తెలుగు సినీ చరిత్రలో భాష, నవరసాలు మేళవించిన నటనాకౌశలం కలిగిన నటీమణులలో సావిత్రి కన్నా ముందు తరం వారిలో అగ్రగణ్యురాలు పసుపులేటి కన్నాంబ గారు. ఆరోజుల్లో ఏడువారాల నగలు వేసుకునే ధనవంతురాలైన మహిళగా పేరోందారు. బాగా సంపాదిస్తున్న రోజుల్లో ఇంట్లో ఎక్కడ పడితే అక్కడ దాచుకునేవారట. నిండైనా విగ్రహం, అనన్యసమానమైన వాక్పటిమ, సంభాషణల్లో స్పష్టత. పల్నాటి నాగమ్మగా, ద్రౌపదిగా, కౌసల్యగా, జోథాబాయిగా, చంద్రమతిగా, చండికగా, పార్వతిగా, కణ్ణగిగా ఎన్నో పౌరాణిక చారిత్రాత్మక మరియు సాంఘిక పాత్రలను 170కు పైగా చిత్రాలలో అద్భుతంగా పోషించిన నటనారాణి కన్నాంబ గారు. అంతే కాదు సావిత్రి, అనసూయ, అన్నపూర్ణ వంటి స్త్రీపాత్రలే కాదు, ఎన్నో మగపాత్రలు కూడా నాటకాలలో వేశారు కన్నాంబగారు. ఆవిడ పద్యాలు పాడితే వన్స్ మోర్ అని ప్రేక్షకులు చప్పట్లు కొడుతూ కోరేవారట.
పసుపులేటి కన్నాంబ జన్మతేదీ గురించి ఖచ్చితమైన సమాచారం లేదు. వివిధ వేదికల్లో ఆమె జనన సంవత్సరం 1910, 1912, 1913గా పేర్కొనబడింది. అయితే, 1949 అక్టోబరులో పేసుం పడం పత్రికకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో కన్నాంబ తన జన్మతేదీ 1911 అక్టోబర్ 5 అని పేర్కొన్నారు.
కన్నాంబ కడపలో లోకాంబ, వెంకటనరసయ్య దంపతులకు జన్మించారు. ఆమె తండ్రి ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్. ఏకైక సంతానమైన కన్నాంబ, ఏలూరులోని తన మాతామహుల వద్ద పెరిగింది. ఆమె తాత నాథముని నాయుడు గ్రామ వైద్యుడు కాగా, అమ్మమ్మ గ్రామ నర్సుగా సేవలందించేది. చిన్నప్పటి నుంచే ఆమెకు సంగీతంపై మంచి పట్టు ఉండేది. కర్ణాటక సంగీతంలో శిక్షణ పొందింది. సాహిత్యం, కవిత్వం అంటే అమితమైన అభిరుచి ఉన్న ఆమె తాత, ఆమె విద్యాభ్యాసాన్ని స్వయంగా పర్యవేక్షించారు.
రంగస్థల ప్రవేశం
1927లో, పదహారేళ్ల వయసులో, ఏలూరులో నారాల నాటక సమాజం ప్రదర్శించిన హరిశ్చంద్ర నాటకాన్ని కన్నాంబ వీక్షించింది. ఆ నాటకంలో చంద్రమతి పాత్రధారి ఎంతో భావోద్వేగంతో పాట పాడుతూ ఏడ్చినా, ప్రేక్షకులు నవ్వారు. అది చూసిన కన్నాంబ, "ఇంకా బాగా నటించాలి" అని గట్టిగా వ్యాఖ్యానించింది. దీంతో మనస్తాపానికి గురైన ఆ నటుడు, "నటన అంత సులభం కాదు, నువ్వే వచ్చి చేసి చూపు" అని సవాలు విసిరాడట. కన్నాంబ వెంటనే వేదికపైకి ఎక్కి పాట పాడి, నటించి, కాసేపటి క్రితం నవ్విన అదే ప్రేక్షకులను కన్నీళ్లు పెట్టించింది. ఆమె అసాధారణ నటనా ప్రస్థానానికి అదే నాంది అయింది. మరుసటి రోజే ఆమె ఆ నాటక సంస్థలో ప్రధాన నటిగా చేరి, అనసూయ, సావిత్రి, యశోద వంటి పాత్రలను పోషించి విశేష ప్రశంసలు అందుకుంది.
ఈ నాటక సమాజ నిర్వాహకుల్లో ఒకరైన కడారు నాగభూషణం కన్నాంబను ప్రేమించి 1934 ఏప్రిల్లో వివాహం చేసుకున్నారు. అది ఆయన రెండో వివాహం. నాగభూషణం గారు నాటక ప్రయోక్త, దర్శక నిర్మాతలు. అదే సంవత్సరం ఈ దంపతులు శ్రీరాజరాజేశ్వరి నాట్య మండలి అనే తమ స్వంత నాటక సంస్థను స్థాపించి, మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీతో పాటు నిజాం ప్రాంతాల్లోనూ నాటకాలు ప్రదర్శించారు. తదుపరి అడుగు సహజంగానే సినీరంగమే అయింది. స్టార్ కంబైన్స్ సంస్థకు చెందిన ఎ. రామయ్య, కొల్హాపూర్లోని శాలిని సినీటోన్ స్టూడియోలో రూపొందిన హరిశ్చంద్ర చిత్రంలో చంద్రమతి పాత్ర కోసం ఆమెను ఆహ్వానించారు. ఆమె అంగీకరించడంతో సినీ జీవితం ప్రారంభమైంది.
ఆ తర్వాత బెజవాడకు చెందిన సరస్వతి టాకీస్ సంస్థ ద్రౌపది వస్త్రాపహరణం (1936) చిత్రంలో ద్రౌపది పాత్రను ఆమెకు అప్పగించింది. ఈ చిత్రం కూడా కొల్హాపూర్లోనే తెరకెక్కింది. వెల్ పిక్చర్స్ నిర్మించిన కనకధార చిత్రంలో ఆమె విషాదభరిత నటనకు అపారమైన ప్రశంసలు లభించాయి. అలా ఆమె స్టార్గా ఎదగడం ప్రారంభమైంది. అనంతరం హెచ్.ఎం.రెడ్డి, బి.ఎన్.రెడ్డిలతో కలిసి గృహలక్ష్మి(1938) చిత్రంలో నటించారు. తరువాత జయా ఫిలిమ్స్ నిర్మించిన కాళిదాసు చిత్రంలో నటించింది. ఈ సంస్థే తర్వాత శోభనాచల స్టూడియోస్, అనంతరం వీనస్ స్టూడియోస్గా రూపాంతరం చెందింది. సరస్వతి టాకీస్ భాగస్వామ్యంతో రూపొందిన చండిక చిత్రంలో ఆమె ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. ఆ చిత్రంలో కోపం, ద్వేషం, ప్రేమ వంటి విభిన్న భావోద్వేగాలను అద్భుతంగా ఆవిష్కరించి, అప్పటివరకు విషాద నాయికగా ఉన్న తన ఇమేజ్కు భిన్నమైన కోణాన్ని చూపించింది.
తమిళ చిత్రరంగంలో అడుగులు
రాజగోపాల్ పిక్చర్స్, మోషన్ పిక్చర్ ప్రొడ్యూసర్స్ కౌన్సిల్ (తరువాతి జెమినీ స్టూడియో)లో కృష్ణ తూతు చిత్రాన్ని నిర్మించాలనుకున్నప్పుడు, దర్శకుడు రఘుపతి ప్రకాశ్ ఆమెను తన తొలి తమిళ చిత్రానికి ఎంపిక చేశారు.అయితే తమిళ సంభాషణల ఉచ్చారణలో తడబాటు, బలమైన తెలుగు యాస కారణంగా ఆ చిత్రం ఆశించిన విజయం సాధించలేదు. కానీ, ఎం.కె.త్యాగరాజ భాగవతార్ నటించిన క్లాసిక్ చిత్రం అశోక్ కుమార్ నిర్మాతలు ఆమెపై విశ్వాసం ఉంచారు. ఆ చిత్రంలో రచయిత ఎలంగోవన్ రాసిన తమిళ సంభాషణలను ఆమె ఎంతో చక్కగా పలకడంతో, 1941లో రూపొందిన కణ్ణగి చిత్రంలో ప్రధాన పాత్రకు ఆమెనే సహజ ఎంపికగా మారింది.
ఇప్పటికే ఆమె, భర్త నాగభూషణంతో కలిసి శ్రీరాజరాజేశ్వరి ఫిల్మ్ కంపెనీని స్థాపించారు. త్యాగరాజ భాగవతార్ పాటలకు అనుగుణంగా నృత్యం చేయడానికి ఆమె ప్రత్యేకంగా భరతనాట్యం నేర్చుకుంది. ఆయన పాడితే ఆమె నర్తించడం అనే తరహా దృశ్యాలు ప్రేక్షకులను ఎంతగానో అలరించి, తర్వాతి చిత్రాలకు మార్గదర్శకంగా నిలిచాయి.
అమరమైన నటన
జూపిటర్ ఫిలిమ్స్ నిర్మించిన కణ్ణగి చిత్రానికి ఆర్.ఎస్.మణి దర్శకత్వం వహించగా, ఎలంగోవన్ కథ, సంభాషణలు రాశారు. సాహిత్య గంభీరతతో కూడిన కవితాత్మక తమిళాన్ని భావోద్వేగం, స్పష్టమైన ఉచ్చారణ, సరైన లయతో ఆమె పలికిన తీరు చిరస్మరణీయంగా నిలిచింది. ఆ చిత్రంలో ఆమె నటన ఈ రోజుకీ ఆదర్శప్రాయంగా భావించబడుతుంది. కన్నాంబ పేరు "కణ్ణగి" పాత్రకు పర్యాయపదంగా మారిపోయింది. ఆ చిత్రంలో ఆమె, యు.ఆర్.జీవరత్నం మధ్య సాగిన ప్రశ్నోత్తర గీతం తర్వాతి కాలంలో అనేక చిత్రాలకు ఆదర్శంగా నిలిచింది. ఈ చిత్ర సంగీత దర్శకుడు ఎస్. వి. వెంకట్రామన్కు ఈ అవకాశం రావడానికి కారణం, అప్పటికే కన్నాంబ నిర్మించిన తల్లి ప్రేమ చిత్రానికి ఆయన సంగీతం సమకూర్చడం. అనంతరం ఆయన మీరా వంటి చిరస్మరణీయ చిత్రాలకు సంగీతం అందించారు.
కన్నాంబగారు కేవలం నటి మాత్రమే కాదు, గాయని కూడా. సినిమాల్లో నటించడమే కాకుండా అనేక చిత్రాల్లో తన పాటలను తానే ఆలపించారు. ఆ కాలంలో ప్లేబ్యాక్ విధానం పూర్తిగా స్థిరపడకముందు నటీనటులే పాటలు పాడేవారు. గృహలక్ష్మి, తల్లిప్రేమ, చండిక, మాయా మచ్చీంద్ర, పల్నాటి యుద్ధం వంటి చిత్రాల్లో ఆమె గానం ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకుంది. కన్నాంబ గారు నవరసాలను సమానంగా పోషించిన అరుదైన నటి. చాలామంది "ట్రాజెడీ క్వీన్"గా గుర్తించినప్పటికీ, ఆమె విషాద పాత్రలకే పరిమితం కాలేదు. పౌరాణిక, చారిత్రాత్మక, జానపద, సాంఘిక చిత్రాల్లో కోపం, వీరత్వం, కరుణ, హాస్యం, భక్తి వంటి అన్ని రసాలను సమర్థంగా ప్రదర్శించి నవరస నటిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు.
ఆమె భర్త కడారు నాగభూషణంతో కలిసి స్థాపించిన శ్రీ రాజరాజేశ్వరి ఫిల్మ్ కంపెనీ దక్షిణ భారత చిత్రసీమలో అత్యంత క్రమశిక్షణ కలిగిన నిర్మాణ సంస్థలలో ఒకటిగా పేరుపొందింది. వీరు సిబ్బందికి జీతాలు నెలాఖరుకే ముందుగానే చెల్లించేవారు. సెట్లో పనిచేసే ప్రతి ఒక్కరికీ భోజన సదుపాయం కల్పించేవారు.కళాకారులు, సాంకేతిక నిపుణులను కుటుంబ సభ్యుల్లా చూసుకునేవారు.
కన్నాంబ దంపతులు అవసరంలో ఉన్నవారికి డబ్బులు అప్పుగా ఇవ్వడం, చాలామందికి హామీదారులుగా సంతకాలు చేయడం వల్ల భారీ ఆర్థిక నష్టాలను ఎదుర్కొన్నారు. నిర్మించిన కొన్ని సినిమాలు కూడా నష్టపోవడంతో జీవితాంతంలో ఆర్థిక పరిస్థితి బలహీనపడింది. ఆవిడ స్థాపించిన నిర్మాణ సంస్థ తెలుగు, తమిళ భాషలతో పాటు కొన్ని చిత్రాలను కన్నడలో కూడా నిర్మించింది. ఆ కాలంలో బహుభాషా నిర్మాణాలను చేపట్టిన తొలి మహిళా నిర్మాతల్లో ఆమె ఒకరు. దాదాపు రెండున్నర దశాబ్దాల పాటు దక్షిణ భారత సినీరంగంలో అగ్రనటిగా కొనసాగారు. ఆవిడ నిర్మించిన నవజీవనం (1949) చిత్రం అప్పటి ఉమ్మడి మద్రాస్ రాష్ట్రం నుంచి ఉత్తమ చిత్రంగా గుర్తింపు పొందింది. ఇది ఆమె నిర్మాతగా సాధించిన ముఖ్య విజయాల్లో ఒకటి. 1940–50 దశకాల్లో ఆమెకు ఉన్న ప్రజాదరణ ఎంతగానో ఉండేది. అప్పట్లో మార్కెట్లో కన్నాంబ లోలాకులు అనే పేరుతో ఆభరణాలు కూడా అమ్ముడయ్యేవని సినీ రచయిత రావికొండలరావు తన రచనల్లో పేర్కొన్నారు.
ఆమె చివరి చిత్రాలు
ఆమె జీవితం చివరిదశలో కూడా నటన కొనసాగించారు. "ఆత్మబలం", "రామదాసు", "పరువు ప్రతిష్ఠ", "లవకుశ", "ఆప్తమిత్రులు", "ఆత్మబంధువు" వంటి చిత్రాల్లో ముఖ్యమైన పాత్రలు పోషించారు.
మరణానంతరం చోటుచేసుకున్న విషాద సంఘటన
కొన్ని జీవితచరిత్రలు, కుటుంబ సభ్యుల కథనాల ప్రకారం, కన్నాంబను సంప్రదాయం ప్రకారం నగలతో సమాధి చేయగా, అనంతరం ఆమె సమాధిని దొంగలు తవ్వి నగలు అపహరించారని, ఆమె భౌతికకాయం కూడా కనిపించకుండా పోయిందని ప్రచారంలో ఉంది. దీనిపై పలు కథనాలు ఉన్నప్పటికీ, ఖచ్చితమైన చారిత్రక ఆధారాలు పరిమితంగానే ఉన్నాయి.
మహిళా నిర్మాతలకు మార్గదర్శి
1930–40 దశకాల్లో మహిళలు నటించడం కూడా అరుదైన కాలంలో, కన్నాంబ నటి మాత్రమే కాకుండా నిర్మాణ సంస్థను విజయవంతంగా నడిపిన తొలి తెలుగు మహిళా నిర్మాతల్లో ఒకరిగా నిలిచారు. ఆమె తర్వాత భానుమతి, సావిత్రి వంటి నటీమణులు నిర్మాణ రంగంలోకి రావడానికి ఆమె ఆదర్శంగా నిలిచారు.
వ్యక్తిత్వం, కుటుంబం, వారసత్వం
కన్నాంబ అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలు కలిగిన వ్యక్తి. ప్రతి రోజు సినిమా షూటింగ్కు బయలుదేరే ముందు పూజ చేసేది. ఆమెకు సంతానం లేకపోవడంతో ఒక కుమారుడిని, ఒక కుమార్తెను దత్తత తీసుకున్నారు. కుమార్తె రాజరాజేశ్వరి, దర్శకుడు సి. పుల్లయ్య కుమారుడు, దర్శకుడు సి. ఎస్. రావును వివాహం చేసుకుంది. దత్తపుత్రుడు తబలా విద్వాంసుడు. 170కుపైగా చిత్రాల్లో నటిగా, 25కుపైగా చిత్రాలకు నిర్మాతగా సేవలందించిన ఆమె కెరీర్లో మనోహర చిత్రంలో రాజమాత పాత్ర మరో మైలురాయిగా నిలిచింది.
ప్రముఖ నటి అంజలీదేవి కన్నాంబ గురించి ఇలా గుర్తుచేసుకున్నారు - తమిళంలో సంభాషణలు ఎలా చెప్పాలో, పెద్దలకు నమస్కారం ఎలా చేయాలో వంటి చిన్నచిన్న విషయాలనూ ఆమె మాకు నేర్పేవారు. తమిళ సినీ ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టిన అనేక తెలుగు నటీనటులకు ఆమె స్ఫూర్తిగా నిలిచారు.
1964 మే 7న కన్నాంబ కన్నుమూశారు. ఏ భాషలోనైనా రాణించాలంటే ఆ భాషను నేర్చుకోవాలనే సంకల్పం ఉంటే చాలని కన్నాంబ తన జీవితంతో నిరూపించారు. నేటి తరానికి కూడా అది ఒక గొప్ప పాఠమే.
