భగవాన్ శ్రీధర స్వామి మహారాజ్ జీవిత చరిత్ర

శ్రీమత్ పరమహంస పరివ్రాజకాచార్య సద్గురు భగవాన్ శ్రీధర స్వామి మహారాజ్ జీవిత చరిత్ర

భారతీయ ఆధ్యాత్మిక చరిత్రలో శ్రీ సమర్థ రామదాసుల భక్తి సంప్రదాయాన్ని, దత్తాత్రేయ గురుతత్త్వాన్ని, అద్వైత వేదాంత జ్ఞానాన్ని సమన్వయపరచి ప్రజలకు అందించిన మహనీయులలో వరదపుర భగవాన్ శ్రీధర స్వామి మహారాజ్ విశిష్టమైన స్థానాన్ని పొందారు. కర్ణాటకలోని శివమొగ్గ జిల్లా సాగర సమీపంలోని వరదహళ్లి, వరదపురంగా ప్రసిద్ధి చెందిన పవిత్రక్షేత్రం, ఆయన తపస్సు, ఆధ్యాత్మిక సాధన, ధర్మప్రచార కార్యక్రమాలకు కేంద్రంగా నిలిచింది. శ్రీధర స్వామి జీవితం వైరాగ్యం, గురుభక్తి, నిస్వార్థ సేవ, నిరంతర సాధనలకు ఆదర్శం. శ్రీరామనామాన్ని ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి ఆధారంగా స్వీకరించిన ఆయన, కర్మ, ఉపాసన, ధ్యానం ద్వారా మనిషి ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందవచ్చని బోధించారు. సనాతన ధర్మం అంటే కేవలం ఆచారాల సమాహారం కాదని, సత్యం, కరుణ, శీలం, ఆత్మనిగ్రహం, లోకకల్యాణం వంటి శాశ్వతమైన విలువలతో కూడిన జీవనవిధానమని వివరించారు.

శ్రీధర స్వామి 1908 డిసెంబరు 7న, దత్తజయంతి పర్వదినాన, నేటి కర్ణాటకలోని కలబురగి ప్రాంతానికి చెందిన లాడ్ చించోళి గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు నారాయణరావు దేగ్లూర్కర్, కమలాబాయి. ఈ కుటుంబ పూర్వీకులు మహారాష్ట్రలోని దేగ్లూర్ ప్రాంతానికి చెందినవారు. దత్తాత్రేయస్వామిపై అపారమైన భక్తి కలిగిన తల్లిదండ్రులు గాణగాపురంలో ఉపాసన చేసిన తరువాత శ్రీధరుడు జన్మించాడని కుటుంబ సంప్రదాయం పేర్కొంటుంది. బాల్యంలోనే తండ్రిని కోల్పోయిన శ్రీధరుడు తల్లి సంరక్షణలో పెరిగారు. ఆయనకు చిన్నతనం నుంచే శ్రీరామనామంపై, ధ్యానంపై, ఏకాంతంపై ఆసక్తి ఉండేది. కొంతకాలం హైదరాబాద్‌లో విద్యాభ్యాసం చేశారు. తరువాత కుటుంబంలో సంభవించిన మరణాలు, ముఖ్యంగా సోదరుడు, తల్లి వియోగం ఆయనలో వైరాగ్యాన్ని మరింత బలపరిచాయి. బంధువుల వద్ద నివసిస్తూ గుల్బర్గా ప్రాంతంలో విద్యను కొనసాగించిన ఆయన 1923 ప్రాంతంలో పుణెకు వెళ్లారు. అక్కడ అనాథ విద్యార్థుల ఆశ్రమంలో నివసిస్తూ, మాధుకరీ ద్వారా లభించే ఆహారంతో జీవిస్తూ చదువుకున్నారు. విద్యతోపాటు ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాల అధ్యయనం, రామనామజపం, తత్త్వచింతనలో ఎక్కువ సమయం గడిపేవారు.

పుణెలో విద్యాభ్యాసం చేస్తున్న సమయంలో పల్నిట్కర్ గురూజీ అనే ఉపాధ్యాయుడు శ్రీధరుని ఆధ్యాత్మిక ప్రవృత్తిని గుర్తించి, మహారాష్ట్రలోని సతారా సమీపంలోని సజ్జనగడకు వెళ్లి శ్రీ సమర్థ రామదాసుల అనుగ్రహాన్ని పొందమని సూచించారు. సమర్థ రామదాసులు పదిహేడవ శతాబ్దంలో జీవించిన మహారాష్ట్ర మహనీయులు. శ్రీరామభక్తిని, ఆత్మజ్ఞానాన్ని, ధర్మరక్షణను, సమాజసేవను సమన్వయపరచిన ఆయన దాసబోధ, మనాచే శ్లోక వంటి రచనల ద్వారా ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శనం చేశారు. సజ్జనగడ ఆయన చివరి నివాసస్థలం, సమాధిక్షేత్రం. సమర్థ రామదాసులు భౌతికంగా జీవించిన కాలానికి దాదాపు రెండున్నర శతాబ్దాల తరువాత జన్మించిన శ్రీధర స్వామి, ఆయనను ప్రత్యక్షంగా కలుసుకోలేదు. అయినప్పటికీ సమర్థుల సమాధిని తమ గురుస్థానంగా భావించి, ఆయన బోధనలను జీవితాంతం ఆచరించారు. భక్తిసంప్రదాయంలో సమర్థ రామదాసులు శ్రీధర స్వామికి దివ్యదర్శనం ఇచ్చి మార్గనిర్దేశం చేసినట్లు వివరించబడుతుంది.

1927 విజయదశమి రోజున శ్రీధరుడు సజ్జనగడకు బయలుదేరారు. బయలుదేరే ముందు జీవితాంతం బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించడం, ధనాన్ని స్పృశించకుండా జీవించడం, ఏ సంస్థకూ అధిపతిగా ఉండాలనే ఆకాంక్ష పెట్టుకోకపోవడం, అవసరాలను కనిష్ఠస్థాయికి పరిమితం చేయడం, స్త్రీలందరినీ మాతృస్వరూపాలుగా గౌరవించడం, జీవితాన్ని లోకకల్యాణానికి అంకితం చేయడం వంటి సంకల్పాలు చేసుకున్నారు. సజ్జనగడ చేరుకున్న తరువాత సమర్థ రామదాసుల సమాధి సమీపంలో నిరంతర రామనామజపం, ధ్యానం, సేవ ప్రారంభించారు. అక్కడ సాధారణంగా యాత్రికులకు మూడు రోజులకంటే ఎక్కువ వసతి ఉండేది కాదు. అయితే శ్రీధరుని పట్టుదల, సేవాభావాన్ని గుర్తించిన నిర్వాహకులు ఆయనకు ఆశ్రమసేవలో పాల్గొనే అవకాశం కల్పించారు. ఆయన శుభ్రపరిచే పనులు, వంటశాల సేవ, యాత్రికులకు సహాయం, ఇతర నిత్యకార్యాలను అత్యంత వినయంతో నిర్వహించేవారు. సేవతోపాటు దీర్ఘకాల ధ్యానం, ఉపవాసం, గ్రంథాధ్యయనం కొనసాగించారు.

సజ్జనగడలో గడిపిన కాలం శ్రీధర స్వామి ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి పునాదిగా నిలిచింది. సమర్థ రామదాసుల దాసబోధలో వివరించిన వివేకం, వైరాగ్యం, భక్తి, ఆత్మవిచారణ, లోకసేవ అనే అంశాలను తన జీవితంలో ఆచరణలో పెట్టారు. సమర్థుల అనుగ్రహంతో ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని పొందినట్లు ఆయన జీవితచరిత్ర సంప్రదాయం వివరిస్తుంది. గురుసేవ అంటే కేవలం సమాధికి పూజలు చేయడం కాదని, గురువు బోధించిన విలువలను నిత్యజీవితంలో అమలు చేయడమని ఆయన జీవితం తెలియజేస్తుంది. 1930లో దాసనవమి సందర్భంగా సజ్జనగడ నుంచి దక్షిణ భారతదేశానికి పాదయాత్ర ప్రారంభించారు. గురువాజ్ఞగా భావించిన ధర్మప్రచారాన్ని తమ జీవితకర్తవ్యంగా స్వీకరించారు. తరువాతి కాలంలో సతారా, సజ్జనగడ ప్రాంతాలకు పలుమార్లు తిరిగి వచ్చి రామదాస సంప్రదాయానికి సంబంధించిన ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నారు. 1950లో సమర్థ రామదాసుల పవిత్రస్థలాల పరిరక్షణ, ధర్మప్రచారం కోసం ఏర్పడిన శ్రీ సమర్థ సేవామండలికి ఆయన ప్రేరణ, ఆశీస్సులు ముఖ్యమైన ఆధారంగా నిలిచాయి.

సజ్జనగడ నుంచి బయలుదేరిన శ్రీధర స్వామి గోకర్ణం, శిగేహళ్లి, బనవాసి, కొడచాద్రి, శృంగేరి వంటి కర్ణాటకలోని అనేక పవిత్రక్షేత్రాలను సందర్శించారు. ప్రధానంగా కాలినడకన ప్రయాణిస్తూ ఆలయాలు, మఠాలు, సాధువుల ఆశ్రమాలలో నివసించేవారు. భిక్షతో జీవిస్తూ రామనామజపం, ధ్యానం, వేదాంత ప్రవచనాలు నిర్వహించేవారు. శిగేహళ్లిలో నివసించిన శివానంద స్వామివారితో ఆయనకు విశేషమైన ఆధ్యాత్మిక అనుబంధం ఏర్పడింది. శివానంద స్వామి ఆయన సాధనానిష్ఠను గుర్తించి తమ ఆశ్రమంలో నివసించమని కోరారు. యోగసాధనకు సంబంధించిన కొన్ని విధానాలను శ్రీధర స్వామి అక్కడ అభ్యసించినట్లు జీవితచరిత్రలు వివరిస్తాయి. శివానంద స్వామి తమ ఆశ్రమ బాధ్యతలను ఆయనకు అప్పగించాలని భావించినప్పటికీ, సంస్థాధిపత్యాన్ని స్వీకరించకూడదనే తన సంకల్పం కారణంగా శ్రీధర స్వామి ఆ ప్రతిపాదనను అంగీకరించలేదు. అయితే శివానంద స్వామిపట్ల గౌరవాన్ని కొనసాగించారు. 1942 విజయదశమి రోజున శిగేహళ్లిలో సన్యాసాశ్రమాన్ని స్వీకరించి, శ్రీమత్ పరమహంస పరివ్రాజకాచార్య భగవాన్ శ్రీధర స్వామి మహారాజ్‌గా ప్రసిద్ధి చెందారు.

సన్యాసాశ్రమ స్వీకారం తరువాత శ్రీధర స్వామి దక్షిణ, ఉత్తర భారతదేశాలలో విస్తృతంగా పర్యటించారు. గోకర్ణం, శృంగేరి, ఉడుపి, ధర్మస్థల, కాశీ, ప్రయాగ, హరిద్వార్, ఋషికేశ్, ఉత్తరకాశీ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలు ఆయన ఆధ్యాత్మిక యాత్రలలో ముఖ్యమైనవి. మహారాష్ట్రలోని సతారా, సజ్జనగడ, పుణె ప్రాంతాలతో ఆయన అనుబంధం జీవితాంతం కొనసాగింది. సతారా ప్రాంతంలో సమర్థ రామదాసుల సంప్రదాయానికి చెందిన భక్తులతో సత్సంగాలు నిర్వహించి, రామనామజపం, దాసబోధ అధ్యయనం, ధర్మాచరణకు ప్రాధాన్యమిచ్చారు. 1948 ప్రాంతంలో ఉత్తరకాశీలో సుమారు ఎనిమిది నెలలు ఏకాంత తపస్సు చేసిన తరువాత ఋషికేశ్ చేరుకున్నారు. అక్కడ డివైన్ లైఫ్ సొసైటీ స్థాపకులు స్వామి శివానంద సరస్వతిని కలుసుకున్నారు. శ్రీధర స్వామి తపోనిష్ఠను, బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని శివానంద స్వామి ఎంతో గౌరవంగా ప్రశంసించినట్లు జీవితచరిత్రలు పేర్కొంటాయి. శిగేహళ్లి శివానంద స్వామి, ఋషికేశ్ శివానంద సరస్వతి వేర్వేరు మహనీయులు కావడం గమనించాలి.

కాశీలో ప్రముఖ ధర్మవేత్త స్వామి కర్పాత్రిజీ మహారాజ్ శ్రీధర స్వామిని గౌరవించి, సమర్థ రామదాసుల ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాన్ని పునరుజ్జీవింపజేసిన మహనీయుడిగా ప్రశంసించినట్లు సంప్రదాయ కథనాలు తెలియజేస్తాయి. స్వామి చిన్మయానంద, గుళవణి మహారాజ్, స్వరూపానంద స్వామి, సత్యసాయిబాబా, శృంగేరి శంకరాచార్యుల వంటి సమకాలీన ఆధ్యాత్మిక ప్రముఖులతో శ్రీధర స్వామికి పరిచయాలు, పరస్పర గౌరవం ఉన్నట్లు ఆయన జీవితచరిత్రలలో పేర్కొనబడింది. అయితే వీరందరితో జరిగిన ప్రత్యక్ష సమావేశాల తేదీలు, ప్రదేశాలు, సంభాషణలకు సమానమైన స్థాయిలో చారిత్రక ఆధారాలు లభించవు. అందువల్ల నిర్ధారితమైన సమావేశాలను, భక్తిసంప్రదాయంలో ప్రచారంలో ఉన్న కథనాలను వేరుగా చూడాలి. శ్రీధర స్వామి ఇతర మహనీయులను గౌరవించినట్లే, వివిధ సంప్రదాయాలకు చెందిన సాధువులు ఆయన నిరాడంబర జీవనాన్ని, తపస్సును, వేదాంత పాండిత్యాన్ని గౌరవించారు. భక్తి, జ్ఞానం, యోగం, సేవ అనే మార్గాలు పరస్పరం సహకరించుకోవాలనే ఆయన దృక్పథం ఈ ఆధ్యాత్మిక సంబంధాలలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

శ్రీధర స్వామి పరివ్రాజక జీవితంలో చాతుర్మాస్య దీక్షలకు విశేషమైన ప్రాధాన్యం ఉంది. వర్షాకాలంలో సన్యాసులు ఒకే ప్రదేశంలో నివసిస్తూ జపం, ధ్యానం, వేదాంతాధ్యయనం, ప్రవచనాలు నిర్వహించే సంప్రదాయాన్ని ఆయన అత్యంత నిష్ఠతో పాటించారు. సజ్జనగడ, శిగేహళ్లి, కాశీ, వరదపురం వంటి ఆయన సాధనకు సంబంధించిన కేంద్రాలలో చాతుర్మాస్య అనుష్ఠానాలు, ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు జరిగినట్లు జీవితచరిత్రలు వివరిస్తాయి. మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక ప్రాంతాలలోని వివిధ క్షేత్రాలలో కూడా ఆయన చాతుర్మాస్యాలు నిర్వహించారు. అయితే ప్రతి సంవత్సరానికి సంబంధించిన పూర్తి ప్రదేశాల జాబితా, తేదీలు అన్ని జీవితచరిత్రలలో ఒకే విధంగా లభించవు. చాతుర్మాస్య సమయంలో ఆయన ప్రధానంగా మౌనం, జపం, శాస్త్రచింతన, ధ్యానం, శిష్యులకు ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శనం వంటి కార్యక్రమాలలో నిమగ్నమయ్యేవారు. ఈ కాలంలో జరిగే సత్సంగాలు, ప్రవచనాలు భక్తులకు వేదాంతంలోని క్లిష్టమైన విషయాలను సులభంగా అర్థం చేసుకునే అవకాశాన్ని కల్పించేవి.

శ్రీధర స్వామి గొప్ప తపస్వి మాత్రమే కాకుండా విశిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక రచయిత, కవి, వేదాంత ప్రవచనకర్త. సంస్కృతం, మరాఠీ, కన్నడ, హిందీ, ఆంగ్ల భాషలలో ఆయనకు పరిజ్ఞానం ఉండేది. వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, భగవద్గీత, బ్రహ్మసూత్రాలు, రామాయణం, సమర్థ రామదాసుల దాసబోధ వంటి గ్రంథాలలోని ఆధ్యాత్మిక సారాన్ని సామాన్యులకు అర్థమయ్యే రీతిలో వివరించడం ఆయన రచనల ప్రధాన లక్ష్యం. ఆర్యసంస్కృతి ఆయన ముఖ్యమైన రచనలలో ఒకటి. భారతీయ సంస్కృతి యొక్క ఆధ్యాత్మిక పునాదులు, ధర్మం, వ్యక్తిత్వ వికాసం, నైతిక జీవనం, ఆత్మజ్ఞానం వంటి అంశాలను ఈ రచనలో విశదీకరించారు. వివిధ భాషలలో ఇరవైకి పైగా చిన్నాపెద్ద గ్రంథాలు, స్తోత్రాలు, ఆధ్యాత్మిక వ్యాసాలు, లేఖలు రచించినట్లు ఆయన సాహిత్య సంప్రదాయం తెలియజేస్తుంది. ఆయన రచనలలో భక్తి, వైరాగ్యం, జ్ఞానం, గురుమహిమ, ఆత్మస్వరూపం, బ్రహ్మానందం వంటి విషయాలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

శ్రీధర స్వామి సాహిత్యంలోని విశిష్టత వేదాంతాన్ని కేవలం పండితుల చర్చలకు పరిమితం చేయకుండా జీవితానికి అన్వయించడం. మనిషి తనను తాను శరీరంగా మాత్రమే భావించడం వల్ల దుఃఖం, భయం, బంధనం కలుగుతాయని, ఆత్మస్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడం ద్వారా నిజమైన ఆనందాన్ని పొందవచ్చని ఆయన వివరించారు. ధర్మం అంటే కేవలం కర్మకాండలు నిర్వహించడం కాదని, సత్యం, దయ, శీలం, ఇంద్రియనిగ్రహం, కర్తవ్యనిష్ఠ, నిస్వార్థ సేవతో కూడిన జీవనవిధానమని బోధించారు. కర్మ ద్వారా చిత్తశుద్ధి, ఉపాసన ద్వారా ఏకాగ్రత, ధ్యానం ద్వారా ఆత్మానుభూతి కలుగుతాయని వివరించారు. ఆయన రచించిన స్తోత్రాలు, భక్తిగీతాలు, శిష్యులకు రాసిన లేఖలు, ప్రవచనాలు తరువాతి కాలంలో సంకలనాలుగా ప్రచురించబడ్డాయి. ఈ సాహిత్యం మరాఠీ, కన్నడ భక్తులతోపాటు ఇతర భాషలకు చెందిన సాధకులకు కూడా మార్గదర్శకంగా నిలిచింది.

1954 ప్రాంతంలో శ్రీధర స్వామి కర్ణాటకలోని శివమొగ్గ జిల్లా సాగర సమీపంలోని వరదహళ్లి గ్రామానికి వచ్చారు. సహ్యాద్రి పర్వతశ్రేణుల మధ్య పచ్చని అడవులు, కొండలు, ప్రశాంతమైన ప్రకృతి వాతావరణంతో కూడిన ఈ ప్రదేశం ఆయనకు ఏకాంత సాధనకు అనుకూలంగా అనిపించింది. వరదహళ్లి మరాఠీ భక్తులలో వరదపురంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ప్రాంతంలో ప్రాచీన దుర్గాంబ ఆలయం ఉంది. వ్యాసమహర్షి ఈ ప్రాంతంలో తపస్సు చేశారని స్థానిక స్థలపురాణం తెలియజేస్తుంది. శ్రీధర స్వామి ఇక్కడ ఆశ్రమాన్ని స్థాపించి, దుర్గాంబ ఆలయ పునరుద్ధరణకు ప్రోత్సాహమిచ్చారు. సనాతన ధర్మంలోని శాశ్వత విలువలకు ప్రతీకగా ధర్మధ్వజాన్ని ప్రతిష్ఠించారు. వరదపురం ఆయన ఆధ్యాత్మిక కార్యాచరణకు ప్రధాన కేంద్రంగా రూపుదిద్దుకుంది. ఆశ్రమంలో వేదాధ్యయనం, సంస్కృత విద్య, పారాయణాలు, పూజలు, అన్నదానాలు, ఆధ్యాత్మిక సాధనలకు ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది.

వరదపురంలో నీటి కొరత ఉన్న సమయంలో శ్రీధర స్వామి తమ పాదాంగుష్ఠంతో భూమిని స్పృశించగా నీటి ప్రవాహం ఉద్భవించిందని భక్తుల సంప్రదాయ కథనం. ఈ పవిత్ర జలధార శ్రీధర తీర్థంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. భక్తులు దీనిని గురుకృపకు ప్రతీకగా భావిస్తారు. వరదపుర ఆశ్రమం కేవలం పూజాస్థలం మాత్రమే కాకుండా ఆధ్యాత్మిక సాధనకు, గురుసేవకు, వేదాంతాధ్యయనానికి కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. జీవితచరమాంకంలో శ్రీధర స్వామి బాహ్యప్రచార కార్యక్రమాలను తగ్గించి ఏకాంతసాధనకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. ముఖ్యంగా 1968 తరువాత ఆయన దీర్ఘకాల ఏకాంతంలో గడిపారు. ఈ సమయంలో శిష్యులకు అవసరమైన మార్గదర్శనం అందిస్తూ, ధ్యానం, ఆత్మనిష్ఠలో నిమగ్నమయ్యారు.

శ్రీధర స్వామి శిష్యపరంపరలో అనేకమంది సన్యాసులు, సాధకులు, గృహస్థ భక్తులు ఉన్నారు. వారిలో సజ్జనగడ రామస్వామి ప్రముఖులు. 1925లో శివమొగ్గ ప్రాంతంలో జన్మించిన రామస్వామి చిన్నతనం నుంచే శ్రీరామభక్తి, ఆధ్యాత్మిక సాధనలపట్ల ఆసక్తి చూపేవారు. 1948 ప్రాంతంలో శ్రీధర స్వామిని దర్శించి ఆయనను సద్గురువుగా స్వీకరించారు. గురువు ఆదేశానుసారం సజ్జనగడలో నివసిస్తూ రామనామజపం, గాయత్రీ ఉపాసన, భగవద్గీత అధ్యయనం, ఏకాంతసాధన చేశారు. తరువాత దత్తసంప్రదాయంలోని పవిత్రక్షేత్రమైన పిఠాపురంలో శ్రీపాద శ్రీవల్లభుల మహాసంస్థానం స్థాపనకు ప్రధాన ప్రేరకులయ్యారు. 1966లో పిఠాపురాన్ని సందర్శించిన రామస్వామి అక్కడ శ్రీపాద శ్రీవల్లభుల ఆరాధనను పునరుజ్జీవింపజేయడానికి కృషి చేశారు. ఆయన ప్రేరణతో ఏర్పడిన మహాసంస్థానం తరువాత దత్తభక్తులకు ప్రముఖ యాత్రాక్షేత్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఈ విధంగా శ్రీధర స్వామి గురుపరంపర ప్రభావం వరదపురం, సజ్జనగడలను దాటి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పిఠాపురం వరకు విస్తరించింది.

శ్రీధర స్వామి సన్నిహిత శిష్యులలో దాదా గోడ్సే రామదాసీ మరొక ప్రముఖులు. గోవింద శంకర్ గోడ్సే అనే పూర్వనామం కలిగిన ఆయన 1949 మార్చిలో సజ్జనగడలో శ్రీధర స్వామిని తొలిసారి దర్శించారు. విద్యాభ్యాసాన్ని పూర్తిచేసి తిరిగి రావాలని స్వామి సూచించారు. 1953 ఫిబ్రవరి 5న సజ్జనగడలో సమర్థ రామదాసుల సమాధి సన్నిధిలో ఆయనకు గురు అనుగ్రహం లభించింది. 1958లో మహాబలేశ్వర్ సమీపంలో శ్రీధర స్వామి ఆయనకు నిశ్చలశాంత స్వామి అనే పేరు ఇచ్చారు. 1963 జనవరి 3న వరదపురంలో సన్యాసదీక్షకు సంబంధించిన అనుగ్రహం ప్రసాదించారు. దాదా గోడ్సే తన గురువుతో గడిపిన అనుభవాలను రచనలు, స్మృతులు, ధ్వనిముద్రణల ద్వారా భక్తులకు అందించారు. ఆయన వంటి శిష్యుల కృషి వల్ల శ్రీధర స్వామి ఉపదేశాలు, నిత్యజీవిత విశేషాలు తరువాతి తరాలకు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. కాశీలో శ్రీధర స్ఫూర్తి నివాస్ అనే ఆశ్రమాన్ని నిర్వహించిన సావిత్రమ్మ వంటి శిష్యులు కూడా ఆయన ఉపదేశాలను ఆచరణలో పెట్టి ఆధ్యాత్మిక సాధనను కొనసాగించారు.

శ్రీధర స్వామి శిష్యులకు ప్రధానంగా గురుభక్తి, రామనామజపం, నిత్యానుష్ఠానం, శాస్త్రాధ్యయనం, నిస్వార్థ సేవలను బోధించారు. ప్రతి సాధకుడు తన స్వభావానికి, ఆధ్యాత్మిక అర్హతకు అనుగుణంగా సాధన చేయాలని సూచించేవారు. కొందరిని ఏకాంతధ్యానానికి పంపేవారు; మరికొందరిని సమాజసేవ, ధర్మప్రచార కార్యక్రమాలలో నియమించేవారు. సంస్థలు, ఆశ్రమాలు, మఠాలు ఆధ్యాత్మిక సాధనకు సహాయకాలుగా ఉండాలే తప్ప వ్యక్తిగత కీర్తి, అధికారాలకు సాధనాలుగా మారకూడదని ఆయన జీవితాదర్శం తెలియజేస్తుంది. సమర్థ రామదాసుల సంప్రదాయంలోని ధర్మరక్షణ, శ్రీరామభక్తి, సేవాభావాలను అద్వైత వేదాంతంలోని ఆత్మజ్ఞానంతో సమన్వయపరచడం ఆయన బోధనల ప్రత్యేకత. దత్తాత్రేయస్వామి, శ్రీరామచంద్రుడు, సమర్థ రామదాసులు వేర్వేరు ఆరాధనామూర్తులుగా కనిపించినప్పటికీ, వాటి వెనుక ఉన్న పరమాత్మతత్త్వం ఒక్కటేననే భావాన్ని ఆయన ఉపదేశించారు.

1973 ఏప్రిల్ 19న, చైత్ర బహుళ ద్వితీయ రోజున, భగవాన్ శ్రీధర స్వామి వరదపుర ఆశ్రమంలో మహాసమాధి పొందారు. ఆయన భౌతికదేహాన్ని అక్కడే సమాధి చేశారు. ఆ ప్రదేశం నేటికీ శ్రీధరాశ్రమంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. సమాధిమందిరం, ధర్మధ్వజం, శ్రీధర తీర్థం, దుర్గాంబ ఆలయం వరదపురంలోని ప్రధాన పవిత్రస్థలాలు. కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ తదితర ప్రాంతాల నుంచి భక్తులు ఇక్కడికి వచ్చి స్వామివారి సమాధిని దర్శించుకుంటారు. సాగర పట్టణం నుంచి సుమారు ఎనిమిది కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న వరదపురానికి రహదారి మార్గంలో చేరుకోవచ్చు. సహ్యాద్రి పర్వతాల ప్రశాంత వాతావరణంలో ఉన్న ఈ ఆశ్రమం నేటికీ ధ్యానం, పారాయణం, గురుసేవలకు అనుకూలమైన పవిత్రక్షేత్రంగా నిలిచింది.

భగవాన్ శ్రీధర స్వామి జీవితం సమర్థ రామదాసుల గురుభక్తి, దత్తాత్రేయ ఉపాసన, అద్వైత వేదాంత జ్ఞానం, నిస్వార్థ లోకసేవల అపూర్వ సమన్వయం. బాల్యంలో ఎదురైన కుటుంబవియోగాలు ఆయనను వైరాగ్యమార్గంలో నడిపించగా, సజ్జనగడలోని గురుసేవ ఆయన ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తిత్వాన్ని తీర్చిదిద్దింది. దేశవ్యాప్త పాదయాత్రలు ఆయనను వివిధ సంప్రదాయాల మహనీయులతో అనుసంధానించాయి. చాతుర్మాస్య అనుష్ఠానాలు, ఏకాంతతపస్సు ఆయన ఆత్మనిష్ఠను మరింత దృఢపరిచాయి. రచనలు, ప్రవచనాలు వేదాంతజ్ఞానాన్ని సామాన్యులకు అందించగా, శిష్యపరంపర ఆయన సందేశాన్ని వివిధ ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. సజ్జనగడలో ప్రారంభమైన ఆయన గురుసేవ వరదపురంలో పరిపూర్ణతను పొందింది. ధర్మం, భక్తి, జ్ఞానం, సేవ పరస్పరం విడదీయరానివని, ఆత్మసాక్షాత్కారంతోపాటు సమాజకల్యాణం కూడా సాధకుని జీవితలక్ష్యంగా ఉండాలని ఆయన జీవితం తెలియజేస్తుంది. భగవాన్ శ్రీధర స్వామి మహారాజ్ ఈ ఆదర్శాలకు చిరస్థాయిగా నిలిచిన సద్గురువు.