మాయాబజార్ ఘంటసాల సంగీత దర్శకత్వ ప్రతిభకు ఒక మహత్తర ఉదాహరణ. ఈ చిత్రంలోని పాటల్లో పౌరాణిక వాతావరణాన్ని నిలబెట్టుకుంటూనే ఆధునిక సినీ సంగీతానికి తగిన లాలిత్యాన్ని ఆయన అందించారు. వివాహగీతాలు, ప్రేమగీతాలు, హాస్యభరితమైన పాటలు, భక్తి ఛాయలున్న గీతాలు అన్నింటికీ వేర్వేరు సంగీత రూపాలను ఇచ్చారు. లాహిరి లాహిరి లాహిరిలో వంటి గీతంలో వెన్నెల రాత్రి, ప్రేమ, ప్రశాంతతలను మృదువైన స్వరాలతో ఆవిష్కరించగా, వివాహ సందర్భంలోని పాటల్లో లయను మరింత చలాకీగా మార్చారు. సంగీత దర్శకుడిగా దృశ్యానికి, పాత్రకు, కాలానికి తగిన సంగీత వాతావరణాన్ని సృష్టించడం ఆయనకు ఉన్న గొప్ప సామర్థ్యం.
లవకుశ ఘంటసాల సంగీత జీవితంలోని మరొక శిఖరం. శ్రీరాముని కథను తెరపై ఆవిష్కరించే ఈ చిత్రానికి అవసరమైన ఆధ్యాత్మిక గంభీరతను, శాస్త్రీయ సంగీత వైభవాన్ని, తెలుగు పద్యసాహిత్యంలోని శక్తిని ఆయన సంగీతంలో సమన్వయపరిచారు. వినుడు వినుడు రామాయణ గాథ వంటి గీతాలు కథను సంగీతం ద్వారా వినిపిస్తాయి. సీతారాముల భక్తి, రాముని ధర్మనిష్ఠ, పౌరాణిక వాతావరణం అన్నీ పాటలలో ప్రతిధ్వనిస్తాయి. సంగీత దర్శకుడిగా ఆయన ఉపయోగించిన వాద్య సమ్మేళనం గంభీరంగా ఉన్నా గాత్రాన్ని కప్పివేయదు. పద్యానికి, గానానికి, కథకు సమాన ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.
జగదేకవీరుని కథలోని శివశంకరి శివానందలహరి ఘంటసాల శాస్త్రీయ గాన ప్రతిభకు అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉదాహరణల్లో ఒకటి. కర్ణాటక సంగీతంలోని క్లిష్టమైన స్వరచలనాలను, గమకాలను, లయాత్మక ప్రయోగాలను సినిమా పాటగా పాడి సామాన్య శ్రోతలకు కూడా అందుబాటులోకి తీసుకువచ్చారు. ఈ పాటలో ఆయన స్వరం ఒకవైపు గంభీరంగా, మరోవైపు స్వరాలపై పూర్తి నియంత్రణతో సాగుతుంది. క్లిష్టమైన స్వరకల్పనలో కూడా సాహిత్యం స్పష్టంగా వినిపించడం ఆయనకు మాత్రమే సాధ్యమైన ప్రత్యేకత. ఈ పాట ఆయనకు అసాధారణమైన ప్రజాదరణను తెచ్చిపెట్టింది.
జయభేరి చిత్రంలోని రసికరాజ తగువారము కామా మరో శాస్త్రీయ గాన రత్నం. కర్ణాటక సంగీతంలోని రాగభావాన్ని సినిమా కథానుగుణంగా మలిచి, గాయకుడి పాత్రకు తగిన విధంగా పాడటం ఈ పాట ప్రత్యేకత. ఘంటసాల స్వరంలో శాస్త్రీయ సంగీత విద్వాంసుడి పట్టు ఉన్నప్పటికీ, పాట ఎక్కడా కచేరీ ప్రదర్శనలా అనిపించదు. పాత్ర యొక్క భావోద్వేగం, సంగీత సాధన, ప్రేమ అన్నీ ఒకేసారి వినిపిస్తాయి. శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని సినిమా కథలో సహజంగా మిళితం చేయడంలో ఆయనకు ఉన్న నైపుణ్యానికి ఇది మంచి ఉదాహరణ.
మహాకవి కాళిదాసు చిత్రంలోని శ్యామలా దండకం ఘంటసాల సంస్కృత శ్లోకోచ్చారణలోని వైభవాన్ని చూపిస్తుంది. మాణిక్య వీణా ముపలాలయంతీ వంటి సంస్కృత పదాలను స్పష్టమైన ఉచ్చారణతో, గంభీరమైన స్వరంతో ఆలపించారు. సంస్కృతంలోని దీర్ఘ, హ్రస్వ ధ్వనులను సరిగ్గా పలకడం, శ్లోకంలోని ఛందస్సును కాపాడటం, భావాన్ని కూడా నిలబెట్టడం ఈ గానంలో కనిపిస్తుంది. తెలుగు పద్యం, సంస్కృత శ్లోకం, కర్ణాటక సంగీత కృతి – ఏ రూపమైనా తన స్వరంతో జీవింపజేయగలిగిన గాయకుడని ఈ పాటలు నిరూపించాయి.
నర్తనశాల, పాండవ వనవాసం, శ్రీకృష్ణార్జున యుద్ధం వంటి పౌరాణిక చిత్రాల్లో ఘంటసాల పాడిన పద్యాలు ఆయన ప్రత్యేకతను మరింత బలపరిచాయి. పద్యాన్ని కేవలం రాగంలో పాడకుండా పాత్ర యొక్క మనస్థితిని ముందుకు తెచ్చేవారు. యుద్ధ సందర్భంలో వీరత్వం, విషాద సందర్భంలో కరుణ, భక్తి సందర్భంలో శరణాగతి, ధర్మసందర్భంలో గంభీరత – ఒక్కో సందర్భానికి స్వర స్వభావాన్ని మార్చేవారు. ఆయన పద్యగానం వల్లే అనేక పౌరాణిక పద్యాలు సామాన్య ప్రేక్షకుల నోట కూడా నిలిచిపోయాయి.
ఘంటసాల యుగళగానంలో కూడా ప్రత్యేకమైన శైలి కలిగిన గాయకుడు. పి. సుశీల, జిక్కి, పి. లీల, ఎస్. జానకి, ఎస్. వరలక్ష్మి వంటి గాయనులతో కలిసి పాడిన పాటల్లో ఎదుటి స్వరానికి తగిన విధంగా తన గాత్రాన్ని మార్చుకునేవారు. పి. సుశీలతో పాడిన ప్రేమగీతాల్లో ఆయన స్వరం మృదువుగా మారుతుంది. జిక్కితో పాడిన పాతకాలపు గీతాల్లో ఒక సహజమైన సంభాషణాత్మకత కనిపిస్తుంది. పి. లీలతో పాడిన పాటల్లో శాస్త్రీయ పునాదితో కూడిన మాధుర్యం వినిపిస్తుంది. యుగళగీతంలో తన స్వరం మాత్రమే మెరిపించాలనే ఉద్దేశం లేకుండా, రెండు స్వరాలు కలిసి ఒక భావాన్ని సృష్టించేలా పాడడం ఆయన ప్రత్యేకత.
ఘంటసాల సంగీత దర్శకుడిగా పనిచేసిన చిత్రాల జాబితా ఆయన వైవిధ్యాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. పాతాళ భైరవి, పెళ్లి చేసి చూడు, షావుకారు, మాయాబజార్, లవకుశ, గుండమ్మ కథ, రహస్యం, పరమానందయ్య శిష్యుల కథ వంటి చిత్రాల్లో ఒక్కో కథకు ఒక్కో సంగీత ప్రపంచాన్ని సృష్టించారు. గుండమ్మ కథలో కుటుంబ హాస్యం, ప్రేమ, సరదాకు తగిన తేలికైన బాణీలను అందిస్తే, లవకుశలో పౌరాణిక గంభీరతను, మాయాబజార్లో జానపదం, శాస్త్రీయం, హాస్యం, ప్రేమ అన్నింటి సమ్మేళనాన్ని అందించారు. రహస్యం వంటి చిత్రాల్లో శాస్త్రీయ సంగీతానికి మరింత ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. సంగీత దర్శకుడిగా ఆయన పాటను మాత్రమే కాకుండా మొత్తం చిత్ర సంగీత వాతావరణాన్ని ఆలోచించేవారు.
రహస్యం చిత్రంలోని సంగీతం ఆయన శాస్త్రీయ పాండిత్యానికి మరొక నిదర్శనం. మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి సాహిత్యంలోని గంభీరతకు తగిన స్వరాలను సమకూర్చి, పాటల్లోని భావాన్ని సంగీతంతో మరింత లోతుగా చేశారు. సాంప్రదాయ సంగీత విద్వాంసుల ప్రశంసలు పొందే స్థాయిలో శాస్త్రీయత ఉన్నప్పటికీ, సాధారణ శ్రోతకు కూడా ఆ పాటలు అందుబాటులో ఉండేలా చేయడం ఆయన ప్రతిభ. శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని ప్రజాదరణ పొందేలా చేయడంలో ఘంటసాల పాత్ర అపారమైనది.
సినిమా పాటలకు అతీతంగా ఘంటసాల పుష్పవిలాపం, కుంతీకుమారి, గోగోష వంటి రచనలకు స్వరరూపం ఇచ్చి ఆలపించారు. కరుణశ్రీ రచించిన పుష్పవిలాపం ఆయన గాత్రంలోని కరుణరసాన్ని చూపించే అపూర్వమైన గానరచన. పువ్వును కోసే మనిషిని ఉద్దేశించి పువ్వు తన బాధను వ్యక్తం చేస్తున్నట్లుగా పాడిన ఈ గీతంలో ఆయన స్వరం కేవలం కథను చెప్పదు; బాధను అనుభూతిగా మార్చుతుంది. ఆయన స్వరంలోని మాధుర్యం, తెలుగు పద్యసాహిత్యంపై ఉన్న అవగాహన, భావవ్యక్తీకరణ ఈ గీతంలో అత్యున్నత స్థాయికి చేరాయి.
భగవద్గీత ఘంటసాల జీవితంలోని చివరి దశలో ఆయన ఆధ్యాత్మిక గానానికి పరాకాష్ఠగా నిలిచింది. శ్రీకృష్ణుని ఉపదేశాన్ని సంస్కృత శ్లోకాల రూపంలో పాడుతూ, ప్రతి శ్లోకానికి తగిన భావం, స్వరనిగ్రహం, ఉచ్చారణను అందించారు. ఈ గానరూపం నేటికీ అనేక ఇళ్లలో, ఆలయాల్లో, ఆధ్యాత్మిక సందర్భాల్లో వినిపిస్తుండటం దాని చిరస్థాయిత్వానికి నిదర్శనం. తన జీవితాంతానికి చేరువలో కూడా సంగీతాన్ని కేవలం వృత్తిగా కాకుండా ఆధ్యాత్మిక సాధనగా భావించిన కళాకారుడిగా ఘంటసాల నిలిచిపోయారు.
తెలుగు సినిమాతో పాటు ఘంటసాల తమిళ, కన్నడ, మలయాళ చిత్రాల్లోనూ పాడారు. తమిళంలో ప్రముఖ నటుల కోసం ఆయన స్వరం వినిపించింది. కన్నడ చిత్రాల్లోనూ నేపథ్య గాయకుడిగా, సంగీత దర్శకుడిగా పనిచేశారు. మలయాళ చిత్రాల్లో జీవితం నౌక, అమ్మ, ఆత్మసఖి, లోకనీతి, ఆశాదీపం వంటి చిత్రాలకు పాటలు పాడారు. 1964లో జండా ఊంచా రహే హమారా అనే హిందీ చిత్రానికి సంగీతం అందించి, పాడారు. ఇతర భాషల్లో పాటలు పాడినా ఆయన అసలు గాన వ్యక్తిత్వం తెలుగు సంగీతంతోనే అత్యంత బలంగా అనుసంధానమై ఉంది. తెలుగు భాషలోని పద్యసంపద, భక్తిసాహిత్యం, జానపద సంప్రదాయం, కర్ణాటక సంగీతం, సినిమా సంగీతం – ఈ ఐదు ప్రపంచాలను ఒకే స్వరంలో కలిపిన గాయకుడు మరొకరు అరుదు.
కామెంట్లు లేవు:
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి