శ్రీనివాస గద్యం సాహిత్యం, భావం

ఆనందనిలయ వాసుడైన శ్రీనివాసుని వైభవాన్ని తెలిపే స్తుతులు, కృతులు ఎన్నో. కలియుగ ప్రత్యక్ష దైవాన్ని కొలిచి తరించిన భక్తవరేణ్యులెందరో. అటువంటి వారిలో పురిశై శ్రీరంగాచార్యుల వారు అగ్రగణ్యులు. ఆయన ఆ స్వామిపై 19వ శతాబ్దంలో రచించిన శ్రీనివాస గద్యం స్వామికి తిరుప్పావడసేవ సమయంలో పఠించబడుతుంది. నాదప్రియుడైన ఆ స్వామి వైభవాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించే విశేషమైన స్తోత్రం ఈ శ్రీనివాస గద్యం. శబ్దం సర్వానికి మూలం. ఆ శబ్దాలు పదరూపం దాల్చి లయబద్ధంగా సాగితే స్వామి పాదాల వద్ద నిరంతరం సుగంధాలు విరజిమ్మే పారిజాత పుష్పమవుతుంది. అటువంటి పారిజాత సమ పదసుమాల మాలికే శ్రీనివాస గద్యం.

ప్రఖ్యాత తెలుగు భాషా పండితులు, పరిశోధకులు బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి గారు శ్రీనివాస గద్యానికి ప్రతిపదార్థంతో వివరణ ఇచ్చారు. సాహిత్యంలో అనేక మూలాలలో కొద్దిపాటి భేదాలు ఉన్నా చాలామటుకు భావం, ప్రవాహం ఒకేలా ఉంది. 

సాహిత్యం:

శ్రీమదఖిలమహీమండలమండనధరణీధర మండలాఖండలస్య

నిఖిలసురాసురవందిత వరాహక్షేత్ర విభూషణస్య

శేషాచల గరుడాచల సింహాచల వృషభాచల నారాయణాచలాంజనాచలాది శిఖరిమాలాకులస్య

నాథముఖ బోధనిధి వీథిగుణసాభరణ సత్త్వనిధి తత్త్వనిధి భక్తిగుణపూర్ణ శ్రీశైలపూర్ణ గుణవశంవద పరమపురుష కృపాపూర విభ్రమదతుంగశృంగ గళద్గగనగంగాసమాలింగితస్య

సీమాతిగ గుణ రామానుజముని నామాంకిత బహుభూమాశ్రయ సురధామాలయ వనరామాయత వనసీమాపరివృత విశంకటతట నిరంతర విజృంభిత భక్తిరస నిర్ఘరానంతార్యాహార్య ప్రస్రవణధారాపూర విభ్రమద సలిలభరభరిత మహాతటాక మండితస్య

కలికర్దమ మలమర్దన కలితోద్యమ విలసద్యమ నియమాదిమ మునిగణ నిషేవ్యమాణ ప్రత్యక్షీభవన్నిజసలిల సమజ్జన నమజ్జన నిఖిలపాపనాశనా పాపనాశన తీర్థాధ్యాసితస్య

మురారిసేవక జరాదిపీడిత నిరార్తిజీవన నిరాశ భూసుర వరాతిసుందర సురాంగనారతి కరాంగసౌష్ఠవ కుమారతాకృతి కుమారతారక సమాపనోదయ దనూనపాతక మహాపదామయ విహాపనోదిత సకలభువన విదిత కుమారధారాభిధాన తీర్థాధిష్ఠితస్య

ధరణితల గతసకల హతకలిల శుభసలిల గతబహుళ వివిధమలహతిచతుర రుచిరతర విలోకనమాత్ర విదళిత వివిధ మహాపాతక స్వామిపుష్కరిణీ సమేతస్య

బహుసంకట నరకావట పతదుత్కట కలికంకట కలుషోద్భట జనపాతక వినిపాతక రుచినాటక కరహాటక కలశాహృత కమలారత శుభమంజన జలసజ్జన భరభరిత నిజదురిత హతినిరత జనసతత నిరస్తనిరర్గళ పేపీయమాన సలిల సంభృత విశంకట కటాహతీర్థ విభూషితస్య

ఏవమాదిమ భూరిమంజిమ సర్వపాతక గర్వహాపక సింధుడంబర హారిశంబర వివిధవిపుల పుణ్యతీర్థనివహ నివాసస్య

శ్రీమతో వేంకటాచలస్య శిఖరశేఖరమహాకల్పశాఖీ

ఖర్వీభవదతి గర్వీకృత గురుమేర్వీశగిరి ముఖోర్వీధర కులదర్వీకర దయితోర్వీధర శిఖరోర్వీ సతత సదూర్వీకృతి చరణఘన గర్వచర్వణనిపుణ తనుకిరణమసృణిత గిరిశిఖర శేఖరతరునికర తిమిరః

వాణీపతిశర్వాణీ దయితేంద్రాణీశ్వరముఖనాణీయోరసవేణీ నిభశుభవాణీ నుతమహిమాణీ యస్తన కోణీ భవదఖిల భువనభవనోదరః

వైమానికగురు భూమాధిక గుణ రామానుజ కృతధామాకర కరధామారి దరలలామాచ్ఛకనక దామాయిత నిజరామాలయ నవకిసలయమయ తోరణమాలాయిత వనమాలాధరః

కాలాంబుద మాలానిభ నీలాలక జాలావృత బాలాబ్జ సలీలామల ఫాలాంకసమూలామృత ధారాద్వయావధీరణ ధీరలలితతర విశదతర ఘనఘనసారమయోర్ధ్వపుండ్ర రేఖాద్వయరుచిరః

సువికస్వర దళభాస్వర కమలోదర గతమేదుర నవకేసర తతిభాసుర పరిపింజర కనకాంబర కలితాదర లలితోదర తదాలంబ జంభరిపు మణిస్తంభ గంభీరిమదంభస్తంభ సముజ్జృంభమాణ పీవరోరుయుగళ తదాలంబ పృథుల కదళీ ముకుల మదహరణజంఘాల జంఘాయుగళః

నవ్యదల భవ్యమల పీతమల శోణిమలసన్మృదుల సత్కిసలయాశ్రుజలకారి బల శోణతల పదకమల నిజాశ్రయ బలబందీకృత శరదిందుమండలీ విభ్రమదాదభ్ర శుభ్ర పునర్భవాధిష్ఠితాంగుళీగాఢ నిపీడిత పద్మావనః

జానుతలావధి లంబి విడంబిత వారణ శుండాదండ విజృంభిత నీలమణిమయ కల్పకశాఖా విభ్రమదాయి మృణాళలతాయిత సముజ్జ్వలతర కనకవలయవేల్లితైకతర బాహుదండయుగళః

యుగపదుదిత కోటి ఖరకర హిమకర మండల జాజ్వల్యమాన సుదర్శన పాంచజన్య సముత్తుంగిత శృంగాపర బాహుయుగళః 

అభినవశాణ సముత్తేజిత మహామహా నీలఖండ మదఖండన నిపుణ నవీన పరితప్త కార్తస్వర కవచిత మహనీయ పృథుల సాలగ్రామ పరంపరా గుంభిత నాభిమండల పర్యంత లంబమాన ప్రాలంబదీప్తి సమాలంబిత విశాల వక్షఃస్థలః

గంగాఝర తుంగాకృతి భంగావళి భంగావహ సౌధావళి బాధావహ ధారానిభ హారావళి దూరాహత గేహాంతర మోహావహ మహిమ మసృణిత మహాతిమిరః

పింగాకృతి భృంగారునిభాంగార దళాంగామల నిష్కాసిత దుష్కార్యఘ నిష్కావళి దీపప్రభ నీపచ్ఛవి తాపప్రద కనకమాలికా పిశంగిత సర్వాంగః

నవదళిత దళవలిత మృదులలిత కమలతతి మదవిహతి చతురతర పృథులతర సరసతర కనకసరమయ రుచిరకంఠికా కమనీయకంఠః

వాతాశనాధిపతి శయన కమన పరిచరణరతిసమేతాఖిల ఫణధరతతి మతికరవర కనకమయ నాగాభరణ పరివీతాఖిలాంగావగమిత శయన భూతాహిరాజ జాతాతిశయః

రవికోటీ పరిపాటీ ధరకోటీరపసాటీ కితవీటీ రసధాటీ ధరమణిగణకిరణ విసరణ సతతవిధుత తిమిరమోహ గార్భగేహః

అపరిమిత వివిధభువన భరితాఖండ బ్రహ్మాండమండల పిచండిలః

ఆర్యధుర్యానంతార్య పవిత్ర ఖనిత్రపాత పాత్రీకృత నిజచుబుక గతవ్రణకిణ విభూషణ వహనసూచిత శ్రితజన వత్సలతాతిశయః

మడ్డుడిండిమ ఢమరు జర్ఘర కాహళీ పటహావళీ మృదుమద్దలాది మృదంగ దుందుభి ఢక్కికాముఖ హృద్య వాద్యక మధురమంగళ నాదమేదుర నాటారభి భూపాళ బిలహరి మాయామాళవ గౌళ అసావేరీ సావేరీ శుద్ధసావేరీ దేవగాంధారీ ధన్యాసీ బేగడ హిందుస్తానీ కాపీ తోడి నాటకురుంజీ శ్రీరాగ సహన అఠాణ సారంగీ దర్బారు పంతువరాళీ వరాళీ కళ్యాణీ భూరికళ్యాణీ యమునాకళ్యాణీ హుశేనీ జంఝోఠీ కౌమారీ కన్నడ ఖరహరప్రియా కలహంస నాదనామక్రియా ముఖారీ తోడీ పున్నాగవరాళీ కాంభోజీ భైరవీ యదుకులకాంభోజీ ఆనందభైరవీ శంకరాభరణ మోహన రేగుప్తీ సౌరాష్ట్రీ నీలాంబరీ గుణక్రియా మేఘగర్జనీ హంసధ్వని శోకవరాళీ మధ్యమావతీ జేంజురుటీ సురటీ ద్విజావంతీ మలయాంబరీ కాపీపరశు ధనాసిరీ దేశికతోడీ ఆహిరీ వసంతగౌళీ సంతు కేదారగౌళ కనకాంగీ రత్నాంగీ గానమూర్తీ వనస్పతీ వాచస్పతీ దానవతీ మానరూపీ సేనాపతీ హనుమత్తోడీ ధేనుకా నాటకప్రియా కోకిలప్రియా రూపవతీ గాయకప్రియా వకుళాభరణ చక్రవాక సూర్యకాంత హాటకాంబరీ ఝంకారధ్వనీ నటభైరవీ కీరవాణీ హరికాంభోదీ ధీరశంకరాభరణ నాగానందినీ యాగప్రియాది విసృమర సరస గానరుచిర సంతత సంతన్యమాన నిత్యోత్సవ పక్షోత్సవ మాసోత్సవ సంవత్సరోత్సవాది వివిధోత్సవ కృతానందః శ్రీమదానందనిలయ విమానవాసః, సతత పద్మాలయా పదపద్మరేణు సంచితవక్షస్థల పటవాసః, శ్రీశ్రీనివాసః సుప్రసన్నో విజయతాం. శ్రీ‌అలర్మేల్మంగా నాయికాసమేతః శ్రీశ్రీనివాస స్వామీ సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భూత్వా, పనస పాటలీ పాలాశ బిల్వ పున్నాగ చూత కదళీ చందన చంపక మంజుళ మందార హింజులాది తిలక మాతులుంగ నారికేళ క్రౌంచాశోక మాధూకామలక హిందుక నాగకేతక పూర్ణకుంద పూర్ణగంధ రస కంద వన వంజుళ ఖర్జూర సాల కోవిదార హింతాల పనస వికట వైకసవరుణ తరుఘమరణ విచుళంకాశ్వత్థ యక్ష వసుధ వర్మాధ మంత్రిణీ తింత్రిణీ బోధ న్యగ్రోధ ఘటపటల జంబూమతల్లీ వీరతచుల్లీ వసతి వాసతీ జీవనీ పోషణీ ప్రముఖ నిఖిల సందోహ తమాల మాలా మహిత విరాజమాన చషక మయూర హంస భారద్వాజ కోకిల చక్రవాక కపోత గరుడ నారాయణ నానావిధ పక్షిజాతి సమూహ బ్రహ్మ క్షత్రియ వైశ్య శూద్ర నానాజాత్యుద్భవ దేవతా నిర్మాణ మాణిక్య వజ్ర వైఢూర్య గోమేధిక పుష్యరాగ పద్మరాగేంద్ర నీల ప్రవాళమౌక్తిక స్ఫటిక హేమ రత్నఖచిత ధగద్ధగాయమాన రథ గజ తురగ పదాతి సేనా సమూహ భేరీ మద్దళ మురవక ఝల్లరీ శంఖ కాహళ నృత్యగీత తాళవాద్య కుంభవాద్య పంచముఖవాద్య అహమీమార్గన్నటీవాద్య కిటికుంతలవాద్య సురటీచౌండోవాద్య తిమిలకవితాళవాద్య తక్కరాగ్రవాద్య ఘంటాతాడన బ్రహ్మతాళ సమతాళ కొట్టరీతాళ ఢక్కరీతాళ ఎక్కాళ ధారావాద్య పటహకాంస్యవాద్య భరతనాట్యాలంకార కిన్నెర కింపురుష రుద్రవీణా ముఖవీణా వాయువీణా తుంబురువీణా గాంధర్వవీణా నారదవీణా స్వరమండల రావణహస్తవీణాస్తక్రియాలంక్రియాలంకృతానేకవిధవాద్య వాపీకూపతటాకాది గంగాయమునా రేవావరుణా శోణనదీ శోభనదీ సువర్ణముఖీ వేగవతీ వేత్రవతీ క్షీరనదీ బాహునదీ గరుడనదీ కావేరీ తామ్రపర్ణీ ప్రముఖాః మహాపుణ్యనద్యః సజలతీర్థైః సహోభయకూలంగత సదాప్రవాహ ఋగ్యజుస్సామాథర్వణ వేదశాస్త్రేతిహాస పురాణ సకలవిద్యాఘోష భానుకోటిప్రకాశ చంద్రకోటి సమాన నిత్యకళ్యాణ పరంపరోత్తరోత్తరాభివృద్ధిర్భూయాదితి భవంతో మహాంతోనుగృహ్ణంతు

బ్రహ్మణ్యో రాజా ధార్మికోస్తు

దేశోయం నిరుపద్రవోస్తు

సర్వే సాధుజనాస్సుఖినో విలసంతు

సమస్తసన్మంగళాని సంతు

ఉత్తరోత్తరాభివృద్ధిరస్తు

సకలకళ్యాణ సమృద్ధిరస్తు 

హరిః ఓం

భావం:

సమస్త భూమండలానికే అలంకారమైన పర్వతరాజులలో శ్రేష్ఠమైనదీ, దేవతలు అసురులు సైతం వందించే వరాహక్షేత్రానికి ఆభరణమైనదీ, శేషాచలం, గరుడాచలం, సింహాచలం, వృషభాచలం, నారాయణాచలం, అంజనాచలం మొదలైన అనేక పర్వతశిఖరాలతో శోభిల్లుతున్నదీ, నాథమునులవంటి జ్ఞాననిధులకూ, సత్త్వగుణసంపన్నులకూ, తత్త్వజ్ఞానులకూ, భక్తిపరాయణులకూ నిలయమైనదీ, శ్రీశైలపూర్ణులవంటి మహాభక్తుల సద్గుణాలకు వశుడైన పరమపురుషుని కరుణాప్రవాహాన్ని తలపించే ఆకాశగంగ జలధారలు ఎత్తైన శిఖరాల నుంచి జాలువారి పర్వతాలను ఆలింగనం చేసుకుంటున్నదీ,

అపారమైన కల్యాణగుణాలు కలిగిన శ్రీరామానుజమునుల నామంతో ప్రసిద్ధిచెందిన అనేక పవిత్రస్థలాలు, దేవాలయాలు, ఉద్యానవనాలు, విశాలమైన వనప్రాంతాలతో పరివేష్టితమైనదీ, అనంతార్యుల అపారమైన భక్తిరసంతో కూడిన కైంకర్యానికి గుర్తుగా వారి శ్రమతో తవ్వబడిన మహాతటాకంలోని జలసమృద్ధితో అలంకరింపబడినదీ,

కలియుగంలోని పాపమలినాలను తొలగించడానికి ఉద్యుక్తులై యమ నియమాలను ఆచరించే మునిగణాలచే సేవింపబడుతున్నదీ, తన పవిత్రజలాలలో మునిగినవారి సమస్త పాపాలను నశింపజేసే పాపనాశన తీర్థాన్ని కలిగినదీ,

మురారి భక్తుల వృద్ధాప్యబాధలను, శారీరక కష్టాలను, నిరాశలను తొలగించి నూతన యౌవనాన్ని ప్రసాదించేదిగా ప్రసిద్ధిచెందినదీ, దేవతలు, మునులు, భూసురులచే సేవింపబడుతున్నదీ, కుమారస్వామి మహిమతో కూడినదీ, మహాపాతకాలను, తీవ్రమైన ఆపదలను, వ్యాధులను తొలగించే కుమారధార అనే పవిత్రతీర్థాన్ని కలిగినదీ,

భూమిపై జీవులు చేసిన సమస్త పాపాలను తొలగించే పవిత్రజలాలతో నిండినదీ, అనేక విధాలైన మలినాలను హరించడంలో సమర్థమైనదీ, దర్శనమాత్రంతోనే మహాపాతకాలను నశింపజేసే మహిమ కలిగినదీ, అత్యంత మనోహరమైన స్వామిపుష్కరిణితో అలంకరింపబడినదీ,

కలియుగంలోని అనేక సంకటాలవల్ల నరకబాధలకు గురయ్యే జీవుల పాపాలను తొలగించేదీ, బంగారు కలశాలలో సమర్పించబడిన పవిత్రజలాలతో నిండినదీ, కమలారమణుడైన శ్రీహరి ఆరాధనకు ఉపయోగపడే మంగళజలాలతో శోభిల్లుతున్నదీ, నిరంతరం ఆ జలాలను సేవించే సజ్జనుల పాపాలను హరించే విశంకట కటాహతీర్థంతో విరాజిల్లుతున్నదీ,

ఇటువంటి అనేక మహిమాన్వితమైన, సమస్త పాపగర్వాన్ని నశింపజేసే, సముద్రాలవంటి గంభీరత్వంతోనూ ఆకాశంవంటి విశాలత్వంతోనూ కూడిన అసంఖ్యాక పుణ్యతీర్థాలకు నిలయమైనదీ అయిన పవిత్ర శ్రీ వేంకటాచల పర్వత శిఖరాగ్రాన మహాకల్పవృక్షంవలె విరాజిల్లుతున్నవాడును,

తన పాదమహిమతో గర్వించిన మేరు మొదలైన మహాపర్వతాల గర్వాన్ని అణచివేసేవాడును, తన పాదకాంతులతో పర్వతశిఖరాలనూ వృక్షసమూహాలనూ ప్రకాశింపజేసి అంధకారాన్ని తొలగించేవాడును,

సరస్వతీపతియైన బ్రహ్మదేవుడు, పార్వతీపతియైన పరమశివుడు, ఇంద్రాణీపతియైన దేవేంద్రుడు మొదలైన దేవతల మధురమైన స్తోత్రవాణులచే కీర్తింపబడే అపారమైన మహిమ కలవాడును, సమస్త భువనాలను తన ఉదరంలో ధరించినవాడును,

దేవతలకు గురువులవంటి మహనీయులచే స్తుతింపబడేవాడును, అపారమైన సద్గుణాలు కలిగిన శ్రీరామానుజాచార్యులచే సేవింపబడిన పవిత్రధామంలో నివసించేవాడును, బంగారు కాంతులతో ప్రకాశించే శ్రీమహాలక్ష్మీ నివాసమైన వక్షస్థలాన్ని కలిగినవాడును, లేత చిగుళ్లతో నిర్మించిన తోరణమాలలను తలపించే మనోహరమైన వనమాలను ధరించినవాడును,

నల్లని వర్షమేఘాల సమూహాన్ని తలపించే నీలవర్ణపు కేశాలతో అలంకరింపబడినవాడును, అప్పుడే వికసించిన లేత పద్మంవంటి సుందరమైన ముఖమండలం కలవాడును, విశాలమైన నుదుటిపై అమృతధారలను మించిన నిర్మలత్వంతో ప్రకాశించే స్వచ్ఛమైన కర్పూరమయమైన రెండు తెల్లని ఊర్ధ్వపుండ్ర రేఖలతో శోభిల్లుతున్నవాడును,

పూర్తిగా వికసించిన బంగారు పద్మంలోని నూతన కేశరాలవంటి పసిడి కాంతితో ప్రకాశించే పీతాంబరాన్ని ధరించినవాడును, ఆ పీతాంబరం సుందరంగా అలంకరించే మనోహరమైన ఉదరభాగం కలవాడును, దేవేంద్రుని మణిస్తంభాల గాంభీర్యాన్ని తలపించే బలిష్ఠమైన తొడలు కలవాడును, విశాలమైన అరటిమొగ్గల సౌందర్యాన్ని అధిగమించే సుందరమైన పిక్కలు కలవాడును,

అప్పుడే చిగురించిన లేత ఎర్రని ఆకులకంటే మృదువైనవీ, వికసించిన ఎర్రని పద్మాలకంటే మనోహరమైనవీ అయిన పాదకమలాలు కలవాడును, ఆ పాదాలను ఆశ్రయించినవారి సంసారబంధాలను తొలగించేవాడును, శరదృతువులోని నిర్మలమైన చంద్రబింబాల కాంతిని అధిగమించే తెల్లని గోళ్లతో ప్రకాశించేవాడును, తన పాదాల సౌందర్యంతో పద్మాల గర్వాన్ని అణచివేసేవాడును,

మోకాళ్లవరకు పొడవుగా విస్తరించినవీ, ఏనుగు తొండాలవంటి దృఢత్వం కలిగినవీ, నీలమణులతో నిర్మించిన కల్పవృక్షశాఖలను తలపించేవీ, తామరతూడులవంటి సౌకుమార్యంతో కూడినవీ, ప్రకాశవంతమైన బంగారు కంకణాలతో అలంకరింపబడినవీ అయిన రెండు దివ్యబాహువులు కలవాడును,

ఒకేసారి ఉదయించిన కోటి సూర్యచంద్ర మండలాల కాంతితో ప్రకాశించే సుదర్శనచక్రాన్నీ, పాంచజన్యశంఖాన్నీ తన పై రెండు చేతులలో ధరించినవాడును,

అప్పుడే పదునుపెట్టిన మహానీలమణుల కాంతిని సైతం అధిగమించే సాలగ్రామాల సమూహంతో కూడినవీ, నూతనంగా కరిగించిన బంగారు తొడుగులతో ప్రకాశించేవీ, నాభిమండలం వరకు పొడవుగా వేలాడుతున్నవీ అయిన దివ్యహారాలతో అలంకరింపబడిన విశాలమైన వక్షస్థలం కలవాడును,

ఎత్తైన ప్రదేశాల నుంచి జాలువారే గంగానదీ జలధారలవంటి మనోహరమైన హారావళులతో శోభిల్లుతున్నవాడును, ఆ హారాల సౌందర్యంతో మహోన్నతమైన భవనసమూహాల వైభవాన్ని అధిగమించేవాడును, వాటి దివ్యకాంతులతో అంధకారాన్ని తొలగించి లౌకికమైన మోహాన్ని హరించేవాడును,

తుమ్మెదలవంటి నల్లని రత్నాలతోనూ, అగ్నికణాలవంటి ఎర్రని మణులతోనూ, ప్రకాశవంతమైన బంగారు ఆభరణాలతోనూ, దీపజ్వాలలవంటి కాంతులను ప్రసరించే హారాలతోనూ సర్వాంగసుందరంగా అలంకరింపబడినవాడును,

అప్పుడే వికసించిన మృదువైన పద్మాల సమూహసౌందర్యాన్ని అధిగమించే విశాలమైన మనోహర కంఠం కలవాడును, ఆ కంఠాన్ని అలంకరించే సుందరమైన బంగారు కంఠహారాలతో ప్రకాశించేవాడును,

వాయువును ఆహారంగా స్వీకరించే సర్పరాజైన ఆదిశేషుని శయ్యగా స్వీకరించినవాడును, తన పరిచర్యలో నిమగ్నమైన సర్పసమూహాలను స్మరింపజేసే బంగారు నాగాభరణాలతో సర్వాంగాలను అలంకరించుకున్నవాడును, ఆ నాగాభరణాల ద్వారా తన శేషశాయిత్వ మహిమను ప్రకటించేవాడును,

కోటి సూర్యుల ప్రకాశాన్ని సైతం అధిగమించే దివ్యకిరీటాన్ని ధరించినవాడును, ఆ కిరీటంలోని అనేక రత్నాల నుంచి వెలువడే కాంతికిరణాలతో గర్భగృహంలోని అంధకారాన్ని నిరంతరం తొలగించేవాడును,

అపరిమితమైన అనేక భువనాలతో నిండిన అఖండ బ్రహ్మాండమండలాలన్నింటినీ తన ఉదరంలో ధరించినవాడును,

మహనీయులలో శ్రేష్ఠుడైన అనంతార్యులు పవిత్రమైన చెరువును తవ్వుతున్న సందర్భంలో ఉపయోగించిన పనిముట్టు తగలడం వల్ల తన చుబుకంపై ఏర్పడిన గాయపు గుర్తును ఆభరణంగా ధరించినవాడును, ఆ గుర్తు ద్వారా తనను ఆశ్రయించిన భక్తులపట్ల గల అపారమైన వాత్సల్యాన్ని ప్రకటించేవాడును,

మడ్డళాలు, డిండిమాలు, ఢమరుకాలు, జర్ఘరాలు, కాహళాలు, పటహాలు, మృదుమద్దళాలు, మృదంగాలు, దుందుభులు, ఢక్కలు మొదలైన అనేక మంగళవాద్యాల మధురమైన నాదాలతో సేవింపబడేవాడును,

నాట, ఆరభి, భూపాళం, బిలహరి, మాయామాళవగౌళ, అసావేరి, సావేరి, శుద్ధసావేరి, దేవగాంధారి, ధన్యాసి, బేగడ, హిందుస్తానీ కాపీ, తోడి, నాటకురంజి, శ్రీరాగం, సహానా, అఠాణా, సారంగి, దర్బారు, పంతువరాళి, వరాళి, కల్యాణి, భూరికల్యాణి, యమునాకల్యాణి, హుసేని, జంఝోటి, కౌమారి, కన్నడ, ఖరహరప్రియ, కలహంస, నాదనామక్రియ, ముఖారి, పున్నాగవరాళి, కాంభోజి, భైరవి, యదుకులకాంభోజి, ఆనందభైరవి, శంకరాభరణం, మోహనం, రేగుప్తి, సౌరాష్ట్రం, నీలాంబరి, గుణక్రియ, మేఘగర్జని, హంసధ్వని, శోకవరాళి, మధ్యమావతి, జేంజురుటి, సురటి, ద్విజావంతి, మలయాంబరి, కాపీపరశు, ధనాసిరి, దేశికతోడి, ఆహిరి, వసంతగౌళ, సంతు, కేదారగౌళ మొదలైన అనేక రాగాలలో ఆలపించబడే మధురమైన గానాలతో స్తుతింపబడేవాడును,

కనకాంగి, రత్నాంగి, గానమూర్తి, వనస్పతి, వాచస్పతి, దానవతి, మానరూపి, సేనాపతి, హనుమత్తోడి, ధేనుక, నాటకప్రియ, కోకిలప్రియ, రూపవతి, గాయకప్రియ, వకుళాభరణం, చక్రవాకం, సూర్యకాంతం, హాటకాంబరి, ఝంకారధ్వని, నటభైరవి, కీరవాణి, హరికాంభోజి, ధీరశంకరాభరణం, నాగానందిని, యాగప్రియ మొదలైన అనేక రాగాలతో నిరంతరం కొనసాగుతున్న సరసమైన సంగీతసేవలను స్వీకరించేవాడును, ఆ సంగీతసేవలతో కూడిన నిత్యోత్సవాలు, పక్షోత్సవాలు, మాసోత్సవాలు, సంవత్సరానికి ఒకసారి జరిగే మహోత్సవాలు మొదలైన వివిధ ఉత్సవాల ద్వారా భక్తులకు అపారమైన ఆనందాన్ని కలిగించేవాడును,

శ్రీమదానందనిలయ విమానంలో నివసించేవాడును, పద్మంలో నివసించే శ్రీమహాలక్ష్మీదేవి పాదపద్మాల రేణువులతో తన వక్షస్థలాన్ని అలంకరించుకున్నవాడును, శ్రీనివాసుడనే దివ్యనామంతో విరాజిల్లేవాడును, సర్వదా సుప్రసన్నుడై విజయవంతంగా ప్రకాశించేవాడును,

శ్రీ అలర్మేల్మంగ నాయికతో కూడిన శ్రీనివాసస్వామియై భక్తులందరిపట్ల అత్యంత ప్రీతితోనూ ప్రసన్నతతోనూ ఉండి, కోరిన వరాలను అనుగ్రహించే వరప్రదాతయై విరాజిల్లేవాడును,

పనస, పాటలి, పలాశ, బిల్వ, పున్నాగ, మామిడి, అరటి, చందనం, చంపక, మంజుళ, మందార, హింజుల, తిలక, మాతులుంగ, కొబ్బరి, క్రౌంచ, అశోక, మధూక, ఉసిరి, హిందుక, నాగకేతక, పూర్ణకుంద, పూర్ణగంధ, రసకంద, వనవంజుళ, ఖర్జూర, సాల, కోవిదార, హింతాల, పనస, వికట, వైకస, వరుణ, తరుఘమరణ, విచుళ, అశ్వత్థ, యక్ష, వసుధ, వర్మాధ, మంత్రిణి, చింత, బోధి, మర్రి, ఘటపటల, జంబూ, మతల్లి, వీరతచుల్లి, వసతి, వాసతి, జీవని, పోషణి మొదలైన అనేక రకాల వృక్షాలు, లతలు, పుష్పఫలసమృద్ధితో కూడిన వనసమూహాలతోనూ, తమాలవృక్షాల మాలికలతోనూ అలంకరింపబడిన పవిత్రక్షేత్రంలో నివసించేవాడును,

చషకాలు, నెమళ్లు, హంసలు, భరద్వాజ పక్షులు, కోకిలలు, చక్రవాకాలు, పావురాలు, గరుడపక్షులు, నారాయణపక్షులు మొదలైన అనేక విధాలైన పక్షిజాతుల సమూహాలతో శోభిల్లే వనప్రాంతాలలో విరాజిల్లేవాడును,

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు మొదలైన వివిధ వర్ణాలకు, అనేక జాతులకు చెందిన భక్తజన సమూహాలచే సేవింపబడేవాడును,

మాణిక్యాలు, వజ్రాలు, వైఢూర్యాలు, గోమేధికాలు, పుష్యరాగాలు, పద్మరాగాలు, ఇంద్రనీలమణులు, పగడాలు, ముత్యాలు, స్ఫటికాలు, బంగారం మొదలైన అమూల్యమైన రత్నాలతో పొదగబడిన దేవతామూర్తులు, ఆభరణాలు, దివ్యనిర్మాణాలతో ధగధగలాడే వైభవాన్ని కలిగినవాడును,

రథాలు, గజాలు, తురగాలు, పదాతిదళాలు మొదలైన పరివారసమూహాలతో కూడిన మహోన్నతమైన ఉత్సవవైభవాన్ని కలిగినవాడును,

భేరీలు, మద్దళాలు, మురవకాలు, ఝల్లరీలు, శంఖాలు, కాహళాలు, నృత్యాలు, గానాలు, తాళవాద్యాలు, కుంభవాద్యాలు, పంచముఖవాద్యాలు, అహమీమార్గన్నటీవాద్యాలు, కిటికుంతలవాద్యాలు, సురటీచౌండోవాద్యాలు, తిమిలకవితాళవాద్యాలు, తక్కరాగ్రవాద్యాలు, ఘంటానాదాలు, బ్రహ్మతాళాలు, సమతాళాలు, కొట్టరీతాళాలు, ఢక్కరీతాళాలు, ఎక్కాళాలు, ధారావాద్యాలు, పటహాలు, కాంస్యవాద్యాలు మొదలైన అనేక మంగళవాద్యాల నాదాలతో సేవింపబడేవాడును,

భరతనాట్యానికి సంబంధించిన వివిధ అలంకారాలతోనూ, కిన్నరులు కింపురుషుల దివ్యగానాలతోనూ, రుద్రవీణ, ముఖవీణ, వాయువీణ, తుంబురువీణ, గాంధర్వవీణ, నారదవీణ, స్వరమండలం, రావణహస్తవీణ మొదలైన అనేక విధాలైన వీణావాద్యాల మధురనాదాలతోనూ, వివిధ క్రియాలంకారాలతో కూడిన సంగీతసేవలతోనూ ఆరాధింపబడేవాడును,

బావులు, దిగుడుబావులు, చెరువులు, కొలనులు మొదలైన పవిత్ర జలాశయాలతోనూ, గంగ, యమున, రేవా, వరుణా, శోణనది, శోభనది, సువర్ణముఖి, వేగవతి, వేత్రవతి, క్షీరనది, బాహునది, గరుడనది, కావేరి, తామ్రపర్ణి మొదలైన మహాపుణ్యనదుల పవిత్రజలాలతోనూ సేవింపబడేవాడును, ఆ నదుల రెండు తీరాలను సస్యశ్యామలం చేస్తూ నిరంతరం ప్రవహించే పవిత్రజలసంపదల మహిమతో కీర్తింపబడేవాడును,

ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వవేదం అనే నాలుగు వేదాల ఘోషలతోనూ, శాస్త్రాలు, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, సమస్త విద్యల పఠనాలతోనూ నిరంతరం స్తుతింపబడేవాడును,

కోటి సూర్యుల ప్రకాశంతో సమానమైన దివ్యతేజస్సునూ, కోటి చంద్రుల కాంతితో సమానమైన శాంతిమయమైన సౌందర్యాన్నీ కలిగినవాడును, నిత్యకల్యాణ పరంపరలతో సమస్త లోకాలకు ఉత్తరోత్తరాభివృద్ధిని ప్రసాదించేవాడును అయిన శ్రీ అలర్మేల్మంగ సమేత శ్రీనివాసస్వామి అనుగ్రహంతో సమస్త మంగళాలు నిరంతరం వృద్ధి చెందుగాక! ఈ మంగళసంకల్పాన్ని మహానుభావులందరూ అనుగ్రహింతురుగాక!

పాలకులు వేదధర్మాలను గౌరవించేవారై, ధర్మబద్ధంగా పరిపాలించేవారగుదురుగాక!

ఈ దేశం సమస్త ఉపద్రవాల నుంచి విముక్తమై ప్రశాంతంగా ఉండుగాక!

సద్గుణసంపన్నులైన సజ్జనులందరూ సుఖసంతోషాలతో వర్ధిల్లుదురుగాక!

సమస్త శుభమంగళాలు కలుగుగాక!

అన్ని విధాలైన ఉత్తరోత్తరాభివృద్ధి కలుగుగాక!

సకల కల్యాణాలు సమృద్ధిగా వర్ధిల్లుగాక!

హరిః ఓం.

తాడేపల్లి పతంజలి గారి వివరణ 
శ్రీహరి స్వామి, సూర్య ప్రకాశ్ గారి ఆలాపన