వేదకాలం నుంచే సరస్వతీ ఆరాధనకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. ఋగ్వేదంలో సరస్వతిని పవిత్రమైన ఆలోచనలను ప్రేరేపించే దేవతగా, సత్యవాక్కును వెలిగించే శక్తిగా, బుద్ధిని ప్రకాశింపజేసే దివ్యచైతన్యంగా స్తుతించారు. మనిషికి ఆలోచించగల సామర్థ్యం ఉండటం ఒక వరమైతే, ఆ ఆలోచనలను సన్మార్గంలో నడిపించే వివేకం అంతకంటే గొప్ప వరం. చదువు ద్వారా విషయపరిజ్ఞానం లభిస్తుంది. అనుభవం ద్వారా అవగాహన పెరుగుతుంది. కానీ ఏది శాశ్వతం, ఏది అశాశ్వతం, ఏది ధర్మం, ఏది అధర్మం అని గుర్తించే వివేచనాశక్తి ఆధ్యాత్మిక విద్య ద్వారా వికసిస్తుంది. ఈ వివేకాన్ని ప్రసాదించే తల్లిగా సరస్వతిని ఆరాధిస్తారు. అందుకే ఆమెను వాగ్దేవి, భారతీ, శారద, వాగీశ్వరి, బ్రహ్మవిద్యాస్వరూపిణి వంటి నామాలతో స్తుతిస్తారు.
దేవీమాహాత్మ్యంలో మహాకాళి, మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతి అనే మూడు ప్రధాన శక్తిస్వరూపాల ద్వారా జగన్మాత మహిమ వివరించబడింది. మహాకాళి అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించే మహాశక్తికి, మహాలక్ష్మి ధర్మస్థాపనకు అవసరమైన క్రియాశక్తికి, మహాసరస్వతి సత్యాన్ని గ్రహింపజేసే జ్ఞానశక్తికి ప్రతీకలుగా భావించవచ్చు. దేవీమాహాత్మ్యంలోని ఉత్తమ చరిత్రలో శుంభనిశుంభాది రాక్షసులను సంహరించే దేవీ మహిమ వర్ణించబడింది. ఈ కథకు ఆధ్యాత్మికంగా కూడా అర్థం ఉంది. శుంభనిశుంభులు అహంకారానికి, మమకారానికి ప్రతీకలుగా భావిస్తే, వారి సంహారం మనస్సులోని దుర్గుణాలను అధిగమించడాన్ని సూచిస్తుంది. మనిషిలో జ్ఞానం పెరిగినప్పటికీ అహంకారం తొలగకపోతే ఆ విద్య పరిపూర్ణతను పొందదు. నిజమైన సరస్వతీ అనుగ్రహం వినయాన్ని, నిర్మలమైన మనస్సును, సమదృష్టిని కలిగిస్తుంది. దేవీమాహాత్మ్యంలో సమస్త విద్యలూ పరాశక్తి యొక్క విభిన్న వ్యక్తీకరణలేనని చెప్పడం ఈ భావానికి మరింత బలాన్ని ఇస్తుంది.
శరన్నవరాత్రులలో మూలా నక్షత్రానికి ప్రత్యేకమైన సంప్రదాయ ప్రాధాన్యం ఉంది. తెలుగు ప్రాంతాలలో ఈ నక్షత్రాన్ని సరస్వతీ ఆరాధనకు అత్యంత పవిత్రంగా భావిస్తారు. విజయవాడ ఆలయ సంప్రదాయంలో దీనిని అమ్మవారి జన్మనక్షత్రంగా కూడా వ్యవహరిస్తారు. నవరాత్రులలో మూలా నక్షత్రాన సరస్వతీ ఆవాహన చేయడం, తదుపరి రోజులలో విశేష పూజలు నిర్వహించడం అనేక ప్రాంతాలలో కొనసాగుతున్న ఆచారం. 'మూలం' అంటే వేరు లేదా ఆధారం. ఈ పదార్థాన్ని ఆధ్యాత్మికంగా అన్వయించుకుంటే, సమస్త విద్యలకు మూలమైన పరాశక్తిని ఆశ్రయించి, మన ఉనికికి ఆధారమైన పరమసత్యాన్ని తెలుసుకోవాలనే సందేశం ఇందులో కనిపిస్తుంది. జ్ఞానానికి మూలం ఏమిటి? ఆలోచనలకు ఆధారమైన చైతన్యం ఏది? అనే ప్రశ్నల వైపు మనస్సును మళ్లించడమే సరస్వతీ ఉపాసనలోని లోతైన అంతరార్థం.
సరస్వతీ దేవి రూపంలోని ప్రతి అంశం ఒక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందిస్తుంది. ఆమె ధరించే తెల్లని వస్త్రాలు మనస్సులోని స్వచ్ఛతకు, సాత్త్విక స్వభావానికి సూచికలు. వీణానాదం మన ఆలోచనలు, మాటలు, చేతలు సమన్వయంతో ఉండాలని బోధిస్తుంది. వీణ తీగలను తగిన విధంగా సవరించినప్పుడే మధురమైన సంగీతం వెలువడినట్లుగా, మనస్సును నియంత్రించి, ఇంద్రియాలను క్రమబద్ధీకరించినప్పుడే జీవితంలో శాంతి ఏర్పడుతుంది. ఆమె చేతిలోని పుస్తకం విద్యకు, జపమాల నిరంతర సాధనకు, ధ్యానానికి ప్రతీకలు. సరస్వతీ వాహనమైన హంసకు పాలు, నీటిని వేరు చేసే శక్తి ఉందనే సంప్రదాయ భావన ద్వారా మంచి చెడులను, సత్యాసత్యాలను గుర్తించే వివేకాన్ని సూచిస్తారు. ఆమె ఆసీనురాలైన శ్వేతపద్మం లోకంలో జీవిస్తున్నప్పటికీ లోకంలోని దోషాలకు అతీతంగా ఉండగల నిర్మలత్వానికి సంకేతం.
సరస్వతిని వాగ్దేవిగా ఆరాధించడంలో కూడా లోతైన ఆధ్యాత్మికత ఉంది. మాట అనేది కేవలం భావాలను తెలియజేసే సాధనం కాదు. అది మనిషి అంతరంగానికి ప్రతిబింబం. ఒక మంచి మాట బాధలో ఉన్నవారికి ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది. ఒక చెడ్డ మాట జీవితాంతం మరచిపోలేని గాయాన్ని కలిగించవచ్చు. అందువల్ల సరస్వతీ ఉపాసన చేసేవారు సత్యాన్ని, హితాన్ని, మృదుత్వాన్ని తమ వాక్కులో నిలుపుకోవాలి. సంగీతం, సాహిత్యం, నాట్యం, చిత్రకళ వంటి కళలన్నీ అమ్మవారి ఆరాధనకు మార్గాలే. కళ ద్వారా మనస్సు సున్నితంగా మారడం, ఇతరుల భావాలను అర్థం చేసుకోవడం, సౌందర్యంలో దైవత్వాన్ని దర్శించడం కూడా సరస్వతీ అనుగ్రహానికి వ్యక్తీకరణలుగా భావించవచ్చు.
మన సంప్రదాయంలో విద్యను అపరావిద్య, పరావిద్య అనే రెండు కోణాలలో వివరిస్తారు. ప్రపంచంలోని విషయాలను తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడేది అపరావిద్య. అక్షరమైన పరబ్రహ్మతత్త్వాన్ని తెలుసుకోవడానికి దారితీసేది పరావిద్య. ఈ రెండింటికీ జీవితంలో స్థానం ఉంది. భౌతిక విద్య మనిషికి జీవనోపాధిని, సామర్థ్యాన్ని అందిస్తే, ఆధ్యాత్మిక విద్య ఆ సామర్థ్యాన్ని సద్వినియోగం చేసుకునే దిశను చూపిస్తుంది. సరస్వతీ దేవిని పరాశక్తి స్వరూపంగా ఆరాధించడంలో ఈ రెండింటి సమన్వయం కనిపిస్తుంది. విద్య ద్వారా సంపాదించిన ప్రతిభను స్వార్థానికి కాకుండా లోకహితానికి ఉపయోగించడం, నేర్చుకున్నదానిని ఇతరులతో పంచుకోవడం, గురువులను గౌరవించడం, జీవితాంతం విద్యార్థిగా ఉండగల వినయాన్ని పెంపొందించుకోవడం సరస్వతీ ఆరాధనకు నిజమైన సార్థకతను ఇస్తాయి.
మూలా నక్షత్రం రోజున సరస్వతీ దేవి ఎదుట పుస్తకాలు, సంగీత వాద్యాలు, విద్యాసాధనాలు ఉంచి పూజించడం వెనుక ఉన్న భావం కూడా ఇదే. విద్యను కేవలం సంపాదించవలసిన వస్తువుగా కాకుండా పవిత్రమైన సంపదగా గౌరవించడం ఈ ఆచారం ఉద్దేశం. చిన్నారులకు అక్షరాభ్యాసం చేయించడం, విద్యార్థులు తమ చదువులను భక్తితో ప్రారంభించడం, ఉపాధ్యాయులు విద్యాదానాన్ని పవిత్రమైన బాధ్యతగా భావించడం, కళాకారులు తమ ప్రతిభను దైవార్పణ చేయడం ఈ రోజున విశేషమైన ఆధ్యాత్మిక విలువను కలిగి ఉంటాయి. మనస్సును ప్రశాంతంగా ఉంచుకుని సరస్వతీ స్తోత్రాలను పఠించడం, కొంతసేపు మౌనంగా ధ్యానించడం, నిత్యజీవితంలో ఒక మంచి అలవాటును ప్రారంభించడం ద్వారా ఈ ఆరాధనను ఆచరణలోకి తీసుకురావచ్చు.
విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రిపై మహిషాసురమర్దినిగా దుష్టశక్తులను సంహరించే కనకదుర్గమ్మ, మూలా నక్షత్రం రోజున సరస్వతీ స్వరూపంలో దర్శనమివ్వడం ఒక విశిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందిస్తుంది. బాహ్యప్రపంచంలోని దుష్టత్వాన్ని జయించడానికి శక్తి అవసరమైనట్లే, అంతరంగంలోని అజ్ఞానాన్ని జయించడానికి జ్ఞానం అవసరం. రెండింటికీ మూలమైనది ఒకే ఆదిపరాశక్తి. అందువల్ల ఈ రోజు అమ్మవారిని దర్శించుకునే భక్తుడు కేవలం విద్యలో విజయాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఆ విద్యను సద్వినియోగం చేసుకునే బుద్ధిని, అహంకారాన్ని తొలగించే వినయాన్ని, ధర్మాన్ని అనుసరించే దృఢత్వాన్ని, సమస్త జీవుల పట్ల కరుణను ప్రసాదించమని ప్రార్థించాలి. మనిషి బుద్ధిలో వివేకం, వాక్కులో సత్యం, హృదయంలో దయ, ఆచరణలో ధర్మం నిలిచినప్పుడు సరస్వతీ ఆరాధన తన సంపూర్ణమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాన్ని నెరవేర్చినట్లవుతుంది.
కామెంట్‌లు లేవు:
కామెంట్‌ను పోస్ట్ చేయండి