3, మార్చి 2016, గురువారం

నిను కొలుచును ఈ జగమంతా - హనుమద్భక్తి గీతం


హనుమంతుడు అనగానే స్వామి భక్తి, అసమాన్య వీర పరాక్రమాలతో పాటు వినయము, జ్ఞానము, బుద్ధి కుశలత, సమయ స్ఫూర్తి గుర్తుకు వస్తాయి. అన్నిటికన్నా రామభక్తే ముందు నిలుస్తుంది. ఎందుకంటే, అదే ఆయనకు భృతి, ద్యుతి మరియు గతి. ఆయనకు వేరే తలపు లేదు. వేరే పని లేదు. అంతా స్వామికే, అన్నీ ఆయన కొరకే.  ఎంతటి పరాక్రమ సంపన్నుడైనా తనకు అన్నీ స్వామి అనుగ్రహం వలనే అన్నది ఆయన తత్త్వం. అందుకే, ఆయన ఎన్ని అవరోధాలు వచ్చినా ఎంతో  దుర్గమమైన కార్యాలను సాధించాడు. స్వామిపై పరిపూర్ణమైన నమ్మకంతో సాగరాన్ని దాటి, లంకను  ఛేదించాడు. ఎక్కడో హిమాలయాలలో ఉన్న సంజీవనిని తెచ్చి లక్ష్మణునికి పునరుజ్జీవుని చేశాడు.  

హనుమంతుడు రామనామ స్మరణతో నిరంతరం రోమాంచకుడై   ఉంటాడు . మరి రామభక్తిలో ఉన్న మహిమ మనకు తెలిసినదే. అందుకే త్యాగరాజస్వామి రోమాంచమనే ఘన కంచుకము, రామభక్తుడనే ముద్రబిళ్ల, రామనామమనే వరఖడ్గము - వీటిని రాముని బంటుయైన హనుమంతుని ఆయుధాలుగా చెప్పారు. రామనామస్మరణతో రోమాంచమైన శరీరము అత్యంత దృఢమవుతుంది అన్నదానికి హనుమంతుడు ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ. అలాగే ఆ రాముని నామమే ఆయనకు అత్యంత శక్తివంతమైన ఆయుధం, రామభక్తే హనుమంతుని  చిరునామా! మరి హనుమంతుడు ఎక్కడ ఉంటాడు? రాముని కొలిచే ప్రతి చోటా... 

యత్ర  యత్ర  రఘునాథ కీర్తనం తత్ర తత్ర కృత మస్తకాంజలిం 
బాష్పవారి పరిపూర్ణలోచనం మారుతిం నమత  రాక్షసాంతకం 

రాముని కీర్తించే ప్రతి చోటా తలవంచి నమస్కరిస్తూ, కన్నులలో ఆనందబాష్పాలు నింపుకొని ఉంటాడు ఆ హనుమంతుడు. హనుమద్భక్తులలో ఉండే ఒక గొప్ప లక్షణం ఎంతటి కష్టాన్నైనా ఆ రామబంటుపై నమ్మకంతో దాటగలిగే  ఆత్మస్థైర్యం. అలాగే,  వీరు రామభక్తి సామ్రాజ్యంలో  సంపాదించుకునే ప్రయత్నంలో నిరంతరం ఉంటారు.  విశేషమేమిటంటే, హనుమను  కాపాడుతాడు, రాముని తలచితే హనుమ  అండగా ఉంటాడు.

పాలగుమ్మి విశ్వనాథం గారు తెలుగు గడ్డపై  పుట్టిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. సంగీతకారునిగా, రచయితగా  ఆయన అందించిన సేవలు ఎనలేనివి. లలిత సంగీత జగత్తులో వారి స్థానం అనుపమానమైనది. 15 వేలకు పైగా గీతాలకు సంగీతం అందించి 100కు పైగా గీతాలు రచించారు ఆయన.  ఆకాశవాణి హైదరాబాద్ కేంద్రంలో దశాబ్దాల పాటు లలితా సంగీత కళామ తల్లికి సేవ చేశారు. లలిత సంగీత స్వర్ణయుగంలో బాలాంత్రపు  గారితో సమానంగా  విశ్వనాథం గారు తెలుగు సంగీత  ప్రపంచానికి వెలుగు తెచ్చారు. దేవులపల్లి కృశ్ణశాస్త్రి గారు, దాశరథి గారు, అబ్బూరి రామకృష్ణగారు మొదలైన గొప్ప రచయితల సాహిత్యానికి సంగీతం కూర్చారు. బాలమురళీకృష్ణగారు, ఎమ్మెస్ రామారావు గారు, చిత్తరంజన్ గారు, వేదవతీ ప్రభాకర్ గారు, కేబీకే మోహన్ రాజు గారు మొదలైన గాయకులకు తన సంగీతం ద్వారా ఎంతో  పేరు తెచ్చిపెట్టారు. ఆయన మంచి గాయకులు కూడా.

పాలగుమ్మి వారి సాహితీ రచనలలో నా చిన్నతనంలో ఆకాశవాణిలో వచ్చిన ఈ హనుమంతుని పాట మా ఇంట్లో అందరం పాడుకునే వాళ్లం.  సత్సంగంలో దీనిని భక్తితో ఆలపించే వారు. రచనను పరిశీలిద్దాం.

నిను కొలుచును ఈ జగమంతా నను మరువకుమో హనుమంతా!

రామచంద్రుని కొలువు దొరికెనట రామనామమే దారిబత్తెమట
రాత్రింబవలు రామ ధ్యానమట రామభక్తి సామ్రాజ్యపు దొరవట

రామకీర్తనమే చెవులబడినయే అడుగులు కదలక ఆగిపోదువుట
అరమోడ్పు కనులతో అంజలి ఘటించి అన్నీ మరచి నర్తించెదవట

శ్రీపాద ధూళి శిరసున దాలిచి శతయోజనముల సంద్రము దాటి
సీతామాత సేమమే అరసి శ్రీరామచంద్రుని ఓదార్చితివట

అయోధ్య రాముని అంతరంగమన స్థిరముగ నెలకొన్న హనుమంతా!
ప్రభువుకు మా మనవులందించుమన్నా ఆస్వామి నీ మాట కాదనడన్నా!

- పాలగుమ్మి విశ్వనాథం గారు

ప్రపంచమంతా నిన్ను కొలుస్తుంది. నన్ను మరువకుము అని కవి ప్రార్థిస్తున్నారు. హనుమంతుని వృత్తి ఏమిటి? రాముని సేవ. రాముని నామమే ఆయనకు దారి మరియు భృతి అట.  నిరంతరం రామ ధ్యానమట. ఆ రామ భక్తి  సామ్రాజ్యానికి హనుమంతుడు దొర  అట. నిజమే, ఎందుకంటే హనుమను మించిన రామ భక్తుడు లేడు.  

ఆ రాముని కీర్తన చెవులకు వినబడగానే హనుమంతుని అడుగులు ఆగిపోతాయట. అరమోడ్పు కనులతో స్వామికి అంజలి సమర్పించి, అన్నీ మరచిపోయి నర్తిస్తాడట. నిజమే, హనుమంతునికి రామనామ కీర్తన కన్నా సంతోషకరమైనది ఏముంది?  

స్వామి పాదధూళిని శిరసున దాల్చి నూరు యోజనాల దూరాన ఉన్న లంకకు చేరి సీతమ్మ క్షేమ సమాచారం తెలుసుకొని స్వామిని ఓదార్చాడట. నిజమే, స్వయంగా రాముడే నీవంటి సేవకుడు, భక్తుడు లేడు అని పలికాడు. అంతటి కార్యం చేసిన హనుమను రాముడు ఆలింగనం చేసుకొని ఆశీర్వదించాడు. 

రాముని తన హృదయమున నిలుపుకున్నాడు హనుమంతుడు. ఆ ప్రభువుకు మా మానవులు వినిపించు హనుమంతా! ఆయన నీ మాట కాదనడు అని కవి అద్భుతంగా వేడుకుంటున్నారు. నిజమే, బంటు అంతరంగములో ఉన్నాడు స్వామి, బంటుకు సంపూర్ణ అనుగ్రహం అందించాడు స్వామి. మరి మనం ఆ రామబంటుకు  అర్జీ  పెట్టుకుంటే స్వామి తప్పక అనుగ్రహిస్తాడు. 

పాలగుమ్మి వారు ఈ గీతాన్ని లలితమైన అచ్చ తెనుగు పదాలతో రచించి అంటే మధురమైన సంగీతాన్ని అందజేశారు . ఆయనే స్వయంగా పాడారు కూడా.  ఆయనలోని హనుమద్భక్తి గీతంలోని ప్రతి అక్షరంలోనూ గోచరిస్తుంది. స్వచ్ఛత, శరణాగతి, చనువు, హనుమంతుని తత్త్వ జ్ఞానం కలిగి పాలగుమ్మి వారు ఈ రచన చేశారు. అందుకే, ఇన్నేళ్లైనా ఈ పాట ఇప్పటికీ రామ-హనుమల బంధాన్ని ఆవిష్కరిస్తూ, హనుమద్భక్తి వైభవాన్నిహృద్యంగా చాటుతూనే ఉంది. పాలగుమ్మి వారి ప్రతిభకు, వ్యక్తిత్వానికి, శుద్ధ అంతఃకరణానికి  ఈ గీతం నిలువుటద్దం.

2, మార్చి 2016, బుధవారం

కూచిపూడి నృత్యాంశం - దశావతారం


పరిత్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయచ దుష్కృతాం
ధర్మ సంస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగే యుగే

అని కృష్ణ భగవానుడు భగవద్గీతలో చెప్పాడు. ఈ తత్త్వాన్నే భాగవతంలో వ్యాస భగవానులు మనకు అనేకావతారముల వర్ణనతో వివరించారు. భగవంతుని అవతారములలో దశావతారములకు ప్రాముఖ్యత ఉంది. చెడు విపరీతమై పోయినప్పుడు ఆయా కాలమాన పరిస్థితులకు అనువైన అవతారం ఎత్తి దుష్ట శిక్షణ చేశాడు పరమాత్మ. వేదోద్ధరణ, సమస్త కామ్యముల సిద్ధికి క్షీర సాగర మథనం, హిరణ్యకశిపు బారినుండి భూమిని కాపాడటం కోసం, హిరణ్యాక్షుని దాష్టిణ్యాలను అణచటానికి నారసింహావతారం, బలిమర్దనానికై వామనావతారం, అధర్మానికి పాల్పడుతున్న క్షత్రియులను వధించటానికి పరశురామునిగా, రావణుని చంపటానికి రామావతారం, కౌరవులతో పాటు ఎందరో రాక్షస ప్రవృత్తి గలవారిని సంహరించటానికి బలరామ, కృష్ణావతారములుగా, కలియుగంలో అకృత్యములు మితిమీరినప్పుడు దుష్టశిక్షణకై కల్కిగా పరమాత్మ అవతరించాడు.

దశావతారాలను వర్ణిస్తూ ఎంతో మంది అద్భుతమైన గేయాలను, కీర్తనలను రచించారు. అన్నమాచార్యుల మొదలు ఇటీవలి వరకు ఎన్నో రచనలు వచ్చాయి. అందులో నాట్య శాస్త్రానికి అనువుగా గుంటూరు జిల్లా పెదపులివర్రు గ్రామానికి చెందిన సిద్ధాబత్తుల రంగదాసు గారు రచించిన ఈ దశావతార శబ్దం చాలా ప్రాముఖ్యత పొందింది. వెంపటి వారు, వేదాంతం వారు కూచిపూడి సాంప్రదాయంలో ఈ దశావతార శబ్దాన్ని బహుళ ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. అద్భుతమైన స్వరములతో, సాహిత్యంతో మోహన రాగంలో ఈ గీతం కూర్చబడింది. మొదట శ్లోకం జయదేవుడు రచించిన గీతగోవిందంలోనుండి తీసుకొనబడింది. లయబద్ధంగా సాగే ఈ శబ్దంలో అద్భుతమైన తెలుగు పదప్రయోగం జరిగింది. పెదపులివర్రు గ్రామంలో వెలసిన వరదరాజస్వామి వారిపై రంగదాసు గారు ఈ కృతిని రచించారు.

దశావతార వర్ణన భారతీయ సంగీత నాట్య విద్యలలో చాలా ప్రముఖమైన స్థానం ఉండటానికి కారణం ఆయా అవతారముల విలక్షణ జన్మ లక్ష్యాలు. ఈ విలక్షణత వలన వాటి వర్ణన సంగీత నాట్య కళలలో కూడా మరింత వైవిధ్యభరితంగా చేయవచ్చు. కూచిపూడి నాట్య శాస్త్రంలో దశావతార అద్భుతమైన వర్ణనకు గొప్ప అవకాశం ఉంది. ఒక్కొక్క అవతారంలో ఒక్కొక్క లీలను వివరిస్తూ నర్తించవచ్చు. తద్వారా ఆ అవతార లక్ష్యాన్ని ప్రభావవంతంగా అందించవచ్చు. ఈ అవకాశాన్ని కూచిపూడి నాట్యగురువులు చాలా చక్కగా వినియోగించుకున్నారు. అందుకే దశావతార నృత్య ప్రదర్శనలు బహుళ ప్రాచుర్యం పొందాయి. వేదాంతం వారు, వెంపటి వారు తమ శిష్య పరంపరలో ఈ దశావతర  నాట్య శైలిని అందంగా తీర్చి దిద్దారు.

దక్షిణ భారత నాట్య సాంప్రదాయాలలో భరత నాట్యం మరియు కూచిపూడిలలో ప్రత్యేకమైన శబ్దాలతో లయ ప్రాధాన్యమైన నట్టువాంగానికి చాల ముఖ్యమైన స్థానం ఉంది. సాహిత్యానికి ముందు నట్టువాంగంలో కళాకారులు తమ ప్రతిభను ప్రయోగాల, పరిశోధనల ద్వారా మరింత మెరుగు పరచుకునే అవకాశం ఉంటుంది. నట్టువాంగానికి మంచి సాహిత్యం తోడైతే, దానికి తగిన ఆహార్యం, అభినయం కలిపితే ఆ నృత్య ప్రదర్శన ప్రేక్షకుల మనసును దోచుకుంటుంది. అటువంటి అంశమే ఈ దశావతారం.

మహంకాళి మోహన్ గారు ప్రసిద్ధ కూచిపూడి నాట్య గురువులు. వారు నట్టువాంగం అందించిన ఆడియో. దశావతార ప్రదర్శన వీడియోలు యూట్యూబ్‌లో చాలా ఉన్నాయి. మంజుభార్గవి గారి ప్రదర్శన బాగుంది, కానీ వీడియో క్వాలిటీ సరిగా లేదు. వీర నరసింహరాజు గారి సౌజన్యంతో ప్రముఖ నాట్యాచార్యులు  వేదాంతం రాఘవయ్య గారి దశావతార నాట్యం చూడండి. అలాగే నాట్య మయూరి తెలుగు సినీ జగత్తులో మెరుపువేగంతో శాస్త్రీయ సంగీతం చేసిన ఎల్  విజయలక్ష్మిగారు సతీ సుమతి చిత్రంలో రాగమాలికగా చేసిన అద్భుతమైన దశావతార నృత్యం  చూడండి.

సాహిత్యం:

వేదానుద్ధరతే జగన్నివహతే భూగోళముద్భిభ్రతే
దైత్యం దారయతే బలిం ఛలయతే క్షత్రక్షయం కుర్వతే
పౌలస్త్యం జయతే హలం కలయతే కారుణ్యమాతన్వతే
మ్లేచ్ఛాన్మూర్ఛయతే దశాకృతికృతే కృష్ణాయ తుభ్యం నమః

తక్కధింత తాహత ధీనుత తద్ధీనుత తాహతణాంత
తఝంతరిత తఝం ఝంతరిత తఝం తరిత ఝంతకు రేకిణ 
తడికు డిడికు డిడిడికు డింకు తడికు డిడికు డిడిడికు డింకు
తక్కిణణక తక్కుంతరికిణణక తక్కిణణక తక్కుంతరికిణణక 
తక్కుత ధిక్కుంత ధిక్కుంతరి తక్కుంతక

మత్సరమున మరి అంబుధిలో జొచ్చియున్న సోమకు ద్రుంచియు
విచ్చలవిడి వేదములజునకు ఇచ్చితివో మత్స్యావతారా!

తధనుఝణుత ధిమికిట ఝంతరి తాహత ఝణు ఝణఝణుత ఝణు
తఝ్ఝణుతా తక్కధితక్కుంతరి తఝ్ఝణుతా తక్కధితక్కుంతరి

పలుమరు మిము ప్రస్తుతి చేయుచు చెలగి సురలు జలధి మదింపగ
కలిమి బలిమి యెలమితో నొసగిన కులగిరిధర కూర్మావతారా! 

తధన ఝణుత ధిమికిట ఝంతరి  తాహత ఝణు ఝణఝణుత ఝణు
కుక్కుంతరికిట తరికిట కిట తక కుక్కుంతరికిట తరికిట కిట తక

స్థిరముగ ధరనురవడి చేకొని ఉరగపథంబిరువుగ జొచ్చిన
హిరణ్యాక్షు బరిమార్చితివో వర సుగుణా! వరాహరూపా!

తధన ఝణుత ధిమికిట ఝంతరి  తాహత ఝణు ఝణఝణుత ఝణు
తంథంథన తాణుతఢీంకుకు తంథంథన తాణుతఢీంకుకు

జంభారి సుర ప్రముఖ కదంబంబును రక్షింపంగ 
స్థంబంబున వెడలియు దానవఢింబకు గాచితివో నరసింహా!

తధన ఝణుత ధిమికిట ఝంతరి  తాహత ఝణు ఝణఝణుత ఝణు
తత్తణాంత తాహత ధీణుత తత్తణాంత తాహత ధీణుత

మానితముగ ముల్లోకంబుల తానొప్పుగ కాపాడంగ 
మానుగ మూడడుగులు బలిచే దానముగొను వామనరూపా

తధన ఝణుత ధిమికిట ఝంతరి  తాహత ఝణు ఝణఝణుత ఝణు
తరితతరిత ద్రుడుతత్తతకిట తరితతరిత ద్రుడుతత్తతకిట

తరమి తరమి ధరణీ పతులను పరశువుచే దునుమాడితివో
వర వీర పరాక్రమమున ధర పరగితివో భార్గవరామా 

తధన ఝణుత ధిమికిట ఝంతరి  తాహత ఝణు ఝణఝణుత ఝణు
తక్కుంతరిత రుంతకు రేకిణ తక్కుంతరిత రుంతకు రేకిణ

దశరథ తనయుడవై సురలకు వశముగాని దశముఖు త్రుంచియు
విశదముగా అయోధ్యకు సీతతో వేంచేసితివో రఘురామా

తధన ఝణుత ధిమికిట ఝంతరి  తాహత ఝణు ఝణఝణుత ఝణు
జగజగణపు జగణపు రేకిణ జగజగణపు జగణపు రేకిణ

యాదవ వంశాబ్ధి సుధాకరు ఆదిదేవుడనుజుడు కాగా
మోదమొసగి ఖలులను త్రుంచియు మేదిని భరముడిపిన బలరామా

తధన ఝణుత ధిమికిట ఝంతరి  తాహత ఝణు ఝణఝణుత ఝణు
తాకుధణకు తఢీంకు డేకు తాకుధణకు తఢీంకు డేకు

అంగనలకు సిగ్గలడలింపగ అంగజ సమ రూపముతో
రంగుగ పురకాంతల వ్రతములు భంగ పరచు బుద్ధావతారా

తధన ఝణుత ధిమికిట ఝంతరి  తాహత ఝణు ఝణఝణుత ఝణు
కిటకిటడక కిర్రటకిటడక కిటకిటడక కిర్రటకిటడక

కాటపు కలి బాధలు మాన్పగ నీటుగ కరవాలము జేకొని
ఘోటకమున యెక్కి దురాత్ముల గీటడచిన కల్క్యావతారా

తధన ఝణుత ధిమికిట ఝంతరి  తాహత ఝణు ఝణఝణుత ఝణు
జగకుణగకు జేజే జగకు జగకుణగకు జేజే జగకు

సురల్ మేలు మేలని పొగడగ నిరతము నీ దాసుల బ్రోవను
పరగ వ్యాఘ్రపురమున వెలసిన వరదరాజదేవా ఆశ్రిత సురభోజా పరాక్

1, మార్చి 2016, మంగళవారం

మాయాబజార్‌లో తత్త్వ బోధ


కళాఖండాలైన చిత్రాలలో వినోదం మరియు సాంకేతిక విలువలతో పాటు మానవజాతికి మంచి సందేశం కూడా ఉండేది. అటువంటి చిత్రాలలో మాయా బజార్ ఒకటి. 1957లో విడుదలైన ఈ చిత్ర కథాంశం పూర్తిగా కల్పితేమే అయినా ఆద్యంతం మనలను మంత్రముగ్ధులను చేయటానికి కారణం చిత్రీకరణ, నటన, సంగీతంలతో పాటు కథలోని సందేశం కూడా. శశిరేఖను అభిమన్యుడు పెళ్లాడటానికి ఘటోత్కచుడు చేసే మాయాజాలం పూర్తిగా కలిపితమే. మహాభారతంలో ఈ ఘట్టం లేదు. అయినా, ఈ చిత్రం చూస్తే ఏ మాత్రం కల్పితం అన్న భావన రాదు. అందుకు కారణం ప్రతి సన్నివేశం కూడా మనలను హత్తుకునేలా సంభాషణలు, సెట్టింగ్స్ మరియు వేషభూషలతో చిత్రీకరించటం వలన.

ఈ చిత్రంలో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం ఘటోత్కచుడు ద్వారకలో ఉన్న శశిరేఖను అపహరించి తన రాజ్యానికి తీసుకువెళ్లటం, తదుపరి తాను ఆ శశిరేఖగా నటించటం. ఘటోత్కచుడు ద్వారక ప్రవేశించే సమయంలో అతనిలో తాను ఏదైనా సాధించగలను అన్న ఆత్మవిశ్వాసం కాస్త మితిమీరుతుంది. అతని ఉత్సాహాన్ని అదుపులో ఉంచటానికి కృష్ణ పరమాత్మ ముసలి తాత రూపంలో కూర్చొని అతనిని పరీక్షిస్తాడు.  కార్య సాధనలో నేను చేయగలను అన్న ఆత్మ విశ్వాసంతో పాటు, అది పరమాత్మ అనుగ్రహంతో చేస్తున్నాను అన్న కృతజ్ఞత, జ్ఞానం ఉంటే పరమాత్మ ఆ కార్యాన్ని సఫలం చేస్తాడు. ఎప్పుడైతే నా వల్లనే జరుగుతుంది, నేనే దీనికి కర్తను అన్న భావన మనసులో ప్రవేశిస్తుందో అప్పుడు భంగపాటు తప్పదు. ఆ తత్త్వాన్ని విశదంగా తెలియజేటానికే ఈ సన్నివేశాన్ని సృష్టించారు దర్శకులు కేవీ రెడ్డి గారు. పింగళి నాగేంద్రరావు గారి సంభాషణలు మనకు అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక సందేశాన్ని అందిస్తాయి. వివరాలు:

తాత:

చిరంజీవ చిరంజీవ సుఖీ భవ సుఖీ భవ
చిరంజీవ చిరంజీవ సుఖీ భవ సుఖీ భవ

అటు ఉన్నది ఇటు లేదు ఇటు ఉన్నది అటు లేదు
అటు ఉన్నది ఇటు లేదు ఇటు ఉన్నది అటు లేదు
అటు నేనే ఇటు నేనే అటు నేనే ఇటు నేనే
చిరంజీవ చిరంజీవ సుఖీ భవ సుఖీ భవ

చిన చేపను పెద చేప చినమాయను పెనుమాయ
చిన చేపను పెద చేప చినమాయను పెనుమాయ
అది స్వాహా ఇది స్వాహా అది స్వాహా ఇది స్వాహా
చిరంజీవ చిరంజీవ సుఖీ భవ సుఖీ భవ

ఎరుకకుండ వచ్చావు ఎరుకలేక పోతావు
ఇది వేదం ఇదె వేదం ఇదె వేదం ఇదె వేదం

ఘటోత్కచుడు: "ఏయ్ తాతా? నీ వేదం బాగానే ఉంది కానీ, అసలు నువ్వెవరివో చెప్పు"

తాత: "ఓహోహోహోహో నీవా? నీకు తెలియదూ నేనెవరినో?"

ఘటోత్కచుడు:"తెలియకనేగా అడిగేది"

తాత: "తెలియని వానికి చెప్పినా తెలియదు"

ఘటోత్కచుడు:"ఏయ్ తాతా! నీ కుతర్కం చాలించు. నువ్వెవరివైతే నాకేమిలే! చూడు...శశిరేఖ అనే చిన్నది ఎక్కడుందో కాస్త చెప్పు"

తాత:"హాయ్ హాయ్ నా సాయం కోరుతూ నన్నే అదిరిస్తున్నావ్? పేరు చెప్పి శరణు కోరి బుద్ధిగా అడుగు చెబుతాను."

ఘటోత్కచుడు:"ఏయ్ తాతా! ఏమనుకున్నావ్? జాగ్రత్త. నాకాగ్రహమొస్తే ఆగను. నిన్ను నీ ద్వారకను సముద్రంలో ముంచి పోతాను."

తాత:"అబ్బో అబ్బో అంత ఘనుడివా? చెప్పవేం మరి? అయితే, నువ్వు అంత పని చేయనక్కరలే. నేను ముసలి వాడిని.  నడవలేను. నన్ను మోసుకొని పో. అలాగే శశిరేఖను చూపిస్తా."

ఘటోత్కచుడు: "ఉం. అలా రా దారికి. హ హ లే."

తాత:"చిరంజీవ చిరంజీవ సుఖీ భవ సుఖీ భవ చిరంజీవ చిరంజీవ సుఖీ భవ సుఖీ భవ"

ఘటోత్కచుడు:"అరే! ఇంత బరువున్నావే!"

తాత:"ద్వారకనే పెళ్లగిస్తానంటివే? మరి నన్నే ఎత్తలేవా?"

ఘటోత్కచుడు:"హుం హా"

తాత:"హు హు హు హు హు హు ఎత్తు నాయనా ఎత్తు.."

ఘటోత్కచుడు:"ఊ.. ఏనుగులు మింగావా పర్వతాలు ఫలహారం చేశావా ఏమిటి నీ మాయ?"

తాత:"చిన మాయను పెను మాయ అది స్వాహా ఇది స్వాహా అటు నేనే ఇటు నేనే అది నేనే ఇది నేనే"

ఘటోత్కచుడు:"ఓహోహోహోహో తెలిసింది తెలిసింది..నమో నమో నమో నమో నమో నమః నమో కృష్ణ నమో కృష్ణ నమో కృష్ణ నమో నమః"

కృష్ణుడు: "చిరంజీవ చిరంజీవ సుఖీ భవ సుఖీ భవ"

ఈ సంభాషణలను నిశితంగా పరిశీలిద్దాం.

ఆశీర్వచనంతో ప్రారంభించిన కృష్ణ పరమాత్మ మాయ, పరమాత్మ తత్వాలను నేరుగా ఆవిష్కరిస్తాడు. మాయ తన సృష్టే అని, కనిపించేది, కనిపించనిది, మన దగ్గర ఉన్నది దూరాన ఉన్నదీ అన్నీ తానే, అన్నీ తన లీలలే అని ఆయన చెబుతాడు. చిన్న మాయను పెద్ద మాయ చిన్న చేపను పెద్ద చేప మింగినట్లు మింగేస్తూ ఈ ప్రపంచమంతా మాయలో నడుస్తుందని ఆయన సనాతన ధర్మ ఆధ్యాత్మిక సారాన్ని అందించాడు. మాయలో నేను, నా వలన అన్న భావనలో, తాడును చూసి పాము అనుకునే భ్రాంతిలో మనిషి కొట్టుమిట్టాడుతూ ఉంటాడు. ఇదంతా లీలగా ఆయన చూస్తుంటాడు. తెలియకుండానే పుడతాము. తెలియకుండానే పోతాము. అంటే ఈ శరీరానికి సంబంధించిన జనన మరణాలతో మేధకు సంబంధం లేకుండా కాలచక్రం సాగిపోతుంది. అందులో అన్నిటికీ అతీతంగా ఉండేది పరమాత్మ ఒక్కటే. అతీతమైన ఆయన అన్నిటికీ సృష్టికర్తగా చెప్పబడ్డాడు.

మరి ఎదురుగా పరమాత్మ నిలబడితే ఆయనను గుర్తించకుండా చేసేది? మన అహంకారం. ఈ దేహానికి సంబంధించిన వాసనలు. వీరోత్సాహంతో ద్వారక చేరిన ఘటోత్కచుడు తాత రూపంలో ఉన్న కృష్ణుని ఎన్ని సంకేతాలు వచ్చినా గుర్తించలేకపోతాడు. మనం కూడా అంతే. సృష్టిలోని జీవరాశులన్నిటిలోనూ పరమాత్మ ఉన్నాడని తెలియకు కొన్ని సార్లు, తెలిసినా కూడా మాయలో పడి అహంకారపూరితమైన వివక్షను చూపిస్తాము.

ఈ సంభాషణలో "తెలియని వానికి చెప్పినా తెలియదు" అని అంటాడు శ్రీకృష్ణుడు. తెలుసుకుందాము అని కోరుకునే వానికి ఫలితం రావాలంటే ముఖ్యం సంకల్పం, చిత్తశుద్ధి. మరి అహంకారముంటే ఆ రెండూ మలినమవుతాయి. అప్పుడు ఇతరులు చెప్పినా తెలుసుకోలేరు. హిరణ్యాక్షుడు, రావణుడు, దుర్యోధనుడు మొదలైన వారికి ఎంతో మంది హితవు పలికినా వారు వినాశనము వైపే అడుగులు వేశారు. కారణం మాయకు లోబడి పరమాత్మ తత్త్వాన్ని ఎరుగక పోవటం, తాము ప్రపంచాన్ని జయించామన్న అహంకారం.

ఘటోత్కచుడు ముసలివాడన్న చులకనతో ఆతనిని సాయం అడగటంలో కొంత అహంకారం ప్రదర్శిస్తాడు. దానికి సమాధానంగా పరమాత్మ - సాయం కోరి వచ్చినవాడివి అదిరిస్తున్నావు. నీ ఉనికి తెలిపి శరణు కోరు, తప్పక సాయం చేస్తాను అంటాడు. పరమాత్మకు కావలసినది శరణాగతి. అది ఉంటే సంకల్ప మాత్రాన మన కామ్యములు నెరవేరతాయి అన్నది ఈ సంభాషణలోని సందేశం. తరువాత, కార్యసాధనలో చులకన భావాన్ని ప్రదర్శించిన ఘటోత్కచుడికి భంగపాటు తప్పలేదు. ముసలివాడిని ఎత్తటం ఎంత అనుకున్నాడు. కానీ, అహంకారంతో వస్తే విశ్వమంతా ఉన్నవాడిని ఎలా ఎత్తగలడు? తన శక్తితో ద్వారకనే పెళ్లగిస్తానన్నవాడు ముసలివాడిని ఎత్తలేకపోతాడు. అనగా, తన శక్తికి కారణం దైవం అన్న సంగతి స్వాతిశయముతో కప్పబడుతుంది. దానికి కనువిప్పు కలిగిస్తాడు పరమాత్మ. కార్యసాధనలో భగవంతునిపై దృష్టి నిరంతరం ఉండాలి అన్న సత్యాన్ని మనకు కృష్ణ పరమాత్మ తెలియజేస్తాడు. దైవలీలతో కనువిప్పు కలిగి ఘటోత్కచుడు శ్రీకృష్ణుని శరణు వేడుతాడు. విజయాన్ని పొందుతాడు.

ఈ తత్వానికి మనకు అత్యంత ఉత్తమమైన ఉదాహరణ శ్రీమద్రామాయణంలో హనుమంతుడు. ఎంతటి బలసంపన్నుడైనా హనుమంతుడు స్వామి నామాన్ని మరువలేదు. తన బలిమి, కలిమి స్వామే అని నమ్మాడు. క్లైబ్యం వచ్చినా తనలను తాను మళ్లీ స్వామి నామస్మరణతో శక్తివంతం చేసుకున్నాడు. కార్యాన్ని సాధించాడు.

ఇటువంటి సందేశాత్మక సన్నివేశాలు మాయాబజార్ సినిమాలో మరెన్నో. అందుకే దాదాపు 60 ఏళ్లు అయినా ఈ చిత్రం ఇప్పటికీ నేటి సమాజంలో బహుళ ప్రజాదరణ కలిగి ఉంది. ఎన్ని మార్లు చూసినా మళ్లీ చూడాలన్న ఉత్సుకత కలుగుతుంది.




28, ఫిబ్రవరి 2016, ఆదివారం

యుధిష్ఠిర కృత దుర్గాదేవి స్తుతి - మహాభారతం విరాటపర్వం


యశోదాగర్భ సంభూతాం నారాయణవరప్రియాం
నందగోపకులే జాతాం మంగళ్యాం కులవర్ధినీం

కంసవిద్రావణకరీం అసురాణాం క్షయంకరీం
శిలాతటవినిక్షిప్తాం ఆకాశం ప్రతిగామినీం

వాసుదేవస్య భగినీం దివ్యమాల్య విభూషితాం
దివ్యాంబరధరాం దేవీం ఖడ్గఖేటక ధారిణీం

జయా త్వం విజయా చైవ సంగ్రామే చ జయప్రదా
మమాపి విజయం దేహి వరదా త్వం చ సాప్రతం

వింధ్యే చైవ నగశ్రేష్ఠే తవ స్థానం హి శాశ్వతం
కాళి కాళి మహాకాళి ఖడ్గఖత్వాంగధారిణి

దుర్గాత్ తారయసే దుర్గే తత్ త్వం దుర్గా స్మృతా జనైః
కాంతారేష్వవసన్నానాం మగ్నానాం చ మహార్ణవే

దస్యుభిర్వా నిరుద్ధానాం త్వం గతిః పరమా నృణాం
జలప్రతరణే చైవ కాంతారేష్వటవీషు చ

యే స్మరంతి మహాదేవి న చ సీదంతి తే నరాః
త్వం కీర్తిః శ్రీః ధృతిః సిద్ధిః హ్రీః విద్యా సంతతిర్మతిః

సంధ్యా రాత్రిః ప్రభా నిద్రా జ్యోత్స్నా కాంతిః క్షమా దయా
నృణాంచ బంధనం మోహం పుత్రనాశం ధనక్షయం

వ్యాధిం మృత్యుం భయం చైవ పూజితా నాశయిష్యసి
సోహం రాజ్యాత్ పరిభ్రష్టః శరణం త్వాం ప్రపన్నవాన్

ప్రణతశ్చ యథా మూర్ధ్నా తవ దేవి సురేశ్వరి
త్రాహి మాం పద్మపత్రాక్షి సత్యే సత్యా భవస్వ నః

యశోద గర్భము నుండి పుట్టి, నారాయణునికి ప్రియమైన, నందగోపుని వంశంలో జన్మించి, అందరికీ శుభములిచ్చి వంశాభివృద్ధి కలిగించే తల్లీ! కంసుని పారద్రోలి, అసురులను నాశనం చేసి, రాతిమీద కొట్టబడినా ఆకాశమార్గంలో పయనించిన వాసుదేవుని సోదరీ! దివ్యమైన పూలమాలలు, వస్త్రములు, ఖడ్గమును, డాలు దాల్చిన దేవీ!

నీవే జయవు, విజయవు. యుద్ధములో జయమునిచ్చే దానవు. నాకు కూడ విజయాన్ని ప్రసాదించే వరాన్ని ఇపుడీయుము.

కాళీ! మహాకాళీ! ఖడ్గము, కపాలం కల దండము ధరించి పర్వత శ్రేష్ఠమైన వింధ్య పర్వతాన్ని శాశ్వత నివాసం చేసుకున్నావు.

ఓ తల్లీ! భరింపరాని కష్టాలనుండి తరింప జేస్తావు కాబట్టే నిన్ను ప్రజలు దుర్గ అని కొలుస్తారు. అడవుల్లో చిక్కుకున్న వారికి, సముద్రం దాటే వారికి, దుర్గమమైన మార్గాలలో పయనించే వారికి, క్రూరుల బారిన పడేవారికి నీవే గతి. నిన్ను స్మరించినవారు ఈ కార్యాలలో కష్టాలపాలు కారు.

నీవే కీర్తివి, శుభానివి, ధైర్యానివి, సిద్ధి, లజ్జ, విద్య, సంతానం, బుద్ధి, సంధ్య, రాత్రి, తేజస్సు, నిద్ర, వెన్నెల, కాంతి, ఓర్పు, దయ మొదలైన రూపాలన్నీ నీవే. నిన్ను పూజించే వారి బంధనం, మోహం, పుత్రశోకం, ధననాశం, రోగం, మృత్యువు, భయము తీరుస్తావు. అమ్మా! ఇప్పుడు నేను రాజ్యభ్రష్టుడనయ్యాను. నీ శరణు వేడుతున్నాను.

దేవతలకు కూడా దేవివైన నీకు శిరసు వంచి పాదాభివందనం చేస్తున్నాను. నీవు కలువరేకులవంటి ప్రసన్నమైన కనులు కలదానవు. నన్ను రక్షించు. నీవే సత్యము. మా పట్ల సత్యము కమ్ము!

మహాభారతం విరాట పర్వం ఆరంభంలో పాండవులు అజ్ఞాతవాసానికై విరాటుని కొలువుకు వెళ్లేముందు ధర్మరాజు దుర్గాదేవిని స్తుతించిన శ్లోకాలు. యుధిష్ఠిరుడి వంటి ధర్మ ప్రభువుకు, సత్యసంధునకు కూడా కష్టాలు తప్పలేదు. అఖండ భారతదేశాన్ని పాలించవలసిన పాండుకుమారులకు తమ నిజస్వరూపం తెలియకుండా మారువేషాలలో ఇంకొకరి పంచన ఉండాల్సిన అగత్యం వచ్చింది. ఎవరు అప్పుడు శరణు? ఆదిపరాశక్తి దుర్గ. ధర్మరాజు ఆ తల్లిని నారాయణుని సోదరిగా, కంసుని మరణానికి కారణమై, దానిని ఆ అసురునికి స్వయంగా తెలిపిన యోగమాయగా గ్రహించి నుతిస్తాడు. ఎంతో భక్తితో ధర్మరాజు కొలువగానే అమ్మ ప్రత్యక్షమై "నాయనా! నీకు త్వరలోనే విజయం కలుగుతుంది. నా అనుగ్రహం వలన విరాటుని కొలువులో మీరుండగా మీ జాడను కౌరవులతో సహా ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేరు. నన్ను స్మరించిన వారికి నేను సదా రక్షగా ఉంటాను" అని ఆశీర్వదిస్తుంది. మనం కొలిచే దుర్గా స్వరూపం సనాతనమైనదని చెప్పటానికి ఇది నిరూపణ. అంతకుముందు కూడా ఎన్నో మార్లు ఎంతో మంది ఆదిపరాశక్తి రూపాన్ని కొలిచారు.

దుర్గామాతను నీచమైన కోణంలో ఇటీవల ఒక యూనివర్సిటీ విద్యార్థులు చూపించి, అతి నీచమైన మాటలు పలికారని బయటపడింది. మనసులో ఆదిపరాశక్తిని అన్నేసి మాటలన్న నరాధములను ఆ తల్లి శిక్షించాలని ఉక్రోషం కలిగింది. సనాతన ధర్మంపై ఇంతటి దాడి జరుగుతుంటే మనం జాగృతం కావాలి. దీన్ని నిరోధించాలి, వ్యతిరేకించి తీరాలి. ఇప్పుడు మౌనం పాటిస్తే రేపు మరింత ఘోరకలిని చూడాల్సి వస్తుంది. లేవండి! జరుగుతున్న దాడిని ఆపండి!

27, ఫిబ్రవరి 2016, శనివారం

తొలిరేయి గీతాలు - హాయి హాయిగా జాబిల్లి తొలిరేయి (వెలుగునీడలు)


తొలివలపులో చంద్రుడు, చల్లదనం, పరువాలు, పరవశం, కోరికలు, చిలిపితనం, మైమరపు ఎన్ని భావనలో. గడచిన తరంలో భార్యా భర్తల మధ్య అనురాగాన్ని చాలా లలితంగా చలన చిత్రాలలో అందించేవారు. ఈరోజుల్లా దాష్టీకం, ఎగరడాలు, దూకడాలు, తొడలు కొట్టడాలు మొదలైన ఆవేశపూరితమైన లక్షణాలను చూపించేవారు కాదు. హాయిగా, ఉత్సాహంగా, ప్రశాంతంగా, లాలనగా ఆ బంధాలను చిత్రీకరించేవారు. ఆ భార్యా భర్తల తొలిరేయి ఎంత మధురంగా ఉంటుందో తెలియజేయటానికి వెలుగునీడలు చిత్రంలోని "హాయి హాయిగా జాబిల్లి తొలిరేయి వెండి దారాలల్లి" పాట మరో మంచి ఉదాహరణ. కథలో పరిస్థితుల కారణంగా ప్రధాన పాత్ర అయిన నాయికను కాకుండా ఇంకొకరిని వివాహం చేసుకున్న నాయకుడు ఆమె పట్ల తన ధర్మాన్ని నిర్వర్తించి తొలిరేయిని ఎంత మధురంగా భావించాడో ఈ గీతంలో తెలుస్తుంది. తొలిరేయి గీతాలు శీర్షికన ఆఖరి సంచికగా "హాయి హాయిగా జాబిల్లి తొలిరేయి వెండి దారాలల్లి" గీతం వివరాలు మీకు అందిస్తున్నాను.

హాయి హాయిగా జాబిల్లి తొలిరేయి వెండి దారాలల్లి 
మందు జల్లి నవ్వ సాగే ఎందుకో మత్తు మందు జల్లి నవ్వ సాగే ఎందుకో

తళతళ మెరిసిన తారక
చెలి వెలుగుల వెన్నెల దారుల
కోరి పిలిచెను తన దరి చేరగ
మది కలచెను తీయని కోరిక

మిల మిల వెలిగే నీటిలో
చెలి కలువల రాణి చూపులో
సుమ దళములు పూచిన తోటలో
తొలి వలపుల తేనెలు రాలెను

విరిసిన హృదయమే వీణగా
మధు రసముల కొసరిన వేళల
తొలి పరువములొలికెడు సోయగం
కని పరవశమందెను మానసం

శ్రీశ్రీ గారు తొలిరేయం గీతం రాశారా అని ఆశ్చర్యపోతున్నారా? నేను కూడా అవాక్కయ్యాను. ఆయన విప్లవ రచయితగా అందరికీ తెలుసు, అక్కడక్కడ భక్తి గీతాలు రాశారు అని తెలుసు, కానీ ఇలాంటి తొలిరేయి గీతం కూడా రాశారని తెలిసి వారి ప్రజ్ఞకు జోహార్లు తెలిపాను. ఆయనలోని ప్రతిభా జ్యోతి ఎంత దేదీప్యమానంగా వెలిగిందో ఆయన రాసిన విలక్షణమైన గీతాలు పరిశీలిస్తే తెలుస్తుంది. వాటిలో ఒకటి ఈ హాయి హాయిగా జాబిల్లి తొలి రేయి వెండి దారాలల్లి అనే గీతం. చంద్రుడిపై ఎందరో మహానుభావులు భావుకంగా రాశారు. కానీ, ఈ శ్రీశ్రీ గీతానికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. చంద్రుడు ఈ జంట తొలిరేయి నాడు వెండి దారాలల్లి మత్తు మందు చల్లి నవ్వుతున్నాడు అని ఆయన గీతాన్ని ఆరంభించటం. వెండి దారాలల్లి అంటే ఆ వెన్నెలను దారులుగా వేసి తారలను ఆహ్వానిస్తున్నాడు అని కవి భావమేమో అనిపించింది. వెన్నెల వెలుగుల దారిలో మెరుస్తున్న తారక తన దరికి చేరమని కోరి పిలిచిందిట, తీయని కోరిక మదిని కలచిందట. భార్య తారకగా, ప్రియుడు చంద్రునిగా ఎంత అద్భుతంగా వర్ణించారో శ్రీశ్రీ గారు. వెన్నెలలో మెరుస్తున్న నీటిలో కలువల చూపులలో రెక్కలు విప్పి పూచిన పూదోటలో తొలి వలపులనే తేనెలు రాలాయిట. చంద్రుని చల్లదనానికి విరిసే కలువలు ప్రేయసీ ప్రియుల మధ్య విరిసే వలపులకు ప్రతీక. దీన్నే కవి మనకు చక్కని చిక్కని తెలుగులో అందించారు. వలపులతో హృదయం వీణగా మ్రోగి తీయని రసాలని ఒలికిస్తే, ఆ తొలి పరువాల సొగసు చూసి మనసు పరవశించిందట. నాయికానాయకుల మనోభావనను అద్భుతంగా పలికించారు శ్రీశ్రీ.

వెలుగునీడలు చిత్రంలో సావిత్రి కద నాయిక? మరి ఈ పాటలో గిరిజగారున్నారు కదా అన్న ప్రశ్నకు సమాధానం మీకు సినిమా చూస్తే తెలుస్తుంది. అయినా కూడా, దర్శకులు సందర్భోచితంగా భార్యాభర్తలపై ఈ గీతాన్ని పొందుపరచారు. ఒకరకంగా గిరిజ గారి సినీ ప్రస్థానంలో వెలుగునీడలలోని ఈ పాట ఒక గొప్ప మైలురాయి అని చెప్పుకోవాలి. ఆదుర్తి సుబ్బారావు గారి దర్శకత్వం ప్రతిభ ఈ చిత్రం మొత్తం కనబడుతుంది. ఈ పాట చిత్రీకరణలో జాబిల్లి, వెన్నెల, భార్యాభర్తల మనోభావాలు నటనలో చూపించటం...వీటన్నిటా వారు గుర్తుకొస్తారు. పెండ్యాల వారి సంగీతంలో ఘంటసాల మాష్టారు, సుశీలమ్మ పాడిన ఈ గీతం ఎంతో పెరు తెచ్చుకొంది. పాట వినగానే ఏఎన్నార్ గారు నాయకులు అనేలా ఘంటసాల మాష్టారు పాడారు. అందరు ప్రతిభావంతుల చేత రూపకల్పన చేయబడటం వలననే తొలిరేయి గీతాలలో ఇది మంచి స్థానాన్ని నిలుపుకుంది.

23, ఫిబ్రవరి 2016, మంగళవారం

తొలిరేయి గీతాలు - పూవై విరిసిన పున్నమి వేళ (శ్రీ తిరుపతమ్మ కథ)


తొలిరేయి వలపులో సున్నితత్వానికి కూడా చాల ముఖ్యమైన చోటుంది. భార్య సిగ్గుల దొంతరలో మురిసితే, భర్త వాటిని ఆస్వాదించి సంస్కారవంతమైన భావనతో ఆనందిస్తాడు. ఆ పూవంటి మనసు గల స్త్రీ తనదైనందుకు సంతోషపడతాడు, తొలివలపులు సఫలం చేసుకోవటానికి ఆమెను ప్రొత్సహిస్తాడు, దగ్గరుండి ముందుకు నడిపిస్తాడు. అటువంటి భర్త మనసు పాడితే వచ్చేది అద్భుతమైన ప్రేమ గీతం. 1963లో విడుదలైన శ్రీ తిరుపతమ్మ కథ చిత్రంలోని "పూవై విరిసిన పున్నమి వేళ" అనే పాట అటువంటి భావనల మనోజ్ఞ మాధుర్య గీతం. తొలిరేయి గీతాలు శీర్షికన నాలుగవ సంచికగా ఈ పాట వివరాలు మీకు అందిస్తున్నాను.

పూవై విరిసిన పున్నమి వేళ 
బిడియము నీకేల? బేల!

చల్లని గాలులు సందడి చేసే
తొలి తొలి వలపులు తొందర చేసే
జలతారంచుల మేలి ముసుగులో
తలను వాల్తువేల? ఏల!

మొదటి మూగినవి మొలక నవ్వులు
పిదప సాగినవి బెదరు చూపులు
తెలిసెనులే నీ తలపులేమిటో
తొలగిపోదువేల? బేల!

తీయని వలపుల పాయసమాని
మాయని మమతల ఊయలలూగి
ఇరువురమొకటై పరవశించగా
ఇంకా జాగేల? బేల!

పున్నమికి తొలిరేయి మధుర జ్ఞాపకాలకు గల అవినాభావ సంబంధం ఎన్నో సినీగీతాలలో చూస్తాము. గత సంచికలలో కూడా ఈ పున్నమి నేపథ్యంలోని తొలిరేయి గీతాల వివరాలు తెలుసుకున్నాము. అదే బాటలో వచ్చిన ఇంకో అద్భుతమైన గీతం శ్రీ తిరుపతమ్మ కథ చిత్రంలోని ఈ పాట. భార్య సిగ్గులలో మునిగి తేలుతుంటే భర్త నోట జాలువారిన ఈ గీతం తెలుగు సినీ పాటలలో విశేషమైన స్థానాన్ని సంపాదించింది. దానికి కారణం లలితమైన భావన, మాధుర్య ప్రధానమైన సంగీతం, నటీనటుల ప్రజ్ఞ.

అన్న ఎన్‌టీఆర్, అలనాటి అందాల నటి కృష్ణకుమారిలు అప్పట్లో విజయాలు సాధించే జంటగా పేరొందారు. ఆ సమయంలోనే వచ్చింది ఈ తిరుపతమ్మ కథ చిత్రం. పామర్తి-బీ శంకరరావుల సంగీత దర్శకత్వంలో డాక్టర్ సీ నారాయణ రెడ్డి గారి కలాన వెలువడిన ఈ గీతం తొలిరేయి భావనలకు మధురమైన ఆనవాలుగా నిలిచింది. నారాయణ రెడ్డి గారి రచనలలో ఈ గీతానికి ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. దానికి కారణం ఇందులోని భావ సౌందర్యము మరియు తెలుగుదనం.

పున్నమి పూవులా విరిసింది, ఓ చెలీ! సిగ్గెందుకు అని భర్త ఆమెను ప్రశ్నిస్తున్నాడు. చల్లని గాలులు సందడి చేస్తున్నాయి, మొదటి వలపులు తొందర పెడుతున్నాయి, పట్టు చీర కట్టుకొని ఆ చీర కొంగును చాటుగా చెసుకొని తలను వంచుతున్నావు ఎందుకు అని మొదటి చరణంలో తన మనోభీష్టాన్ని తెలుపుతాడు. వలపులు వికసించిన భర్త భార్యను ముందడుగు వేయమని ఎంతో అందంగా అడుగుతాడు. ఆమె ముఖంలో మొలకలెత్తిన నవ్వులు, అంతలో బెదిరిన చూపులు ఆమె మనసులో ఏమి ఆలోచనలు తెలుపుతున్నాయి, ఎందుకు పక్కకు వెళతావు అని ఆమెను దరిచేరటానికి రెండవ చరణంలో ప్రోత్సహిస్తాడు. మూడవ చరణంలో నారాయణ రెడ్డి గారి సాహితీ ప్రతిభ మరింత కనబడుతుంది. తీయమైన వలపులను పాయసంగా భావించి రుచిని చవిచూసి, శాశ్వతమైన ప్రేమానురాగాలనే ఊయాలలో ఊగి, ఇద్దరమూ ఒకటై పరవశించాల్సిన సమయం, ఆలస్యం ఎందుకు అని అతను ఆమెను సంగమానికై ముందడుగు వేయమని కోరతాడు. ఇక్కడ భార్య భర్తను బేల అని అనటం ఆమెను బలహీనం అని చెప్పటానికి కాదు. వివాహమైనా, మనసు అర్థం చేసుకునే భర్త ఎదురుగా ఉన్నా, సహజమైన సిగ్గుతో ఉన్న స్త్రీ మానసిక పరిస్థితిని ప్రతిబింబించటానికి.

ఏ గీతానికైనా అభినయం, గాత్ర ధర్మం, సంగీతం అతి ముఖ్యమైనవి. సాహిత్యం ఎంత లాలిత్యం కూడి ఉందో,  అంతే సంగీత మాధుర్యం కలిగి ఉంది ఈ పాట. దానికి నటీనటుల అభినయం, ఘంటసాల గారి గాత్రం సరిగ్గా తోడై పాటకు శాశ్వత కీర్తిని  తెచ్చాయి. 

22, ఫిబ్రవరి 2016, సోమవారం

తొలిరేయి గీతాలు - వెన్నెలలోనే వేడి ఏలనో (పెళ్లినాటి ప్రమాణాలు)



తొలిరేయి అనగానే మధుర భావనలు, ప్రేమానురాగాలు, విరహముతో పాటు ఉత్సాహం కూడా భార్యా భర్తలలో వస్తుంది. ఆ భావనలన్నిటికీ చిహ్నంగా 1958వ సంవత్సరంలో విడుదలైన పెళ్లినాటి ప్రమాణాలు చిత్రంలో "వెన్నెలలోనే వేడి ఏలనో" అనే గీతాన్ని తొలిరేయి గీతంగా దర్శకులు కేవీరెడ్డి గారు మనకు అందించారు. తొలిరేయి గీతాలు శీర్షికన మూడవ సంచికగా ఈ గీతం వివరాలు మీ ముందుంచుతున్నాను.

వెన్నెలలోనే వేడి ఏలనో వేడిమిలోనే చల్లనేలనో
ఈ మాయ ఏమో జాబిలి ఈ మాయ ఏమో జాబిలి
వెన్నెలలోనే విరహమేలనో విరహములోనే హాయి ఏలనో
ఈ మాయ ఏమో జాబిలి ఈ మాయ ఏమో జాబిలి

మొన్నటి కన్నా నిన్న వింతగా నిన్నటి కనా నేడు వింతగా
నీ సొగసూ నీ వగలూ హాయి హాయిగా వెలసేనే

రూపము కన్నా చూపు చల్లగా చూపుల కన్నా చెలిమి కొల్లగా
నీ కళలూ నీ హొయలూ చల్ల చల్లగా విరిసేనే

1959వ సంవత్సరానికి తెలుగులో ఉత్తమ చలన చిత్రంగా జాతీయ అవార్డు అందుకున్న ఈ చిత్రానికి కథ, మాటలు, పాటలు రాసినవారు పింగళి నాగేంద్రరావు గారు. ఘంటసాల మాష్టారు సంగీతంలో మాష్టారు, లీలగారు పాడిన గీతం మంచి పేరు తెచ్చుకుంది. వెన్నెలలో వేడి ఎందుకు, ఆ వేడిలోనే చల్లదనం ఎందుకు అని నాయికానాయకులు పాటను ఉత్సాహంగా ఆరంభిస్తారు. అంతలోనే వెన్నెలలో విరహమెందుకు, ఆ విరహంలోనే హాయి ఎందుకు అని మధుర భావనలను పలుకుతారు. అన్నీ వెన్నెలకు ఆపాదించటం ఆ చందమామకు ఆ వెన్నెలకే తెలియాలి. వెన్నెలలోని చల్లదనం తొలికలయికకు బీజం వేస్తుంది. ఈ చల్లదనం, ఈ విరహపు వేడి, ఈ హాయి అన్నీ చందమామ మాయే అంటున్నారు పింగళి వారు. నిజమే. లేకుంటే ఇన్ని భావనలు ఒకే చోట ఒకే సమయంలో ఎలా కలుగుతాయి?

మూడు ముళ్ల బంధంలో ఒకటవ్వబోయే జంట భావాలలో మొన్నటికి-నిన్నటికి నిన్నటికి-నేటికి ఎంత మార్పు? వలపులు ఎంత త్వరగా విరిసి గుబాళిస్తాయో కదా? ఆ భావననే పింగళి వారు మొదటి చరణంలో తెలిపారు. భర్త తన భార్యలోని ఈ సొగసు, వగలు ఎంత హాయిగా ఉన్నాయో అని తొలిరేయికి నాంది పలుకుతాడు. రూపము కన్నా అతని చూపులు చల్లగా ఉంటే, ఆ చూపుల కన్నా అతని చెలిమి పుష్కలంగా ఉందిట. ఇదీ ఆమె భావన. అతని కళలు, హొయలు చల్ల చల్లగా విరిసాయిట. అదీ ఆమె తొలిరేయి వేసిన అడుగు. ఈ విధంగా భార్యాభర్తల భావవ్యక్తీకరణతో ఒకరినొకరు ఉత్సాహపరచుకుంటూ, ఆ ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో, మధురమైన రేయిని మధురాతిమధురంగా చేసుకున్నారు. ఘంటసాల మాష్టారు-లీలమ్మ శ్రావ్యంగా పాడిన ఈ పాటలో ఏఎన్నార్, జమున జంట జీవించి ఈ గీతానికి ఔన్నత్యాన్నిచ్చారు.

దేహి తవ పద భక్తిం - త్యాగరాజస్వామి కృతి

దేహి తవ పద భక్తిం! వైదేహి! పతిత పావని మే సదా! ఐహికాముష్మిక ఫల దే! కమలాసనాన్యజ వర జనని! కలశవారాశిజనితే! కనక భూషణ లసితే! కలశజ గీత ముదితే! కాకు...