త్రిపురసుందరీ నమోస్తు తే - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి కృతి

త్రిపురసుందరీ నమోస్తు తే దీనజనాభీష్టదాయిని శ్రీ

త్రైపద పరబ్రహ్మరూపిణి తత్పద లక్ష్యార్థ స్వరూపిణి

వేదశాస్త్రాది వినుత స్ఫూర్తే విధిగురుగుహాది పూజిత మూర్తే

కామితఫలప్రదనిపుణ కీర్తే కమనీయ కామకలా ప్రదర్శితే

మాధవ సోదరి మహిషాసురాది మర్దని మహాదేవ మనోహరి

మహాకైలాసవాస ప్రియకరి మహాకామేశ్వరి సంపత్కరి 

ఓ శ్రీత్రిపురసుందరీ! నీకు నా నమస్కారములు. దీనులైన భక్తుల మనోవాంఛలను నెరవేర్చి వారిని అనుగ్రహించే జగన్మాతా! మూడు పదాల ద్వారా సూచించబడే పరబ్రహ్మ స్వరూపిణీ! వేదాంత మహావాక్యమైన 'తత్త్వమసి'లోని 'తత్' పదం సూచించే పరమసత్య స్వరూపిణీ! వేదాలు, శాస్త్రాలు నీ మహిమను కీర్తిస్తుండగా, బ్రహ్మదేవుడు, గురుగుహుడైన సుబ్రహ్మణ్యస్వామి మొదలైన దేవతలచే పూజలందుకునే పరమేశ్వరీ! భక్తులు కోరుకున్న ఫలితాలను ప్రసాదించడంలో నిపుణురాలవై, అపారమైన కీర్తితో ప్రకాశించే తల్లీ! శివశక్తుల అభేదాన్ని, సృష్టికి మూలమైన కామకళా తత్త్వాన్ని మనోహరంగా ప్రకటించే దేవీ! శ్రీమహావిష్ణువుకు సోదరివైన నారాయణీ! మహిషాసురుడు మొదలైన రాక్షసులను సంహరించి లోకాలను రక్షించిన మహాశక్తీ! మహాదేవుని మనస్సును ఆనందింపజేసే మనోహరీ! మహాకైలాసంలో నివసించడానికి ప్రీతిచెందే గౌరీ! కామేశ్వరుని పరాశక్తిగా విరాజిల్లే మహాకామేశ్వరీ! సమస్త సంపదలను, శుభాలను, ఆధ్యాత్మిక ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించే జగన్మాతా! నీ దివ్యచరణాలకు నా ప్రణామములు. 

ముత్తుస్వామి దీక్షితుల 'త్రిపురసుందరీ నమోస్తు తే' కృతి శ్రీవిద్యా మంత్రశాస్త్రాన్ని, శాక్తేయ తత్త్వాన్ని, అద్వైత వేదాంతాన్ని సమన్వయపరిచే విశిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక రచన. ఈ కృతిలో దీక్షితులు శ్రీత్రిపురసుందరీ దేవిని కేవలం భక్తుల కోరికలను తీర్చే దేవతగా కాక, సమస్త సృష్టికి ఆధారమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపిణిగా స్తుతిస్తున్నారు. 'దీనజనాభీష్టదాయిని' అనే సంబోధన భక్తుల పట్ల అమ్మవారికి ఉన్న అపారమైన కరుణను తెలియజేస్తుంది. ఈ కృతిలో అత్యంత విశిష్టమైన ప్రయోగం 'త్రైపద పరబ్రహ్మరూపిణి'. శ్రీవిద్యా సంప్రదాయంలో దీనిని పంచదశాక్షరీ మహామంత్రంలోని వాగ్భవకూటం, కామరాజకూటం, శక్తికూటం అనే మూడు కూటాలకు సంబంధించినదిగా వ్యాఖ్యానించవచ్చు. వాగ్భవకూటం జ్ఞానశక్తికి, కామరాజకూటం ఇచ్చాశక్తికి, శక్తికూటం క్రియాశక్తికి ప్రతీకలుగా భావించబడతాయి. ఈ మూడు కూటాలు అమ్మవారి దివ్యశరీరంలోని మూడు భాగాలతో అనుసంధానించబడ్డాయి. లలితా సహస్రనామంలోని 'శ్రీమద్వాగ్భవకూటైక స్వరూపముఖపంకజా', 'కంఠాధః కటిపర్యంత మధ్యకూట స్వరూపిణీ', 'శక్తికూటైకతాపన్న కట్యధోభాగధారిణీ' అనే నామాలు ఈ రహస్యాన్ని వివరిస్తాయి. ఈ మూడు కూటాల సమష్టి స్వరూపమే పంచదశాక్షరీ మహామంత్రం. శ్రీవిద్యలో మంత్రం, దేవత వేర్వేరు కావు. మంత్రం అమ్మవారి శబ్దస్వరూపం కాగా, ఆమె దివ్యమూర్తి అదే పరాశక్తి యొక్క రూపస్వరూపం. అందువల్ల 'త్రైపద పరబ్రహ్మరూపిణి' అనే సంబోధన ద్వారా మూడు కూటాలుగా వ్యక్తమయ్యే మంత్రస్వరూపిణియే పరబ్రహ్మమని భావించవచ్చు. ఈ పదానికి గాయత్రీ మంత్రంలోని మూడు పాదాలకు సంబంధించిన వ్యాఖ్యానం కూడా సాధ్యమే అయినప్పటికీ, శ్రీవిద్యా దృష్టిలో మూడు కూటాల అన్వయం ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని కలిగి ఉంది.

'తత్పద లక్ష్యార్థ స్వరూపిణి' అనే ప్రయోగం ఈ కృతిలోని అద్వైత వేదాంత తత్త్వాన్ని వెల్లడిస్తుంది. ఛాందోగ్యోపనిషత్తులోని 'తత్త్వమసి' మహావాక్యంలో 'తత్' పదం పరబ్రహ్మను, 'త్వమ్' పదం జీవాత్మను సూచిస్తాయి. జీవునికి, ఈశ్వరునికి సంబంధించిన పరిమిత ఉపాధులను తొలగించి వాటి లక్ష్యార్థాన్ని గ్రహించినప్పుడు రెండింటికీ ఆధారమైన శుద్ధచైతన్యం ఒక్కటేనని అద్వైత వేదాంతం బోధిస్తుంది. ఆ పరబ్రహ్మ చైతన్యమే శ్రీత్రిపురసుందరి స్వరూపమని దీక్షితులు సూచిస్తున్నారు. శ్రీవిద్యలో అమ్మవారిని శ్రీచక్ర బిందుస్థానంలో కొలువై ఉన్న పరాశక్తిగా ఆరాధించడం కూడా ఇదే పరమార్థాన్ని తెలియజేస్తుంది. శ్రీచక్రంలోని తొమ్మిది ఆవరణాల ఉపాసన సాధకుని బాహ్య ప్రపంచంలోని విషయాసక్తుల నుంచి అంతర్ముఖమైన ఆత్మజ్ఞానం వైపు నడిపించే ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంగా భావించబడుతుంది. ఈ విధంగా పంచదశాక్షరీ మంత్రంలోని మూడు కూటాలు పరాశక్తి యొక్క జ్ఞాన, ఇచ్చా, క్రియాశక్తులను తెలియజేస్తే, 'తత్పద లక్ష్యార్థం' ఆ శక్తులన్నింటికీ ఆధారమైన పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని సూచిస్తుంది.

'వేదశాస్త్రాది వినుత స్ఫూర్తే' అనే సంబోధన వేదాలు, శాస్త్రాలు కీర్తించే పరమసత్యం అమ్మవారేనని తెలియజేస్తుంది. 'విధిగురుగుహాది పూజిత మూర్తే' అనే ప్రయోగం బ్రహ్మదేవుడు, గురుగుహుడైన సుబ్రహ్మణ్యస్వామి వంటి దేవతలు సైతం ఆరాధించే పరాశక్తి మహిమను సూచిస్తుంది. 'కామితఫలప్రదనిపుణ కీర్తే' అనే విశేషణం భక్తుల మనోవాంఛలను నెరవేర్చే అమ్మవారి అనుగ్రహశక్తిని తెలియజేస్తుంది. అయితే శ్రీవిద్యోపాసనలో భౌతిక కోరికల పరిపూర్ణత అంతిమలక్ష్యం కాదు. కోరికలకు మూలమైన అహంకారాన్ని అధిగమించి ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందడమే ఉన్నతమైన సాధనగా భావించబడుతుంది. ఈ సందర్భంలో 'కమనీయ కామకలా ప్రదర్శితే' అనే ప్రయోగం అత్యంత సూక్ష్మమైన శాక్తేయ తత్త్వాన్ని వెల్లడిస్తుంది. కామకళ అనేది సాధారణమైన భౌతిక కోరికను సూచించదు. సృష్టికి మూలమైన శివశక్తుల అభేద చైతన్యాన్ని, ఆ చైతన్యం నుంచి విశ్వం వ్యక్తమయ్యే ప్రక్రియను సూచించే శ్రీవిద్యా రహస్యం. శ్రీవిద్యా తత్త్వంలో శివుడు ప్రకాశస్వరూపంగా, శక్తి విమర్శస్వరూపంగా వర్ణించబడతారు. ప్రకాశం అంటే స్వయంగా వెలిగే శుద్ధచైతన్యం. విమర్శ అంటే ఆ చైతన్యానికి తనను తాను తెలుసుకునే స్వాభావిక శక్తి. ఈ రెండూ వేర్వేరు కావు. ఒకే పరమసత్యానికి చెందిన అభేద స్వరూపాలు. కామేశ్వర కామేశ్వరీ తత్త్వం ఈ పరమార్థాన్ని తెలియజేస్తుంది.

'మాధవ సోదరి' అనే సంబోధన అమ్మవారిని శ్రీమహావిష్ణువు సోదరిగా కీర్తిస్తూ శైవ, వైష్ణవ, శాక్తేయ సంప్రదాయాల మధ్య ఉన్న ఆధ్యాత్మిక సమన్వయాన్ని సూచిస్తుంది. 'మహిషాసురాది మర్దని' అనే విశేషణం దుష్టశక్తులను సంహరించి ధర్మాన్ని రక్షించే అమ్మవారి మహాశక్తిని తెలియజేస్తుంది. దీనికి అంతరార్థంగా మహిషాసురుడు సాధకునిలోని అహంకారం, అజ్ఞానం, దుర్గుణాలకు ప్రతీకగా భావించవచ్చు. వాటిని నిర్మూలించే జ్ఞానశక్తియే పరాశక్తి. 'మహాదేవ మనోహరి', 'మహాకైలాసవాస ప్రియకరి', 'మహాకామేశ్వరి' అనే సంబోధనలు శివశక్తుల అవినాభావ సంబంధాన్ని తెలియజేస్తాయి. మహాకామేశ్వరి అనే నామం శ్రీలలితా త్రిపురసుందరి యొక్క పరమేశ్వరీ తత్త్వాన్ని ప్రత్యేకంగా సూచిస్తుంది. ఆమె కామేశ్వరునికి భిన్నమైన శక్తి కాదు. శివుని చైతన్యానికి స్వాభావికమైన పరాశక్తి. సౌందర్యలహరిలోని 'శివః శక్త్యా యుక్తో యది భవతి శక్తః ప్రభవితుం' అనే భావం కూడా శివశక్తుల అభేదాన్ని, సృష్టి కార్యంలో శక్తి యొక్క అనివార్యతను తెలియజేస్తుంది.

చివరగా 'సంపత్కరి' అనే సంబోధన అమ్మవారు ప్రసాదించే సంపద యొక్క విస్తృతమైన అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. శాక్తేయ సంప్రదాయంలో సంపద అంటే కేవలం ధనం, భౌతిక ఐశ్వర్యం మాత్రమే కాదు. భక్తి, వివేకం, వైరాగ్యం, మనశ్శాంతి, ఆత్మజ్ఞానం వంటి ఆధ్యాత్మిక సంపదలు కూడా అందులో భాగమే. శ్రీలలితా త్రిపురసుందరి భుక్తి ముక్తి ప్రదాయినిగా ఆరాధించబడటానికి ఇదే కారణం. ఈ కృతిలో దీక్షితులు అమ్మవారి కరుణతో ప్రారంభించి, పంచదశాక్షరీ మంత్రంలోని మూడు కూటాల ద్వారా ఆమె శక్తిస్వరూపాన్ని, తత్పద లక్ష్యార్థం ద్వారా పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని, కామకళ ద్వారా శివశక్తుల అభేదాన్ని, మహాకామేశ్వరి నామం ద్వారా శ్రీవిద్యా పరతత్త్వాన్ని వెల్లడిస్తున్నారు. ఈ విధంగా భక్తి, మంత్రోపాసన, ఆత్మవిచారణ ఒకే పరమసత్యాన్ని అనుభవించడానికి దారితీసే మార్గాలుగా ఈ కృతి మనకు దర్శనమిస్తుంది. జీవుడు తనను పరాశక్తికి భిన్నంగా భావించే ద్వైతదృష్టిని అధిగమించి, తనలో ప్రకాశించే శుద్ధచైతన్యమే జగన్మాత స్వరూపమని గ్రహించడమే ఈ కృతిలో అంతర్లీనంగా ఉన్న అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక సందేశం.

దేవమనోహరి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి కృతిని ఎస్పీ రాం గారు ఆలపించారు.