విజయదశమి – శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ దేవి ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యం

దేవీ శరన్నవరాత్రులలో విజయదశమి అత్యంత మంగళకరమైన పర్వదినం. తొమ్మిది రోజులపాటు ఆదిపరాశక్తిని వివిధ రూపాలలో ఆరాధించిన భక్తులకు పదవ రోజున ఆ జగన్మాత శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ దేవిగా దర్శనమిస్తుంది. విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రిపై కొలువై ఉన్న శ్రీ కనకదుర్గమ్మ విజయదశమినాడు రాజరాజేశ్వరీ అలంకారంలో భక్తులను అనుగ్రహిస్తుంది. నవరాత్రులలో అమ్మవారి వివిధ అలంకారాలు దైవశక్తిలోని విభిన్న తత్త్వాలను తెలియజేస్తే, రాజరాజేశ్వరీ రూపం వాటన్నింటినీ తనలో ఇముడ్చుకున్న పరిపూర్ణమైన పరాశక్తి స్వరూపాన్ని వెల్లడిస్తుంది. మహిషాసురమర్దినిగా అధర్మాన్ని సంహరించిన జగన్మాత, రాజరాజేశ్వరిగా సమస్త జగత్తును ప్రేమతో, కరుణతో, ధర్మంతో పరిపాలించే విశ్వజననిగా దర్శనమిస్తుంది. అందువల్ల విజయదశమి కేవలం దుష్టశక్తులపై సాధించిన విజయానికి సంబంధించిన పండుగ మాత్రమే కాదు. అజ్ఞానంపై జ్ఞానం, అహంకారంపై వినయం, అసత్యంపై సత్యం, అశాంతిపై ఆత్మశాంతి సాధించిన విజయానికి ప్రతీక.

రాజరాజేశ్వరి అనే నామంలోనే గొప్ప ఆధ్యాత్మిక తత్త్వం దాగి ఉంది. రాజులకు రాజు రాజరాజు అయితే, అటువంటి సమస్త పాలకులకూ అధిష్ఠానదేవత రాజరాజేశ్వరి. ఈ నామం భౌతికమైన రాజ్యాధికారాన్ని మాత్రమే సూచించదు. సృష్టిలోని సమస్త శక్తులను నియంత్రించే పరమేశ్వరీ తత్త్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. బ్రహ్మ సృష్టికార్యాన్ని, విష్ణువు స్థితికార్యాన్ని, రుద్రుడు సంహారకార్యాన్ని నిర్వహిస్తున్నప్పటికీ, ఆ కార్యాలకు ఆధారమైన మూలశక్తి పరాశక్తియేనని శ్రీవిద్యా సంప్రదాయం వివరిస్తుంది. అందువల్ల రాజరాజేశ్వరి సమస్త దేవతలకూ మూలమైన జగదీశ్వరి. ఆమె ఆరాధన ద్వారా భక్తుడు సృష్టిలో కనిపించే అనేక రూపాల వెనుక ఉన్న ఏకమైన దైవచైతన్యాన్ని గుర్తించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.

శ్రీలలితా సహస్రనామంలో అమ్మవారిని శ్రీమాతా, శ్రీమహారాజ్ఞీ, శ్రీమత్సింహాసనేశ్వరీ అని స్తుతిస్తారు. ఈ మూడు నామాలు రాజరాజేశ్వరీ తత్త్వాన్ని ఎంతో సుందరంగా వివరిస్తాయి. శ్రీమాతా అంటే సమస్త జగత్తుకూ తల్లి. శ్రీమహారాజ్ఞీ అంటే సర్వలోకాలను పరిపాలించే మహారాణి. శ్రీమత్సింహాసనేశ్వరీ అంటే దివ్యమైన సింహాసనంపై అధిష్ఠించి సమస్త విశ్వవ్యవస్థకు ఆధారంగా నిలిచే పరమేశ్వరి. ఇక్కడ మాతృత్వం, సార్వభౌమత్వం, దైవాధిపత్యం ఒకే రూపంలో వ్యక్తమవుతాయి. అమ్మవారి పరిపాలనలో భయం కంటే కరుణ, శిక్ష కంటే ధర్మరక్షణ, అధికారం కంటే లోకక్షేమం ప్రధానమైనవి. ఈ భావన ద్వారా నిజమైన నాయకత్వం ఇతరులపై ఆధిపత్యం చెలాయించడంలో కాకుండా, వారి శ్రేయస్సును కాపాడడంలో ఉందనే గొప్ప సందేశం లభిస్తుంది.

శ్రీవిద్యా ఉపాసనలో రాజరాజేశ్వరిని లలితా త్రిపురసుందరీ స్వరూపంగా ఆరాధిస్తారు. త్రిపురసుందరి అనే నామాన్ని మూడు పురాలకు అధిష్ఠానదేవతగా, స్థూల, సూక్ష్మ, కారణ స్థితులకు అతీతమైన పరమచైతన్యంగా వ్యాఖ్యానిస్తారు. జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి అనే మూడు అవస్థలలోనూ సాక్షిగా ప్రకాశించే చైతన్యమే పరాశక్తి అని శాక్తాద్వైత సంప్రదాయం బోధిస్తుంది. మనిషి సాధారణంగా శరీరాన్ని, మనస్సును, ఆలోచనలను తన నిజస్వరూపంగా భావిస్తాడు. కానీ వీటన్నింటినీ తెలుసుకుంటున్న అంతరంగ చైతన్యాన్ని గుర్తించడమే ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ఉన్నతమైన లక్ష్యం. రాజరాజేశ్వరీ ఉపాసన సాధకుని ఈ అంతర్ముఖ ప్రయాణానికి ప్రేరేపిస్తుంది.

రాజరాజేశ్వరీ దేవిని సాధారణంగా చతుర్భుజాలతో, పాశం, అంకుశం, ఇక్షుధనుస్సు, పంచపుష్పబాణాలను ధరించిన సౌమ్యమంగళ స్వరూపిణిగా ధ్యానిస్తారు. ఈ ఆయుధాల వెనుక లోతైన ఆధ్యాత్మిక అర్థాలు ఉన్నాయి. పాశం జీవుని బంధించే రాగాన్ని, అనుబంధాలను సూచిస్తుంది. అంకుశం అహంకారాన్ని నియంత్రించే దైవశక్తికి ప్రతీక. చెరకువిల్లు మనస్సును, ఐదు పుష్పబాణాలు శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, గంధం అనే ఐదు తన్మాత్రలను సూచిస్తాయి. ఈ ప్రతీకల ద్వారా మనస్సు, ఇంద్రియాలు, కోరికలు అన్నీ పరాశక్తి అధీనంలో ఉన్నాయని తెలియజేస్తారు. సాధకుడు తన ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకుని, కోరికలను ధర్మమార్గంలో నడిపించి, అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టినప్పుడు అమ్మవారి అనుగ్రహాన్ని అనుభవించగలుగుతాడు.

శ్రీచక్రారాధనలో రాజరాజేశ్వరీ దేవి బిందుస్థానంలో విరాజిల్లే పరదేవత. శ్రీచక్రంలోని నవావరణాలు సాధకుని బాహ్యప్రపంచం నుంచి అంతరంగంలోని పరమచైతన్యం వైపు నడిపించే ఆధ్యాత్మిక మార్గానికి ప్రతీకలుగా భావించబడతాయి. ఆవరణాలను అధిగమిస్తూ బిందుస్థానాన్ని చేరుకోవడం అంటే మనస్సులోని భేదభావాలను, అహంకారాన్ని, అజ్ఞానాన్ని క్రమంగా తొలగించుకుని పరమాత్మతో ఏకత్వాన్ని అనుభవించడం. ఈ దృష్టిలో రాజరాజేశ్వరీ ఆరాధన కేవలం బాహ్యపూజ కాదు. మనస్సును పవిత్రం చేసుకుని, అంతరంగంలో ఉన్న దైవచైతన్యాన్ని గుర్తించే సాధన. ఆమెను చిదానందస్వరూపిణిగా భావించడం వెనుక కూడా ఇదే అంతరార్థం ఉంది.

శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ దేవి రూపంలో శివశక్తుల అభేదతత్త్వానికి కూడా విశేషమైన ప్రాధాన్యం ఉంది. శివుడు శుద్ధచైతన్యానికి ప్రతీక అయితే, శక్తి ఆ చైతన్యం యొక్క క్రియాశీల స్వరూపం. శక్తి లేని శివుడు కార్యరహితుడని శాక్తాగమాలు వివరిస్తాయి. ఈ రెండింటినీ వేర్వేరు దైవాలుగా కాకుండా ఒకే పరతత్త్వంలోని అవిభాజ్యమైన అంశాలుగా దర్శించడం శ్రీవిద్యా సంప్రదాయంలోని ప్రధానమైన భావన. రాజరాజేశ్వరి ఈ శివశక్త్యైక్యానికి ప్రతిరూపం. ఆమెను ఆరాధించడం ద్వారా జ్ఞానం, క్రియ, సంకల్పం అనే శక్తుల మధ్య సమన్వయాన్ని సాధించాలనే బోధ లభిస్తుంది.

ఇంద్రకీలాద్రి క్షేత్రంలో ఈ తత్త్వానికి ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది. అక్కడ కనకదుర్గమ్మతో పాటు మల్లేశ్వరస్వామి కొలువై ఉండటం శివశక్తుల అవినాభావ సంబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది. కృష్ణానదీ తీరాన ఉన్న ఈ పవిత్రక్షేత్రంలో విజయదశమినాడు జరిగే పూజలు, ఉత్సవాలు, సంప్రదాయబద్ధమైన హంసవాహన తెప్పోత్సవం భక్తులలో విశేషమైన ఆధ్యాత్మిక ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. హంసను భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో వివేకానికి, పరమహంస స్థితికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. అందువల్ల ఈ ఉత్సవాన్ని జీవుడు వివేకంతో అజ్ఞానాన్ని అధిగమించి పరమాత్మ సాన్నిధ్యాన్ని పొందే ప్రయాణానికి సంకేతంగా కూడా దర్శించవచ్చు.

విజయదశమినాడు రాజరాజేశ్వరిని ఆరాధించడంలో మరొక ముఖ్యమైన అంతరార్థం ఉంది. తొమ్మిది రోజుల ఉపాసన ద్వారా సాధకుడు తనలోని దుర్గుణాలను తగ్గించుకుని, సద్గుణాలను పెంపొందించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. పదవ రోజున రాజరాజేశ్వరీ దర్శనం ఆ సాధన ద్వారా పొందవలసిన అంతరంగ పరిపూర్ణతను సూచిస్తుంది. మనస్సుపై నియంత్రణ, ఇంద్రియాలపై ఆధిపత్యం, కోరికలపై వివేకం, సర్వజీవుల పట్ల కరుణ అలవడినప్పుడు మానవుడు తన జీవితానికి నిజమైన అధిపతి అవుతాడు. బాహ్యప్రపంచాన్ని జయించడం కంటే తన మనస్సును జయించడం గొప్ప విజయమనే సందేశం ఈ రూపంలో అంతర్లీనంగా ఉంది.

రాజరాజేశ్వరీ దేవి అనుగ్రహాన్ని కోరే భక్తుడు కేవలం ఐశ్వర్యం, అధికారం, భౌతిక విజయాలను మాత్రమే ఆశించకుండా, వాటిని ధర్మబద్ధంగా వినియోగించే బుద్ధిని ప్రసాదించమని ప్రార్థించాలి. సంపదకు దానగుణం, అధికారానికి న్యాయం, జ్ఞానానికి వినయం, శక్తికి కరుణ తోడైనప్పుడే జీవితం సార్థకమవుతుంది. ఈ గుణాలన్నింటినీ సమన్వయపరిచే పరిపూర్ణమైన దైవస్వరూపమే రాజరాజేశ్వరి. ఆమె మాతృత్వం భక్తునికి ప్రేమను, ఆమె సార్వభౌమత్వం ధర్మనిష్ఠను, ఆమె చిదానందస్వరూపం ఆత్మజ్ఞానాన్ని బోధిస్తాయి.

ఈ విధంగా విజయదశమినాడు శ్రీ కనకదుర్గమ్మ రాజరాజేశ్వరీ అలంకారంలో దర్శనమివ్వడం నవరాత్రి ఆరాధనకు ఆధ్యాత్మిక పరిపూర్ణతను ప్రసాదిస్తుంది. మహిషాసురమర్దినీ రూపంలో అధర్మాన్ని నిర్మూలించిన పరాశక్తి, రాజరాజేశ్వరీ రూపంలో ధర్మం, శాంతి, జ్ఞానం, ఆనందం నిండిన దైవపరిపాలనను ప్రకటిస్తుంది. భక్తుని హృదయం అహంకారరహితమై, ప్రేమకు, వివేకానికి, కరుణకు నిలయమైనప్పుడు అదే అమ్మవారి దివ్యసింహాసనంగా మారుతుంది. మనస్సులోని అజ్ఞానాన్ని జయించి, సర్వజీవులలో పరాశక్తిని దర్శిస్తూ, ధర్మబద్ధంగా జీవించడమే నిజమైన విజయదశమి. ఈ అంతరంగ విజయాన్ని సాధించడానికి అవసరమైన జ్ఞానాన్ని, శక్తిని, అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించే పరమకరుణామయి శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ దేవి.