పండరిపూర్ తీర్థయాత్ర రెండవ భాగం: ఇతర మందిరాలు

పండరిపూర్‌లో విఠల రుక్మిణి దేవస్థానంలో స్వామి, అమ్మవారి దర్శనం తరువాత మేము చంద్రభాగా నది ఒడ్డున ఉన్న విష్ణుపద్ దేవాలయానికి వెళ్లాము. 

పండరీపురంలోని విష్ణుపాద మందిరం చంద్రభాగా–భీమా నది ప్రవాహంలో, గోపాలపురం సమీపంలో ఉన్న విశిష్టమైన పుణ్యస్థలం. “విష్ణుపాదం” అంటే శ్రీమహావిష్ణువు పాదముద్ర అని అర్థం. రాతితో నిర్మించిన ఈ ఆలయం తెరిచిన మండపంలా ఉండి, పదహారు రాతి స్తంభాలపై పైకప్పు నిలిచి ఉంటుంది. ఇక్కడి రాతిపై శ్రీకృష్ణుని పాదముద్రలుగా భావించే గుర్తులతో పాటు గోవు పాదముద్ర కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక పాదముద్రలో శ్రీకృష్ణుడు ఒక కాలిపై నిలిచి మరొక కాలును అడ్డంగా ఉంచిన భంగిమను సూచించే రూపం కనిపించడం విశేషం. వర్షాకాలంలో నదిలో నీరు పెరిగినప్పుడు ఆలయం చుట్టూ నీరు చేరి, కొన్నిసార్లు ఆలయంలోకి కూడా నీరు వస్తుంది. పండరీపురంలోని ముఖ్యమైన తీర్థాలలో విష్ణుపాద తీర్థం ఒకటిగా భావిస్తారు. విఠోబా దర్శనంతో పాటు గోపాలపురం, విష్ణుపాదాన్ని దర్శించడం పండరీపుర యాత్రలో ముఖ్యమైన భాగంగా భక్తులు భావిస్తారు.

పండరీపురానికి సుమారు రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న గోపాలపురం శ్రీకృష్ణునితో ముడిపడిన పవిత్ర ప్రదేశం. ఇక్కడ గోపాలకృష్ణుని ఆలయం ఉంది. పండరీపురంలో విఠోబాను శ్రీకృష్ణుని స్వరూపంగా ఆరాధించే సంప్రదాయానికి గోపాలపురం ఒక అందమైన కొనసాగింపుగా కనిపిస్తుంది. “గోపాలుడు”గా గోవులను కాచే బాలకృష్ణుని లీలలను గుర్తుచేసే ప్రదేశంగా దీనికి ప్రత్యేకమైన భక్తి ప్రాధాన్యం ఉంది. పండరీపుర ప్రధాన విఠ్ఠల ఆలయాన్ని దర్శించిన భక్తులు గోపాలపురానికి వచ్చి గోపాలకృష్ణుని దర్శించడం ఒక సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది. సమీపంలోనే విష్ణుపాద మందిరం ఉండటంతో ఈ ప్రాంతమంతా కృష్ణభక్తితో ముడిపడిన పవిత్ర క్షేత్రంగా అనిపిస్తుంది. ప్రధాన విఠ్ఠల ఆలయంలోని భారీ జనసందోహానికి భిన్నంగా గోపాలపురం ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో శ్రీకృష్ణుని స్మరించుకునే ప్రదేశంగా ఉంటుంది. ఇక్కడే సక్కుబాయి వంటశాల కూడా ఉంది. 

చంద్రభాగా నది ఒడ్డున ఉన్న పుండలీక మందిరం పండరీపుర క్షేత్ర చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన స్థలాలలో ఒకటి. పండరీపురంలోని విఠోబా సంప్రదాయం భక్త పుండలీకుని కథతో విడదీయరానంతగా ముడిపడి ఉంది. తల్లిదండ్రులకు అత్యంత భక్తితో సేవ చేస్తున్న పుండలీకుని చూడటానికి శ్రీకృష్ణుడు వచ్చినప్పుడు, తన సేవను మధ్యలో ఆపకుండా దేవుడు నిలబడేందుకు ఒక ఇటుకను ఆయనవైపు జరిపాడని ప్రసిద్ధ కథ. పుండలీకుని మాతాపితృ సేవకు మెచ్చిన శ్రీకృష్ణుడు ఆ ఇటుకపై నిలిచి భక్తులకు దర్శనం ఇస్తూ విఠోబాగా పండరీపురంలో స్థిరపడ్డాడని భక్తుల విశ్వాసం. అందువల్ల విఠ్ఠలుని దర్శించడానికి వచ్చే వార్కరీ సంప్రదాయ భక్తులకు పుండలీకునికి నమస్కరించడం ఎంతో ముఖ్యమైనది. చంద్రభాగా ఒడ్డున ఉన్న ఈ చిన్న ఆలయం గొప్ప నిర్మాణ వైభవం కంటే పండరీపుర భక్తి సంప్రదాయానికి మూలమైన పుండలీకుని కథను గుర్తుచేసే పవిత్ర స్థలంగా ఎక్కువ ప్రాధాన్యం పొందింది.

పండరీపురంలోని సంత్ కైకాడి మహారాజ్ మఠం సాధారణ మఠం లేదా ఆలయం కంటే భిన్నమైన అనుభూతిని కలిగించే ప్రదేశం. పట్టణానికి ఉత్తర భాగంలో ఉన్న ఈ మఠంలో భారతీయ పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, దేవతలు, మహర్షులు, సంతులు, భక్తుల జీవితాలకు సంబంధించిన అనేక దృశ్యాలను విగ్రహాల రూపంలో ఏర్పాటు చేశారు. అందువల్ల ఇది ఒక ఆధ్యాత్మిక విగ్రహ ప్రదర్శనశాల లేదా పురాణ మ్యూజియంలా అనిపిస్తుంది. వివిధ విభాగాల గుండా నడుస్తూ అనేక దేవతా రూపాలు, పురాణ సంఘటనలు, సంతుల జీవిత విశేషాలను చూడవచ్చు. ముఖ్యంగా పిల్లలకు పురాణ కథలు, భక్తుల చరిత్రను దృశ్యరూపంలో పరిచయం చేయడానికి ఇది ఆసక్తికరమైన ప్రదేశం. మొత్తం మఠాన్ని నిదానంగా చూడటానికి రెండు గంటల వరకు పట్టవచ్చు. పండరీపురంలో విఠ్ఠల–రుక్మిణి ఆలయ దర్శనంతో పాటు కొంత ఎక్కువ సమయం ఉన్నవారు చూడదగిన ప్రత్యేకమైన ప్రదేశాలలో కైకాడి మహారాజ్ మఠం ఒకటి.

పండరీపురంలోని తాక్‌పీఠే విఠోబా మందిరం చిన్నదైనా ఎంతో అందమైన భక్తి కథను తనలో దాచుకున్న ఆలయం. “తాక్” అంటే మజ్జిగ; వేయించిన ధాన్యాన్ని పొడి చేసి మజ్జిగతో కలిపి తయారుచేసే సాధారణ ఆహారాన్ని భక్తితో విఠోబాకు సమర్పించడంతో ఈ స్వామికి “తాక్‌పీఠే విఠోబా” అనే పేరు వచ్చిందని సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఒక సాధారణ భక్తురాలు ఎంతో ప్రేమతో సమర్పించిన ఈ నిరాడంబరమైన నైవేద్యాన్ని విఠోబా స్వయంగా స్వీకరించాడనే కథ ఈ ఆలయానికి మూలం. ఇక్కడి విఠోబా విగ్రహం ప్రధాన పండరీపుర విఠ్ఠలుని రూపాన్ని ఎంతో దగ్గరగా పోలి ఉంటుంది. ఆలయం దగడి, చెక్క నిర్మాణాలతో కూడిన పాత వాడా తరహాలో ఉండి, లోపల విఠోబాతో పాటు సంత్ రమాబాయి, మారుతి, గణపతి, జ్ఞానేశ్వర్, నృసింహుడు, దత్తాత్రేయుడు మొదలైన రూపాలను కూడా దర్శించవచ్చు. గొప్ప నైవేద్యాల కంటే ప్రేమతో సమర్పించిన సాధారణ ఆహారమే భగవంతునికి ప్రీతికరమనే వార్కరీ భక్తి భావాన్ని ఈ చిన్న ఆలయం ఎంతో చక్కగా తెలియజేస్తుంది.

ఇవి చూసుకునే సరికి మాకు దాదాపు 2.5 గంటల సమయం పట్టింది. ఆ తరువాత మేము స్పెషల్ గోల్డెన్ టీ అనే బ్రాహ్మణ రెస్టారెంట్లో ఫలహారం చేసి ఝరణికి బయలుదేరాము.