పి. లీల – శాస్త్రీయత, మాధుర్యం కలబోసిన స్వరం - భాగం 1

పొరయత్ లీలగా జన్మించి, సినీ ప్రపంచంలో పి. లీలగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఆమె దక్షిణ భారతీయ చలనచిత్ర సంగీత చరిత్రలో తొలి తరానికి చెందిన ప్రముఖ గాయని. 1934 మే 19న కేరళలోని పాలక్కాడ్ జిల్లాలో చిత్తూరులో జన్మించారు. ఆమె తల్లిదండ్రులు వి.కె. కుంజన్ మీనన్, పొరయత్ మీనాక్షి అమ్మ. ముగ్గురు కుమార్తెలలో లీల చిన్నవారు. తండ్రికి సంగీతంపై ఎంతో ఆసక్తి ఉండటంతో చిన్న వయసులోనే లీలకు కర్ణాటక సంగీత శిక్షణ ప్రారంభమైంది. ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసుల వద్ద శిక్షణ పొందుతూ, చిన్న వయసులోనే కచేరీల్లో పాడటం ప్రారంభించారు. సంగీత సాధనతో పాటు రంగస్థల అనుభవం కూడా ఆమెకు లభించింది. 1948లో కంకణం అనే తమిళ చిత్రం ద్వారా నేపథ్య గాయనిగా సినీరంగ ప్రవేశం చేశారు. ఆ తరువాత తెలుగు, తమిళ, మలయాళ, కన్నడ, హిందీ, బెంగాలీ, సింహళ తదితర భాషల్లో పాటలు పాడారు. సినీ గాయనిగా మాత్రమే కాకుండా కర్ణాటక సంగీత విదుషీమణిగా, భక్తిగీత గాయనిగా కూడా ఆమెకు ప్రత్యేకమైన గుర్తింపు లభించింది. ఆమె వివాహం న్యాయవాది కృష్ణన్ నాయర్‌తో జరిగింది. సంతానం లేకుండానే ఆయన ఆమెకంటే ముందుగా కన్నుమూశారు. 2005 అక్టోబర్ 31న చెన్నైలో పి. లీల కన్నుమూశారు.

తెలుగు సినీ గానంలోకి పి. లీల ప్రవేశం 1949లో మనదేశం చిత్రం ద్వారా జరిగింది. ఆ తరువాత కీలుగుర్రం, గుణసుందరి కథ వంటి చిత్రాల్లో ఆమె పాటలు వినిపించాయి. గుణసుందరి కథలోని శ్రీ తులసి జయ తులసి, ఓ మాతా రావా నా మొర వినవా వంటి గీతాలు ఆమె స్వరంలోని శాస్త్రీయ పునాది, భక్తిభావం, స్పష్టమైన ఉచ్చారణను పరిచయం చేశాయి. అప్పట్లో తెలుగు సినిమా సంగీతం శాస్త్రీయ సంగీతం, లలిత సంగీతం, జానపద బాణీలు, పౌరాణిక గీతాలు, ప్రేమగీతాలు వంటి అనేక రూపాలను స్వీకరిస్తున్నది. ఆ విభిన్న ప్రపంచాల్లో పాడగలిగే గాయని అవసరం ఉండేది. పి. లీలకు ఉన్న కర్ణాటక సంగీత శిక్షణ అందుకు ఎంతో ఉపయోగపడింది.

పి. లీల స్వరం మొదటి వినికిడిలోనే ప్రత్యేకంగా గుర్తుపట్టగలిగే స్వరం. ఆమె గొంతులో ఒక నిండుదనం, గంభీరమైన మాధుర్యం ఉండేది. ఎత్తైన స్వరాలకు వెళ్లినా స్వరం కఠినంగా మారదు; మృదువైన పంక్తులు పాడినా బలహీనంగా అనిపించదు. ప్రతి అక్షరాన్ని స్పష్టంగా పలకడం ఆమెకు అలవాటు. అందువల్ల పాటలో సంగీతాన్ని ఆస్వాదిస్తూనే సాహిత్యాన్ని కూడా శ్రోత సులభంగా గ్రహించగలిగేవారు. కర్ణాటక సంగీతంలో సాధించిన శిక్షణ ఆమెకు స్వరశుద్ధి, లయపై పట్టు, గమకాలపై నియంత్రణను ఇచ్చింది. అయితే ఆ శాస్త్రీయ పునాది ఆమె సినీ పాటలను భారంగా మార్చలేదు. పాట ఏ శైలిలో ఉన్నా దానికి అవసరమైనంత మాత్రమే స్వరాలంకారాన్ని ఉపయోగించడం ఆమె గానంలోని విశిష్టత.

చిరంజీవులు చిత్రంలోని తెలవార వచ్చె తెలియక నా స్వామి పి. లీల గానంలోని మృదువైన ప్రేమభావానికి మంచి ఉదాహరణ. ప్రేమలోని నిరీక్షణ, ఆప్యాయత, చిన్నపాటి అలక అన్నీ పాటలో కలిసివుంటాయి. ఈ భావాలను ఆమె ఎక్కడా అతిగా వ్యక్తం చేయకుండా, స్వరంలోని సున్నితమైన ఒంపులతో పలికించారు. పల్లవిలోని మాధుర్యాన్ని చరణాల్లోకి తీసుకెళ్తూ, ప్రతి పదాన్ని స్పష్టంగా పలకడం ద్వారా పాటకు ఒక సహజమైన ఆత్మీయతను ఇచ్చారు. స్వరాన్ని బలవంతంగా ఎత్తకుండా, భావం ఎక్కడికి తీసుకెళ్తే అక్కడికే స్వరం వెళ్లేలా పాడటం ఆమె గానంలోని నిగ్రహాన్ని తెలియజేస్తుంది.

పాతాళ భైరవి చిత్రంలోని ఎంత ఘాటు ప్రేమయో పి. లీల స్వరంలోని మరో కోణాన్ని చూపిస్తుంది. ప్రేమలోని తీవ్రత, ఆకర్షణ, తపన అన్నీ కలిసిన ఈ గీతంలో ఆమె స్వరం మృదువుగానే ఉన్నప్పటికీ భావం మాత్రం బలంగా ఉంటుంది. శాస్త్రీయ సంగీతంపై ఉన్న పట్టు కారణంగా స్వరకల్పనలోని స్వరచలనాలను కూడా ఆమె చాలా సులభంగా పలికించారు. భావోద్వేగం పెరిగిన చోట కూడా స్వరశుద్ధి ఏమాత్రం తగ్గదు. అందుకే ఈ పాటలో ప్రేమతీవ్రత వినిపించినా, గానం ఎక్కడా ఆర్భాటంగా అనిపించదు.

మిస్సమ్మ చిత్రంలోని రావోయి చందమామ పి. లీల, ఏ.ఎం. రాజా కలిసి పాడిన మధురమైన యుగళగీతం. వెన్నెల రాత్రి వాతావరణం, ప్రేమ, సరదా, ఆప్యాయత ఈ పాటలో కలిసిపోయాయి. ఏ.ఎం. రాజా స్వరానికి పి. లీల స్వరం ఎంతో సహజంగా జతకలుస్తుంది. యుగళగానంలో ఎదుటి గాయకుడి స్వరాన్ని గమనిస్తూ తన స్వరాన్ని స్పందనగా మలచడం ఆమెకు బాగా వచ్చేది. ఈ పాటలో ఆమె స్వరం ఒకవైపు మృదువుగా, మరోవైపు చిలిపిగా వినిపిస్తుంది. ప్రేమగీతంలో భావాన్ని గొంతుతో గట్టిగా ప్రకటించకుండా, స్వరంలోని తేలికతోనే తెలియజేయడం ఆమె ప్రత్యేకత.

బాటసారి చిత్రంలోని ఓహో మేఘమాల పి. లీల గానంలోని ప్రకృతి లాలిత్యాన్ని పరిచయం చేస్తుంది. మేఘాలు, గాలి, ప్రకృతి, ప్రయాణం వంటి భావాలకు తగిన తేలికైన స్వరప్రవాహం ఈ పాటలో వినిపిస్తుంది. ప్రేమగీతాల్లో కనిపించే అంతరంగ మృదుత్వానికి భిన్నంగా ఇక్కడ ఆమె స్వరంలో ఒక స్వేచ్ఛ, ప్రకృతి పట్ల పరవశం కనిపిస్తాయి. స్వరాన్ని తేలికగా ఉంచినా పదాల స్పష్టతను మాత్రం ఎక్కడా వదల్లేదు. మృదుత్వాన్ని, ఉత్సాహాన్ని ఒకేసారి మోసుకెళ్లగలగడం ఆమె గానంలోని సమతూకాన్ని తెలియజేస్తుంది.

శాంతినివాసం చిత్రంలోని కలనైనా నీ వలపే పి. లీల పాడిన మధురమైన ప్రేమగీతాల్లో ఒకటి. ప్రేమను కలలా, నిరంతరం మనసులో నిలిచే అనుభూతిగా వ్యక్తం చేసే ఈ పాటకు ఆమె స్వరం ఎంతో ప్రశాంతంగా సరిపోయింది. స్వరాన్ని మృదువుగా ప్రవహింపజేస్తూ, ఎక్కడ భావాన్ని కొద్దిగా పెంచాలో, ఎక్కడ నిగ్రహించాలో ఆమెకు పూర్తి అవగాహన ఉంది. పాటలోని మాధుర్యం కేవలం ఆమె గొంతు వల్ల కాకుండా, స్వరాన్ని మితంగా ఉపయోగించిన విధానం వల్ల మరింత అందంగా మారింది.

జలకాలాటలలో అనే పాట జగదేక వీరుని కథ చిత్రంలో పి. లీల స్వరంలోని ఉల్లాసభరితమైన రూపాన్ని చూపిస్తుంది. ఈ పాటలో ఆమె స్వరం చాలా తేలికగా, చలాకీగా, నాట్యానికి అనుగుణంగా కదులుతుంది. వేగవంతమైన పదాలను స్పష్టంగా పలుకుతూ, లయను ఏమాత్రం కోల్పోకుండా పాడారు. శాస్త్రీయ సంగీతంలో గట్టి పట్టు ఉన్న గాయని జానపద, నాట్యభరితమైన బాణీని పాడినప్పుడు అది కృత్రిమంగా అనిపించే అవకాశం ఉంటుంది. కానీ పి. లీలకు అలాంటి సమస్య లేదు. సంగీత శైలికి అనుగుణంగా స్వరాన్ని మార్చుకున్నా, స్వరశుద్ధి మాత్రం ఎక్కడా తగ్గలేదు.