ప్రయాగరాజ్ భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రాచీన తీర్థక్షేత్రాలలో ఒకటి. పురాణ సంప్రదాయంలో దీనిని తీర్థరాజ్, అంటే తీర్థాల రాజు అని పిలుస్తారు. గంగా, యమునా నదులు ప్రత్యక్షంగా కలిసే ప్రదేశంతో పాటు అంతర్వాహినిగా భావించే సరస్వతీ నది కూడా ఇక్కడ సంగమిస్తుందని విశ్వాసం. బ్రహ్మదేవుడు సృష్టి ప్రారంభంలో ప్రయాగలో ప్రాకృష్ట యాగం చేశాడనే పురాణ కథనం ఈ క్షేత్ర పవిత్రతకు ప్రధాన కారణాలలో ఒకటి. రామాయణం, మహాభారతం, పురాణాలలో కూడా ప్రయాగ ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. అందువల్ల ఇది కేవలం నదుల సంగమ స్థలం మాత్రమే కాకుండా యజ్ఞం, తపస్సు, దానం, స్నానం, పితృకర్మ మరియు మోక్ష సాధనలకు సంబంధించిన ప్రాచీన తీర్థంగా రూపుదిద్దుకుంది.
త్రివేణీ సంగమం ప్రయాగ యాత్రకు ప్రధాన కేంద్రం. గంగానది ఇక్కడ సాపేక్షంగా మసక రంగులో, యమునా నది గాఢమైన ఆకుపచ్చ లేదా నీలిరంగు ఛాయలో కనిపించడం రెండు నదుల కలయికను కళ్లకు కనిపించేలా చేస్తుంది. సరస్వతీ నది భూగర్భంగా సంగమిస్తుందని హిందూ సంప్రదాయం విశ్వసిస్తుంది. సంగమంలో పవిత్ర స్నానం చేయడం, తర్పణం, పిండప్రదానం, దానం, గంగాపూజ మరియు నదులకు హారతి ఇవ్వడం సాధారణ ఆచారాలు. భక్తులు పడవలో సంగమ బిందువుకు చేరుకుని అక్కడ స్నానం చేస్తారు. మాఘమాసంలో జరిగే మాఘమేళా, పన్నెండేళ్లకు జరిగే కుంభమేళా, ప్రత్యేక సందర్భాల్లో జరిగే మహాకుంభమేళా సమయంలో ఈ ప్రాంతం అపారమైన ఆధ్యాత్మిక జనసందోహంతో నిండిపోతుంది. సంగమ స్నానానికి హిందూ సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన స్థానముంది.
సంగమానికి సమీపంలోని అక్షయవట ప్రయాగ క్షేత్రంలోని అత్యంత ప్రాచీనమైన పవిత్ర వృక్ష సంప్రదాయాలలో ఒకటి. అక్షయ అంటే క్షయించనిది, నశించనిది అనే భావం. యుగాలు మారినా ఈ వటవృక్షం నిలిచి ఉంటుందనే విశ్వాసం దీనికి ఏర్పడింది. అక్షయవట ప్రస్తుతం అక్బర్ నిర్మించిన కోట పరిధిలోని పాతాళపురి ఆలయ సమీపంలో ఉంది. కోట నిర్మాణ సమయంలో ఈ పవిత్ర ప్రాంతం కోట ప్రాకారాల మధ్యకు చేరింది. అక్షయవట దర్శనాన్ని ప్రయాగ తీర్థయాత్రలో ముఖ్యమైన భాగంగా భావిస్తారు. కోటలోని అశోక స్తంభం వంటి చారిత్రక అంశాలతో పాటు అక్షయవట, పాతాళపురి ఆలయం ఈ ప్రాంతానికి చరిత్ర, పురాణం, ఆధ్యాత్మికత అనే మూడు విభిన్న కోణాలను కలిపాయి.
అక్షయవటకు సమీపంలోని పాతాళపురి ఆలయం భూగర్భ నిర్మాణం వల్ల ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది. భూమి లోపలికి దిగుతూ వెళ్లే ఈ ఆలయంలో అనేక దేవతా స్వరూపాలు, ఋషుల ప్రతిమలు మరియు పవిత్ర సన్నిధులు ఉన్నాయి. పాతాళపురి అనే పేరు భూగర్భ ప్రపంచానికి సంబంధించిన పురాణ భావనను గుర్తుచేస్తుంది. ఆలయం అక్బర్ కోట పరిధిలో ఉండటం వల్ల ప్రాచీన హిందూ తీర్థ సంప్రదాయం మరియు మధ్యయుగ కోట నిర్మాణ చరిత్ర ఒకే ప్రదేశంలో కనిపిస్తాయి. కోటలోని కొన్ని ప్రాంతాలు ప్రత్యేక పరిపాలనా నియంత్రణలో ఉండటం వల్ల దర్శనానికి అందుబాటులో ఉన్న ప్రాంతాలు, ప్రవేశ నియమాలు సందర్భానుసారం మారవచ్చు.
సంగమ ప్రాంతానికి సమీపంలోని లేటే హనుమాన్ ఆలయం ప్రయాగలో అత్యంత విశిష్టమైన హనుమాన్ క్షేత్రం. ఇక్కడ హనుమంతుడు నిల్చుని లేదా కూర్చుని కాకుండా నేలపై పడుకున్న భంగిమలో దర్శనమిస్తారు. సుమారు ఇరవై అడుగుల పొడవైన ఈ విగ్రహం ఆలయంలోని ప్రధాన ఆకర్షణ. స్థానిక పురాణ సంప్రదాయం ప్రకారం సీతాదేవి కోరిక మేరకు సంగమ తీరంలో హనుమంతుడు విశ్రాంతి తీసుకున్నాడని చెబుతారు. మరొక సంప్రదాయం ప్రకారం వింధ్య ప్రాంతం నుంచి తీసుకువస్తున్న హనుమాన్ విగ్రహం పడవ ప్రమాదంలో గంగలో పడిపోయి, తరువాత నీటిమట్టం తగ్గినప్పుడు వెలుగులోకి వచ్చిందని చెబుతారు. ఈ ఆలయం అనేక శతాబ్దాల పురాతనమైనదిగా స్థానిక సంప్రదాయంలో భావిస్తారు. ఆలయంలో శివపార్వతులు, గణేశుడు, భైరవుడు, దుర్గాదేవి, కాళీ మరియు నవగ్రహాల సన్నిధులు కూడా ఉన్నాయి.
ఈ ఆలయానికి మరో ప్రత్యేకత గంగానది నీటితో ఉన్న అనుబంధం. వర్షాకాలంలో లేదా నది నీటిమట్టం అధికంగా ఉన్నప్పుడు నీరు ఆలయంలోకి చేరి హనుమంతుని విగ్రహాన్ని తాకుతుందని భక్తులు పవిత్ర సూచనగా భావిస్తారు. హనుమాన్ జయంతి, మంగళవారం, శనివారం వంటి సందర్భాల్లో భక్తుల రద్దీ ఎక్కువగా ఉంటుంది. సింధూరం, పుష్పాలు, నైవేద్యాలు సమర్పించి హనుమంతుని ప్రార్థించడం సాధారణ ఆచారం. సంగమ స్నానం అనంతరం లేటే హనుమాన్ దర్శనం చేయడం ప్రయాగలోని ప్రసిద్ధ తీర్థయాత్ర పద్ధతులలో ఒకటి.
యమునా తీరంలోని మన్కామేశ్వర్ ఆలయం ప్రయాగలోని ముఖ్యమైన శైవ క్షేత్రాలలో ఒకటి. మింటో పార్క్ సమీపంలో, అక్బర్ కోటకు పశ్చిమాన ఉన్న ఈ ఆలయంలో నల్లరాతి శివలింగం ప్రధాన దైవం. గణేశుడు, నంది మరియు హనుమంతుని విగ్రహాలు కూడా ఆలయ పరిసరాల్లో ఉన్నాయి. మన్కామేశ్వర్ అనే పేరు మనసులోని కోరికలను నెరవేర్చే ఈశ్వరుడు అనే భావాన్ని సూచిస్తుంది. శివలింగానికి అభిషేకం, బిల్వపత్ర సమర్పణ, పుష్పార్చన, దీపారాధన వంటి పూజలు జరుగుతాయి. శ్రావణమాసంలో ప్రత్యేకంగా భక్తుల రద్దీ పెరుగుతుంది. యమునా నదికి సమీపంలో ఉండటం వల్ల గంగాసంగమం తర్వాత యమునాతీర శివారాధనకు ఈ ఆలయం ప్రత్యేక స్థానం కల్పిస్తుంది.
ప్రయాగలో శక్తి ఆరాధనకు అలోపీ దేవి ఆలయం ముఖ్యమైన స్థానం కలిగి ఉంది. ఇక్కడ సాధారణ శక్తి ఆలయాల మాదిరిగా స్పష్టమైన మానవాకార విగ్రహం కాకుండా ప్రత్యేకమైన పవిత్ర పీఠం రూపంలో అమ్మవారిని ఆరాధించే సంప్రదాయం ఉంది. సతీదేవి శరీర భాగాలతో సంబంధం ఉన్న శక్తి క్షేత్రాల సంప్రదాయంలో అలోపీ దేవి ఆరాధనకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అమ్మవారికి పుష్పాలు, కుంకుమ, కొబ్బరికాయ, నైవేద్యాలు సమర్పించడం సాధారణ పూజా విధానం. నవరాత్రులు మరియు ఇతర శక్తి పర్వదినాల్లో భక్తుల రాక ఎక్కువగా ఉంటుంది. ప్రయాగలో శైవ, వైష్ణవ మరియు నదీ ఆరాధనలతో పాటు శక్తి సంప్రదాయం కూడా ఎంత బలంగా కొనసాగుతుందో ఈ ఆలయం తెలియజేస్తుంది.
ప్రయాగలోని ఈ ప్రధాన తీర్థాలను ఒక క్రమంలో దర్శించడం సౌకర్యవంతంగా ఉంటుంది. ఉదయం త్రివేణీ సంగమంలో పవిత్ర స్నానం చేసి, పడవలో సంగమ బిందువుకు వెళ్లి తిరిగి వచ్చి లేటే హనుమాన్ దర్శనం చేయవచ్చు. తరువాత అక్బర్ కోట పరిధిలో అనుమతించబడిన ప్రాంతాలను సందర్శించి అక్షయవట, పాతాళపురి దర్శనం చేయవచ్చు. మన్కామేశ్వర్ ఆలయాన్ని యమునా తీర యాత్రతో కలపవచ్చు. అలోపీ దేవి ఆలయాన్ని ప్రత్యేకంగా దర్శించవచ్చు. ఈ విధంగా నదీ సంగమం, పవిత్ర వృక్షం, భూగర్భ ఆలయం, హనుమద్భక్తి, శైవారాధన మరియు శక్తి సంప్రదాయాలను ఒకే యాత్రలో అనుభవించవచ్చు.
కామెంట్లు లేవు:
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి