నెల్లూరు తల్పగిరి రంగనాథస్వామి ఆలయం, జొన్నవాడ కామాక్షి అమ్మవారి ఆలయం

నెల్లూరు నగరంలోని పెన్నానది తీరాన వెలసిన శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి ఆలయం, నెల్లూరు సమీపంలోని జొన్నవాడలో పెన్నానది ఉత్తర తీరాన ఉన్న శ్రీ మల్లికార్జునస్వామి కామాక్షితాయి ఆలయం ఈ ప్రాంతంలోని రెండు విశిష్టమైన ప్రాచీన పుణ్యక్షేత్రాలు. తల్పగిరి రంగనాథస్వామి ఆలయం నెల్లూరు నగరంలోనే, బస్‌స్టాండ్‌కు సుమారు 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. జొన్నవాడ ఆలయం నెల్లూరు నుంచి సుమారు 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో బుచ్చిరెడ్డిపాలెం మండల పరిధిలో ఉంది. పెన్నానది ఈ రెండు క్షేత్రాల ఆధ్యాత్మిక నేపథ్యంతోనూ ముడిపడి ఉండటం వీటి మధ్య ఉన్న ఒక విశిష్టమైన సామ్యం.

తల్పగిరి రంగనాథస్వామి ఆలయ చరిత్ర పల్లవుల కాలం వరకు వెనుకకు వెళ్తుంది. ఏడవ, ఎనిమిదవ శతాబ్దాలలో ఈ ప్రాంతంలో పల్లవుల పాలన ఉన్న సమయంలో స్వామివారి ఆరాధన ప్రారంభమైందని ఆలయ సంప్రదాయం చెబుతుంది. పన్నెండవ శతాబ్దంలో చోళుల కాలంలో గర్భగృహం, మండపాలు మరియు ఇతర నిర్మాణాలు అభివృద్ధి చెందాయి. తరువాత పాండ్యులు మరియు స్థానిక పాలకుల కాలంలో ఆలయానికి మరిన్ని దానధర్మాలు లభించాయి. పెన్నానది తీరంలో కశ్యప మహర్షి యజ్ఞం నిర్వహించగా, ఆయన తపస్సుకు ప్రసన్నుడైన శ్రీమహావిష్ణువు ఇక్కడ రంగనాథస్వామిగా వెలిశాడని స్థలపురాణం చెబుతుంది.

గర్భగృహంలో ఆదిశేషునిపై పవళిస్తున్న శ్రీరంగనాథస్వామి పశ్చిమాభిముఖంగా దర్శనమిస్తారు. సాధారణంగా అనేక రంగనాథ ఆలయాలలో కనిపించే దిశకు భిన్నంగా ఇక్కడ స్వామివారు పడమర వైపు ఉండటం ఈ క్షేత్రంలోని ప్రత్యేకత. స్వామివారి వక్షస్థలంపై శ్రీదేవి, పాదాల వద్ద శ్రీదేవి, భూదేవి, నాభి నుంచి వెలువడే పద్మంపై బ్రహ్మదేవుడు దర్శనమిస్తారు. స్వామివారిని రంగనాయకులు అని కూడా భక్తులు పిలుస్తారు. గర్భగృహం చుట్టూ విష్ణు సహస్రనామాన్ని శిల్పరూపంలో చెక్కిన సంప్రదాయం ఆలయానికి మరొక ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది.

తల్పగిరి రంగనాథస్వామి ఆలయ నిర్మాణంలో ద్రావిడ వాస్తుశిల్ప వైభవం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. తూర్పు వైపున ఉన్న ఎత్తైన గాలిగోపురం నెల్లూరు నగరానికి ఒక ముఖ్యమైన గుర్తింపుగా నిలుస్తుంది. సుమారు 29 మీటర్ల ఎత్తైన ఈ గోపురం ఏడు కలశాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. ఆలయ ప్రాంగణంలో శ్రీరంగనాయకి అమ్మవారి సన్నిధి దక్షిణ భాగంలో, శ్రీ ఆండాళ్ అమ్మవారి సన్నిధి ఉత్తర భాగంలో ఉన్నాయి. ఆలయంలోని అద్దాల మండపం, రాతి స్తంభాలు మరియు వివిధ వైష్ణవ శిల్పాలు ప్రాచీన కళా సంపదను ప్రతిబింబిస్తాయి.

రంగనాథస్వామి ఆలయ ప్రాంగణంలో శ్రీరంగనాయకి అమ్మవారు, ఆండాళ్ అమ్మవారు, ఆళ్వారులు, గరుడాళ్వార్ మరియు ఇతర వైష్ణవ సన్నిధులు ఉన్నాయి. ఇటీవలి కాలంలో నిర్మించిన శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం కూడా దక్షిణ భాగంలో ఉంది. ఆలయానికి సంబంధించిన పవిత్ర వృక్షంగా సంతాన వృక్షానికి భక్తులు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. సంతానం కోరుకునే దంపతులు ఈ వృక్షాన్ని భక్తితో సేవించడం ఇక్కడి స్థానిక సంప్రదాయాలలో ఒకటి. పెన్నానది తీరాన ఆలయం ఉండటం వల్ల నదీ దర్శనం కూడా యాత్రలో భాగమవుతుంది.

జొన్నవాడ శ్రీ మల్లికార్జునస్వామి కామాక్షితాయి ఆలయం నెల్లూరుకు పశ్చిమంగా సుమారు 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో పెన్నానది ఉత్తర తీరాన ఉంది. ఈ క్షేత్రాన్ని ప్రాచీన కాలంలో యజ్ఞవాటికగా పిలిచేవారని స్థలపురాణం చెబుతుంది. కశ్యప మహర్షి ఇక్కడ యజ్ఞం నిర్వహించడానికి మూడు పవిత్ర అగ్నికుండాలను ఏర్పాటు చేసి యాగాన్ని పూర్తి చేశాడని, యజ్ఞాగ్ని నుంచి పరమశివుడు లింగరూపంలో మల్లికార్జునస్వామిగా వెలిశాడని విశ్వాసం. యజ్ఞం జరిగిన ప్రదేశం కావడంతో యజ్ఞవాటిక అనే పేరు కాలక్రమంలో జొన్నవాడగా మారిందని సంప్రదాయం వివరిస్తుంది.

జొన్నవాడ క్షేత్రంలోని శ్రీ కామాక్షితాయి అమ్మవారు ఆదిపరాశక్తి స్వరూపంగా ఆరాధించబడుతున్నారు. అమ్మవారి విగ్రహం పెన్నానదిలో లభించి, మత్స్యకారులు దానిని వెలికితీసి ఆరాధించారని క్షేత్రపురాణం చెబుతుంది. అనంతరం అమ్మవారి దివ్యస్వరూపాన్ని గుర్తించిన ఆది శంకరాచార్యులు ఆమెను మల్లికార్జునస్వామి సమీపంలో ప్రతిష్ఠించి శ్రీచక్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారని ఆలయ సంప్రదాయం చెబుతుంది. అందువల్ల జొన్నవాడలో శైవ, శాక్త సంప్రదాయాలు ఒకే ఆలయంలో సమన్వయంతో కొనసాగుతున్నాయి.

జొన్నవాడ ఆలయంలో ప్రధాన దైవాలైన మల్లికార్జునస్వామి, కామాక్షితాయి అమ్మవారితో పాటు గణపతి, సుబ్రహ్మణ్యస్వామి, నంది, కాలభైరవస్వామి మరియు ఇతర ఉపసన్నిధులు ఉన్నాయి. ఆలయానికి సమీపంలోని కశ్యప తీర్థానికి కూడా విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. పెన్నానదిలో, కశ్యప తీర్థంలో పవిత్ర స్నానం చేసి స్వామి, అమ్మవార్లను దర్శించుకోవడం ద్వారా పాపవిమోచనం కలుగుతుందని భక్తుల విశ్వాసం. ముఖ్యంగా కామాక్షి అమ్మవారి కృప కోసం కుటుంబసౌఖ్యం, సంతానం, వివాహం మరియు కార్యసిద్ధిని కోరుతూ భక్తులు ఇక్కడికి వస్తారు.

రెండు క్షేత్రాలలోనూ నిత్యపూజలు సంప్రదాయ పద్ధతిలో జరుగుతాయి. తల్పగిరి రంగనాథస్వామికి సుప్రభాతం, అభిషేకం, అర్చన, నైవేద్యం మరియు హారతి నిర్వహిస్తారు. బ్రహ్మోత్సవాలు, రథోత్సవం మరియు వైకుంఠ ఏకాదశి ఉత్సవాలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. సాధారణంగా మార్చి, ఏప్రిల్ నెలలలో జరిగే వార్షిక బ్రహ్మోత్సవాలలో రథోత్సవం ప్రధాన ఆకర్షణగా ఉంటుంది. జొన్నవాడలో మల్లికార్జునస్వామికి అభిషేకాలు, బిల్వార్చనలు, రుద్రపూజలు జరుగుతుండగా, కామాక్షితాయికి కుంకుమార్చన, ప్రత్యేక అలంకరణలు, నైవేద్యం మరియు హారతులు నిర్వహిస్తారు. వైశాఖ బ్రహ్మోత్సవాలు, దసరా ఉత్సవాలు జొన్నవాడలో ప్రధాన పర్వదినాలు.

నెల్లూరు నగరానికి రైల్వే, రహదారి మార్గాల ద్వారా సులభంగా చేరుకోవచ్చు. తల్పగిరి రంగనాథస్వామి ఆలయం నెల్లూరు రైల్వే స్టేషన్ నుంచి స్థానిక రవాణా ద్వారా సులభంగా చేరుకునే దూరంలో ఉంది. జొన్నవాడ ఆలయం నెల్లూరు నుంచి సుమారు 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉండటంతో బస్సులు, ఆటోలు, టాక్సీలు మరియు వ్యక్తిగత వాహనాల ద్వారా వెళ్లవచ్చు. నెల్లూరు రైల్వే స్టేషన్ నుంచి జొన్నవాడకు రహదారి మార్గంలో ప్రయాణించవచ్చు. విమాన మార్గంలో వచ్చే యాత్రికులకు తిరుపతి విమానాశ్రయం సమీపంలోని ప్రధాన విమానాశ్రయంగా ఉపయోగపడుతుంది.

పెన్నానది తీరంలోని ఈ రెండు క్షేత్రాలు పరస్పరం భిన్నమైన దైవతత్త్వాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. నెల్లూరులోని తల్పగిరి రంగనాథస్వామి ఆలయం ఆదిశేషునిపై పవళించే మహావిష్ణువు, రంగనాయకి, ఆండాళ్, ఆళ్వారుల వైష్ణవ సంప్రదాయానికి ప్రతీకగా నిలుస్తే, జొన్నవాడ మల్లికార్జునస్వామి కామాక్షితాయి ఆలయం శివశక్తి సమన్వయానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఒకటి పెన్నానది ఒడ్డున వెలసిన ప్రాచీన వైష్ణవ క్షేత్రం, మరొకటి అదే పవిత్ర నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో యజ్ఞవాటికగా ప్రసిద్ధి చెందిన శైవశక్తి క్షేత్రం. చారిత్రక వారసత్వం, ప్రత్యేకమైన వాస్తుశిల్పం, నదీ తీర్థ మహిమ, వైష్ణవ మరియు శైవశాక్త ఆరాధనా సంప్రదాయాలు కలిసి ఈ రెండు ఆలయాలను నెల్లూరు ప్రాంతంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక దర్శనస్థలాలుగా నిలబెట్టాయి.