సంధ్యా దేవీం సావిత్రీం వర గాయత్రీం - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి

సంధ్యా దేవీం సావిత్రీం వర గాయత్రీం

సరస్వతీం భజేऽహం

వింధ్యాచల నివసిత విశాలినీం

విధి గురు గుహ సన్నుత వర దాయినీం

గుప్త-తర మార్గ కుల యోగినీం

గుణినీం గోవింద జననీం నళినీం

సత్య సంకల్ప తమోపహారిణీం

సకార రూపిణీం సంప్రదాయినీం

(మధ్యమ కాల సాహిత్యం)

సప్త స్వర మాతృకా రూపిణీం

సంసార దుఃఖ శమనీం ధనినీం

తత్-పద లక్ష్యార్థ రూపిణీం

సమయాచార ప్రవర్తినీం

సంధ్యాదేవిగా, సావిత్రిగా, వరప్రదాయినియైన గాయత్రిగా, సరస్వతిగా వెలుగొందే జగన్మాతను నేను భజిస్తున్నాను. వింధ్యాచల పర్వత ప్రాంతంలో నివసించే విశాలస్వరూపిణీ! బ్రహ్మదేవునిచేత, గురుగుహుడైన సుబ్రహ్మణ్యస్వామిచేత స్తుతించబడే వరదాయినీ! అత్యంత రహస్యమైన ఆధ్యాత్మిక మార్గానికి సంబంధించిన కులయోగినీ! సద్గుణసంపన్నురాలవు, గోవిందుని జననివి, కమలంవంటి సౌందర్యం కలిగినదానవు. సత్యసంకల్ప స్వరూపిణివై అజ్ఞానమనే చీకటిని తొలగించేదానవు. 'స'కార స్వరూపిణివి, పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలను ప్రసాదించేదానవు. సప్తస్వరాలకు మూలమైన మాతృకాస్వరూపిణివి. సంసారజీవితంలోని దుఃఖాలను తొలగించే సమస్త సంపదల అధిష్ఠానదేవతవు. మహావాక్యంలోని 'తత్' పదం సూచించే పరబ్రహ్మతత్త్వ స్వరూపిణివి. సమయాచారమనే అంతర్ముఖ ఆరాధనా సంప్రదాయాన్ని ప్రవర్తింపజేసే పరాశక్తివి. అటువంటి సర్వదేవతాస్వరూపిణియైన జగన్మాతను నేను నిరంతరం ఆరాధిస్తున్నాను.

ఈ కృతిలో సరస్వతీదేవిని యోగమాయతో సమానంగా భావించడం విశేషం. శ్రీకృష్ణుని జనన సమయంలో కంసుడు దేవకీదేవికి జన్మించిన ఆడశిశువును సంహరించడానికి ప్రయత్నించగా, ఆ శిశువు అతని చేతుల నుంచి తప్పించుకుని దివ్యరూపాన్ని ధరించినట్లు భాగవత పురాణం వివరిస్తుంది. ఆ యోగమాయ అనంతరం వింధ్యపర్వతాలలో నివాసం ఏర్పరచుకున్నదని దేవీమాహాత్మ్యానికి సంబంధించిన సంప్రదాయగాథలలో ప్రసిద్ధి చెందింది. శ్రీమహావిష్ణువు కృష్ణావతార కార్యం నెరవేరడంలో యోగమాయ కీలకపాత్ర పోషించినందున, ఆమెను గోవింద జనని అని దీక్షితులు స్తుతించినట్లు అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఇక్కడ జనని అనే పదాన్ని శ్రీకృష్ణునికి జన్మనిచ్చిన తల్లి అనే ప్రత్యక్ష అర్థంలో కాకుండా, ఆయన అవతారానికి సహకరించిన దివ్యమాత అనే భావంలో గ్రహించాలి. సరస్వతీ అష్టోత్తర శతనామావళిలో కూడా 'జటిలా వింధ్యవాసా చ వింధ్యాచలవిరాజితా' అనే నామాలు కనిపిస్తాయి. ఇవి దేవి వింధ్యపర్వతాలలో నివసించేదని, వింధ్యాచలంలో ప్రకాశించేదని తెలియజేస్తాయి. వింధ్యాచల క్షేత్రాన్ని సందర్శించే భక్తులు అక్కడ పవిత్ర త్రికోణంగా భావించే మూడు దేవాలయాలను దర్శిస్తారు. అవి వింధ్యవాసిని దేవి ఆలయం, కాళీదేవి ఆలయం, మహాసరస్వతి దేవి ఆలయం. ఈ మూడు ఆలయాలు దేవి యొక్క విభిన్న శక్తిస్వరూపాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. అలాగే శ్రీవిద్యోపాసనలో సమయాచారం, కులాచారం అనే రెండు ప్రధాన సాధనా సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. సమయాచారం ప్రధానంగా అంతర్ముఖ ధ్యానం, అంతర్యాగం, ఆత్మచైతన్యాన్ని పరాశక్తిగా ఉపాసించడం వంటి సాధనలకు ప్రాధాన్యమిస్తే, కులాచారం శాక్తతంత్ర సంప్రదాయంలోని ప్రత్యేకమైన మంత్ర, యంత్ర, బాహ్యపూజా విధానాలతో పాటు అంతర్గత యోగసాధనలను కూడా కలిగి ఉంటుంది. దీక్షితులు ఈ కృతిలో కులయోగిని, సమయాచార ప్రవర్తిని అనే రెండు విశేషణాలను ఉపయోగించడం ద్వారా పరాశక్తి ఈ రెండు ఉపాసనా మార్గాలకు అధిష్ఠానదేవత అని సూచిస్తున్నారు.

ఈ కృతిలో ముత్తుస్వామి దీక్షితులు గాయత్రీదేవిని కేవలం ఒక దేవతామూర్తిగా కాకుండా, సమస్త సృష్టికి ఆధారమైన పరాశక్తిగా, పరబ్రహ్మస్వరూపిణిగా దర్శిస్తున్నారు. సంధ్య, సావిత్రి, గాయత్రి, సరస్వతి అనే నామాలు ఒకే చైతన్యశక్తికి చెందిన వివిధ తత్త్వాలను సూచిస్తున్నాయి. సంధ్య కాలసంధులలో చైతన్యాన్ని పరమాత్మవైపు మళ్లించే ఉపాసనను సూచిస్తే, సావిత్రి సృష్టిని ప్రేరేపించే దివ్యశక్తిని, గాయత్రి బుద్ధిని సన్మార్గంలో నడిపించే జ్ఞానప్రకాశాన్ని, సరస్వతి విద్యా వాక్శక్తులను సూచిస్తాయి. గుప్తతర మార్గ కులయోగిని అనే విశేషణం శ్రీవిద్యోపాసనలోని సూక్ష్మమైన, రహస్యమైన సాధనామార్గాన్ని సూచిస్తుంది. ఇక్కడ కులం అనేది సాధారణ సామాజిక అర్థంలో కాకుండా, శాక్తతంత్ర సంప్రదాయంలోని ప్రత్యేకమైన తత్త్వార్థంలో ఉపయోగించబడింది. సకార రూపిణి అనే నామం శ్రీవిద్యా మంత్రాక్షర సంప్రదాయంతో సంబంధం కలిగి ఉంది. సప్తస్వర మాతృకా రూపిణి అనే విశేషణం ద్వారా సంగీతానికి మూలమైన నాదశక్తి కూడా పరాశక్తి స్వరూపమేనని దీక్షితులు తెలియజేస్తున్నారు. సత్యసంకల్ప తమోపహారిణి అనే నామంలో తమస్సు అంటే కేవలం బాహ్యచీకటి కాదు; జీవుని నిజస్వరూపాన్ని మరుగుపరచే అవిద్య. అమ్మవారి అనుగ్రహం వల్ల ఆ అజ్ఞానం తొలగి ఆత్మజ్ఞానం కలుగుతుందని భావం. తత్ పద లక్ష్యార్థ రూపిణి అనే విశేషణం ఈ కృతిలో అత్యంత గంభీరమైన వేదాంతతత్త్వాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. 'తత్త్వమసి' మహావాక్యంలోని 'తత్' పదం లక్ష్యార్థంగా సూచించే నిరుపాధిక పరబ్రహ్మమే దేవి యొక్క పరమస్వరూపమని అద్వైతదృష్టితో తెలియజేస్తుంది. సమయాచార ప్రవర్తిని అనే నామం బాహ్యపూజకంటే అంతర్ముఖ ధ్యానానికి, చైతన్యస్వరూపమైన దేవిని తన హృదయంలోనే దర్శించడానికి ప్రాధాన్యమిచ్చే శ్రీవిద్యా సాధనను సూచిస్తుంది. కులాచారం, సమయాచారం అనే మార్గాలు ఆచరణలో వేర్వేరుగా కనిపించినప్పటికీ, వాటి పరమలక్ష్యం పరాశక్తి తత్త్వాన్ని అనుభవించడమే. ఈ విధంగా పురాణగాథలు, భక్తి, మంత్రోపాసన, నాదోపాసన, శ్రీవిద్య, అద్వైతవేదాంతం అనే విభిన్న ఆధ్యాత్మిక అంశాలను ఒకే కృతిలో సమన్వయపరచిన దీక్షితులు, గాయత్రీ ఉపాసన యొక్క పరమలక్ష్యం కేవలం లౌకిక వరాలను పొందడం కాదని, అజ్ఞానాన్ని తొలగించుకుని తనలోనే ప్రకాశిస్తున్న పరబ్రహ్మచైతన్యాన్ని అనుభవించడం అని తెలియజేస్తున్నారు.

దేవక్రియ రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి కృతిని శంకర్ నంబూద్రి ఆలపించారు.