తుల్జాపూర్ భవానీ అమ్మ వారి దర్శనం చేసుకుని సోలాపూర్‌లో సెంటర్ పాయింట్ హోటెల్‌కి చేరుకున్నాము. అక్కడ కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని అక్కల్‌కోట్ బయలుదేరాము. దాదాపు గంట ప్రయాణం తరువాత అక్కడికి మధ్యాహ్నం మూడు గంటల సమయంలో చేరాము. ముందుగా స్వామి మహాప్రసాదం సేవించి తరువాత వటవృక్ష మందిరము, తరువాత సమాధి మఠం చూసుకుని తిరిగి సోలాపూర్ బయలుదేరాము. అక్కల్‌కోట్ విశేషాలను రెండు విభాగాలుగా ఇస్తున్నాను.
శ్రీ స్వామి సమర్థులు
మహారాష్ట్రలోని సోలాపూర్ జిల్లాలో ఉన్న అక్కల్‌కోట్, దత్త సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో ఇక్కడ సుదీర్ఘకాలం నివసించిన శ్రీ స్వామి సమర్థుల కారణంగా ఈ చిన్న పట్టణం దేశవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధమైన గురుక్షేత్రంగా మారింది. భక్తులు ఆయనను శ్రీ దత్తాత్రేయ స్వామి అవతారంగా ఆరాధిస్తారు. “అక్కల్‌కోట్ నివాసి శ్రీ స్వామి సమర్థ” అనే నామం భక్తుల హృదయాలలో ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని పొందింది.
శ్రీ స్వామి సమర్థుల జన్మస్థలం, తల్లిదండ్రులు, బాల్యం మొదలైన వివరాలకు సంబంధించి నిర్ధారితమైన చారిత్రక సమాచారం లభించదు. ఆయన జీవితంలోని తొలి భాగం అనేక ఆధ్యాత్మిక గాథలతో ముడిపడి ఉంది. దత్త సంప్రదాయ విశ్వాసం ప్రకారం శ్రీపాద శ్రీవల్లభులు, శ్రీ నృసింహ సరస్వతుల తరువాత దత్తాత్రేయ తత్త్వాన్ని లోకానికి అందించిన మహనీయుడిగా స్వామి సమర్థులను భావిస్తారు. ముఖ్యంగా గాణగాపురంతో సంబంధం కలిగిన శ్రీ నృసింహ సరస్వతుల ఆధ్యాత్మిక పరంపరకు స్వామి సమర్థులను అనుసంధానించే సంప్రదాయం బలంగా ఉంది.
శ్రీ నృసింహ సరస్వతులు శ్రీశైలం సమీపంలోని కర్దళీవనంలో తపస్సులో లీనమయ్యారని, సుదీర్ఘకాలం తరువాత అదే ఆధ్యాత్మిక తత్త్వం స్వామి సమర్థుల రూపంలో లోకానికి వ్యక్తమైందని భక్తుల విశ్వాసం. ఒక కట్టెలు కొట్టేవాని గొడ్డలి తగిలి ఆయన తపస్సు నుంచి బయటకు వచ్చారనే ప్రసిద్ధ గాథ కూడా ఈ సంప్రదాయంలో భాగమే. ఇవి చారిత్రకంగా నిర్ధారించగలిగిన జీవిత వివరాల కంటే దత్త సంప్రదాయంలో తరతరాలుగా వస్తున్న పవిత్ర గాథలుగా చూడాలి.
అక్కల్‌కోట్ చేరడానికి ముందు స్వామి సమర్థులు భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో సంచరించినట్లు వారి చరిత్రలు పేర్కొంటాయి. కాశీ, హరిద్వార్, గిర్నార్, రామేశ్వరం, మంగళవేఢా, పండరిపురం వంటి అనేక పుణ్యక్షేత్రాలతో ఆయన సంచార జీవితం ముడిపడి ఉంది. చివరకు సుమారు 1856 ప్రాంతంలో అక్కల్‌కోట్ చేరిన స్వామి సమర్థులు, 1878లో మహాసమాధి పొందే వరకు దాదాపు ఇరవై రెండు సంవత్సరాలు ఇక్కడే గడిపారు. అందువల్ల ఆయన జీవితంలోని చివరి, అత్యంత ప్రసిద్ధమైన కాలానికి అక్కల్‌కోట్ ప్రత్యక్ష సాక్షిగా నిలిచింది.
స్వామి సమర్థులు సాధారణ సన్యాసిలా నియమబద్ధమైన జీవితం గడిపిన వారు కాదు. ఆయన అవధూత సంప్రదాయానికి చెందిన మహాయోగిగా కనిపిస్తారు. కొన్నిసార్లు ఆయన ప్రవర్తన కఠినంగా, మరికొన్నిసార్లు అపారమైన వాత్సల్యంతో ఉండేది. భక్తుల అహంకారాన్ని తొలగించడానికి మందలించేవారు. కష్టాల్లో ఉన్నవారిని ఆదరించేవారు. అవసరమైనప్పుడు అతి కొద్ది మాటలతోనే జీవితానికి మార్గం చూపేవారు. ఆయన మాటలు, చర్యలు పైకి అర్థం కానట్లుగా కనిపించిన సందర్భాలలో కూడా వాటి వెనుక లోతైన ఆధ్యాత్మిక బోధ ఉందని భక్తులు అనుభవించేవారు.
రాజులు, అధికారులు, పండితులు, సామాన్యులు, పేదలు, వివిధ మతాలకు చెందినవారు అనే భేదం లేకుండా అనేకమంది ఆయనను దర్శించేవారు. రోగాల నుంచి ఉపశమనం, ఆపదల నుంచి రక్షణ, భవిష్యత్ సంఘటనలను ముందుగానే సూచించడం వంటి అనేక మహిమలు ఆయన జీవిత చరిత్రలలో కనిపిస్తాయి. అయితే స్వామి సమర్థుల గొప్పతనం కేవలం ఈ మహిమలలోనే లేదు. భయాన్ని విడిచి గురువుపై విశ్వాసం ఉంచడం, భగవన్నామాన్ని స్మరించడం, ధర్మబద్ధంగా జీవించడం, ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి సహాయం చేయడం ఆయన సంప్రదాయంలో ముఖ్యమైన అంశాలు.
“భయపడకు, నేను నీ వెనుక ఉన్నాను” అనే భావాన్ని తెలిపే “భిఊ నకోస్, మీ తుఝ్యా పాఠీశీ ఆహే” అనే మరాఠీ అభయవాక్యం స్వామి సమర్థులతో అత్యంత ప్రసిద్ధిగా ముడిపడి ఉంది. భక్తుడు ఎంతటి క్లిష్ట పరిస్థితిలో ఉన్నా గురువును విశ్వసించి ధైర్యంగా ముందుకు సాగాలనే సందేశానికి ఈ మాటలు ప్రతీకగా నిలిచాయి. “శ్రీ స్వామి సమర్థ” అనే నామస్మరణే నేడు లక్షలాది మంది భక్తులకు ఒక సాధనగా మారింది.
స్వామి సమర్థుల ముఖ్య భక్తులలో చోళప్పకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. స్వామి ఆయన ఇంటిలో కూడా నివసించేవారు. బాలప్ప మహారాజ్ కూడా స్వామికి అత్యంత సన్నిహితమైన శిష్యులలో ఒకరు. అక్కల్‌కోట్ సంస్థాన పాలకులతోనూ స్వామికి సంబంధం ఉండేది. ఈ విధంగా రాజభవనం నుంచి సామాన్య భక్తుని ఇంటి వరకు అక్కల్‌కోట్‌లోని అనేక ప్రాంతాలు స్వామి సమర్థుల జీవితంతో ముడిపడ్డాయి.
అక్కల్‌కోట్‌లో స్వామి సమర్థులతో అత్యంత సన్నిహిత సంబంధం కలిగిన ప్రదేశం పవిత్ర వటవృక్షం. ఈ మహా మర్రిచెట్టు క్రింద స్వామి తరచుగా కూర్చునేవారు. భక్తులకు దర్శనం ఇచ్చేవారు, వారి సమస్యలను వినేవారు, అవసరమైన వారికి ఉపదేశం చేసేవారు. అందువల్ల నేటి వటవృక్ష మందిరంలోని చెట్టు కేవలం స్వామి జ్ఞాపకార్థం తరువాత నాటిన వృక్షం కాదు, స్వామి అక్కల్‌కోట్‌లో జీవించిన కాలంతో ప్రత్యక్ష సంబంధం కలిగిన పవిత్ర స్థలంగా భక్తులు భావిస్తారు.
1878 ఏప్రిల్ 30న, చైత్ర శుద్ధ త్రయోదశి నాడు శ్రీ స్వామి సమర్థులు మహాసమాధి పొందారు. అనంతరం ఆయన పార్థివ దేహాన్ని చోళప్పకు సంబంధించిన ప్రదేశంలో సమాధి చేశారు. అదే నేటి శ్రీ స్వామి సమర్థ సమాధి మఠంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ప్రతి సంవత్సరం చైత్ర శుద్ధ త్రయోదశి నాడు స్వామి పుణ్యతిథిని అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. దత్త జయంతి, గురుపౌర్ణమి వంటి పర్వదినాలలో కూడా అక్కల్‌కోట్ భక్తులతో నిండిపోతుంది.
స్వామి సమర్థులు మహాసమాధి చెందిన తరువాత కూడా వారి అనుగ్రహం కొనసాగుతూనే ఉందని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం. అందువల్ల అక్కల్‌కోట్ కేవలం ఒక మహాత్ముని చారిత్రక స్మారకస్థలం కాదు. స్వామి ఇప్పటికీ సజీవంగా భక్తులను రక్షిస్తున్న గురుక్షేత్రం అనే భావన ఈ క్షేత్రానికి ప్రాణం. స్వామి సమర్థుల దర్శనానికి వచ్చే భక్తుడు ఒక గతకాలపు మహనీయుడిని స్మరించడానికి కాకుండా, ఇప్పటికీ తనను నడిపిస్తున్న సద్గురువు సన్నిధికి వస్తున్నాననే భావంతో అక్కల్‌కోట్‌లో అడుగుపెడతాడు.
రెండవ విభాగం – నేటి అక్కల్‌కోట్‌లో దర్శించవలసిన ప్రదేశాలు, యాత్రికుల సదుపాయాలు
అక్కల్‌కోట్ యాత్రలో ప్రధానంగా దర్శించవలసిన ప్రదేశం శ్రీ వటవృక్ష స్వామి మహారాజ్ దేవస్థానం. స్వామి సమర్థులు కూర్చుని భక్తులకు దర్శనం ఇచ్చిన పవిత్ర వటవృక్షం చుట్టూ ఈ క్షేత్రం అభివృద్ధి చెందింది. స్వామి సమర్థుల జీవితకాలంతో ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉన్న ప్రదేశం కావడం వల్ల దీనికి అపారమైన పవిత్రత ఉంది. ఆ మహావృక్షాన్ని చూస్తూ, దాని సమీపంలో కూర్చుని స్వామి నామస్మరణ చేయడం అక్కల్‌కోట్ యాత్రలో ఒక ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతి.
వటవృక్ష మందిరంలో స్వామి సమర్థుల పవిత్ర పాదుకలకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉంది. నిత్యపూజలు, అభిషేకం, అలంకరణ, హారతులు క్రమబద్ధంగా జరుగుతుంటాయి. తెల్లవారుజామున కాకడ హారతితో స్వామి సేవ ప్రారంభమవుతుంది. అనంతరం అభిషేకం, పూజలు జరుగుతాయి. మధ్యాహ్నం హారతి, సాయంత్రం ధూప హారతి, దీపారాధన, రాత్రి శేజ హారతితో నిత్యసేవలు కొనసాగుతాయి. కేవలం దర్శనం చేసుకుని వెంటనే వెళ్లిపోకుండా కొంతసేపు ప్రశాంతంగా కూర్చుని “శ్రీ స్వామి సమర్థ” నామస్మరణ చేయడం ఈ క్షేత్ర అనుభూతిని మరింత గాఢం చేస్తుంది.
అక్కల్‌కోట్‌లో తప్పనిసరిగా దర్శించవలసిన రెండవ ప్రధాన ప్రదేశం శ్రీ స్వామి సమర్థ సమాధి మఠం. వటవృక్ష మందిరం, సమాధి మందిరం రెండూ వేర్వేరు ప్రదేశాలు అనే విషయాన్ని యాత్రికులు గుర్తుంచుకోవాలి. సమాధి మఠం స్వామి సమర్థుల ప్రియభక్తుడైన చోళప్పతో సంబంధం కలిగిన ప్రదేశం. స్వామి చోళప్ప ఇంటిలో నివసించిన సందర్భాలు అనేకం ఉన్నాయి. స్వామి మహాసమాధి అనంతరం ఆయన పార్థివ దేహాన్ని ఇక్కడే సమాధి చేశారు. అందువల్ల స్వామి వారి పవిత్ర సమాధిని ప్రత్యక్షంగా దర్శించగలిగే స్థలం ఇదే.
వటవృక్ష మందిరం, సమాధి మఠం రెండింటినీ దర్శిస్తే స్వామి సమర్థుల అక్కల్‌కోట్ జీవితంలోని రెండు ప్రధాన పార్శ్వాలను అనుభూతి చెందవచ్చు. వటవృక్షం ఆయన జీవించి భక్తులతో సంచరించిన కాలాన్ని గుర్తుచేస్తే, సమాధి మందిరం ఆయన మహాసమాధిని, అనంతరం కూడా కొనసాగుతున్న గురుసాన్నిధ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. అందువల్ల అక్కల్‌కోట్ వచ్చిన భక్తులు ఈ రెండు క్షేత్రాలను దర్శించడం సంపూర్ణ యాత్రగా భావిస్తారు.
అక్కల్‌కోట్ యాత్రలో అన్నదానానికి కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యం ఉంది. స్వామి సమర్థ సంప్రదాయంలో ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం గొప్ప సేవగా భావిస్తారు. అందువల్ల ఇక్కడ నిత్య అన్నఛత్రాలు నిర్వహించబడుతున్నాయి. యాత్రికులకు సాత్వికమైన మహాప్రసాదాన్ని అందించే ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి. వటవృక్ష దేవస్థానంలో కూడా నిర్ణీత సమయాలలో భక్తులకు ఉచిత మహాప్రసాద వితరణ జరుగుతుంది. అక్కల్‌కోట్‌లోని ఇతర సేవా సంస్థల ద్వారా కూడా పెద్ద స్థాయిలో నిత్య అన్నదానం జరుగుతోంది.
ఇక్కడ మహాప్రసాదాన్ని స్వీకరించడం కేవలం భోజన సౌకర్యంగా కాకుండా స్వామి సేవలో ఒక భాగంగా భావించాలి. ధనికుడు, పేదవాడు అనే తేడా లేకుండా భక్తులందరూ స్వామి ప్రసాదంగా అన్నాన్ని స్వీకరిస్తారు. గురువారం, గురుపౌర్ణమి, దత్త జయంతి, స్వామి పుణ్యతిథి వంటి ప్రత్యేక సందర్భాలలో వేలాది మంది భక్తులు అక్కల్‌కోట్ చేరుతారు. అటువంటి రోజులలో అన్నదాన కార్యక్రమాలు కూడా భారీ స్థాయిలో జరుగుతాయి. భక్తులు తమ శక్తికి అనుగుణంగా అన్నదాన సేవలో భాగస్వాములు కావడానికి కూడా అవకాశాలు ఉన్నాయి.
అక్కల్‌కోట్‌కు వచ్చే యాత్రికులు బస చేయడానికి కూడా అనేక సదుపాయాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. వటవృక్ష దేవస్థానం ఆధ్వర్యంలో భక్త నివాస్ వంటి యాత్రికుల వసతి సదుపాయాలు ఉన్నాయి. కుటుంబాలతో వచ్చే భక్తులకు ఉపయోగపడే సాధారణ గదులు, యాత్రికులకు అనువైన వసతి ఏర్పాట్లు లభిస్తాయి. ఇతర ధార్మిక సంస్థలకు చెందిన యాత్రి నివాసాలు కూడా ఉన్నాయి. వీటితో పాటు పట్టణంలో ప్రైవేటు లాడ్జీలు, అతిథి గృహాలు, హోటళ్లు అందుబాటులో ఉండటంతో భక్తులు తమ అవసరం, సౌకర్యం, ఖర్చుకు అనుగుణంగా బసను ఎంచుకోవచ్చు.
సాధారణ రోజులలో వసతి పొందడం సులభంగానే ఉన్నప్పటికీ గురువారాలు, వారాంతాలు, గురుపౌర్ణమి, దత్త జయంతి, స్వామి సమర్థుల పుణ్యతిథి వంటి ప్రత్యేక సందర్భాలలో భక్తుల రద్దీ చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. ముఖ్యంగా కుటుంబంతో లేదా వృద్ధులతో ప్రయాణించే వారు ముందుగానే వసతి ఏర్పాటు చేసుకోవడం మంచిది.
సమయం ఉన్న భక్తులు బాలప్ప మహారాజ్‌కు సంబంధించిన మఠం, స్వామి సమర్థుల శిష్యులతో సంబంధం ఉన్న ఇతర ప్రదేశాలను కూడా దర్శించవచ్చు. అక్కల్‌కోట్ ఒకప్పుడు సంస్థాన రాజధాని కావడంతో అక్కడి భోంస్లే పాలకుల చరిత్రకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రదేశాలు కూడా ఉన్నాయి. అక్కల్‌కోట్ సమీపంలోని శివపురి అగ్నిహోత్ర సంప్రదాయంతో ప్రసిద్ధి చెందిన మరో ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం. అయితే స్వామి సమర్థ క్షేత్రయాత్ర పరంగా వటవృక్ష మందిరం, సమాధి మఠమే ప్రధానమైనవి.
అక్కల్‌కోట్ యాత్రను ప్రశాంతంగా అనుభవించాలనుకునే వారు ముందుగా వటవృక్ష మందిరంలో స్వామి దర్శనం చేసుకుని, పవిత్ర వటవృక్షం వద్ద కొంతసేపు నామస్మరణ చేయవచ్చు. తరువాత సమాధి మఠానికి వెళ్లి స్వామి సమాధిని దర్శించాలి. అవకాశం ఉంటే హారతిలో పాల్గొని, అనంతరం అన్నఛత్రంలో మహాప్రసాదాన్ని స్వీకరించవచ్చు. రాత్రి అక్కల్‌కోట్‌లో బస చేసే వారు సాయంత్రపు హారతి, మరుసటి రోజు తెల్లవారుజామున జరిగే కాకడ హారతిలో పాల్గొంటే క్షేత్రంలోని ప్రశాంతమైన ఆధ్యాత్మిక వాతావరణాన్ని మరింతగా అనుభవించవచ్చు.
అక్కల్‌కోట్ సోలాపూర్‌కు సుమారు నలభై కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. రోడ్డు మార్గంలో సోలాపూర్ నుంచి సులభంగా చేరుకోవచ్చు. అక్కల్‌కోట్ రోడ్ రైల్వే స్టేషన్ పట్టణానికి కొంత దూరంలో ఉండటంతో అక్కడి నుంచి స్థానిక రవాణా ద్వారా క్షేత్రానికి చేరుకోవాలి. సోలాపూర్ ప్రధాన రైల్వే కేంద్రం కావడం వల్ల దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే యాత్రికులకు సోలాపూర్ మీదుగా అక్కల్‌కోట్ చేరుకోవడం కూడా సౌకర్యవంతంగా ఉంటుంది.
దత్త సంప్రదాయ యాత్రలో అక్కల్‌కోట్‌ను గాణగాపురంతో కలిపి దర్శించే భక్తులు కూడా చాలామంది ఉంటారు. శ్రీ నృసింహ సరస్వతులతో గాణగాపురానికి ఉన్న అనుబంధం, స్వామి సమర్థులతో అక్కల్‌కోట్‌కు ఉన్న అనుబంధం కారణంగా ఈ రెండు క్షేత్రాలు దత్త భక్తుల మనస్సులో ఒకే ఆధ్యాత్మిక పరంపరకు చెందిన పవిత్ర స్థానాలుగా నిలిచాయి.
నేడు అక్కల్‌కోట్‌లో యాత్రికులకు అవసరమైన అనేక సదుపాయాలు ఏర్పడినప్పటికీ ఈ క్షేత్రం యొక్క అసలు ఆకర్షణ దాని నిరాడంబరమైన గురుసాన్నిధ్యమే. స్వామి కూర్చున్న వటవృక్షం, ఆయన పవిత్ర పాదుకలు, సమాధి మందిరం, నిరంతరం వినిపించే “శ్రీ స్వామి సమర్థ” నామస్మరణ, నిత్య హారతులు, భక్తులకు జరిగే అన్నదానం—ఇవన్నీ కలిసి అక్కల్‌కోట్‌ను ఒక సజీవ గురుక్షేత్రంగా నిలబెడుతున్నాయి. వటవృక్షం వద్ద స్వామి జీవించిన రోజుల నుంచి సమాధి మందిరం వరకు సాగిన యాత్ర ఆయన అక్కల్‌కోట్ జీవితాన్ని మన కళ్లముందు నిలుపుతుంది. కానీ భక్తుల దృష్టిలో స్వామి ప్రయాణం సమాధితో ముగియలేదు. తనను నమ్మి స్మరించే భక్తునికి అభయమిస్తూ, మార్గం చూపిస్తూ శ్రీ స్వామి సమర్థులు నేటికీ అక్కల్‌కోట్‌లో సజీవ సాన్నిధ్యంగా ఉన్నారనే విశ్వాసమే ఈ మహాక్షేత్రానికి అసలైన ఆధ్యాత్మిక అస్తిత్వం.
కామెంట్‌లు లేవు:
కామెంట్‌ను పోస్ట్ చేయండి