జిల్లెళ్లమూడి అమ్మ దేవీ స్తవం - పన్నాల రాధాకృష్ణశర్మ

 జిల్లెళ్లమూడి అమ్మ అనసూయమాతపై సంస్కృతాంధ్ర పండితులు, అమ్మ భక్తులు పన్నాల రాధాకృష్ణశర్మ గారు రచించిన అంబికా స్తవకదంబమ్‌ (సంధ్యావందనం) అనే పుస్తకం నుండి అద్భుతమైన దేవీ స్తవం, దాని అర్థం:  

మాయావిలాసధృతకాయా మహర్షిచయగేయాతివేలసుగుణ
ధ్యేయాభిరామమహిమాయామశోభితపదా యా విరాజతి సదా!
సాఽయావహాఽతి మహనీయార్థ విస్ఫురితవైయాత్యభావ్యవచనా
పాయాదిమంసుతమపాయాబ్ధి మగ్నమనసూయాభిదా భగవతీ॥

హాస్యామలాంశుమధురాస్యా హృదీశవరివస్యాపరోల్లసతి యా
శాస్యామరప్రకరశస్యాను సేవననిజాస్యాదృతార్కనగరి!
యస్యాఃపదాబ్జయుగదాస్యామృతం ప్రమదసస్యాభివర్ధనచణం
తస్యా మనోస్స్మరణ మాస్యాంతరే మమ సదా స్యాత్త్రదాదరబలాత్‌॥

నాగేశ్వరాఖ్యసుమనోగేహినీ పరమయోగేశ్వరాత్మనిలయా
యాగేశ్వరాదిసురపూగేడితా భుజగభోగేన మండితగళా!
రాగే స్థితాప్యచలయోగే రతా శమనుయోగేన లాలితజనా
ద్రాగేవ మే వదనభాగే పదాంబుజపరాగేన యచ్ఛతు గిరమ్‌॥

రంభోర్వశీప్రముఖరంభోరుసంభరితదంభోళిపాణిభవనా
రంభోత్సవోల్లసదదంభోపలబ్ధిచరణాంభోజపూతనిలయే!
రంభోపమోక్తిమణిలంభోజ్జ్వలే! పితృకులాంభోనిధే శ్శశికళే!
త్వం భోజనైకమతికుంభోదరానుజ మిమం భో భవాని! భర మామ్‌॥

నీలాభిరామమృదుచేలాన్వితా కనకలీలాంచితాంగలతికా
కాలాభ్రచారుతరమాలామిరమ్మద విభాలాసికాంహసతి యా।
బాలారుణాభవదనా లాలితప్రసవమాలామనోజ్ఞచికురా
హాలాహలాత్మఖలజాలావనప్రవణశీలా శివా భరతు సా॥

చక్రాధిశక్తివలయాక్రామణైకరతవక్రాతిశక్తిమహితా
విక్రాంతభీమరిపుచక్రాద్రిభేదిపటుశక్రాయుధాయితవదా!
నక్రాలయాభభవచక్రాతిపీడనభయాక్రాంత మేన మబలం
చక్రాయుధా భగవతీ క్రాంతిమార్గసుపరిక్రాంత మావహతు మామ్‌॥

వందారులోకశుభసందాయినీం విబుధవందాభివందితపదాం
మందాకినీసరిదమందాచ్ఛకాంతిభరసందానయోగ్యచరణామ్‌
కుందావదాతరుచితుందాభిరామరదనాం దాసపోషణరతాం
వందామహే భగవతీం దారుణాఘవనసందాహపావకశిఖామ్‌॥

సాక్షాద్రమా భువనరక్షాపరిష్కరణదక్షా నితాంతవిలస
ద్వీక్షాకృపామృతఝరీక్షాళితాఽఽశ్రితజనాక్షాంతకల్మషభరా
పక్షాయితా విగతపక్షావళేః పృథుతరక్షాంతినినిర్జితధరా
ద్రాక్షారసాత్కవనదీక్షాం దదాత్వభయభిక్షాంచ మే భగవతీ॥

అమ్మా! భగవతీ! శ్రీ అనసూయాదేవీ! నీవు లీలామానుష విగ్రహవు, మహర్షుల చేత కీర్తింపబడిన గుణపుంజమవు. ధ్యానింపదగిన మహిమాన్వితమైన పాదపద్మయుగములతో ప్రకాశించుదానవు. సంధ్యాగోష్ఠులలో సులభమైన, సరళమైన శైలిలో మహార్థములను స్ఫురింపచేయుదానవు. ఈ నీ బిడ్డలను సర్వాపదల నుండి రక్షించు. 

అమ్మా! నీవు మందహాస వదనారవిందవు. దేవతానీకముచే సేవింపబడుదానవు. నీ పాదసేవా భాగ్యము చేత మా జీవితములో ఆనందమనే పంటను అనుభవింపచేయ సమర్థురాలవు. నా నోటితో నిన్ను నిరంతరము స్తోత్రము చేస్తూ, మనస్సునందు ధ్యానిస్తూ ఉండునట్లు అనుగ్రహించు. 

అమ్మా! నీవు శ్రీ నాగేశ్వరుని ధర్మపత్నివి. యోగీశ్వరుల హృదయములే నిలయముగా కలదానవు. దేవతలచే స్తుతింపబడే భుజంగభూషణవు. సంసారములో ఉన్నా సహజసమాధి నిష్ఠయందే ఉండుదానవు. శమదమాదిసంపన్నవు. నిన్ను స్తోత్రము చేయదగిన మంగళవాక్కులను నాకు ప్రసాదించు. 

అమ్మా! భవానీ! నీ ఇల్లు “అందరిల్లు” అయి, నిత్యకళ్యాణము పచ్చతోరణముతో ఇంద్రభవనముగ పోలియున్నది. నీ మాటలు అరటిపండువలె తియ్యనైనవి. నీవు వంశమునకు చంద్రకళవు . అత్యంత అన్నాసక్తుడనైన నాకు మృష్టాన్నములను ప్రసాదించు.

అమ్మా! భవానీ! నీవు నీలవస్త్రాభిరామవు, కనకాభరణభూషితవు, మెరుపు తీగ వెనక మేఘము వలె ప్రకాశించుదానవు. బాలారుణ తేజస్సుతో పుష్పమాలాలంకృత కేశపాశములతో దర్శనీయగా ఉండుదానవు. దుష్టశిక్షణమాత్రమేగాక వారిలో సత్ప్రవర్తన కలిగించు స్వభావము కలదానవు. నన్ను అనుగ్రహించు.

అమ్మా! వైష్ణవీ! చక్రాయుధము యొక్క పరాక్రమమునుఅతిక్రమించే మహిమ కలదానవు. నీ పాదములు శత్రు సముదాయములు అనే పర్వతములను ఛేదించగల వజ్రశక్తి కలిగి యున్నవి. సంసారసాగరముచే పీడింపబడుతూ అశక్తుడనైన నన్ను చక్రహస్తురాలవైన నీవు జ్ఞానపథమున నడిపించి రక్షించు.

అమ్మా! శ్రీ అనసూయా మాతా! నమస్కరించు వారిని రక్షించుదానవు. విబుధవంద్యవు. స్వచ్ఛగంగానదివలె పవిత్రమైన పాదపద్మములు కలదానవు. మల్లెపూలవలె తెల్లనైన దంతశోభ కలదానవు. దాసపోషిణివి. నన్ను సర్వపాపముల నుండి రక్షించు.

ఓ అమ్మా! రమాదేవివలె ఆశ్రితుల రక్షణ కొరకు దీక్షాకంకణము ధరించిన నీవు నా పాపపంకమును నీ కటాక్షదృష్టిచే నివారించు. సహనశీలవు. నాకు అమృతోపమానమైన వాగ్రూపశక్తిని ఇచ్చిఅభయప్రదానము అనుగ్రహించు.

https://www.youtube.com/watch?v=fqN6Un3ASmg

మహా చతుష్షష్టి కోటి యోగినీ గణ సేవితా - భాస్కరరాయల అనుభవం

 

17/18వ శతాబ్దాలకు చెందిన భాస్కరరాయల వారి సౌభాగ్య భాస్కర భాష్యం (లలితా సహస్రనామంపై) జగత్ప్రసిద్ధమైనది. ఆయన 1690లో హైదరాబాదులో జన్మించి తరువాత తంజావూరు శెర్ఫోజీ మహారాజు ఆహ్వానంపై ద్రావిడ దేశంలో స్థిరపడ్డారు. ఆయన మహా శ్రీవిద్యోపాసకులు.  40కి పైగా అద్భుత ఆధ్యాత్మిక రచనలను చేశారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి త్రిపురోపనిషత్తు, భావనోపనిషత్తు, దుర్గాసప్తశతిపై గుప్తవతీ భాష్యం, శ్రీవిద్యోపాసనపై వరివస్య రహస్య భాష్యం, త్రిపురసుందరీ తాంత్రిక ఉపాసనపై సేతుబంధ భాష్యం వంటివి ఎన్నో రచించారు. సౌభాగ్య భాస్కర భాష్యం 1728వ సంవత్సరంలో పూర్తి చేశారు. శాక్తేయ వాఙ్మయానికి జవసత్వాలు పోసిన వారు భాస్కరరాయల వారు.  

ఒకసారి శ్రీలలితా సహస్రనామానికి భాష్యం రాసి, అమ్మవారి అనుగ్రహం పొందిన శ్రీ భాస్కరరాయలు కాశీ రాజుకు సహస్రనామాల అర్థం చెబుతున్నారు. అప్పుడు “మహా చతుష్షష్టి కోటి యోగినీ గణ సేవితా” అనే నామాన్ని వివరిస్తూ, అమ్మవారిని చుట్టుముట్టి ఉన్న 64 కోట్ల యోగినిలు ఎల్లప్పుడూ ఆమెను సేవిస్తూ, ఆరాధిస్తూ ఉంటారని చెప్పారు.

అది విన్న రాజసభలోని కొందరు పండితులు గట్టిగా నవ్వారు. వారికి భాస్కరరాయలపై అసూయ ఉండేది. వెంటనే వారు, “ఆ 64 కోట్ల యోగినిల గురించి మీకు నిజంగానే తెలుసా? అయితే వారి వివరాలన్నీ చెప్పండి” అని సవాలు చేశారు.

అప్పుడు భాస్కరరాయలు ఒక్కొక్క యోగిని పేరు, ఆమె వర్ణం, చేతిలో ఉన్న ఆయుధాలు, వస్త్రాల రంగు, ఆభరణాలు ఇలా వివరంగా చెప్పడం ప్రారంభించారు. ఆ పండితులు ఆయన ఎక్కడో ఆగిపోతారని అనుకొని, ఆయన చెప్పిన విషయాలన్నీ రాసుకోవడం మొదలుపెట్టారు. కానీ వారు పదివేల యోగినిల వివరాలు కూడా పూర్తిగా రాసుకోలేకపోయారు. అయితే భాస్కరరాయలు మాత్రం ఆగకుండా ప్రవాహంలా చెబుతూనే ఉన్నారు.

చివరికి తమ అహంకారం కరిగిపోయి, ఆ పండితులు భాస్కరరాయల పాదాల వద్దకు వచ్చి, “స్వామీ! మీకు ఈ 64 కోట్ల యోగినిల గురించి ఇంత వివరంగా ఎలా తెలుసు?” అని అడిగారు.

అప్పుడు భాస్కరరాయలు చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నారు:

“ఇవన్నీ నేను చెప్పడం లేదు. అమ్మవారే ఒక పవిత్రమైన చిలుక రూపంలో నా భుజంపై కూర్చొని, నా కుడి చెవిలో ఈ విషయాలన్నీ చెబుతోంది. నేను ఆమె చెప్పిన మాటలనే మీకు చెబుతున్నాను.”

ఇదే అమ్మవారి కరుణ మహిమ.

ఈ లోకంలో చిలుక మనం నేర్పిన మాటలనే మళ్లీ చెబుతుంది. కానీ భక్తులు మాత్రం ‘శ్రీమాత’ అనే దివ్య చిలుక చెప్పే మాటలను అనుసరించాలి. అందుకే శ్రీ అభిరామి భట్టార్ అమ్మవారిని చిలుకతో పోల్చారు. అంతేకాదు, ఉన్నత స్థితికి చేరుకున్న సాధకుని మనసులో వెలిగే జ్ఞానదీపంగా కూడా ఆమెను వర్ణించారు.

సాధకుని హృదయంలో ఆమె స్వయంగా నివాసం ఏర్పరచుకుంటుంది. ఈ విశ్వమంతా ఆమె స్వరూపమే. సృష్టిలో ఉన్న పంచభూతాలన్నీ ఆమె రూపాలే. అటువంటి జగన్మాత తన భక్తులను అనుగ్రహించడానికి విగ్రహాల్లో, చిత్రాల్లో, పవిత్ర రూపాల్లో ప్రత్యక్షమవుతుంది.

ఈ శ్లోకం చెప్పే సందేశం ఏమిటి?

సర్వవ్యాపకురాలు, సర్వశక్తిమంతురాలు, సర్వజ్ఞురాలు అయిన అమ్మవారిని ఒక సాధకుడు నిరంతరం ధ్యానిస్తే, ఆమె స్వయంగా అతని అంతరంగంలో జ్ఞానదీపాన్ని వెలిగిస్తుంది. అతనిలోని అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తుంది. ఒక చిలుకలా దివ్యజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించి, అతన్ని జ్యోతిస్స్వరూపుడిగా మారుస్తుంది. అప్పుడు అతడు మనసులోని భారాలన్నిటినీ విడిచిపెట్టి, ఆనందంగా, ప్రశాంతంగా జీవించగలుగుతాడు. 

మదురై మీనాక్షి అమ్మవారి కుడిభుజంపై ఉండే చిలుకకు అర్థం కూడా ఇటువంటి గూఢమైనదే, మనం చేసే ప్రార్థనలను శ్రద్ధగా విని మధురంగా అమ్మవారి చెవిలో వేస్తుందట. మరి ఇక అమ్మ మన కామ్యములను తీర్చవలసిందే కదా! 

కురై ఒన్రుం ఇల్లై మరైమూర్తి కణ్ణా

 కురై ఒన్రుం ఇల్లై మరైమూర్తి కణ్ణా కురై ఒన్రుం ఇల్లై కణ్ణా కురై ఒన్రుం ఇల్లై గోవిందా

కణ్ణుక్కు తెరియామల్ నిర్క్కిన్రాయ్ కణ్ణా కణ్ణుక్కు తెరియామల్ నిన్రాలూం ఎనక్కు

కురై ఒన్రుం ఇల్లై మరైమూర్తి కణ్ణా

వేండియదై తందిడ వేంకటేశన్ ఎన్రిరుక్క వేండియదు వేరిల్లై మరైమూర్తి కణ్ణా

మణివణ్ణా మలయప్పా గోవిందా గోవిందా

తిరైయిన్ పిన్ నిర్కిన్రాయ్ కణ్ణా ఉన్నై మరై ఓదుం జ్ఞానియర్ మట్టుమే కాణ్ పార్ ఎన్రాలుం కురై ఒన్రుం ఎనక్కిల్లై కణ్ణా ఎన్రాలుం కురై ఒన్రుం ఎనక్కిల్లై

కున్రిన్ మేల్ కల్లాగి నిర్క్కిన్ర వరదా కురై ఒన్రుం ఇల్లై మరైమూర్తి కణ్ణా

కురై ఒన్రుం ఇల్లై మరై మూర్తి కణ్ణా మణివణ్ణా మలయప్పా గోవిందా గోవిందా

కలినాళుక్కిరంగి కల్లిలే ఇరంగి నిలైయాగ కోయిలిల్ నిర్కిన్రాయ్ కేశవా

కురై ఒన్రుం ఇల్లై మరై మూర్తి కణ్ణా 

యాదుం మరుక్కాద మలయప్పా ఉన్ మార్బిల్ ఏదుం తర నిర్కుం కరుణై కడలన్నై

ఎన్రుం ఇరుందిడ ఏదు కురై ఎనక్కు ఒన్రుం కురై ఇల్లై మరైమూర్తి కణ్ణా

మణివణ్ణా మలయప్పా గోవిందా గోవిందా గోవిందా గోవిందా గోవిందా గోవిందా గోవిందా

నాకు ఒక్క ఫిర్యాదూ లేదు ఓ కన్నా! వేదాలు స్తుతించే పరమాత్మా! నాకు ఏ కష్టమూ లేదు కన్నా! నాకు ఎలాంటి లోటూ లేదు ఓ గోవిందా!

నీవు కనిపించకపోయినా ఓ కన్నా, అదిగో కనిపించకుండా దాగి ఉన్నా కూడా నాకు ఎలాంటి బాధ లేదు కన్నా! కోరికలన్నీ తీర్చే వెంకటేశ్వరుడు ఉండగా మాకు ఇంకేమి కావాలి కన్నా! నీలమణిలా ప్రకాశించే! తిరుమలగిరి దేవరా! గోవిందా!

నీవు తెర వెనుక నిలబడి ఉన్నావు కన్నా! వేదజ్ఞులు, జ్ఞానులు మాత్రమే నిన్ను దర్శించగలరు. అయినా నేను నిన్ను చూడలేకపోయాననినాకు ఎలాంటి ఫిర్యాదు లేదు.

ఆ కొండ శిఖరంపై నీవు శిలవలె నిలబడి ఉన్నావు. అయినా నాకు ఎలాంటి బాధ లేదు. ఈ కలియుగాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని నీవు ఈ శిలారూపాన్ని ధరించావు. ఈ ఆలయంలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోయావు.

భక్తుల కోరికలను నీవెప్పుడూ తిరస్కరించవు. అపార కరుణామయి మహాలక్ష్మి నీ హృదయంలో నివసిస్తోంది. అలాంటి పరిస్థితిలో నాకు ఏ లోటు ఉండగలదు?

నాకు ఎలాంటి ఫిర్యాదు లేదు కన్నా! నీలమణిలా ప్రకాశించే! తిరుమలగిరి దేవరా! గోవిందా!

- చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి గారు

షోడశి – వాల్మీకి రామాయణానికి గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ చేసిన ఆధ్యాత్మిక దర్శనం

గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ గారి మిగిలిన రచనలు నేను చదవలేదు, షోడశి కొన్నేళ్ల క్రితం చదివాను. అద్భుతమైన తపస్సు ఈ రామాయణ రహస్యాలు తెలిపే ఆధ్యాత్మిక పుస్తకం. ఆ పుస్తకం మీద నా వ్యాఖ్య:

తెలుగు సాహిత్యంలో విమర్శనాత్మక గ్రంథాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. రామాయణంపై వ్యాఖ్యానాలు కూడా అనేకం వచ్చాయి. కానీ గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ రచించిన షోడశి వాటన్నిటికీ భిన్నమైన గ్రంథం. ఇది ఒక వ్యాఖ్యానం కాదు; ఒక దర్శనం. ఇది సాహిత్య విమర్శ కాదు; ఒక అంతర్ముఖ యోగసాధకుని అన్వేషణ. వాల్మీకి రామాయణాన్ని కథగా చదివినవారు అనేకమంది; కానీ దాని వెనుక దాగి ఉన్న మంత్రశాస్త్రాన్ని, శ్రీవిద్యను, కుండలినీ యోగాన్ని, వేదసూక్ష్మార్థాలను దర్శించినవారు చాలా అరుదు. ఆ అరుదైన దర్శనశక్తి శేషేంద్రది. అందుకే ఆయన రామాయణాన్ని కథగా కాదు, మంత్ర నిర్మాణంగా చూశారు. ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం వాల్మీకి కేవలం కవి కాదు; మంత్రద్రష్ట. రామాయణం కేవలం వినోదం కోసం చెప్పబడిన ఇతిహాసం కాదు; మానవ చైతన్యాన్ని మేల్కొలిపే ఒక ఆధ్యాత్మిక నిర్మాణం.

షోడశి అనే పేరులోనే శేషేంద్ర ఉద్దేశం దాగి ఉంది. షోడశి అనేది శ్రీవిద్యలో పరమరహస్యమైన త్రిపురసుందరి తత్వానికి సంబంధించిన పదం. శేషేంద్ర దృష్టిలో రామాయణం మొత్తం శ్రీవిద్య యొక్క గూఢ నిర్మాణాన్ని తనలో దాచుకుంది. అందుకే ఈ గ్రంథం ఒక సాహిత్య పాఠకుడి కన్నా, ఒక సాధకుడి మనసుకు మరింత చేరువ అవుతుంది. వేదాలు, తంత్రశాస్త్రం, మంత్రవిద్య, యోగం, ఉపనిషత్తులు — ఈ నాలుగు ఐదు ప్రవాహాలు ఒకే నదిగా కలిసిన ప్రదేశం షోడశి. రామాయణాన్ని చదివే మనిషి కథలోని సంఘటనలను మాత్రమే గమనిస్తాడు; కానీ శేషేంద్ర చూపించిన మార్గంలో చూస్తే ప్రతి సంఘటన వెనుక ఒక తత్వం, ప్రతి పాత్ర వెనుక ఒక యోగరహస్యం కనిపిస్తుంది. ఆయన స్పష్టంగా రామాయణాన్ని వేదాల ప్రతిరూపంగా పరిగణిస్తారు.

శేషేంద్ర వ్యాఖ్యానంలో అత్యంత విశిష్టమైన అంశం సీత తత్వం. సాధారణ రామాయణ పఠనంలో సీత ఆదర్శ స్త్రీ, ఆదర్శ భార్య. కానీ షోడశిలో ఆమె ఆ స్థాయిని దాటి విశ్వశక్తిగా అవతరిస్తుంది. శేషేంద్ర దృష్టిలో సీత శక్తి స్వరూపం. భూమి నుంచి జన్మించిన సీత, ప్రకృతి గర్భంలో నిద్రిస్తున్న పరాశక్తికి ప్రతీక. రావణుడు ఆమెను అపహరించడం ఒక స్త్రీని బంధించడం కాదు; అహంకారం చేత శక్తి చెరపట్టబడటం. రాముడు ఆమె కోసం వెతకడం అనేది భార్యాన్వేషణ కాదు; కోల్పోయిన దివ్యత్వాన్ని తిరిగి పొందే ఆత్మయాత్ర. ఈ భావంలో సీత త్రిపురసుందరి, లలితా పరమేశ్వరి, ఆద్యాశక్తి అన్నీ అవుతుంది. అందుకే శేషేంద్ర వ్యాఖ్యానంలో సీత రామాయణంలోని పాత్ర కాదు — రామాయణానికి ప్రాణం.

అదేవిధంగా రాముడిని కూడా ఆయన సాధారణ పురాణపాత్రగా చూడరు. శేషేంద్ర దృష్టిలో రాముడు చరిత్రలోని రాజకుమారుడు కాదు; ధర్మానికి మానవ రూపం. ఆయనలోని మహిమ దైవత్వంలో కాదు; ధర్మనిష్ఠలో ఉంది. అందుకే రామాయణం దేవుడు రాక్షసుడిని సంహరించిన కథగా కాక, ధర్మం అహంకారాన్ని జయించిన కథగా ఆయనకు కనిపిస్తుంది. రావణుడు కూడా కేవలం రాక్షసుడు కాదు; అతను మానవునిలోని అహంకారం, జ్ఞానాన్ని స్వార్థానికి బంధించే మేధస్సు. ఈ కోణంలో చూసినప్పుడు రామ-రావణ యుద్ధం చరిత్రలో జరిగిన యుద్ధం కాదు; ప్రతి మనిషి అంతరంగంలో నిత్యం జరుగుతున్న యుద్ధం.

షోడశిలో అత్యంత ప్రసిద్ధి పొందిన భాగం సుందరకాండపై శేషేంద్ర చేసిన వ్యాఖ్యానం. ఆయన దృష్టిలో సుందరకాండ హనుమంతుని వీరగాథ కాదు; అది ఒక కుండలినీ యోగ గ్రంథం. ఈ వ్యాఖ్యానం వల్లే షోడశి భారతీయ సాహిత్య విమర్శలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించింది. శేషేంద్ర ప్రకారం హనుమంతుడు వానరుడు కాదు; మానవునిలోని ప్రాణశక్తి. సముద్రలంఘనం అనేది ఒక ప్రదేశం నుంచి మరో ప్రదేశానికి ప్రయాణం కాదు; పరిమితులను దాటి అనంతాన్ని చేరే యోగసాధన. లంక మనస్సులోని అహంకార కోట. అక్కడ బంధింపబడిన సీత మనలోని దివ్యశక్తి. హనుమంతుడు ఆ శక్తిని దర్శించడానికి వెళ్లే సాధకుడు. అందుకే ఆయన యాత్ర మొత్తం కుండలినీ ఆరోహణకు ప్రతీకగా శేషేంద్ర విశ్లేషిస్తారు.

ఈ విశ్లేషణలో అత్యంత సంచలనాత్మకమైన అంశం త్రిజటా స్వప్నం. శేషేంద్ర చేసిన ప్రసిద్ధ వ్యాఖ్యానం ప్రకారం త్రిజటా స్వప్నము గాయత్రీ మంత్రమే. సుందరకాండలోని ఆ స్వప్నవివరణలో గాయత్రీ మంత్ర నిర్మాణాన్ని, దాని నాలుగు పాదాలను, ముప్పై రెండు అక్షరాల తాత్త్విక క్రమాన్ని ఆయన గుర్తిస్తారు. ఈ వ్యాఖ్యానం సాధారణ సాహిత్య విమర్శకు అందని స్థాయిలో ఉంటుంది. ఇక్కడ శేషేంద్ర కవి కాదు; తంత్రశాస్త్రజ్ఞుడు. సాహిత్య విమర్శకుడు కాదు; మంత్రవేత్త. అందుకే షోడశి చదువుతున్నప్పుడు మనం ఒక గ్రంథాన్ని చదువుతున్న భావం కంటే ఒక యోగసాధకుని ధ్యానాన్ని వినిపిస్తున్న అనుభూతి కలుగుతుంది. 

ఇంకా ఒక ఆశ్చర్యకరమైన కోణం — శేషేంద్ర వాల్మీకి భాషను పరిశీలించే విధానం. ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం రామాయణంలోని శబ్దాలు కేవలం భావవ్యక్తీకరణకు మాత్రమే కాదు; వాటికి మంత్రశక్తి కూడా ఉంది. అందుకే ఆయన వాల్మీకి పదం వెనుక మరో వాల్మీకి దాగి ఉన్నాడు అనే భావాన్ని ప్రతిపాదిస్తారు. ఒక శ్లోకాన్ని కేవలం అర్థంతో చదివితే కథ కనిపిస్తుంది; ధ్యానంతో చదివితే మంత్రం వినిపిస్తుంది. శ్లోకాల నిర్మాణం, కాండల క్రమం, పాత్రల ప్రవేశం, దృశ్యాల అమరిక — ఇవన్నీ ఒక యాదృచ్ఛిక కవితా నిర్మాణం కాదు; ఒక గూఢమైన యోగ నిర్మాణమని ఆయన భావిస్తారు. ఈ కారణంగా షోడశి ఒక విమర్శా గ్రంథం కంటే ఎక్కువగా ఒక ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణగా నిలుస్తుంది.

షోడశిలో శేషేంద్ర వాల్మీకి కవిత్వాన్ని వేదకాలపు ఆలోచనలకు దగ్గరగా ఉంచి విశ్లేషిస్తారు. రామాయణంలో ఇంద్రుని ప్రాముఖ్యత, వేదప్రతీకల ఉనికి, కవితా నిర్మాణం వంటి అంశాలను ఆధారంగా తీసుకుని రామాయణాన్ని మరింత ప్రాచీన దృష్టితో చూడాలని సూచిస్తారు.వాటి వెనుక ఉన్న పాండిత్యం, శాస్త్రపరిజ్ఞానం, పరిశోధనా దృష్టి ఆశ్చర్యపరుస్తాయి.

శేషేంద్ర భాష్యం ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఆయన ఎక్కడా భక్తి పేరుతో ఆలోచనను ఆపరు; అలాగే తర్కం పేరుతో ఆధ్యాత్మికతను తిరస్కరించరు. వేదం, తంత్రం, కవిత్వం, యోగం — ఇవన్నీ ఒకే సత్యాన్ని వేర్వేరు భాషల్లో చెబుతున్నాయని ఆయన నమ్మకం. అందుకే షోడశిలో ప్రతి అధ్యాయం ఒక కొత్త తలుపు తెరుస్తుంది. ఎక్కడో వేదం కనిపిస్తుంది. ఎక్కడో శ్రీవిద్య కనిపిస్తుంది. ఎక్కడో యోగశాస్త్రం వినిపిస్తుంది. చివరకు అవన్నీ వాల్మీకి కవిత్వంలో కలిసిపోతాయి.

చివరికి షోడశి గురించి చెప్పాలంటే — ఇది రామాయణాన్ని అర్థం చేసుకునే గ్రంథం కాదు; రామాయణాన్ని మళ్లీ దర్శించడానికి నేర్పించే గ్రంథం. ఇది కథను విశ్లేషించదు; కథ వెనుక దాగిన చైతన్యాన్ని వెలికితీస్తుంది. ఇది పాత్రలను వివరించదు; వాటి వెనుక ఉన్న తత్వాలను మేల్కొలుపుతుంది. అందుకే శేషేంద్ర ఒక చోట రామాయణాన్ని మహాకావ్యం కాదు; మహామంత్రంగా దర్శిస్తారు. ఆ ఒక్క వాక్యమే షోడశి సారాంశం. ఈ గ్రంథం చదివాక రాముడు ఒక పాత్రగా కనిపించడు — ఒక ధర్మచైతన్యంగా అనిపిస్తాడు. సీత ఒక స్త్రీగా కనిపించదు — ఒక పరాశక్తిగా అనుభూతి అవుతుంది. హనుమంతుడు ఒక వీరుడిగా కనిపించడు — ఒక సాధనాశక్తిగా నిలుస్తాడు. రావణుడు ఒక రాక్షసుడిగా కనిపించడు — మనలోని అహంకారంగా ప్రత్యక్షమవుతాడు. అప్పుడు రామా యణం గతంలో జరిగిన కథ కాదు; మనలో జరుగుతున్న యాత్రగా మారుతుంది. అదే షోడశి మహిమ. అదే శేషేంద్రశర్మ గారి దార్శనిక గాంభీర్యం.   

కొలువై యున్నాడే కోదండపాణి - సద్గురువులు త్యాగరాజస్వామి

 

కొలువై యున్నాడే కోదండపాణి

సలలితమతులై సారెకు శీలులై

వలచుచు కోరివచ్చి సేవింపఁగ

జనకజభరతాదులతో మంచి నైవేద్యంబుల

చనువున వేడుక నారగించి మెఱపుకోట్ల గేరు

కనకపటము సొమ్ములను ధరించి వేదోక్తమైన

సనకవచనములచే తోషించి శ్రితుల పోషించి

వరమగు వాసనలు పరిమళింప సన్నిధిలో వెలుఁగుచు

సురవారసతులు బాగ నటింప అదిగాక పరా-

శరనారదమునులెల్ల నుతింప ఎంతెంతో నెనరున

సురపతి వాగీశులు సేవింప మేను పులకింప

ఉడు రాజముఖుఁడు శేషశయ్యపైని చెలంగగ గని

పుడమి కుమారి సుగంధము పూయ నమ్మినవారలకే

కడగంటిని కోరిన వరమీయ త్యాగరాజు నెనరున

అడుగడుగుకు మడువులనందీయ శ్రీరామయ్య 

శ్రీరామచంద్రుడు కరతలంలో కోదండధనుస్సును ధరించి, తన దివ్య రాజసభలో మహోన్నత వైభవంతో విరాజిల్లుచున్నాడు. సౌమ్యస్వభావులైన, సద్గుణసంపన్నులైన భక్తులు ప్రేమభక్తి పరవశులై ఆయనకు సేవలందించుచున్నారు.

ప్రియభార్య సీతాదేవి, ప్రియభ్రాత భరతుడు సమర్పించిన సుస్వాదుభోజ్య నైవేద్యములను ఆయన సంతోషపూర్వకముగా స్వీకరించుచున్నాడు. కోటి విద్యుత్పుంజముల కాంతిని తలపించు తేజస్సుతో ప్రకాశించుచున్నాడు. స్వర్ణమయ దివ్యాంబరములను ధరించి శోభాయమానుడై యున్నాడు. సనకమహర్షి మధురస్వరములతో పారాయణం చేయు వేదఘోషలను ఆనందముతో ఆలకించుచున్నాడు. శరణాగతులను సదా రక్షించువాడై వెలుగొందుచున్నాడు.

సుగంధ పరిమళములతో నిండిన దివ్యవాతావరణమునందు ఆయన ప్రకాశించుచుండగా, అప్సరసలు మనోహరరీతిగా నృత్యములు చేయుచున్నారు. పరాశరుడు, నారదుడు తదితర మహర్షులు ఆయన మహిమను కీర్తించుచున్నారు. ఇంద్రుడు, బ్రహ్మదేవుడు మరియు ఇతర దేవతలు కృతజ్ఞతా ప్రీతులతో శ్రీరామసేవలో నిమగ్నులై యున్నారు.

చంద్రబింబసదృశ సుందరాననుడైన శ్రీరాముడు ఆదిశేషుని దివ్య శయ్యపై విశ్రాంతి పొందుచున్నాడు. భూదేవి తనయయైన సీతాదేవి సుగంధ చందనమును ఆయన దివ్యాంగములపై లేపనముగా అర్పించుచున్నది. కేవలము తన కటాక్షవీక్షణమాత్రముచేతనే భక్తులకు వరప్రసాదములను అనుగ్రహించుచున్నాడు.భక్తశిఖామణియైన శ్రీత్యాగరాజస్వామి పరమభక్తిపూర్వకముగా తాంబూలసేవను సమర్పించుచు, శ్రీరామచంద్రుని అనుగ్రహమును యాచించుచున్నాడు.

- సద్గురువులు త్యాగరాజస్వామి 

దేవగాంధారి రాగంలో స్వరపరచిన ఈ కృతిని హైదరాబాద్ సోదరులు ఆలపించారు. 

త్యాగరాజ హృదయం

 

త్యాగయ్య మామూలు మానవునిలా దుర్భర మరణం పొందలేదు, 10 రోజుల ముందే భద్రాద్రి రాముని గాంచి, గిరిపై నెలకొన్న అనే కృతి ద్వారా ఆ సాక్షాత్కారానికి శాశ్వతత్వాన్ని ఆపాదించి, ఆ స్వామి సూచనను గ్రహించి తన మరణ ఏర్పాట్లను చేసుకున్నాడు, శిష్యులందరూ చూస్తుండగా స్వేచ్ఛగా ఆత్మ దేహాన్ని వీడేంత ఆధ్యాత్మిక శక్తిని సంపాదించుకున్నాడు. అందుకే 250 ఏళ్లు గడిచినా ఆయన గురించి మాట్లాడుకుంటున్నాం. మరో 1000 ఏళ్లు గడిచినా ముందు తరాలు మాట్లాడుకుంటూనే ఉంటారు. త్యాగరాజ హృదయాన్ని ఆయన శిష్యులు ఎందరో అక్షర రూపంలో ఆవిష్కరించారు. త్యాగయ్య ఆఖరి రోజుల స్థితికి కేశవ్ గారి చిత్రం చూడండి. 

పులకాంకితుడై యానందాశ్రువుల నింపుచు మాటలాడవలెనని
కలువరించ గని పది పూటల పై గాచెదనను త్యాగరాజ వినుతుని

గిరిపై నెలకొన్న రాముని గురి తప్పక గంటి భద్రగిరిపై నెలకొన్న!

ఎక్కడో తంజావూరు దగ్గర ఉన్న త్యాగరాజస్వామికి భక్త రామదాసు, ఆయన కొలిచిన భద్రాద్రి రాముని గురి ఎలా తెలిసి, కృతిలో వర్ణించగలిగారు? అదే కదా, భారతీయ ఆధ్యాత్మికతలోని గొప్పతనం. ఏ ప్రచార సాధనం లేని రోజుల్లో దివ్యదృష్టి ద్వారా, నోటి మాట ద్వారా పుంఖానుపుంఖాల విషయాలు, గ్రంథాలు దేశమంతా సద్గురువుల ద్వారా, సత్పురుషుల ద్వారా చాటబడేవి. 

గమనిక: భద్రాద్రి రాముడు రామదాసునే కాదు, ఆ తరువాత కాలంలో వచ్చిన త్యాగయ్యను కూడా బ్రోచాడన్నదానికి ఈ కృతి నిదర్శనం.  

కులదైవం - ఇష్టదైవం

కులదైవం
========

ఇది నేను చెప్పే విషయం కాదు, కొన్నాళ్ల క్రితం గురువు గారి చెప్పినది, యథాతథంగా రాసే ప్రయత్నం చేశాను. శ్రీగురుభ్యోనమః.

సనాతనధర్మ సాంప్రదాయాలను అనుసరించే ప్రతి వ్యక్తికి కూడా కులదైవం ఉంటుంది. అది ఎవరు అనేది మన తల్లిదండ్రులకు, పూర్వీకులకు, మన స్వగ్రామంలో ఉండేవారికి తెలుస్తుంది. ఒకవేళ వారికి తెలియకపోతే ఏమిటి అన్న కోణం వైపు చివర్లో దృష్టి పెడదాము. 

అసలు కులదైవం అంటే? మన జన్మకు, మన కుటుంబ నేపథ్యానికి సంబంధించిన దేవత. మన గతం గురించి అన్నీ ఎరిగి నిరంతరం వెన్నంటి ఉండే దేవత. పూర్వజన్మ కర్మఫలాలను బట్టే ప్రస్తుత జన్మ కుటుంబ నేపథ్యం. దాన్ని శాసించేది కులదేవత. బాగా ఉపాసన చేసి బాహ్యాభ్యంతర శుచి కలిగిన వారికి కులదేవత అనుగ్రహం, దర్శనం కలిగి తీరుతుంది. జ్ఞానులకు, అవధూతలకు, సద్గురువులకు ఈ కులదేవత కనబడుతుంది. అంతే కాదు, ఆ దేవత ఆ కుటుంబం లేదా వ్యక్తులపై ఎటువంటి వీక్షణంతో ఉంది అన్నది కూడా వారు చెప్పగలరు. కులదేవతలకు లెఖ్ఖలు ఉంటాయి. అందుకే కొన్నిసార్లు వారిని ఉపాసన చేయని మనుషులను తెలియని సమస్యలు పట్టిపీడిస్తుంటాయి. 

అందుకే, ధార్మికులకు సంధ్యావందనం లాంటి నిత్యకర్మలతో పాటు కులదేవతా ఉపాసన కూడా చాలా ముఖ్యం. తెలియని పీడలు, బాధలు అంతగా ప్రభావం చూపకుండా ఉంచేది కులదేవతే. పితృదేవతలు ఎలాగైతే వంశాభివృద్ధినిస్తారో అలాగే కులదేవతలు ఈతిబాధల నుండి, ఋణబాధల నుండి ఉపశమనం కలిగిస్తారు. 

గమనిక - అందరికీ తిరుమల శ్రీనివాసుడు కులదైవం కాదు. కొందరికి నారసింహుడు, కొందరికి శివుడు, కొందరికి లలిత, కొందరికి సుబ్రహ్మణ్యస్వామి, కొందరికి గణపతి, కొందరికి వీరభద్రుడు, మరికొందరికి సూర్యనారాయణుడు, కొందరికి భద్రకాళి, ఇంకొందరికి చండి, ఇంకొందరికి ఆంజనేయుడు. ఖచ్చితంగా ఆ రూపాన్ని తెలుసుకొని కొలువవలసిందే. అన్నీ ఉన్నా మనశ్శాంతి లేకపోవటం, ఎప్పుడూ ఏదో ఒక సమస్యతో సతమతమవ్వటం, తెలియని అనారోగ్యాలు, కీచులాటలు..ఇటువంటివి కులదేవతను ఉపాసన చేయని ఫలితాలే. కులదైవం సాధారణంగా మన పూర్వీకులు నివసించిన ప్రాంతానికి సమీపంలో వెలసి ఉంటుంది. ఫలానా వేణుగోపాలస్వామి మా కులదైవం అని ఎవరైనా చెప్పారనుకోండి - దాని అర్థం వారి పూర్వీకులలో ఎవరో ఆ దేవతానుగ్రహాన్ని పొంది తరించి ఆ మార్గాన్ని తరువాతి తరాలకు చెప్పటం వల్లనే.   

చాలామటుకు కులదైవం వంశపారంపర్యంగా ఆస్తికులైతే తెలిసే అవకాశం ఉంది. ధర్మభ్రష్టులై కుటుంబంలో ఏ దేవుళ్ళను ఉపాసన చేశారు అన్న విషయాన్ని ఎక్కడో త్యజించిన వారి తరువాత తరాలవారికి కులదేవత ఎవరో తెలియకపోవచ్చు. అలాంటి వారికి పైన చెప్పినట్లు గురువులు, అవధూతలు, జ్ఞానులు, సిద్ధులు కులదైవాన్ని గుర్తించి చెప్పగలరు. ఒకవేళ ఆ అవకాశం లేఅకపోతే నిత్యం ఇంట్లో దీపం పెట్టి నన్ను అనుగ్రహించి నీ రూపాన్ని తెలుపు అని ప్రార్థిస్తే ఖచ్చితంగా కులదేవత సంకేతాలు పంపి మనకు దారి చూపుతుంది. 

ఇష్టదైవం:
=======

ఇష్టదైవం అనేది ఊరికే నిర్ణయించబడదు. పూర్తిగా మన పూర్వజన్మల వాసనలను బట్టే మనకు కొన్ని దైవాల మీద మక్కువ, నమ్మకం ఏర్పడుతుంది. ఉదాహరణకు నేను గత జన్మలో అమ్మవారిని పూజించినా లేక అటువంటి కర్మలలో పాల్గొన్నా లేక అనుభూతులు చెందినా, ఆ వాసనలు ఈ జన్మలో కూడా కొనసాగుతాయి. తెలియకుండానే ఆ దైవానికి ఆకర్షించబడతాము. అందుకే ఇది పూర్తిగా ఆత్మప్రబోధమైనదే. 

ఇష్టం దైవం ఉపాసన ఊరికే పోదు. అలాగే, కులదైవాన్ని విస్మరిస్తే అనుకున్న ఫలితాలు పూర్తిగా రావు. కులదైవం తెలియకపోతే ఒక్కొక్కసారి ఈ జన్మ కాలం పాటు ఇష్టదైవాన్ని ఆరాధిస్తూ ఉంటే మనకు ఎప్పుడో ఒకప్పుడు కులదైవం ఇష్టదైవం ద్వారా గోచరమవుతుంది. కులదైవం గురించి వ్రాసిన పోస్టులో దీపారాధన చేసి ఆ దీపజ్యోతిని కులదైవం అవగతమయ్యేలా చేయమని ప్రార్థించాలని చెప్పాను. మనకున్న సగుణోపాసనలో దీపారాధన అనేది చాలా ముఖ్యమైనది ఇటువంటి కారణాల వల్లే. 

సారాంశం: మనిషిగా జన్మించాక ఆస్తికత చాలా ముఖ్యం. ఇలా కుల ఇష్టదైవాలను ఇతోధికంగా పూజిస్తే కామ్యములు తీరతాయి, కర్మలను సక్రమంగా నిర్వర్తించగలము, ఉన్నతమైన జన్మలను పొందగలము.