సెమ్మంగూడి శ్రీనివాస అయ్యర్ గారి జీవిత విశేషాలు

సెమ్మంగుడి రాధాకృష్ణ శ్రీనివాస అయ్యర్ కర్ణాటక సంగీత చరిత్రలో ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు అత్యంత ప్రభావశీలమైన గాయక విద్వాంసులలో ఒకరు. ఆధునిక కర్ణాటక సంగీతానికి పితామహుడిగా గౌరవించబడిన ఆయన దాదాపు ఎనభై సంవత్సరాలపాటు గాయకుడిగా, గురువుగా, సంగీత పరిశోధకుడిగా, కృతుల సంపాదకుడిగా, సంగీత నిర్వాహకుడిగా, సంస్థల రూపకర్తగా సేవలందించారు. ఆయన గానం సంప్రదాయబద్ధమైనదే అయినప్పటికీ అత్యంత సృజనాత్మకమైనది. రాగాలాపన, నిరవల్, స్వరకల్పన, పల్లవి గానం, కృతి భావవ్యక్తీకరణ, తాళజ్ఞానం వంటి కర్ణాటక సంగీతంలోని ప్రధాన అంశాలన్నింటిపైనా ఆయనకు అసాధారణమైన పట్టు ఉండేది. ముఖ్యంగా సంగీత కచేరీని శాస్త్రీయమైన క్రమశిక్షణతో నిర్మించి, అదే సమయంలో రసభరితంగా అందించడంలో ఆయనకు ప్రత్యేకమైన నైపుణ్యం ఉండేది. ఆయన గానశైలి తరువాతి తరాల అనేక మంది గాయకులపై గాఢమైన ప్రభావం చూపింది.

సెమ్మంగుడి శ్రీనివాస అయ్యర్ 1908 జూలై 25న తంజావూరు జిల్లాలోని తిరుక్కోడికావల్ గ్రామంలో రాధాకృష్ణ అయ్యర్, ధర్మసంవర్ధిని అమ్మాళ్ దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన కుటుంబం సంగీత సంప్రదాయంతో బలమైన అనుబంధం కలిగిన వాతిమ స్మార్త బ్రాహ్మణ కుటుంబం. ఆయన మేనమామ తిరుక్కోడికావల్ కృష్ణ అయ్యర్ ప్రసిద్ధ వయోలిన్ విద్వాంసుడు. చిన్ననాట ఆయన వద్దనే కొంతకాలం పెరిగారు. నాలుగేళ్ల వయస్సులో మేనమామ మరణించిన తరువాత సెమ్మంగుడిలోని తల్లిదండ్రుల వద్దకు తిరిగి వచ్చారు. కుటుంబంలో ఉన్న సంగీత వాతావరణం ఆయనలో సంగీతంపై సహజమైన ఆసక్తిని పెంచింది.

ఎనిమిదేళ్ల వయస్సులో ఆయన తన బంధువు సెమ్మంగుడి నారాయణస్వామి అయ్యర్ వద్ద సంగీతాభ్యాసాన్ని ప్రారంభించారు. బాలుడైన శ్రీనివాస అయ్యర్‌లో ఉన్న అసాధారణమైన సంగీత ప్రతిభను గుర్తించిన కుటుంబ సభ్యులు ఆయనకు క్రమబద్ధమైన శిక్షణ అందించేందుకు ప్రయత్నించారు. మొదట స్వరజ్ఞానం, గీతాలు, వర్ణాలు, కీర్తనలు వంటి ప్రాథమిక అంశాలను అభ్యసించిన ఆయన త్వరలోనే ఉన్నతమైన సంగీత సాధన వైపు ప్రవేశించారు.

ఆయన సంగీత జీవితంలో కీలకమైన మలుపు తిరువిడైమరుదూర్ సఖారామ రావు వద్ద పొందిన శిక్షణ. సఖారామ రావు గొట్టువాద్య విద్వాంసుడు. ఆయన వద్ద పొందిన శిక్షణ శ్రీనివాస అయ్యర్‌కు రాగ నిర్మాణం, స్వర ప్రయోగం, గమకాలు, లయ వంటి అంశాలను మరింత లోతుగా అర్థం చేసుకునే అవకాశాన్ని ఇచ్చింది. తరువాత సెమ్మంగుడి నారాయణస్వామి అయ్యర్ వద్ద మరింత అభ్యసించి అనేక వర్ణాలు, కీర్తనలు నేర్చుకున్నారు. ఉమయాళపురం స్వామినాథ అయ్యర్ వద్ద కూడా శిక్షణ పొందారు. అనంతరం మహారాజపురం విశ్వనాథ అయ్యర్ వద్ద అభ్యసించడం ఆయన గాన వ్యక్తిత్వాన్ని మరింత సమృద్ధిగా చేసింది. భారత ప్రభుత్వం తరఫున సన్మానించినప్పుడు సంగీత నాటక అకాడమీ అధికారిక జీవితచరిత్రలో కూడా ఈ ప్రముఖ గురువుల సమూహాన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు.

ఈ గురువులందరి ప్రభావం ఆయన సంగీతంలో వేర్వేరు రూపాల్లో కనిపిస్తుంది. సఖారామ రావు ద్వారా రాగం, లయపై లోతైన అవగాహన; ఉమయాళపురం స్వామినాథ అయ్యర్ ద్వారా త్యాగరాజు సంప్రదాయానికి సంబంధించిన గానశైలి; మహారాజపురం విశ్వనాథ అయ్యర్ ద్వారా శక్తివంతమైన కచేరీ ప్రదర్శనా పద్ధతి; సెమ్మంగుడి నారాయణస్వామి అయ్యర్ ద్వారా ప్రారంభ పునాది ఆయనకు లభించాయి. అందువల్ల సెమ్మంగుడి శైలి ఒక్క గురువు ప్రతిరూపం కాకుండా అనేక మహావిద్వాంసుల వద్ద నుంచి స్వీకరించిన అంశాలను తనలో జీర్ణించుకుని నిర్మించుకున్న ప్రత్యేకమైన సంగీత వ్యక్తిత్వం.

ఈ గురుశిష్య పరంపరలో ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే సెమ్మంగుడి ఉమయాళపురం స్వామినాథ అయ్యర్‌కు ప్రత్యక్ష శిష్యుడు. ఉమయాళపురం స్వామినాథ అయ్యర్ త్యాగరాజు శిష్య పరంపరతో అనుసంధానమైనవారు. అందువల్ల సెమ్మంగుడి సంగీతంలో త్యాగరాజు సంప్రదాయానికి చెందిన గాన లక్షణాలు బలంగా కనిపించాయి. ఈ పరంపర తరువాత ఆయన శిష్యుల ద్వారా ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు కర్ణాటక సంగీతంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన పాఠశాలగా మారింది. సెమ్మంగుడి స్వయంగా గురుకుల పద్ధతిలో సంగీతం నేర్చుకున్న అనుభవాన్ని ఎంతో విలువైనదిగా భావించేవారు. గురువు రోజూ పాడే సంగీతాన్ని శిష్యుడు వినడం, ఒక కృతిని పూర్తిగా అలవాటు చేసుకునే వరకు మరొక కృతిని ప్రారంభించకపోవడం, సాహిత్యాన్ని ముందుగా కంఠస్థం చేయించడం వంటి పద్ధతులకు ఆయన ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.

1926లో కుంభకోణంలో సెమ్మంగుడి తన తొలి ముఖ్యమైన కచేరీ ఇచ్చారు. అప్పటికి ఆయన వయస్సు పదెనిమిది సంవత్సరాలు. యువకుడిగా ఉన్నప్పటికీ ఆయన గానంలో కనిపించిన పాండిత్యం, రాగజ్ఞానం, లయపట్టు సంగీత వర్గాల దృష్టిని ఆకర్షించాయి. 1927లో మద్రాసులో జరిగిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సమావేశంలో ఆయన కచేరీ ఇచ్చారు. ఈ ప్రదర్శన ఆయన జీవితంలో మరో ముఖ్యమైన మలుపు. మద్రాసు సంగీత ప్రపంచంలో ఆయన పేరు వేగంగా వ్యాపించడానికి ఈ అవకాశం దోహదపడింది.

1930లలో సెమ్మంగుడి పేరు కర్ణాటక సంగీతంలోని ప్రముఖ యువ గాయకులలో ఒకటిగా స్థిరపడింది. 1939లో మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీ వార్షిక సమావేశంలో ఆయన కచేరీ ఇచ్చిన దాఖలాలు ఉన్నాయి. ఆ కచేరీలో వయోలిన్‌పై ప్రొఫెసర్ ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు, మృదంగంపై పాలఘాట్ మణి అయ్యర్ వంటి మహావిద్వాంసులు సహకరించారు. ఆ కాలంలోనే ఆయన గానం ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసుల స్థాయికి చేరిందని దీనివల్ల తెలుస్తుంది.

1939లో ట్రావన్‌కోర్ సంస్థానానికి ఆయన ఆస్థాన విద్వాన్‌గా నియమితులయ్యారు. ఇదే ఆయన జీవితంలో ఒక కొత్త అధ్యాయానికి నాంది. ట్రావన్‌కోర్ మహారాజా స్వాతి తిరునాళ్ రామవర్మ రచనలు అప్పటికే సంగీత ప్రపంచంలో ఉన్నప్పటికీ, వాటిలో అనేక కృతులకు ప్రామాణికమైన స్వరరూపాలు అందుబాటులో లేవు. స్వాతి తిరునాళ్ కృతులను శాస్త్రీయంగా సేకరించి, స్వరపరచి, లిఖితరూపంలో భద్రపరచి, సంగీత కచేరీ సంప్రదాయంలో స్థిరపరచే మహత్తరమైన పని సెమ్మంగుడి జీవితంలో అత్యంత ముఖ్యమైన సేవగా నిలిచింది.

1934లో సెమ్మంగుడి కచేరీ విన్న ట్రావన్‌కోర్ మహారాణి సేతు పార్వతీ బాయి ఆయన ప్రతిభ, పాండిత్యానికి ఆకర్షితులై స్వాతి తిరునాళ్ కృతులను సంపాదించి ప్రచారం చేసే బాధ్యతకు ఆయనను ఆహ్వానించినట్లు జీవితచరిత్ర ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. హరికేశనల్లూర్ ముత్తయ్య భాగవతార్ చేసిన పనిని తరువాత సెమ్మంగుడి మరింత విస్తరించారు. స్వాతి తిరునాళ్ రచనలలో కొన్ని కేవలం సాహిత్యరూపంలో మాత్రమే ఉండగా, వాటికి తగిన స్వరరూపాలను రూపొందించాల్సి వచ్చింది. ఈ పనిలో సెమ్మంగుడి, ముత్తయ్య భాగవతార్ తదితరులు కీలక పాత్ర పోషించారు. రెండు సంపుటాలుగా రెండు వందలకు పైగా స్వాతి తిరునాళ్ కృతుల స్వరలిపిని ప్రచురించడంలో సెమ్మంగుడి ప్రధాన పాత్ర వహించారు.

స్వాతి తిరునాళ్ కృతులను కేవలం భద్రపరచడం మాత్రమే ఆయన లక్ష్యం కాదు. వాటిని కచేరీ సంగీతంలో సజీవంగా నిలబెట్టడం ఆయన అసలు ఉద్దేశం. అందుకే తన ప్రతి కచేరీలో కనీసం రెండు స్వాతి తిరునాళ్ కృతులను పాడటానికి ఆయన ప్రయత్నించేవారు. దేవ దేవ, పంకజలోచన, విశ్వేశ్వర, భావయామి రఘురామం వంటి కృతులు ఆయన గానంతో విస్తృతంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ముఖ్యంగా భావయామి రఘురామం మొదట సావేరి రాగంలో ఉన్న రచనగా ఉండగా, సెమ్మంగుడి దానిని రాగమాలిక రూపంలో పునర్నిర్మించి, చిట్టస్వరాలతో మరింత ఆకర్షణీయంగా తీర్చిదిద్దారు.

1941లో తిరువనంతపురంలోని స్వాతి తిరునాళ్ సంగీత కళాశాలలో ఆయన చేరారు. తరువాత ఆ సంస్థకు ప్రధానాచార్యుడయ్యారు. దాదాపు ఇరవై మూడు సంవత్సరాలపాటు ఆయన అక్కడ పనిచేశారు. సంగీత విద్యను కేవలం పాఠ్యాంశాలుగా కాకుండా సంప్రదాయ గురుశిష్య పద్ధతితో అనుసంధానించి బోధించడంలో ఆయన కీలక పాత్ర వహించారు. స్వాతి తిరునాళ్ సంగీత సంపదను సంరక్షించడంతో పాటు, కొత్త తరానికి శాస్త్రీయ సంగీత విద్యను అందించడంలో ఆయన నాయకత్వం ఎంతో ప్రభావవంతమైంది.

1940ల మధ్యకాలానికి సెమ్మంగుడి కర్ణాటక సంగీతంలోని అగ్రశ్రేణి గాయకుడిగా స్థిరపడ్డారు. మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీ వార్షిక కచేరీలలో ఆయనకు నిరంతరం ప్రధాన సమయాల్లో ప్రదర్శన అవకాశాలు లభించాయి. 1945లో ఆయన కచేరీకి కుంభకోణం రాజమాణిక్యం పిళ్లై వయోలిన్, పాలఘాట్ మణి అయ్యర్ మృదంగం వాయించారు. 1946లో కూడా ఆయన ఆస్థాన విద్వాన్‌గా మ్యూజిక్ అకాడమీ కార్యక్రమంలో ప్రదర్శించారు. 1947లో ఆయనకు సంగీత కళానిధి బిరుదు లభించింది. అప్పటికి ఆయన వయస్సు ముప్పై తొమ్మిది సంవత్సరాలు మాత్రమే. ఆ గౌరవాన్ని పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కుడిగా ఆయన రికార్డు ఇప్పటికీ ప్రత్యేకమైనదిగా ఉంది.

సెమ్మంగుడి సంగీత శైలి గురించి చెప్పేటప్పుడు ఆయన గాత్రం కంటే ఆయన సంగీత మేధస్సుకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఆయన స్వరం సంప్రదాయంగా మాధుర్యానికి ఆదర్శంగా భావించే స్వరాల మాదిరిగా ఉండకపోయినా, తీవ్రమైన సాధన ద్వారా దానిని సంగీతాభివ్యక్తికి శక్తివంతమైన సాధనంగా తీర్చిదిద్దారు. రాగాన్ని విస్తరించేటప్పుడు అనవసరమైన ప్రదర్శనకు దూరంగా ఉండి, రాగం యొక్క మౌలిక స్వరూపాన్ని క్రమంగా నిర్మించేవారు. నిరవల్‌లో సాహిత్య భావాన్ని కాపాడుతూ స్వరాలను అభివృద్ధి చేయడం, స్వరకల్పనలో లయను స్పష్టంగా నిర్వహించడం, పల్లవిలో గణితబద్ధమైన నిర్మాణాన్ని సంగీతభావంతో సమన్వయించడం ఆయన ప్రత్యేకతలు.

ఆయన కచేరీలు ముందుగానే ఆలోచించి నిర్మించినవిగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఏ రాగాలను ఎంచుకోవాలి, ఏ కృతులను ఏ క్రమంలో పాడాలి, ప్రధాన రాగం ఎంత విస్తరించాలి, పల్లవి ఎక్కడ ఉండాలి, కచేరీ మొత్తం ఎంత సమయం కొనసాగాలి అనే అంశాలపై ఆయనకు స్పష్టమైన ప్రణాళిక ఉండేది. అయితే ఆ ప్రణాళికలోనూ సృజనాత్మకతకు విస్తృతమైన స్థలం ఉండేది. అందుకే ఆయన కచేరీ ఒకవైపు సంప్రదాయబద్ధంగా, మరోవైపు ప్రతిసారి కొత్త అనుభూతిని కలిగించేలా ఉండేది. ఆయన నిరవల్, స్వరకల్పనలోని నైపుణ్యాన్ని సంగీత ప్రపంచం ప్రత్యేకంగా గుర్తించింది.

సెమ్మంగుడి సంగీతంలో రాగభావానికి అత్యున్నత స్థానం ఉంది. కృతి ఎంత ప్రసిద్ధమైనదైనా, దాని రాగస్వరూపాన్ని సరిగ్గా ప్రతిష్ఠించడం ఆయనకు ముఖ్యమైనది. త్యాగరాజు కృతులు, దీక్షితుల కృతులు, శ్యామశాస్త్రి కృతులు, స్వాతి తిరునాళ్ రచనలు అన్నింటినీ ఆయన వాటి స్వభావానికి అనుగుణంగా పాడేవారు. కృతి సాహిత్యాన్ని స్పష్టంగా ఉచ్చరించడం, ప్రతి పదానికి తగిన భావాన్ని ఇవ్వడం, గమకాలను పరిమితి దాటకుండా ఉపయోగించడం ఆయన గానంలోని ప్రధాన లక్షణాలు.

1953లో సెమ్మంగుడికి సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. అదే దశలో ఆయన జాతీయ స్థాయిలో అత్యంత గౌరవనీయమైన కర్ణాటక గాయకుడిగా నిలిచారు. 1950లలో మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీ కార్యక్రమాలలో ఆయనకు నిరంతరం ప్రధాన కచేరీ సమయాలు లభించాయి. ఆయన కచేరీలలో పాలఘాట్ మణి అయ్యర్, టి.ఎన్. కృష్ణన్, లాల్గుడి జయరామన్, ఉమయాళపురం శివరామన్ వంటి ప్రముఖ సహకార విద్వాంసులు పాల్గొనడం ఆ కాలపు సంగీత వాతావరణంలో ఆయన స్థాయిని ప్రతిబింబిస్తుంది.

1956 నుంచి 1959 లేదా 1960 వరకు ఆయన ఆకాశవాణి మద్రాసు కేంద్రంలో కర్ణాటక సంగీతానికి చీఫ్ ప్రొడ్యూసర్‌గా పనిచేశారు. ఈ బాధ్యత ద్వారా కచేరీ సంగీతాన్ని రేడియో మాధ్యమం ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించడంలో ఆయన పాత్ర వహించారు. ఆయనకు రేడియో కేవలం ప్రసార మాధ్యమం కాదు; శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని కొత్త శ్రోతలకు చేరవేసే విద్యా వేదిక. ఆకాశవాణి ద్వారా అనేక మంది సంగీత విద్వాంసుల ప్రదర్శనలకు అవకాశాలు కల్పించడంలో కూడా ఆయన పాత్ర ఉంది.

1960ల ప్రారంభంలో ఆయన ప్రధానంగా కచేరీలు, బోధన, సంగీత మార్గదర్శకత్వంపై దృష్టి పెట్టారు. 1962లో మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీ వేదికపై ఆయన కచేరీ ఇచ్చారు. 1964లో కూడా ఆయన ప్రధాన కచేరీ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. వయస్సు పెరుగుతున్నప్పటికీ ఆయన కచేరీ జీవితంలో ఉత్సాహం తగ్గలేదు.

1969లో భారత ప్రభుత్వం సెమ్మంగుడిని పద్మభూషణ్‌తో సత్కరించింది. 1970లలో ఆయనకు జాతీయ, రాష్ట్ర, సంగీత సంస్థల నుంచి అనేక గౌరవాలు లభించాయి. 1976లో సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. 1979లో కేరళ విశ్వవిద్యాలయం ఆయనకు గౌరవ డాక్టరేట్ ప్రదానం చేసింది. తమిళనాడు ప్రభుత్వం ఆయనను ఇసై పెరరింజర్ బిరుదుతో సత్కరించింది. మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కలిదాస్ సమ్మాన్‌తో గౌరవించింది.

1990లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు పద్మవిభూషణ్ ప్రదానం చేసింది. ఈ గౌరవం ఆయనకు లభించిన అత్యున్నత జాతీయ సత్కారాలలో ఒకటి. పద్మ పురస్కారాల అధికారిక ప్రభుత్వ రికార్డులో సెమ్మంగుడి రాధాకృష్ణియర్ శ్రీనివాసియర్ పేరుతో 1990 సంవత్సరానికి పద్మవిభూషణ్ నమోదు చేయబడింది.

సెమ్మంగుడి శిష్య పరంపర ఆయన సంగీత వారసత్వంలో అత్యంత గొప్ప అధ్యాయం. ఆయన వద్ద శిక్షణ పొందిన వారిలో ఎం.ఎస్. సుబ్బలక్ష్మి అత్యంత ప్రసిద్ధురాలు. సుబ్బలక్ష్మి అనేక సంగీత మూలాల నుంచి విద్యను స్వీకరించినప్పటికీ, సెమ్మంగుడిని తన గురువుగా ఎల్లప్పుడూ గౌరవించారు. ఆమె ఆలాపన, నిరవల్, స్వరకల్పనలో మరింత లోతు, గాంభీర్యం ఏర్పడటానికి సెమ్మంగుడి శిక్షణ ఎంతో దోహదపడింది. ముఖ్యంగా దీక్షితుల కృతులు, స్వాతి తిరునాళ్ కృతులు, పల్లవి నిర్మాణం, శాస్త్రీయ కచేరీ ప్రదర్శనా పద్ధతిలో ఆయన మార్గదర్శకత్వం ఆమె సంగీతానికి ఒక బలమైన శాస్త్రీయ పునాదిని ఇచ్చింది.

టి.ఎం. త్యాగరాజన్ కూడా సెమ్మంగుడి ప్రముఖ శిష్యులలో ఒకరు. 1941లో ఆయన సెమ్మంగుడి వద్ద శిష్యరికం ప్రారంభించారు. సుమారు మూడు సంవత్సరాలలో గురువు బోధించిన సంగీతాన్ని లోతుగా అలవరచుకుని, తరువాత సెమ్మంగుడికి కచేరీలలో గాన సహకారం అందించారు. తిరువనంతపురంలోని స్వాతి తిరునాళ్ సంగీత కళాశాలలో కూడా గురువుతో కలిసి ఉన్నారు. తరువాత టి.ఎం. త్యాగరాజన్ స్వయంగా ప్రముఖ గాయకుడిగా, గురువుగా ఎదిగి అనేక మంది శిష్యులను తీర్చిదిద్దారు.

పి.ఎస్. నారాయణస్వామి సెమ్మంగుడి పరంపరలో మరొక అత్యంత ముఖ్యమైన పేరు. ఆయన సెమ్మంగుడి నుంచి పొందిన గాన సంప్రదాయాన్ని తన బోధన ద్వారా అనేక తరాలకు అందించారు. సెమ్మంగుడి శిష్యులలో అనేక మంది తరువాత ప్రముఖ కచేరీ విద్వాంసులుగా, గురువులుగా ఎదిగారు. సీతా రాజన్, వి. సుబ్రహ్మణ్యం వంటి అనేక మంది సంగీతకారులు ఆయన శిష్య పరంపరను కొనసాగించారు. మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీ పత్రికలలో కూడా సెమ్మంగుడి శిష్యులు మరియు వారి ద్వారా విస్తరించిన సంగీత సంప్రదాయాన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు.

సెమ్మంగుడి శిష్యరికం కేవలం కృతులు నేర్చుకోవడం కాదు. ఆయన గురుకుల పద్ధతిలో శిష్యుడు గురువును నిరంతరం విని, గురువు గానంలోని సూక్ష్మతలను అంతర్గతంగా గ్రహించాలని భావించేవారు. ఒక కృతిని సాహిత్యంతో మొదలుపెట్టి, సరైన ఉచ్చారణతో కంఠస్థం చేసి, తరువాత స్వరరూపం, గమకాలు, రాగభావం, లయను నేర్పేవారు. గురువు గానం వినడం ద్వారా సహజంగా రాగభావం, కచేరీ ప్రవర్తన, సహవాద్యకారులతో సమన్వయం వంటి అంశాలు కూడా శిష్యునికి అలవడతాయని ఆయన నమ్మకం. ఈ విధానం ఆయన శిష్యులలో కనిపించే సంప్రదాయనిష్ఠకు ప్రధాన కారణం.

సెమ్మంగుడి శిష్య పరంపర ప్రత్యేకత ఏమిటంటే అది ఒక్క తరం వద్ద ఆగిపోలేదు. ఎం.ఎస్. సుబ్బలక్ష్మి, టి.ఎం. త్యాగరాజన్, పి.ఎస్. నారాయణస్వామి వంటి శిష్యులు స్వయంగా గొప్ప గురువులుగా మారి మరిన్ని తరాలను తీర్చిదిద్దారు. ఈ విధంగా సెమ్మంగుడి ద్వారా ఉమయాళపురం స్వామినాథ అయ్యర్ మరియు త్యాగరాజు సంగీత పరంపర ఆధునిక కచేరీ సంగీతంలో విస్తృతంగా వ్యాపించింది. అందుకే సెమ్మంగుడిని కేవలం గొప్ప గాయకుడిగా కాకుండా ఒక సంపూర్ణ సంగీత పాఠశాలకు మూలస్తంభంగా చూడాలి.

సెమ్మంగుడి సంగీత సేవలో మరో ముఖ్యమైన అంశం అరుదైన కృతులను ప్రజల్లోకి తీసుకురావడం. స్వాతి తిరునాళ్ కృతులతో పాటు ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతుల సంపాదన, ప్రచారం, స్వరలిపి సంరక్షణలో కూడా ఆయన పాత్ర ఉంది. సంగీత నాటక అకాడమీ ప్రచురణలలో ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి సంగ్రహానికి సెమ్మంగుడి శ్రీనివాస అయ్యర్ సంపాదకులలో ఒకరిగా నమోదు చేయబడ్డారు. ఇది ఆయన కేవలం గాయకుడు మాత్రమే కాకుండా సంగీత సంపదను పత్రబద్ధం చేసి భద్రపరిచిన సంగీత పండితుడు కూడా అని తెలియజేస్తుంది.

తరువాతి దశాబ్దాలలో కూడా సెమ్మంగుడి కచేరీలు కొనసాగాయి. 1970లో మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీ వార్షిక కార్యక్రమంలో ఆయన ప్రదర్శన ఇచ్చారు. 1980లో కూడా ఆయనకు ప్రధాన కచేరీ సమయం కేటాయించబడింది. వయస్సు తొంభై దాటిన తరువాత కూడా ఆయన ప్రజా కచేరీలు ఇచ్చిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. వృద్ధాప్యంలోనూ సంగీతాన్ని విడిచిపెట్టకుండా శిష్యులకు బోధించడం ఆయనకు అత్యంత ప్రీతికరమైన పని. అందుకే ఆయనను సంగీత ప్రపంచంలో ఆప్యాయంగా సెమ్మంగుడి మామా అని పిలిచేవారు.

సెమ్మంగుడి సంగీత వారసత్వాన్ని విశ్లేషిస్తే ఆయనలో సంప్రదాయం మరియు సృజనాత్మకత రెండూ సమానంగా కనిపిస్తాయి. ఆయన సంప్రదాయానికి కట్టుబడి ఉన్నారు కానీ మూసపద్ధతికి కాదు. త్యాగరాజు, దీక్షితులు, శ్యామశాస్త్రి, స్వాతి తిరునాళ్ వంటి మహావాగ్గేయకారుల కృతులను ప్రామాణికంగా పాడటానికి అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. అదే సమయంలో రాగాలాపన, నిరవల్, స్వరకల్పనలో తన స్వంత ఆలోచనలను స్వేచ్ఛగా వ్యక్తం చేశారు. ఒక కృతిని కేవలం సరైన స్వరాలతో పాడటం కాకుండా, దాని రాగభావం మరియు సాహిత్యభావం రెండూ శ్రోతకు చేరేలా చేయడం ఆయన సంగీతానికి మూల లక్షణం.

ఆయన సంగీతంలో గాంభీర్యం ముఖ్యమైన లక్షణం. అయితే ఆ గాంభీర్యం భారంగా మారదు. రాగాలాపనలో ప్రతి స్వరానికి తగిన స్థానం, ప్రతి వాక్యానికి తగిన ముగింపు, నిరవల్‌లో సాహిత్యానికి తగిన గౌరవం, స్వరకల్పనలో లయకు తగిన క్రమం ఉండేది. పల్లవి గానంలో ఆయన లయపాండిత్యం ప్రత్యేకంగా వెలుగుచూసేది. అందువల్ల ఆయనను కేవలం మధురమైన స్వరం కలిగిన గాయకుడిగా కాకుండా సంగీత నిర్మాణాన్ని లోతుగా అర్థం చేసుకున్న మహావిద్వాంసుడిగా గుర్తించాలి.

2003 అక్టోబర్ 31న చెన్నైలో సెమ్మంగుడి శ్రీనివాస అయ్యర్ కన్నుమూశారు. చివరి వరకు సంగీతంతో ఆయనకు ఉన్న అనుబంధం కొనసాగింది. ఆయన మరణంతో ఒక మహత్తరమైన సంగీత యుగం ముగిసినప్పటికీ, ఆయన శిష్యులు, శిష్యుల శిష్యులు, ఆయన రికార్డింగులు, ఆయన ప్రచారం చేసిన కృతులు, ఆయన రూపొందించిన స్వాతి తిరునాళ్ సంగీత సంప్రదాయం ద్వారా ఆయన సంగీత వారసత్వం నిరంతరం కొనసాగుతోంది.

సెమ్మంగుడి శ్రీనివాస అయ్యర్ జీవితాన్ని మొత్తం పరిశీలిస్తే ఆయన ఒక గొప్ప కచేరీ గాయకుడిగా ప్రారంభమై, కర్ణాటక సంగీతానికి ఒక సంపూర్ణ గురువుగా, పండితుడిగా, సంగీత పరిరక్షకుడిగా ఎదిగిన మహానుభావుడు అని స్పష్టమవుతుంది. బాల్యంలో పొందిన అనేక గురువుల శిక్షణను తనలో సమన్వయపరచుకుని ప్రత్యేకమైన గానశైలిని నిర్మించారు. యువకుడిగా కచేరీ వేదికపై తన ప్రతిభను నిరూపించారు. స్వాతి తిరునాళ్ కృతులకు పునర్జీవం ఇచ్చారు. సంగీత విద్యాసంస్థలను అభివృద్ధి చేశారు. ఆకాశవాణి ద్వారా శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని విస్తరించారు. ఎం.ఎస్. సుబ్బలక్ష్మి, టి.ఎం. త్యాగరాజన్, పి.ఎస్. నారాయణస్వామి వంటి మహావిద్వాంసులను తీర్చిదిద్దారు. అరుదైన కృతులను భద్రపరిచారు. అత్యున్నత జాతీయ, సంగీత గౌరవాలను అందుకున్నారు.

కర్ణాటక సంగీత చరిత్రలో సెమ్మంగుడి స్థానాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టేది ఆయన గాత్రం మాత్రమే కాదు, ఆయన నిర్మించిన సంగీత దృష్టి. త్యాగరాజు పరంపరలోని భక్తి, రాగభావం, సాహిత్య గౌరవం, లయపాండిత్యాన్ని ఆధునిక కచేరీ వేదికకు అనుగుణంగా సమన్వయపరిచారు. సంప్రదాయ సంగీతాన్ని కాపాడటం అంటే దాన్ని మ్యూజియంలో భద్రపరచడం కాదని, దాన్ని ప్రతి తరానికి సజీవంగా అందించడమేనని ఆయన జీవితం నిరూపించింది. అందుకే సెమ్మంగుడి శ్రీనివాస అయ్యర్ పేరు కర్ణాటక సంగీత చరిత్రలో ఒక మహాగాయకుడి పేరుగా మాత్రమే కాకుండా, ఆధునిక కర్ణాటక సంగీత సంప్రదాయాన్ని మలిచిన మహాగురువు పేరుగా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది.