సంత్ తుకారాం మహారాజ్ జీవిత విశేషాలు

సంత్ తుకారాం మహారాజ్ మహారాష్ట్ర భక్తి సంప్రదాయంలో అత్యంత గొప్ప సంతులలో ఒకరు. మరాఠీ ప్రజల హృదయాలలో ఆయనకు ఉన్న స్థానం ఎంత గొప్పదంటే, ఆయనను ప్రేమతో “తుకోబా”, “తుకారాం మహారాజ్” అని పిలుస్తారు. ఆయన 17వ శతాబ్దంలో పూణే సమీపంలోని ఇంద్రాయణీ నది ఒడ్డున ఉన్న దేహూ గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన జనన సంవత్సరంపై చారిత్రక ఆధారాలలో కొంత భేదం ఉంది. కొన్ని పాత మహారాష్ట్ర ఆధారాలు 1598 అని పేర్కొనగా, ఆధునిక పరిశోధకులు సాధారణంగా 1608 ప్రాంతాన్ని అంగీకరిస్తున్నారు. ఆయన తండ్రి బోల్హోబా, తల్లి కనకాయి. కుటుంబం వ్యవసాయం, ధాన్య వ్యాపారం, వడ్డీ వ్యాపారం వంటి వృత్తులతో జీవించేది. గ్రామంలో వారికి కొంత గౌరవప్రదమైన స్థానం కూడా ఉండేది. అంతకంటే ముఖ్యంగా వారి కుటుంబంలో తరతరాలుగా పండరీపుర విఠోబాపై భక్తి, వార్కరీ సంప్రదాయం కొనసాగుతూ వచ్చాయి. అందువల్ల చిన్ననాటి నుంచే తుకారాంకు పాండురంగ విఠలునిపై భక్తి సహజంగా అలవడింది.

తుకారాం జీవితం మొదటి నుంచీ సన్యాస జీవితం కాదు. ఆయన సాధారణ గృహస్థుడు, వ్యాపారి. చిన్న వయస్సులోనే కుటుంబ బాధ్యతలు చేపట్టాల్సి వచ్చింది. వ్యాపారం చూసుకుంటూ కుటుంబాన్ని పోషించారు. కానీ తరువాత ఆయన జీవితంలో వరుసగా వచ్చిన కష్టాలు ఆయన అంతరంగాన్ని పూర్తిగా మార్చివేశాయి. 1629–32 ప్రాంతంలో దక్కన్ ప్రాంతాన్ని భయంకరమైన కరువు కుదిపేసింది. ఆ కరువు సమయంలో తుకారాం కుటుంబం కూడా తీవ్రంగా నష్టపోయింది. ఆయన మొదటి భార్య, ఒక కుమారుడు మరణించినట్లు సంప్రదాయ జీవితచరిత్రలు చెబుతాయి. వ్యాపారం దెబ్బతింది, అప్పులు పెరిగాయి, ఆర్థికంగా పతనమయ్యారు. తల్లిదండ్రులను కోల్పోవడం, కుటుంబంలో మరణాలు, పేదరికం, వ్యాపార వైఫల్యం వంటి అనుభవాలు ఆయనను జీవిత సత్యం గురించి తీవ్రంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. సంపద, వ్యాపారం, సామాజిక గౌరవం అన్నీ క్షణభంగురమైనవని ఆయనకు బలంగా అనిపించింది. ఈ దశ నుంచే ఆయన మనస్సు పూర్తిగా విఠలుని వైపు మళ్లింది.

తుకారాం గృహస్థ జీవితాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి సన్యాసిగా మారలేదు. ఆయన రెండవ భార్య జిజాబాయి, పిల్లలతో కుటుంబ జీవితం కొనసాగింది. అయితే ఆయన అంతరంగమంతా పాండురంగుని ధ్యానం, నామస్మరణ, భజన, కీర్తనలతో నిండిపోయింది. దేహూ పరిసరాలలోని కొండ ప్రాంతాలలో ఏకాంతంగా ధ్యానం చేసేవారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. జ్ఞానేశ్వర్, నామదేవ్, ఏకనాథ్ వంటి మహారాష్ట్ర భక్తి సంప్రదాయంలోని పూర్వ సంతుల రచనలు ఆయనపై గొప్ప ప్రభావం చూపాయి. పండరీపురంలోని విఠోబానే తన తల్లి, తండ్రి, స్నేహితుడు, రక్షకుడు, సర్వస్వం అనే స్థితికి ఆయన చేరుకున్నారు. దేవుడు ఎక్కడో దూరంగా ఉండే శక్తి కాదని, నిజమైన ప్రేమతో పిలిచే భక్తుడి పక్కనే ఉంటాడని ఆయన విశ్వసించారు.

తుకారాం గొప్పతనం ప్రధానంగా ఆయన రచించిన “అభంగాలు” ద్వారా ప్రపంచానికి తెలిసింది. అభంగం అనేది మహారాష్ట్రలో ప్రసిద్ధమైన భక్తి కవితా రూపం. తుకారాం వేలాది అభంగాలను సరళమైన మరాఠీ భాషలో రచించారు. వాటి సమాహారమే “తుకారాం గాథా”గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆయన కవిత్వంలో కఠినమైన తాత్త్విక పదజాలం ఉండదు. ఒక సాధారణ రైతు, వ్యాపారి, గృహిణి లేదా కూలీ కూడా అర్థం చేసుకోగల భాషలో అత్యంత లోతైన ఆధ్యాత్మిక సత్యాలను చెప్పారు. కొన్ని అభంగాలలో విఠలునితో ప్రేమగా మాట్లాడతారు; మరికొన్నింటిలో ఆయనను ప్రశ్నిస్తారు; ఇంకొన్నింటిలో తన బాధను ఆయన ముందు వెళ్లబోసుకుంటారు. కొన్ని సందర్భాలలో తన లోపాలను తానే ఎత్తిచూపుకుంటారు. మరికొన్ని అభంగాలలో కపట భక్తిని, అహంకారాన్ని, కులగర్వాన్ని, ధనమదాన్ని, బాహ్య ఆడంబరాలను తీవ్రంగా విమర్శిస్తారు. అందుకే ఆయన కవిత్వంలో భక్తితో పాటు నిజాయితీ, ఆత్మపరిశీలన, సామాజిక స్పృహ కూడా కనిపిస్తాయి.

తుకారాం బోధనలో అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే భగవంతుని చేరడానికి జన్మ, కులం, ధనం, పాండిత్యం ప్రధానమైనవి కావు; నిర్మలమైన హృదయం, భక్తి, నామస్మరణ, మంచి ప్రవర్తన ముఖ్యమైనవి. కేవలం తీర్థయాత్రలు చేయడం, పూజలు చేయడం, మత చిహ్నాలు ధరించడం వల్ల మనిషి భక్తుడు కాలేడని ఆయన హెచ్చరించారు. మనసులో దయ లేకుండా చేసే పూజకు అర్థం లేదని చెప్పారు. ఇతరులను మోసం చేస్తూ దేవుని పేరు జపించడం భక్తి కాదన్నారు. పేదవాడిని తక్కువగా చూడటం, కులం పేరుతో మరొకరిని అవమానించడం, తాను గొప్ప భక్తుడినని ప్రదర్శించడం ఆయన దృష్టిలో ఆధ్యాత్మికతకు విరుద్ధం. “విఠలుని నామాన్ని ప్రేమతో స్మరించు, అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టు, సజ్జనులతో కలిసి జీవించు, ఇతరుల బాధను అర్థం చేసుకో” అన్న భావం ఆయన అభంగాలన్నింటిలో అంతర్లీనంగా కనిపిస్తుంది.

ఆయనకు ఎదురైన వ్యతిరేకత గురించి మహారాష్ట్ర భక్తి సంప్రదాయంలో ఒక ప్రసిద్ధ కథ ఉంది. తుకారాం వంటి బ్రాహ్మణేతర వ్యక్తి ఆధ్యాత్మిక విషయాలను బోధించడం, ప్రజలు ఆయన అభంగాలకు ఆకర్షితులు కావడం కొందరికి నచ్చలేదని చెబుతారు. ఆయన రచనలను ఇంద్రాయణీ నదిలో పడేయాల్సి వచ్చిందని, తుకారాం విఠలుని ప్రార్థిస్తూ ఉపవాసం చేశారని, కొన్ని రోజుల తరువాత ఆ అభంగాల ప్రతులు నీటిపై తేలుతూ తిరిగి వచ్చాయని వార్కరీ సంప్రదాయం విశ్వసిస్తుంది. ఈ సంఘటన భక్తి సంప్రదాయంలో ఎంతో ప్రసిద్ధమైనప్పటికీ, దీనిని నిర్ధారించే సమకాలీన చారిత్రక ఆధారాలు లేవు. అందువల్ల దీనిని చారిత్రకంగా నిర్ధారిత సంఘటనగా కాకుండా తుకారాం జీవితంతో ముడిపడిన పవిత్ర సంప్రదాయ కథగా చూడటం సముచితం. అయితే ఈ కథలోని అంతరార్థం స్పష్టమైనది—నిజమైన భక్తి స్వరాన్ని సామాజిక ఆంక్షలు అణచలేవని వార్కరీలు దీనిద్వారా భావిస్తారు.

ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ మరియు తుకారాం సమకాలికులు. శివాజీ తుకారాంను గౌరవించారని, ఆయన కీర్తనలను విన్నారని, కానుకలు పంపినప్పుడు తుకారాం వాటిని తిరస్కరించారని మహారాష్ట్ర సంప్రదాయ కథనాలలో చెప్పబడుతుంది. తుకారాంకు రాజసంపద, బంగారం, అధికారంపై ఆసక్తి లేదని, తనకు విఠలుడే నిజమైన సంపద అని చెప్పినట్లు కథలు ఉన్నాయి. ఈ సంఘటనలకు సంబంధించిన వివరాలలో తరువాతి భక్తి సాహిత్య ప్రభావం కూడా ఉండటం వల్ల ప్రతి వివరాన్నీ ఖచ్చితమైన చారిత్రక సంఘటనగా చెప్పలేము. అయినప్పటికీ శివాజీ కాలం నాటికి తుకారాం భక్తి ఉద్యమం మహారాష్ట్ర ప్రజాజీవితంలో గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపిందనే విషయంలో సందేహం లేదు.

తుకారాం మహారాష్ట్రలో అంత గొప్ప సంతుగా ఎందుకు నిలిచారో అర్థం చేసుకోవాలంటే వార్కరీ సంప్రదాయాన్ని తెలుసుకోవాలి. పండరీపుర విఠోబాను దర్శించడానికి భక్తులు ప్రతి సంవత్సరం కాలినడకన చేసే “వారీ” మహారాష్ట్ర ఆధ్యాత్మిక జీవితంలో అత్యంత గొప్ప సంప్రదాయాలలో ఒకటి. జ్ఞానేశ్వర్, నామదేవ్, ఏకనాథ్ వంటి సంతులు నిర్మించిన ఈ భక్తి మార్గాన్ని తుకారాం ప్రజల హృదయాలకు మరింత దగ్గర చేశారు. ఆయన అభంగాలు వార్కరీ యాత్రలో నేటికీ పాడబడుతున్నాయి. దేహూ నుండి తుకారాం మహారాజ్ పాదుకల పాళఖీ పండరీపురం వైపు బయలుదేరుతుంది. వేలాది వార్కరీలు “జ్ఞానోబా మౌలీ తుకారాం” అంటూ నడుస్తూ విఠలుని నామాన్ని జపిస్తారు. ఈ నినాదంలో జ్ఞానేశ్వరుడు, తుకారాం ఇద్దరూ మహారాష్ట్ర భక్తి సంప్రదాయానికి రెండు మహోన్నత స్తంభాలుగా నిలుస్తారు.

తుకారాం కేవలం దేవుణ్ణి స్తుతించిన కవి మాత్రమే కాదు. మానవ మనస్సును అద్భుతంగా అర్థం చేసుకున్న కవి. భక్తుడికి వచ్చే సందేహం, నిరాశ, కోపం, ఆశ, ప్రేమ, పశ్చాత్తాపం, ఆనందం అన్నింటినీ ఆయన తన అభంగాలలో వ్యక్తం చేశారు. దేవునితో మాట్లాడేటప్పుడు కూడా కృత్రిమమైన గంభీరతను ప్రదర్శించలేదు. కొన్నిసార్లు విఠలునితో చిన్నపిల్లవాడిలా మొరపెట్టుకుంటారు, కొన్నిసార్లు స్నేహితుడిలా మాట్లాడతారు, కొన్నిసార్లు తన బాధకు సమాధానం చెప్పమని నిలదీస్తారు. చివరకు “నేను నీ వాడిని, నీవే నా ఆధారం” అనే సంపూర్ణ శరణాగతికి చేరుకుంటారు. అందుకే ఆయన కవిత్వం పండితులకు మాత్రమే కాకుండా సాధారణ ప్రజలకు కూడా తమ జీవితానుభవంలా అనిపించింది.

ఆయన అభంగాలలో సామాజిక సందేశం కూడా బలంగా ఉంది. జన్మ వల్ల ఎవరూ గొప్పవారు కారని, మంచి గుణాలు మరియు భక్తే మనిషి విలువను నిర్ణయిస్తాయని ఆయన భావించారు. మతాన్ని జీవనోపాధిగా మార్చుకునే కపటులను విమర్శించారు. బయట సన్యాసి వేషం వేసుకుని లోపల కోరికలు, లోభం, అహంకారం నింపుకున్నవారిని ఆయన తీవ్రంగా ప్రశ్నించారు. దేవుణ్ణి వెతుకుతూ ప్రపంచమంతా తిరగడం కంటే మనసును పరిశుద్ధం చేసుకోవడం ముఖ్యమని చెప్పారు. ఈ సరళమైన సందేశం సామాన్య ప్రజలను బలంగా ఆకర్షించింది. అందుకే ఆయన భక్తి ఒక వర్గానికో, పండిత సమాజానికో పరిమితం కాకుండా మహారాష్ట్ర ప్రజాసంస్కృతిలో భాగమైంది.

తుకారాం జీవితాంతం గురించి కూడా భక్తి సంప్రదాయంలో ఒక అద్భుతమైన కథ ఉంది. సుమారు 1649–1650 ప్రాంతంలో ఆయన దేహూ వద్ద కనిపించకుండా పోయారని చారిత్రక సంప్రదాయం చెబుతుంది. వార్కరీల విశ్వాసం ప్రకారం విఠలుడు పంపిన దివ్య విమానంలో తుకారాం తన శరీరంతోనే వైకుంఠానికి వెళ్లారు. దీనినే “సదేహ వైకుంఠ గమనం” అంటారు. ఫాల్గుణ బహుళ ద్వితీయ రోజును “తుకారాం బీజ”గా మహారాష్ట్రలో భక్తిశ్రద్ధలతో పాటిస్తారు. చారిత్రకంగా ఆయన చివరి రోజుల గురించి ఖచ్చితమైన సమాచారం లేకపోయినా, వైకుంఠ గమన కథ వార్కరీ సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన విశ్వాసంగా కొనసాగుతోంది.

తుకారాం ప్రభావం ఆయన జీవించిన కాలంతో ముగియలేదు. ఆయన అభంగాలు మరాఠీ భాషను, సంగీతాన్ని, కీర్తన సంప్రదాయాన్ని, సామాజిక ఆలోచనలను శతాబ్దాలుగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ఆయన రచనలు మరాఠీ సాహిత్యంలో అత్యున్నత స్థానాన్ని పొందాయి. సంగీతకారులు ఆయన అభంగాలను అనేక రాగాలలో ఆలపించారు. గ్రామీణ భజనల నుంచి శాస్త్రీయ సంగీత కచేరీల వరకు ఆయన పదాలు వినిపిస్తాయి. పండరీపుర వారీలో లక్షలాది మంది ఆయన అభంగాలను పాడుకుంటూ నడుస్తారు. దేహూలోని ఆయన జన్మస్థలం, ఆయనతో సంబంధం ఉన్న ఇంద్రాయణీ నది తీరం మహారాష్ట్రలో ప్రముఖ యాత్రాస్థలాలుగా నిలిచాయి.

తుకారాంను మహారాష్ట్ర ప్రజలు ఇంతగా ఆరాధించడానికి అసలు కారణం ఆయన జీవితం, ఆయన మాట ఒకటిగా ఉండటమే. తీవ్రమైన పేదరికాన్ని చూశారు, కుటుంబ సభ్యులను కోల్పోయారు, వ్యాపారంలో విఫలమయ్యారు, సామాజిక వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నారు; అయినప్పటికీ తన బాధను ద్వేషంగా మార్చుకోకుండా భక్తిగా మార్చుకున్నారు. తనను తాను మహాత్ముడిగా ప్రకటించుకోలేదు. తన లోపాలను కూడా తన అభంగాలలో నిర్మొహమాటంగా ఒప్పుకున్నారు. దేవుని ముందు రాజు, రైతు, ధనవంతుడు, పేదవాడు అనే భేదం లేదని చెప్పారు. భక్తిని ఆలయపు గోడల మధ్య నుంచి బయటకు తీసుకువచ్చి ప్రజల రోజువారీ జీవితంలోకి తీసుకువచ్చారు. అందుకే మహారాష్ట్రలో తుకారాం ఒక చారిత్రక వ్యక్తి మాత్రమే కాదు; ఇంటింటా వినిపించే అభంగంలో, వార్కరీల అడుగుల్లో, పండరీపురం వైపు సాగే పాళఖీలో, “విఠ్ఠల్ విఠ్ఠల్” అనే నామస్మరణలో ఇప్పటికీ జీవిస్తున్న సంత్. జ్ఞానేశ్వరుడు మహారాష్ట్ర భక్తి సంప్రదాయానికి తాత్త్వికమైన లోతును ఇచ్చిన మహనీయుడైతే, తుకారాం ఆ భక్తిని సామాన్యుడి హృదయభాషలో పలికించిన మహాకవి. అందుకే శతాబ్దాలు గడిచినా మహారాష్ట్రలో “తుకోబా” అనే పేరు భక్తి, వినయం, సమానత్వం, విఠలునిపై సంపూర్ణ శరణాగతికి ప్రతీకగా నిలిచిపోయింది.