుకు జగన్నాథుడు యాత్ర చేస్తాడు.ఈ దారి పొడుగునా లక్షలాది జనం రథాలను తాకుతూ, లాగుతూ తమ భక్తి ప్రపత్తులను చాటుకుంటారు. ఇలా చేయటం వలన తమ పాపాలన్నీ ఆ విశ్వంభరుడు తొలగిస్తాడని ప్రగాఢ నమ్మకం. రథయాత్రలో జగన్నాథ, బలభద్ర, సుభద్రలతో పాటు సుదర్శన చక్రాన్ని కూడా ఊరేగిస్తారు.

రథేతు వామనం దృష్ట్వా పునర్జన్మ న విద్యతే - రథములో జగన్నాథుని రూపమైన వామనుని చూసినంత పునర్జన్మ లేదని ప్రతీతి. పురీ పట్టణంలో జగన్నాథుని మహిమవలన యముని ప్రభావం చాలా తక్కువ ఉంటుందని, దాని వలన ఈ క్షేత్రానికి యమనిక తీర్థంగా పేరు వచ్చింది. ఈ రథయాత్ర సమయంలో యాత్రలో ఉండే ప్రతి వస్తువును (రథము, తాళ్లు, గుర్రాలు మొదలైనవి) జగన్నాథునిగానే భావిస్తారు. రథయాత్ర తిరుగు ప్రయాణంలో మేనత్త మౌసీ మా గుడి వద్ద ప్రత్యేక ఫలహారాన్ని దేవతలకు నివేదిస్తారు. ఏడు రోజులు గుండిచా మందిరంలో ఉన్న తరువాత మూలమూర్తులు తిరిగి జగన్నాథ దేవాలయ గర్భగుడిలో స్వస్థానాలకు చేరుకుంటాయి.  ప్రపంచంలో అతిపెద్ద మతయాత్రగా పేరుపొందిన ఈ రథయాత్ర భారతీయ సంస్కృతి, సాంప్రదాయాలకు తలమానికం.

జయ జగన్నాథ! బలభద్ర! సుభద్ర!  ఓం జగన్నాథాయ నమః!

ఒడిషా యాత్ర

మైసూరు మహారాజా జయచామరాజేంద్రుల శ్రీ మహాగణపతిం భజేహం

మైసూర్ మహారాజా జయచామరాజ వొడెయార్

 సంగీత, సాహిత్య ప్రియులైన పాలకులు ఎంతో మంది భారతదేశ సాంస్కృతిక వారసత్వ సంపద ఇంకా పదిలంగా ఉండటానికి వారి వంతు కృషి చేశారు. స్వాతంత్ర్యానికి మునుపు భారత దేశపు రాచరికపు వ్యవస్థలో ఒక ముఖ్య రాజ్యం మైసూరు. 18వ శతాబ్దములో హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తానుల పరిపాలనల తరువాత విశాలమైన మైసూరు రాజ్యాన్ని బ్రిటీషువారు స్వాధీనం చేసుకొని అందులో ఉత్తర భాగాన్ని దక్కన్ నిజాములకు, తీరప్రాంతాన్ని మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ రాష్ట్రానికి ధారాదత్తం చేసి మిగిలిన భాగాన్ని మైసూరు ప్రిన్స్లీ రాష్ట్రంగా చేసి, దానికి ఏ అధికారాలు లేని నామమాత్రపు రాజుగా వొడెయార్ వంశస్థులను నియమించారు. ఈ వొడెయార్లు మైసూరు రాజ్యాన్ని దేశ స్వాతంత్ర్యము వచ్చే వరకు పాలించారు. స్వాతంత్ర్య సమయములో భారత ప్రభుత్వము రాచరికాలను రద్దు చేసి, కొద్దికాలం తరువాత భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేసింది. అప్పుడు ఈ ప్రాంతం బెంగళూరు రాజధానితో కర్ణాటక రాష్ట్రంగా మారింది.

స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం మైసూరు రాజ్యానికి ఆఖరి మహారాజు జయచామరాజ వొడెయార్. పాశ్చాత్య, కర్ణాటక సంగీతాలలో ప్రవీణులైన వీరు గొప్ప ఆధ్యాత్మికవేత్త కూడా. మైసూరు వాసుదేవాచార్యుల వద్ద కర్ణాటక సంగీతం నేర్చుకుని తమ ఆస్థానంలో టి. చౌడయ్య, టైగర్ వరదాచార్, హరికేశనల్లూరు ముత్తయ్య భాగవతార్ వంటి మహామహ సంగీత విద్వాంసులను గౌరవంతో పోషించారు. జయచామరాజేంద్రులు సంగీతానికి చేసిన సేవపై ఆంగ్లంలో "కాంట్రిబ్యూషన్స్ ‍అండ్ ప్యాట్రొనేజ్ ఆఫ్ వొడెయార్స్ టు మ్యూజిక్" అనే పుస్తకం కూడా ప్రచురించబడింది. పురాణాలు, దత్తాత్రేయ తత్త్వము, కుండలినీ యోగ, అద్వైత సిద్ధాంతము, శ్రీ సురేశ్వరాచార్య మొదలైన ఎన్నో పుస్తకాలను రచించారు. రాజా వారి ఆధ్వర్యంలో వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, పురాణాలు కన్నడంలోకి అనువదింపబడి జయచామరాజ గ్రంథ రత్నమాలగా వెలువడ్డాయి. ఇప్పటికీ మైసూరులోని మహారాజా ప్యాలెస్ వీరి రాచరికపు వైభవాన్ని, సంపదను, కళాతృష్ణను కళ్లకు కట్టినట్లుగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఇక రాజావరి సంగీత పిపాసకు వస్తే, ఆయన తను ఉపాసించిన శ్రీవిద్యను ముద్రగా చేసుకుని కీర్తనలు రచించారు. రాజా వారిని గురువులు సిద్ధలింగస్వామి వారు శ్రీవిద్య ఉపాసనలో ప్రవేశ పెట్టారు. సిద్ధలింగస్వామి వారు నాగలింగ మఠాధిపతులు. గురువుల అనుగ్రహంతో రాజావారు శ్రీచక్రార్చనలో లోతైన జ్ఞానాన్ని సంపాదించి ఆ మార్గంలో ముందుకు వెళ్ళారు. గురువులపై గల గౌరవంతో రాజా వారు నాగలింగ ముద్రను కూడా తన కీర్తనలలో ఉపయోగించారు. రాజావారు రచించిన 94 కీర్తనలలో ఎక్కువ కీర్తనలు లలిత అమ్మవారిపై రచించినవే. 11 గణపతిపై, 13 శివునిపై, 4 విష్ణువుపై, 2 సరస్వతిపై, 1 గాయత్రిపై ఆయన రచించిన కృతులు. అన్ని కృతులు సంస్కృతంలో రచించినవే. కీర్తనలలో ఎక్కడా రాజసాన్ని కనిపించనీయకుండా సర్వోన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక విలువలను, ఆయా దేవతల అగణిత గుణ మహిమా వైభవాలను రాజా వారు ప్రదర్శించారు. ఇటువంటి రచనలు చేయాలంటే ఆయా దేవతల అనుగ్రహము సిద్ధించనిదే అసాధ్యము. ప్రతి ఒక్క కృతి సంపూర్ణ రస సిద్ధికి తార్కాణంగా నిలిచిన రచనలను రాజా వారు చేసి సంగీత సామ్రాజ్యంలో తనకంటూ ఒక స్థానాన్ని పదిలంగా ఉంచుకున్నారు.

రాజా వారి రచనలలో ప్రముఖంగా ప్రాచుర్యం పొందింది అఠాన రాగంలో కూర్చబడిన శ్రీ మహా గణపతిం భజేహం. గొప్ప ఆధ్యాత్మిక భావనతో, ఉత్కృష్టమైన సాహిత్యంతో రాజావారు ఈ కీర్తన రచన చేశారు.

సాహిత్యం:

శ్రీ మహాగణపతిం భజేహం శివాత్మజం షణ్ముఖాగ్రజం

సిద్ధగణ సేవితం విఘ్న నాశకం శీఘ్ర వర ప్రసాద దాయకం
సదయం కపిలముని వరదాయకం గురుసేవాసక్తం హేరంబం | శ్రీ మహాగణపతిం భజేహం |

జ్ఞానముద్రాలంకృతం మూలాధార నివాసినం | శ్రీ మహాగణపతిం భజేహం |

గజారణ్య వాసినం జ్యోతిర్మయం ఉపనిషద్సారం
పంచ భూతాత్మకం సింధురప్రియం పంచ మాతంగ ముఖం | శ్రీ మహాగణపతిం భజేహం |

కామేశ నయనాహ్లాదకం నాగలింగ వరపుత్రం
శ్రీ విద్యా చిద్ప్రభానంద రాజయోగీంద్ర వందితం | శ్రీ మహాగణపతిం భజేహం |

హేరంబ గణపతి

 భావము:

శివుని కుమారుడైన, సుబ్రహ్మణ్యునికి అగ్రజుడైన శ్రీ మహాగణపతిని భజిస్తున్నాను. సిద్ధులు, దేవ గణములచే సేవింపబడిన వాడు, విఘ్నాలను నాశనం చేసేవాడు, త్వరగా వరములు ప్రసాదించే వాడు, కపిలముని(1) ప్రార్థన విని వేగముగా వచ్చి ఆయనను బ్రోచినవాడు, గురువుల (పెద్దల) సేవయందు ఆసక్తి కలవాడు, పెద్ద తొండము కలవాడు అయిన శ్రీ మహాగణపతిని భజిస్తున్నాను. ఎల్లప్పుడు జ్ఞానముద్రలో(2) ఉన్నవాడు, మూలాధారచక్రమునందు నివసించే వాడు (3) అయిన శ్రీ మహాగణపతిని భజిస్తున్నాను. గజారణ్యమున నివసించే వాడు (4), జ్యోతిర్మయుడు, ఉపనిషత్తుల సారమైన వాడు, పంచభూతములైన పృథివ్యాపస్తేజోవాయురాకాశములే తానైన వాడు, సింధుర ప్రియుడు, పంచ మాతంగ ముఖములు కలవాడు (5) అయిన శ్రీ మహాగణపతిని భజిస్తున్నాను. శివుని కన్నులకు ఆనందం కలిగించే వాడు, ఆయన వరపుత్రుడు, ఆ లలితాదేవి రూపమైన పార్వతి మనస్సును ఆనందంగా ఉంచే వాడు (6), రాజులు, యోగులచే పూజింపబడిన వాడు అయిన శ్రీ మహాగణపతిని భజిస్తున్నాను.

పైన చెప్పిన అర్థములో 1-6 అంశాల వివరణ:

1. మహారాష్ట్రలో చింతామణి గణపతి చాలా సుప్రసిద్ధం. ఈయనకు సంబంధించి ఒక గాథ ఉంది. పూర్వం కపిలముని వద్ద చింతామణి అనే మణి ఉండేది. అది కోరిన కోరికలను తీర్చే కల్పతరువు వంటిది. అక్కడి ప్రభువైన అభిజిత్తు, గుణవతిల కుమారుడైన గుణ రాజకుమారుడు ఒకమారు కపిలుని ఆశ్రమానికి వస్తాడు. ఆ ముని రాజకుమారునికి చింతామణి మహిమతో షడ్రసోపేతమైన భోజనము ఏర్పాటు చేస్తాడు. ఆ మణి సంగతి తెలిసి రాజకుమారుడు మణిని తనకిమ్మని కపిలుని అడుగుతాడు. కపిల ముని దానికి అంగీకరించక పోగా, రాజ కుమారుడు ఆ మణిని దొంగిలిస్తాడు. బాధతో కపిలుడు గణపతిని ప్రార్థించగా ఆ విఘ్నేశుడు రాకుమారుని యుద్ధంలో సంహరించిన పిమ్మట, అభిజిత్తు మహారాజు మణిని కపిలునికి తిరిగి ఇవ్వబోగా, కపిలుడు అది తనకు వలదంటాడు. గణేశుడు అక్కడే కదంబ వృక్షము కింద వెలస్తాడు. అప్పటినుంచి కపిలుడు ఆ గణేశుని చింతామణి గణేశునిగా కొలుస్తాడు. ఈ చింతామణి గణేశ క్షేత్రం మహారాష్త్రలోని థేవూర్ లో (పుణే దగ్గర) ఉంది. మహారాష్ట్రలోని అష్టవినాయకులలో ఒకటి ఈ చింతామణి వినాయకుడు
2. జ్ఞాన ముద్ర - కుడి చేతి చూపుడు వేలు బొటనవేలును తాకునట్లు వృత్తాకారము చేసి మిగిలిన మూడు వేళ్లను ఆకాశము వైపు చూపుతూ చేయిని హృదయస్థానమునందుచుట - ఎల్లప్పుడు జ్ఞానమయుడై మనందరికి జ్ఞానాన్ని పంచేవానికి సంకేతం. చిద్యలో విజయానికి గణనాథుని కొలవటం హిందూమతంలో ప్రసిద్ధి పొందిన ఆచారం, నమ్మకం.
3. కుండలినీ యోగములో శరీరములో వేర్వేరు భాగముల యందు స్థితమైన మూలాధార, స్వాధిష్ఠాన, మణిపూర, అనాహత, విశుద్ధ, ఆజ్ఞా, సహస్రార చక్రములలో అన్నిటికన్నా క్రిందది అయిన మూలాధార చక్రము వెన్నుపూస చివరన, రెండు విసర్జన భాగముల మధ్య ఉంటుంది. ఇది పీతాంబరమైన చతుర్భుజాకారము చుట్టూ నాలుగు ఎర్రని రేకులు కలిగిన పద్మము రూపములో ఉంటుంది. దీని మూలదేవత గణపతి.
4. గజారణ్యము అనేది రెండు చోట్ల ఉన్నట్లు గాథలు. ఒకటి తిరుచిరాపల్లి సమీపంలోని కావేరీ తీరంలో; రెండవది కర్ణాటకలోని మైసూరు జిల్లాలోని తలకాడ్ సమీపంలోని కావేరీ తీరాన ఉన్నది. మహారాజావారు తలకాడ్ సమీపంలో ఉన్న గజారణ్యాన్ని గురించి ప్రస్తావించారని నేను అనుకుంటున్నాను. స్కాందపురాణం ప్రకారం సిద్ధారణ్య అన్న పేరు గల ఈ ప్రాంతం చాల ఏనుగులు ఉండటం వలన గజారణ్యం అని పేరుగాంచింది. తల, కాడ అనే ఇద్దరు వేటగాళ్లు ఈ ప్రాంతంలో కొన్ని ఏనుగులు ఒక శివలింగాన్ని కలువలతో పూజించటం చూస్తారు. వారు అక్కడ ఒక చెట్టును నరుకుతుండగా కొమ్మవిరిగి లింగం మీద పడినప్పుడు ఆ లింగము నుండి రక్తము స్రవించిందట. అప్పుడు ఆకాశవాణి ఆ వేటగాళ్లిద్దరికి ఆ గాయాన్ని ఆ చెట్టు ఆకులతోనే సరిచేయమని చెబుతుంది. ఆ సేవకు సంతోషించి శివుడు ప్రత్యక్షమై ఆ వేటగాళ్లకు, అక్కడి ఏనుగులకు ముక్తి ప్రసాదిస్తాడు. ఆ వేటగాళ్ల పేరిట ఆ ప్రాంతానికి తలకాడ్ అని పేరు వచ్చింది.
5. పంచముఖ హేరంబ గణపతి - సాధారణ గణపతి రూపాలకు కొంచెం భిన్నంగా ఈ పంచముఖ గణపతి సింహవాహనుడై నాలుగు దిక్కులా నాలుగు ముఖములు, వీటి శీర్షముపై ఆకాశ దిక్కుగా ఐదవముఖముగా ఉంటాడు. ఈ పంచముక్ష గణపతి -  మహా గణపతి, సిద్ధి గణపతి, విద్యాగణపతి, శక్తి గణపతి, మోక్ష గణపతిలకు ప్రతీకగా చెప్పబడినది. అలాగే ఈ ఐదు ముఖములు శివ, విష్ణు, బ్రహ్మ, శక్తి, సూర్య తత్త్వములుగా, పంచ భూతములు ఈ గణపతినుండి ఉద్భవించినట్లుగా, సృష్టి, స్థితి, లయ, అదృశ్య, అనుగ్రహ కారకములుగా చెప్పబడినది.
6. కొన్ని మూలాలలో ఇది శ్రీ విద్యా చిద్భవానంద అని వ్రాయబడింది. ఆ పార్వతీదేవి మనస్సంకల్పముతో పుట్టినవాడే గదా గణపతి. కాకపోతే, చిద్ప్రభానంద అని తీసుకుని ఆ తల్లి మనస్సులోని వెలుగు, ఆనందకారకుడు అన్నా కూడా వన్నె, భావము ఏమీ తగ్గలేదు. మహారాజపురం సంతానంగారు (శ్రవణం లంకె) చిద్భవానంద అనే గానం చేశారు.

ఈ కీర్తనను సునిశితంగా పరిశీలిస్తే, జయచామరాజేంద్రులు గాణాపత్యంలో లోతైన సాధనచేసి కొంత ఉపాసనలో ఉన్నత సోపానలు అధిరోహించినట్లు అవగతమవుతున్నది. యోగములోని ముద్రలు, శరీరములోని చక్రములు వాటి ప్రాధాన్యత, అరుదైన రూపాలలోని విశిష్టత, క్షేత్ర స్థల పురాణాల ఉదహరణ రాజావారి జ్ఞాన సంపదను, స్థాయిని తెలుపుతున్నది. ఇటువంటి సంగీత సంపదను మనకు యిచ్చిన జయచామరాజ వొడెయార్ మహారాజులకు ధన్యవాదములు. సంగీతపు స్వర్ణయుగములో ఈ కళను, కళాకారులను, వెలలేని ఆధ్యాత్మిక సంపదను నిలబెట్టి, పెంచి పోషించిన వారు ధన్యజీవులు.

ఎందఱో మహానుభావులు అందరికి వందనములు

శ్యామ శాస్త్రి సంగ్రహ చరిత్ర - కళ్యాణి రాగంలో కృతి బిరాన వరాలిచ్చి బ్రోవుము

శ్యామ శాస్త్రి 

కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులుగా ప్రసిద్ధి పొందిన సమకాలీకులు కాకర్ల త్యాగరాజు, శ్యామశాస్త్రి, ముత్తుస్వామి దీక్షితులు. శ్యామ శాస్త్రులు వీరి మువ్వురిలో పెద్దవారు. ఈయన సంగీతానికి పుట్టిల్లైన తంజావూరు దగ్గరి తిరువారూరులో విశ్వనాథ అయ్యరు, వేంగలక్ష్మి దంపతులకు 1762 (కొన్ని మూలాల్లో 1763గా ఉంది) జన్మించాడు. వేంకటసుబ్రహ్మణ్య అయ్యరుగా నామకరణం చేయబడినా, శ్యామకృష్ణ అన్న ముద్దు పేరుతో పిలువబడ్డాడు.వీరి కులదైవము తంజావూరులో ఉన్న బంగారు కామాక్షీ దేవి. శ్యామకృష్ణులు పసిప్రాయంలోనే తెలుగు, సంస్కృతము, తమిళ భాషలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించారు. చిన్నతనంలోనే నారదులు ఈయనపై అనుగ్రహించి సంగీతస్వామి అనే సన్యాసి రూపంలో వీరి ఇంటికి వచ్చి, ఈ బాలునిలో ఉన్న దైవత్వాన్ని గుర్తించి, శ్యామకృష్ణునికి సంగీత జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తారు. తంజావూరు శరభోజీ మహారాజు మన్ననలు పొందినా శ్యామశాస్త్రులు పెద్దగా శిష్యవారసత్వాన్ని సమకూర్చుకునే ఆసక్తి చూపలేదు. మదురై మీనాక్షి, తంజావూరు బంగారు కామాక్షిలపై శ్యామశాస్త్రులు ఎన్నో కీర్తనలు రచించారు. త్యాగయ్య కూడా తంజావూరు ప్రాంతంలోనే ఉండటం చేత శ్యామయ్యకు,త్యాగయ్యకు సాన్నిహిత్యం ఏర్పడింది. సంగీత శాస్త్రమే కాకుండా, శ్యామశాస్త్రులు జ్యోతిష్య శాస్త్రంలో కూడా ప్రావీణ్యం సంపాదించి తంజావూర్ సంస్థానంలో పేరుగాంచారు. శ్యామశాస్త్రులు చాలా మటుకు కృతులు తెలుగు, సంస్కృత భాషలో రచించారు.

శ్యామశాస్త్రులు మదురై మీనాక్షి అమ్మవారిపై రచించిన తొమ్మిది కృతులు నవరత్న మాలికగా  పేరు పొందాయి. వీటిలో ఆనందభైరవిలో 'మరివేరేగతి యెవ్వరమ్మా', శంకరాభరణంలో 'సరోజదళనేత్రి హిమగిరిపుత్రి' ఆ ఆదిపరాశక్తి వర్ణనలో ప్రత్యేకతను చాటుకున్నాయి. అలాగే, తిరుచిరాపల్లి సమీపంలోని జంబుకేశ్వరంలో పంచభూత లింగాలలో ఒకటైన జలలింగ స్వరూపుడైన శివుని నాయికగా ఉన్న అమ్మ అఖిలాండేశ్వరిని స్తుతిస్తూ ద్విజావంతి రాగంలో 'అఖిలాండేశ్వరి రక్షమాం' అని అద్భుతమైన రచన చేశారు. కులదైవమైన కామాక్షిపై మధ్యమావతిలో 'పాలించు కామాక్షి పావని పాపశమని', చింతామణి రాగంలో 'దేవి బ్రోవ సమయ మిదే', పున్నాగవరాళిలో 'కనకశైలవిహారిణి', తంజావూరు బృహదీశ్వరుని నాయికయైన బృహన్నాయకీ దేవిపై ఆనందభైరవిలో 'హిమాచల తనయ బ్రోచుటకిది మంచి సమయము', మధ్యమావతిలో 'బృహన్నాయకి నన్ను బ్రోవు వేగమే', నాట రాగంలో 'పాహిమాం శ్రీ రాజరాజేశ్వరి' మొదలైన ఎన్నో కీర్తనలను రచించారు. తంజావూరు పరిసర ప్రాంతాలైన వైదీశ్వరన్ కోయిల్, పుదుక్కోటై మొదలైన క్షేత్రాలలోని ఆరాధ్య దైవాలను తన కీర్తనలలో నుతించారు శ్యామశాస్త్రులు. దాదాపు 300కు కృతులను రచించిన శ్యామ శాస్త్రి 1867 సంవత్సరములో పరమపదించారు. ఈయన కుమారుడైన సుబ్బరాయ శాస్త్రి కూడా ప్రముఖ కృతి కర్త. రీతిగౌళలో 'జననీ నినువినా' అనే కీర్తన సుబ్బరాయ శాస్త్రి రచించినదే.  కృతులలో శ్యామయ్య వారి ముద్ర 'శ్యామకృష్ణ సోదరి'.

ఈ వ్యాసంలో శ్యామశాస్త్రుల వారి కృతి ఒకటి కళ్యాణిలో 'బిరాన వరాలిచ్చి బ్రోవుము' పొందు పరుస్తున్నాను.

కళ్యాణి రాగం:

అరవై ఐదవ మేళకర్త రాగం అయిన కళ్యాణి అత్యంత ఆహ్లాదకరమైన రాగంగా పేరుపొందింది. వందకు పైగా జన్య రాగాలు కలిగిన కళ్యాణిలో ఎన్నో మధురమైన కీర్తనలు స్వరపరచబడ్డాయి. షడ్జమము(స), చతుస్రుతి రిషభం, అంతర గాంధారం (గ), ప్రతి మధ్యమం (మ), చతుస్రుతి దైవతము (ద), కాకల నిషాదము (ని) ఈ రాగానికి స్వర స్థానాలు. కల్యాణికి, శంకరాభరణానికి కేవలం మధ్యమం లోనే తేడా(శంకరాభరణంలో శుద్ధ మధ్యమం). శివునికి శంకరాభరణం ప్రీతికరమైతే కళ్యాణి ఆ పార్వతీదేవికి ఆనందదాయకమైనది. అందుకే కల్యాణిలో ఎన్నో దేవీ కృతులు స్వరకల్పన చేయబడ్డాయి. అర్థనారీశ్వర తత్త్వానికి సంకేతముగా శంకరాభరణములో అమ్మవారి కృతులు, కళ్యాణిలో దేవదేవుని కృతులు కూడా కూర్చబడ్డాయి. సర్వ స్వర గమక వారికా రక్తి రాగముగా (అన్ని స్వరములు గమకముతో ఆలాపించవచ్చు) పేరుకాంచిన మోహనము, కాంభోజి, శంకరాభరణము, సావేరి, చక్రవాకముల సరసన నిలిచిన మేళకర్త రాగం కళ్యాణి. 'నిధి చాలా సుఖమా', 'హిమాద్రిసుతే పాహిమాం', 'సుందరి నీ దివ్య రూపమును', 'బిరాన బ్రోవ సమయమిదే', 'వాసుదేవయని వెడలిన' - ఇలా ఎన్నో కీర్తనలు ఈ రాగంలో ప్రాచుర్యము పొందాయి.

తంజావూరు బంగారు కామాక్షి

కృతి సాహిత్యం:

బిరాన వరాలిచ్చి బ్రోవుము నిను నెర నమ్మితి
పురారి మనోహారిణి శ్రీ కామాక్షి (అంబ పురారి) |బిరాన|

తామసము సేయక నీవు కరుణానిధి గాదా (అంబ తామసము సేయక)
పరాముఖమికనేల విను సరోజముఖి |బిరాన వరాలిచ్చి బ్రోవుము|

కామితార్థ దాయకి దేవి నతకల్పలతిక (అంబ కామితార్థ)
పురాణి మధురవాణి శివునికి రాణి |బిరాన వరాలిచ్చి బ్రోవుము|

శ్యామకృష్ణ సోదరి గౌరి పరమేశ్వరి గిరిజా (అంబ శ్యామకృష్ణ సోదరి)
అనాథ రక్షణమ్ము సలుపగ రావే |బిరాన వరాలిచ్చి బ్రోవుము|

అర్థము:

అంబా! శివుని మనస్సును అలంకరించిన కామాక్షీ! త్వరగా వరములిచ్చి నన్ను బ్రోవుము. నిన్నే సంపూర్ణముగా నమ్మియున్నాను.  కమలము వంటి ముఖము కల అంబా! నువ్వు కరుణానిధివి కదా! ఆలస్యము చేయకు. వేరే వైపు ముఖము వద్దు. నా మనవి విని త్వరగా వరములిచ్చి నన్ను బ్రోవుము. అంబా! పురాణములలో నుతించబడి, మధురమైన వాక్కు కలిగిన ఓ శివుని రాణీ! కోరిన కోర్కెలు దీర్చే దేవీ! భక్తుల పాలిట కల్పవృక్షమైన నీవు త్వరగా వరములిచ్చి నన్ను బ్రోవుము. ఓ శ్యామకృష్ణ సోదరీ (శ్రీహరి సోదరి గౌరి కదా), పరమేశ్వరుని రాణి, హిమవంతుని కుమారీ! ఈ భువిలో అనాథుల రక్షణ చేయుటకు వేగముగా రమ్ము. త్వరగా వరములిచ్చి నన్ను బ్రోవుము.

ఈ కృతిలో మొదటి చరణం ఎక్కడా పాడగా వినలేదు. సాయంకాల రాగంగా ప్రసిద్ధి చెందిన కళ్యాణిలో వేడుకోలు, ఆర్తి, భక్తి చాలా విపులంగా వినిపించ వచ్చు. అందుకే ఈ రాగం బహుళ ప్రాచుర్యం పొందింది. బిరాన వరాలిచ్చి బ్రోవుము కృతిని డాక్టర్ బాలమురళీకృష్ణ గారి గళంలో , ఎమ్మెల్ వసంతకుమారి గారి గళంలో,  డీకే పట్టమ్మాళ్ గారి గళంలో వినండి (మూడు లంకెలు కూడా ఆల్బంకు తీసుకు వెళ్తాయి. అక్కడ కృతిపై క్లిక్ చేస్తే ప్లే అవుతాయి). నాకు అన్నిటికన్నా మంగళంపల్లి వారి గాత్ర శుద్ధి నచ్చింది (తెలుగు భాషను విరచనందుకు).  వసంతకుమారి గారి నెరవులు ఆహ్లాదంగా ఉన్నాయి.

శివదూతీ శివారాధ్యా శివమూర్తి శ్శివంకరీ
శివప్రియా శివపరా శిష్టేష్టా శిష్టపూజితా