శ్రీరామ పాదమా - త్యాజరాజస్వామి కృతి

శ్రీరామ పాదమా! నీ కృప జాలునే! చిత్తానికి రావే!

వారిజ భవ సనకసనందన వాసవ నారదాదులెల్ల పూజించే

దారిని శిలయై తాపము తాళక వారము కన్నీరును రాల్చగ

శూర! అహల్యను చూచి బ్రోచినారీతి ధన్యుసేయవే త్యాగరాజ గేయమా!

శ్రీరాముని పాదమా! నీ కృప ఒక్కటే నాకు చాలును. నా చిత్తములోకి వచ్చి స్థిరముగా నిలువవే! పద్మములో జన్మించిన బ్రహ్మదేవుడు, సనకుడు, సనందనుడు మొదలైన మహర్షులు, దేవేంద్రుడు, నారదుడు మొదలైన వారందరూ నిన్ను భక్తితో పూజిస్తున్నారు. శ్రీరాముడు నడిచే దారిలో శిలగా పడి, శాపం వల్ల కలిగిన తాపాన్ని భరించలేక, ఎన్నో సంవత్సరాలుగా కన్నీరు కారుస్తూ దుఃఖిస్తున్న అహల్యను చూసి, ఓ వీరుడైన శ్రీరాముని పాదమా! ఆమెను కరుణతో కాపాడి, శాపవిముక్తురాలిని చేసి ధన్యురాలిని చేసిన విధంగానే, త్యాగరాజునిచే నుతించబడుతున్న శ్రీరామపాదమా! నన్ను కూడా కరుణించి, కాపాడి, ధన్యుడిని చేయవే! 

అమృతవాహిని రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ త్యాజరాజస్వామి కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు. 

రా రా రాజీవ లోచన - మైసూరు వాసుదేవాచార్యుల కృతి

రా రా రాజీవ లోచన! రామా! నన్ను బ్రోచుటకు!

దీనాశ్రితజన మందార! కరుణాపారవార!

ఏరా నీ కరుణ కల్గని కారణమేమో! కానరా!

మారారి వినుత! శుభద! సుచరిత!

పరాత్పర! ధరణిజా మనోహరా!

నీవే నా విభుడని నిరతము నీ పాదములను నెర నమ్మితి!

నీవాడని నను కరుణించి ఈవేళ నా చేయి విడువకురా!

దేవ దేవా! దశరథ నృప నందన! దశముఖాది సకల రిపుజనహరణ!

నీవనాదరణ సేయకురా! పవనజాప్త! శ్రీ వాసుదేవ!

తామర రేకుల వంటి కన్నులు కలిగిన, దీనులైన ఆశ్రితుల పాలిటి కల్పవృక్షమైన, కరుణాసముద్రుడవైన శ్రీరామా! నన్ను బ్రోచుటకు రారా! నాపై కరుణ ఇంకా కలుగకుండుటకు కారణమేమో! నన్ను కానరా! మన్మథుని శత్రువైన శివునిచే నుతించబడిన, శుభములను కలిగించే, సచ్చరిత్ర కలిగిన పరమాత్మా! సీతాదేవి మనోహరుడవు నీవు. నన్ను బ్రోచుటకు రారా! నీవే నా ప్రభువని ఎల్లప్పుడూ నీ పాదములను నమ్ముకొంటిని. నీవాడని నాపై కరుణ జూపి ఈ వేళ నా చేయి విడువకుము రామా! దేవ దేవా! దశరథ మహారాజుని కుమారా! రావణాది రాక్షసులను సంహరించిన రామా! నాపై నిరాదరణ సేయకుము రా! ఓ వాసుదేవా! వాయుపుత్రుడైన హనుమంతునికి నీవు ఆప్తుడవు! నన్ను బ్రోచుటకు రారా!

మైసూరు మహారాజా జయచామరాజ వడయార్ కొలువులో ఆస్థాన విద్వాంసునిగా ఎంతో పేరొందిన మైసూరు వాసుదేవాచార్యుల వారు ప్రఖ్యాత సంగీత విద్వాంసులు పట్నం సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్ గారి శిష్యులు. తెలుగు సంస్కృత భాషలలో 300కు పైగా వర్ణములు, కృతులను రచించిన వీరు తమ మలి జీవితంలో రుక్మిణీదేవి అరుండేల్ గారి కళాక్షేత్రలో కూడా ప్రధాన సంగీత అధ్యాపకునిగా పనిచేశారు. మైసూరులో మధ్వ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో 1865వ సంవత్సరంలో జన్మించిన వీరు అక్కడి మహారాజా సంస్కృత కళాశాలలో సంస్కృత అధ్యయనం చేశారు. త్యాగరాజస్వామి వారి శిష్య పరంపరకు చెందిన వీరు మనసును కరిగించే కీర్తనలను తెలుగు, సంస్కృత భాషలలో రచించారు. బ్రోచేవారెవరురా అనే ఖమాస్ రాగ కీర్తనతో ఎంతో పేరు పొందారు. వీరి కీర్తనలు, భక్తికి, ఆర్తికి, శరణాగతికి ప్రతీక. 1959వ సంవత్సరంలో వీరికి పద్మ భూషణ్ అవార్డు బహుకరించబడింది. వీరు తమ కృతులలోని భావంతో అభినవ త్యాగరాజు అన్న బిరుదును కూడా పొందారు. సంగీత సాహిత్య సేవలో పరిపూర్ణమైన జీవితం గడిపిన తరువాత వీరు 1961వ సంవత్సరంలో చెన్నైలో పరమపదించారు. వీరి ముద్ర "వాసుదేవ".

మోహన రాగం మనోహరమైనది. జగన్మోహనుడైన శ్రీరాముని వర్ణించటానికి ఇంతకన్నా సముచితమైన రాగం ఏముంటుంది? చెవులకు ఇంపుగా, ఆర్తి, భక్తి, శరణాగతి ఉట్టిపడే రాగ లక్షణాలు కల్గినది మోహనం. భక్తులను రామభక్తి సామ్రాజ్యంలో సమ్మోహితులను చేసే రాగం ఇది. వాసుదేవాచార్యుల వారు ఈ కీర్తనలో విశేషమైన భావనలను గుప్పించి మోహనరాగంలో స్వరపరచారు. పుంసాం మోహన రూపాయ అని వేనోళ్ల రాముని పొగడారు మన ఆర్యులు. ఈ రారా రాజీవలోచన అనే కృతిలో ఆ రామ వైభవాన్ని మరింత పెంపొందించారు కృతికర్త. ఈ కృతి సాహిత్యాన్ని పరిశీలిస్తే త్యాగరాజస్వామి వారి సాహిత్యపు ఆనవాళ్లు ప్రస్ఫుటంగా కనబడతాయి. ఒకరకంగా తన మహా గురువుల సాహితీ వైభవాన్ని వాసుదేవాచార్యుల వారు తెలుగు భాషలోని తన కృతుల ద్వారా కొనసాగించారు. నిరాడంబరమైన, నిర్మలమైన జీవితం గడిపిన ధన్యజీవులు వీరు.

ఈ కృతిని విద్వన్మణి ఎమ్మెల్ వసంతకుమారి గారి శిష్యురాలు, కలైమామణి, పద్మశ్రీ మరియు పద్మభూషణ్ బిరుదాంకితురాలు శ్రీమతి సుధా రఘునాథన్ గారు ఆలపించగా వినండి.

వామాంక స్థితయా - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి

వామాంక స్థితయా వల్లభయాऽऽశ్లిష్టం

వారణ వదనం దేవం వందేऽహం

వామన స్వరూపం వరదం సచాపం

చామర కర్ణం శశి శేఖర తనయం

నామరూప ధరం అభినవ గురుగుహ హృదయం

అష్టాంగయోగ వర హఠాణవాది జయ వశిష్ఠాది తపోధన సేవిత గణనాథం

సృష్ట్యాది కారణం శ్రితపాలనం హేతు దృష్టాంత వర్జితం దేవతా పూజితం

దుష్టవిఘ్నహరణం శిష్టభక్తభరణం ఇష్టఫలదచరణం శిష్టహృద్విహరణం

ఎడమ తొడపై ఆసీనురాలైన వల్లభాదేవి ఆలింగనం చేసుకొని ఉన్న, గజముఖుడైన గణపతిని నేను పూజిస్తున్నాను. పొట్టివాడు, వ ప్రదాత, విల్లు ధరించినవాడు, చామరములవంటి విశాల కర్ణాలు కలవాడు, చంద్రశేఖరుడైన శివుని కుమారుడు, అనేక నామరూపాలను ధరించి, బాలస్వరూపుడైన సుబ్రహ్మణ్యుని హృదయంలో నివసించేవాడు అయిన గణపతిని పూజిస్తున్నాను. అష్టాంగయోగంలో శ్రేష్ఠుడు, హఠము, అహంకారము మొదలైన వాటిని జయించినవాడు, వశిష్ఠుడు మొదలైన తపోధనులచే సేవింపబడే గణనాథుడు, సృష్టి మొదలైన జగద్వ్యాపారాలకు కారణుడు, శరణు వచ్చినవారిని పాలించేవాడు, కారణమూ దృష్టాంతమూ లేని అనుపమ స్వరూపుడు, దేవతలచే పూజింపబడేవాడు, దుష్టశక్తులవల్ల కలిగే విఘ్నాలను తొలగించేవాడు, శిష్టభక్తులను పోషించేవాడు, తన పాదముల ద్వారా ఇష్టఫలాలను ఇచ్చేవాడు, సజ్జనుల మరియు పండితుల హృదయాలలో విహరించేవాడైన ఆ గణపతిని భక్తితో స్తుతిస్తున్నాను.

ఇది ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి అఠాణా రాగం, ఖండ ఏకతాళంలో ఉన్న గణపతి కృతి. వల్లభాదేవి తన వామాంకంలో ఉండి గణపతిని ఆలింగనం చేసిన సౌమ్యమైన వల్లభగణపతి భావాన్ని ఈ కృతి చిత్రిస్తుంది. అదే సమయంలో ఆయనను విశ్వకారకుడిగా, యోగీశ్వరుడిగా, భక్తరక్షకుడిగా ప్రతిష్ఠిస్తుంది. హఠ–ఆణవాది జయ అనే పదబంధంలో అఠాణా రాగముద్ర సున్నితంగా నిక్షిప్తమై ఉంది. ఈ కృతి ద్వితీయావిభక్తిలో సాగుతుంది.

ఈ కృతిని టీఎస్ సత్యవతి గారు ఆలపించారు.  

శ్రీ మూలాధార చక్ర వినాయక - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి

శ్రీ మూలాధార చక్ర వినాయక

అముల్యవర ప్రదాయిక 

మూలాజ్ఞాన శోక వినాశక

మూలకంద ముక్తి ప్రదాయక

సకళీకృత దేవాదిదేవ శబళీకృత సర్వజ్ణ స్వభావ

ప్రకటీకృత వైఖరి స్వభావ పరాభవ ప్రసిద్ధ గజగ్రీవ

వికట షట్శత శ్వాసాధికార విచిత్రాకార భక్తోపకార

అకళంక విభాస్వర విఘ్నేశ వర గురుగుహ సోదర లంబోదర 

శ్రీమూలాధారచక్రంలో విరాజిల్లే వినాయకా, అమూల్యమైన వరాలను ప్రసాదించేవాడా, మూలమైన అజ్ఞానం వల్ల కలిగే శోకాన్ని నాశనం చేసేవాడా, సృష్టికి మూలకారణుడవై ముక్తిని అనుగ్రహించేవాడా! దేవతలకే ఆదిదేవుడవై సాకారరూపాన్ని ధరించినవాడవు,  నీ సర్వజ్ఞస్వభావాన్ని సమస్త జీవులలో వివిధరీతులుగా విస్తరింపజేసినవాడవు, వినిపించే వాక్కైన వైఖరీరూప స్వభావాన్ని ప్రత్యక్షపరచినవాడవు, నీకంటే ఉన్నతుడు ఎవరూ లేడని ప్రసిద్ధుడవు, గజముఖుడవు, వికటస్వరూపుడవు, ఆరువందల శ్వాసలపై అధికారం కలిగిన యోగస్వరూపుడవు, అనేక విచిత్రరూపాలు ధరించి భక్తులకు ఉపకారం చేసేవాడవు, కళంకరహితమైన ప్రకాశస్వరూపుడవు, విఘ్నాలకు ఈశ్వరుడవు మరియు వరాలను ప్రసాదించేవాడవు. హరునికి గురువైన సుబ్రహ్మణ్యుని సోదరుడవు, లంబోదరుడవైన నిన్ను నేను భక్తితో స్మరిస్తున్నాను.

ఇది ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి తిరువారూరు క్షేత్ర సంబంధ గణపతి కృతి. శ్రీరాగంలో ఆదితాళంలో రచించబడింది. గణపతిని మూలాధారచక్రాధిపతిగా ధ్యానించే యోగతత్త్వాన్ని ఇది కేంద్రీకరిస్తుంది. మూలాధారం ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణానికి ప్రథమాధారమని సూచిస్తూ, అజ్ఞాననాశనం మరియు ముక్తిప్రదానం అనే అంతర్ముఖసాధనను కృతి ప్రతిపాదిస్తుంది. పరా, పశ్యంతీ, మధ్యమా, వైఖరీ అనే నాలుగు వాక్స్థితులలో బాహ్యంగా వినిపించే వైఖరీ వాక్కును గణపతి స్వరూపంగా చెప్పడం దీని విశిష్టత. షట్‌శత శ్వాసాధికారమనే ప్రయోగం ప్రాణశక్తి, శ్వాసనియంత్రణ, యోగాధికార భావాలను సూచిస్తుంది. 

ఈ కృతిని ఎం ఎస్ సుబ్బులక్ష్మి గారు ఆలపించారు.    

హస్తి వదనాయ నమస్తుభ్యం - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి

హస్తి వదనాయ నమస్తుభ్యం

హాటకమయ మంటపే సింహాసన స్థితాయ

హస్తి కృత్తి వసన ధరార్చిత మహా గణపాయ తత్వ స్వరూపాయ

సమస్త భక్తానుగ్రహాయ మాయాలింగిత విగ్రహాయ

కమలోత్పల పాశ శంఖ చక్రేక్షు కార్ముక వ్రీహ్యాగ్ర గదా నిజ విషాణ

మాతులంగ రత్న కలశ ధరణ కరాంబుజాయ పద పంకజాయ విమలాయ

విశ్వోత్పత్తి స్థితి విలయాయ కరుణాలయాయ

హిమాద్రితనయానన పంకజ హిరణ్య గర్భాయ సుమనసే

ఉమారమణ కుమార గురుగుహ సమాన వరౌజసే మహసే

గజముఖుడవైన మహాగణపతీ! నీకు నా నమస్సులు. బంగారుమయమైన మండపంలో సింహాసనంపై కొలువై ఉన్నవాడవు నీవు. ఏనుగు చర్మాన్ని వస్త్రముగా ధరించిన పరమశివునిచే పూజింపబడే మహాగణపతీ! పరమతత్త్వస్వరూపుడవు, సమస్త భక్తులపై అనుగ్రహం కురిపించేవాడవు, మాయాశక్తి ఆలింగనం చేసిన దివ్యవిగ్రహుడవు. కమలం, కలువ, పాశం, శంఖం, చక్రం, చెరకువిల్లు, వరికంకులు, గద, స్వదంతం, మాదీఫలము, రత్నకలశం ధరించిన కమలసదృశ హస్తాలు కలవాడవు, కమలాలవంటి పాదములు గల నిర్మలుడవు, జగత్తు యొక్క సృష్టి, స్థితి, లయలకు కారణభూతుడై కరుణకు నిలయమైనవాడవు, హిమవంతుని కుమార్తె పార్వతీదేవి ముఖకమలాన్ని వికసింపజేసే సూర్యునివంటి హిరణ్యగర్భస్వరూపుడవు, సదాశయుడవు. ఉమారమణుడైన శివుని కుమారుడయిన సుబ్రహ్మణ్యునితో సమానమైన శ్రేష్ఠ పరాక్రమం, తేజస్సు, ప్రకాశస్వరూపుడవయిన నిన్ను భక్తితో స్తుతిస్తున్నాను. 

నవరోజు రాగంలో మిశ్రచాపు తాళంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతి తిరువారూరు క్షేత్ర సంబంధితమైనది. గణపతిని కేవలం విఘ్నేశ్వరునిగా కాక, మాయాశక్తితో ఏకమైన పరతత్త్వంగా, విశ్వసృష్టి–స్థితి–లయకర్తగా, అనేక దివ్యచిహ్నాలు చేతబూనిన మహావిగ్రహంగా దీక్షితులు ఇందులో దర్శింపజేస్తారు. గురుగుహునితో సమానమైన తేజఃపరాక్రమం అనే పదబంధంలోనే నవరోజు రాగముద్రను కూడా సున్నితంగా నిక్షిప్తం చేశారు.

ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతిని విఘ్నేశ్ ఈశ్వర్ ఆలపించారు. 

మహాగణపతిం మనసా స్మరామి - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి

మహాగణపతిం మనసా స్మరామి వశిష్ఠ వామదేవాది వందిత

మహాదేవ సుతం గురుగుహ నుతం మారకోటి ప్రకాశం శాంతం

మహాకావ్య నాటకాది ప్రియం మూషిక వాహన మోదక ప్రియం 

వశిష్ఠుడు, వామదేవుడు మొదలైన మహర్షులచే పూజించబడే మహాగణపతిని నేను నా మనస్సులో నిరంతరం స్మరిస్తున్నాను. ఆయన మహాదేవుడైన పరమశివుని కుమారుడు, గురుగుహుడైన కుమారస్వామిచే స్తుతింపబడేవాడు, కోటి మన్మథుల సౌందర్యప్రకాశాన్ని మించిన తేజస్సు కలిగినా పరమశాంతస్వరూపుడు. మహాకావ్యాలు, నాటకాలు మొదలైన కళలను ప్రీతితో ఆదరించేవాడు, మూషికాన్ని వాహనంగా కలిగినవాడు, మోదకాలను ఎంతో ఇష్టపడే ఆ మహాగణపతిని మనసారా ధ్యానిస్తున్నాను.

మహాకావ్య నాటకాది ప్రియం అన్నారు దీక్షితుల వారు. దీనిని రెండు విశేషాలుగా చెప్పుకోవచ్చు. 

1. దీక్షితుల వారి ప్రత్యేకత రాగం యొక్క పేరును చాలా కృతులలో సాహిత్యానికి సముచితంగా ప్రస్తావించటం. ఇక్కడ నాట రాగ నామాన్ని నాటక అనే పదంలో పొందుపరచారు. 

2. గణపతి వ్యాసభగవానుడి నోట వెలువడ్డ మహాకావ్యమైన భారతాన్ని వ్రాయటానికి ఒప్పుకోవటానికి ఉన్న నేపథ్యం. శబ్దభావతాళాలతో ముడిపడి ఉన్న కళలన్నిటినీ ఆస్వాదించేవాడు గణపతి, బుద్ధిప్రదాత కాబట్టి.  

నాట రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని మహారాజపురం సంతానం గారు ఆలపించారు.

వినాయక విఘ్ననాశక - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి

వినాయక విఘ్ననాశక మాం తారయ దయానిధే

అనాథ రక్షక ఆరూఢ మూషిక శివ గురుగుహ విధి పూజిత 

ఆశ్రితజన పరిపాలక దేవరాజపుర తోషిత వేగవాహినీ వర్ధిత

రవిశశివహ్నినేత్ర రతిపతి సన్నుత శుభగాత్ర పవనాత్మజానందకర రామ మిత్ర వర పవిత్ర

దయాసముద్రుడవు, విఘ్నములను నాశనము చేసే వినాయకా, సంసారసాగరము నుండి నన్ను దాటించుము. అనాథులకు రక్షకుడవై, మూషికాన్ని వాహనంగా అధిరోహించినవాడవు నీవు. శివుడు, గురుగుహుడైన కుమారస్వామి, బ్రహ్మదేవుడు పూజించే వాడవు, శరణు వచ్చిన జనులను పరిపాలించేవాడవు. దేవరాజపురమనే కాంచీపురంలో ఆనందంగా కొలువై, వేగవాహినీ నదిచే మహిమ వర్ధిల్లినవాడవు. సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని అనే దివ్య నేత్రములు కలవాడవు, రతీపతియైన మన్మథునిచే కూడా స్తుతింపబడే శుభమంగళ స్వరూపుడవు, వాయుపుత్రుడైన హనుమంతునికి ఆనందాన్ని కలిగించేవాడవు, రామునికి మిత్రుడవు, సమస్త పావనకరులలో శ్రేష్ఠుడవైన వినాయకా, సంసారసాగరము నుండి నన్ను దాటించుము. 

వేగవాహిని రాగంలో స్వరపరచబడిన ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతిని ప్రియా సోదరీమణులు ఆలపించారు.