తమిళనాడులోని తిరువణ్ణామలై జిల్లా వందవాసి సమీపంలో ఉన్న తెన్నాంగూర్ గ్రామం భక్తి, సంగీతం, ఆధ్యాత్మికతల సంగమస్థలంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ వెలసిన శ్రీ పాండురంగ రఖుమాయి ఆలయం దక్షిణ భారతదేశంలో మహారాష్ట్ర పండరీపుర భక్తి సంప్రదాయానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. అందుకే ఈ క్షేత్రాన్ని దక్షిణ పండరీపురం అని కూడా పిలుస్తారు. పాండురంగ విఠలుడు శ్రీమహావిష్ణువు శ్రీకృష్ణ స్వరూపం. మహారాష్ట్రలోని పండరీపురంలో విఠలుని ఆరాధనకు ఎంతటి ప్రాధాన్యం ఉందో, తమిళనాడులోని తెన్నాంగూర్‌లో కూడా అంతటి భక్తిభావంతో స్వామిని ఆరాధిస్తారు. ఈ ఆలయంలో దక్షిణ భారతదేశపు ఆగమ సంప్రదాయాలు, ఉత్తర భారతదేశపు భజన సంప్రదాయాలు అద్భుతంగా కలిసిపోయాయి. నామసంకీర్తన ద్వారా భగవంతుని అనుగ్రహాన్ని పొందవచ్చనే భాగవత ధర్మానికి ఈ క్షేత్రం ఒక సజీవ నిదర్శనం.
తెన్నాంగూర్ గ్రామానికి పురాణపరమైన విశిష్టత కూడా ఉంది. ఈ ప్రాంతాన్ని దక్షిణ హాలాస్యం అని పిలుస్తారు. స్థానిక స్థలపురాణం ప్రకారం పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతం షడారణ్య క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఒక పాండ్య మహారాజు సంతానప్రాప్తి కోసం సప్తర్షుల సహాయంతో ఇక్కడ యజ్ఞం నిర్వహించగా, ఆ యజ్ఞాగ్ని నుంచి మీనాక్షీదేవి ఆవిర్భవించిందని విశ్వసిస్తారు. అందువల్ల తెన్నాంగూర్‌ను మీనాక్షీదేవి జన్మస్థలంగా భావించే సంప్రదాయం ఉంది. ఈ విశ్వాసానికి అనుగుణంగా ఇక్కడ మీనాక్షీ సుందరేశ్వర ఆలయం కూడా నిర్మించబడింది. అయితే ఈ పురాణగాథను చారిత్రక సంఘటనగా కాకుండా క్షేత్రానికి సంబంధించిన స్థానిక ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంగా అర్థం చేసుకోవాలి.
తెన్నాంగూర్ పాండురంగ ఆలయ నిర్మాణానికి ప్రధాన కారకులు శ్రీశ్రీశ్రీ హరిదాస్ గిరి స్వామివారు. భక్తులు వీరిని గురూజీ అని పిలిచేవారు. వీరు తిరుక్కోయిలూర్ సమీపంలోని తపోవనంలో నివసించిన మహాయోగి శ్రీ జ్ఞానానంద గిరి స్వామివారి ప్రధాన శిష్యులు. తమ గురువుగారి బోధనల ప్రభావంతో నామసంకీర్తనను జీవితలక్ష్యంగా స్వీకరించి, దేశవిదేశాలలో భజనలు, ప్రవచనాలు నిర్వహిస్తూ భక్తిమార్గాన్ని ప్రచారం చేశారు. సంగీతం కేవలం వినోద సాధనం కాదని, భగవంతుని సన్నిధికి చేర్చే ఆధ్యాత్మిక సాధనమని వారు విశ్వసించారు. భాగవత ధర్మంలో చెప్పబడిన కలియుగ నామసంకీర్తన ప్రాధాన్యాన్ని ప్రజలకు తెలియజేయడమే వారి ప్రధాన ఆశయం. తమ గురువుగారి స్మృతిని శాశ్వతంగా నిలిపేందుకు ఒక ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాన్ని నిర్మించాలని సంకల్పించి, తెన్నాంగూర్ గ్రామాన్ని ఎంచుకున్నారు. 1984లో జ్ఞానానంద ఆశ్రమ ట్రస్టును స్థాపించి ఆలయ నిర్మాణానికి, ధర్మసేవా కార్యక్రమాలకు పునాది వేశారు. వారి కృషితో పాండురంగ రఖుమాయి ఆలయంతోపాటు మహాషోడశి ఆలయం, మీనాక్షీ సుందరేశ్వర ఆలయం, లక్ష్మీనారాయణ ఆలయాల అభివృద్ధి జరిగింది. 1996లో ఆలయ సముదాయానికి సంబంధించిన ప్రధాన ప్రతిష్ఠాపన కార్యక్రమాలు జరిగాయి. హరిదాస్ గిరి స్వామివారి అనంతరం వారి శిష్యులైన నామానంద గిరి స్వామివారు ఈ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించారు.
ఈ ఆలయ నిర్మాణం వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన గురుభక్తి గాథ ఉంది. హరిదాస్ గిరి స్వామివారు మహారాష్ట్రలో పర్యటిస్తున్న సమయంలో ఒక రాత్రి వారి గురువైన జ్ఞానానంద గిరి స్వామివారు స్వప్నంలో దర్శనమిచ్చి పండరీపురానికి వెళ్లమని ఆదేశించారని ఆశ్రమ సంప్రదాయం చెబుతుంది. అదే సమయంలో పండరీపుర ఆలయ అర్చకునికి కూడా పాండురంగ స్వామి స్వప్నంలో దర్శనమిచ్చి, ఆలయంలో పూజలందుకుంటున్న ఒక చిన్న విఠల విగ్రహాన్ని హరిదాస్ గిరి స్వామివారికి అందజేయమని ఆదేశించారని చెబుతారు. ఆ విధంగా లభించిన విఠల స్వరూపాన్ని తెన్నాంగూర్‌కు తీసుకువచ్చి, పాండురంగ రఖుమాయి ఆలయ నిర్మాణానికి సంకల్పించారు. ఈ సంఘటనను భక్తులు గురుకృపకు, పాండురంగుని అనుగ్రహానికి నిదర్శనంగా భావిస్తారు.
తెన్నాంగూర్ ఆలయ శిల్పకళ దక్షిణ, ఉత్తర భారతీయ నిర్మాణ సంప్రదాయాల సమ్మేళనంగా కనిపిస్తుంది. ఆలయ ప్రధాన విమానం ఒడిశాలోని పూరీ జగన్నాథ ఆలయ నిర్మాణాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. సుమారు 120 అడుగుల ఎత్తైన విమానం పైన స్వర్ణకలశం, సుదర్శన చక్రం, కాషాయ పతాకం దర్శనమిస్తాయి. ఆలయ ప్రవేశ గోపురాలలో దక్షిణ భారతీయ శిల్ప సంప్రదాయాల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. తూర్పు ముఖంగా ఉన్న ప్రధాన ప్రవేశద్వారం గుండా లోపలికి ప్రవేశిస్తే బలిపీఠం, పదహారు స్తంభాలతో కూడిన విశాలమైన సభామంటపం కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ గరుడాళ్వారు పాండురంగ రఖుమాయి దంపతులను ఆరాధిస్తున్న రూపంలో దర్శనమిస్తారు. ఈ మంటపాన్ని ముఖ్యంగా నామసంకీర్తన, భజనలు, ధ్యానం కోసం తీర్చిదిద్దారు. మహామంటపంలోని గోడలపై శ్రీకృష్ణ లీలలు, పైకప్పుపై రాసలీల చిత్రాలు ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి. గర్భగృహ ప్రవేశద్వారానికి ఇరువైపులా పంచలోహ ద్వారపాలకుల విగ్రహాలు ఉన్నాయి.
గర్భగృహంలో సుమారు పన్నెండు అడుగుల ఎత్తైన శ్రీ పాండురంగ స్వామి, సుమారు పది అడుగుల ఎత్తైన రఖుమాయి అమ్మవారు దివ్యమంగళ స్వరూపాలతో దర్శనమిస్తారు. పాండురంగ స్వామి శాలగ్రామ శిలతో రూపొందించిన విగ్రహంగా ప్రసిద్ధి చెందారు. నడుముపై చేతులు ఉంచుకొని నిలుచున్న స్వామివారి రూపం పండరీపుర విఠలుని గుర్తుచేస్తుంది. స్వామివారికి ప్రతిరోజూ వివిధ రకాల అలంకారాలు నిర్వహించడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత. ఆదివారాలలో మధురా రాజు అలంకారం, గురువారాలలో సరళమైన అలంకారంతో స్వామివారి పాదదర్శనం, శుక్రవారాలలో వెండి కవచాలంకారం, శనివారాలలో శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి అలంకారం ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఈ ఆలయంలో భగవంతుని నామాన్ని సంగీతంతో కీర్తించడమే ప్రధాన ఆరాధనా విశేషం. భజనలు, దివ్యనామ సంకీర్తనలు, ఉత్సవాలు, భాగవత ప్రవచనాలు భక్తులను ఆధ్యాత్మిక ఆనందంలో ముంచెత్తుతాయి. ఇక్కడి ఆరాధనలో భక్తికి సంగీతం తోడైతే మనస్సు సహజంగానే భగవంతుని వైపు మళ్లుతుందనే భావన ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది.
ఆలయ సముదాయంలో మహాషోడశి అమ్మవారి ఆలయం మరో విశిష్ట ఆకర్షణ. శ్రీచక్ర ఆరాధనలో అత్యంత ప్రధానమైన మహాషోడశి దేవిని పదహారు చేతులతో కూడిన దివ్యస్వరూపంలో ఇక్కడ ప్రతిష్ఠించారు. అలాగే మీనాక్షీ సుందరేశ్వర ఆలయం, లక్ష్మీనారాయణ ఆలయం కూడా దర్శించవచ్చు. హరిదాస్ గిరి స్వామివారు కేవలం ఆలయ నిర్మాణానికే పరిమితం కాకుండా గ్రామాభివృద్ధికి కూడా ప్రాధాన్యమిచ్చారు. ఆశ్రమం ఆధ్వర్యంలో వేదపాఠశాల, గోశాల, అన్నదానశాల, వైద్యశాల, వృద్ధాశ్రమం, నామసంకీర్తన మంటపం వంటి సేవా కార్యక్రమాలు ఏర్పాటయ్యాయి. ఆధ్యాత్మిక సాధనతోపాటు మానవసేవ కూడా భగవదారాధనలో భాగమేననే వారి ఆదర్శం ఈ కార్యక్రమాలలో ప్రతిఫలిస్తుంది.
తెన్నాంగూర్ గ్రామం తమిళనాడులోని తిరువణ్ణామలై జిల్లా వందవాసి తాలూకాలో ఉంది. కాంచీపురం నుంచి వందవాసి వెళ్లే రాష్ట్ర రహదారి 116పై ఈ క్షేత్రం ఉంది. కాంచీపురం నుంచి సుమారు 35 కిలోమీటర్లు, వందవాసి నుంచి 6 కిలోమీటర్లు, తిరువణ్ణామలై నుంచి 70 కిలోమీటర్లు, చెన్నై నుంచి సుమారు 110 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. కాంచీపురం నుంచి వందవాసి మార్గంలో కారులో లేదా బస్సులో సులభంగా చేరుకోవచ్చు. చెన్నై నుంచి చెంగల్పట్టు, కాంచీపురం మీదుగా రోడ్డు మార్గంలో ప్రయాణించవచ్చు. సమీపంలోని ప్రధాన రైల్వే కేంద్రాలలో విల్లుపురం ఒకటి. అక్కడి నుంచి సుమారు 70 కిలోమీటర్లు రోడ్డు మార్గంలో ప్రయాణించాలి. విమానంలో వచ్చేవారికి చెన్నై అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం అనుకూలమైనది. ఆలయం సాధారణంగా ఉదయం 6 గంటల నుంచి మధ్యాహ్నం 12 గంటల వరకు, సాయంత్రం 4 గంటల నుంచి రాత్రి 8 గంటల వరకు దర్శనానికి తెరిచి ఉంటుంది. ప్రత్యేక ఉత్సవాల సమయంలో వేళలు మారవచ్చు.
మహారాష్ట్ర పండరీపురంలో జ్ఞానేశ్వరులు, నామదేవులు, ఏకనాథులు, తుకారాములు వంటి మహాభక్తులు ప్రచారం చేసిన విఠల నామసంకీర్తన సంప్రదాయాన్ని తమిళనాడులో సజీవంగా నిలిపిన క్షేత్రం తెన్నాంగూర్. భాషలు వేరైనా, ప్రాంతాలు వేరైనా, భగవంతుని నామస్మరణలో అందరూ ఒక్కటేననే భారతీయ భక్తి సంప్రదాయానికి ఇది చక్కని ఉదాహరణ. పాండురంగుని దివ్యదర్శనం, రఖుమాయి అమ్మవారి కరుణామయ స్వరూపం, శ్రీకృష్ణ లీలలను ప్రతిబింబించే చిత్రకళ, భజనలతో మారుమోగే మంటపాలు, గురుపరంపర స్ఫూర్తి అన్నీ కలిసి ఈ క్షేత్రానికి ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక వైభవాన్ని అందిస్తున్నాయి. భక్తి అనేది కేవలం ఆచారాలకు పరిమితం కాదని, నామస్మరణ, సంగీతం, గురుసేవ, మానవసేవల ద్వారా భగవంతుని అనుభూతిని పొందవచ్చని తెలియజేసే అపూర్వ పుణ్యక్షేత్రం తెన్నాంగూర్ శ్రీ పాండురంగ రఖుమాయి ఆలయం.
