తిరునెల్వేలి నెల్లైఅప్పర్ ఆలయం

తమిళనాడులోని తిరునెల్వేలి నగరం మధ్యలో వెలసిన శ్రీ నెల్లైఅప్పర్ – కాంతిమతి అమ్మవారి ఆలయం దక్షిణ భారతదేశంలోని ప్రాచీనమైన, వైభవోపేతమైన శైవ క్షేత్రాలలో ఒకటి. ఇది దేవారం పాడబడిన పాండ్యనాడు శైవ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా విశిష్టత పొందింది. తిరుజ్ఞానసంబందర్ ఈ క్షేత్రాన్ని స్తుతిస్తూ పదికం రచించారు. అందువల్ల ఏడవ శతాబ్దానికి ముందే తిరునెల్వేలి ఒక ప్రసిద్ధ శైవ క్షేత్రంగా ఉన్నదని తెలుస్తుంది. ఆలయ ప్రధాన దైవం నెల్లైఅప్పర్, అమ్మవారు కాంతిమతి. నెల్లైఅప్పర్‌ను వేణువననాథర్ అని కూడా పిలుస్తారు. వేణువనం అంటే వెదురు చెట్లతో కూడిన అరణ్యం. ప్రాచీన కాలంలో ఈ ప్రాంతం వెదురు వనంగా ఉండేదనే విశ్వాసం వల్ల ఈ పేరు ఏర్పడింది.

ఈ క్షేత్రానికి సంబంధించిన స్థలపురాణం అత్యంత ఆసక్తికరమైనది. ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతం వేణువనంగా ఉండేదని, అక్కడ పరమశివుడు స్వయంభూ లింగరూపంలో వెలిశాడని పురాణం చెబుతుంది. మరొక ప్రసిద్ధ కథ ప్రకారం వేదశర్మ అనే బ్రాహ్మణుడు శివునికి నైవేద్యంగా సమర్పించేందుకు ధాన్యాన్ని ఎండబెట్టాడు. అకస్మాత్తుగా వర్షం కురిసినప్పుడు, ఆయన భక్తితో శివుని ప్రార్థించాడు. శివుడు ఆ ధాన్యాన్ని వర్షం నుంచి కాపాడాడని, ధాన్యం చుట్టూ ఒక రక్షణ వలయంలా నిలిచాడని స్థలపురాణం చెబుతుంది. నెల్ అంటే ధాన్యం, వేలి అంటే కంచె లేదా రక్షణ. అందువల్ల ధాన్యాన్ని కాపాడిన స్వామి నెల్లైఅప్పర్‌గా ప్రసిద్ధి చెందాడని, ఆ ప్రాంతానికి తిరునెల్వేలి అనే పేరు ఏర్పడిందని విశ్వాసం.

ఈ పురాణకథకు మించి ఆలయానికి స్పష్టమైన చారిత్రక ఆధారాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆలయంలోని శాసనాలు అనేక శతాబ్దాల చరిత్రను మన ముందుంచుతున్నాయి. క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దానికి చెందిన వీరపాండ్యుని కాలపు శాసనాలు ఆలయ ప్రాచీనతను తెలియజేస్తాయి. తరువాత రాజేంద్ర చోళుడు, మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు, వివిధ పాండ్య రాజుల కాలానికి చెందిన శాసనాలు కూడా లభించాయి. వీటిలో భూముల దానాలు, దీపారాధనకు చేసిన విరాళాలు, ఆలయ సేవలు, పూజా నిర్వహణ వంటి విషయాలు నమోదయ్యాయి. ఈ శాసనాల ద్వారా నెల్లైఅప్పర్ ఆలయం కేవలం ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగానే కాకుండా, మధ్యయుగ దక్షిణ భారతదేశ సామాజిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక జీవితంలో కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించిందని తెలుస్తుంది.

ఏడవ శతాబ్దంలో పాండ్య రాజు నిన్రశీర్ నెడుమారన్ కాలంలో ఆలయ నిర్మాణానికి ముఖ్యమైన అభివృద్ధి జరిగినట్లు ఆలయ చరిత్ర చెబుతుంది. ముఖ్యంగా మణిమండపం మరియు ప్రసిద్ధ సంగీత స్తంభాలు ఆయన కాలంతో అనుసంధానించబడతాయి. అయితే ప్రస్తుతం కనిపించే ఆలయం ఒకే రాజు లేదా ఒకే కాలంలో నిర్మించబడినది కాదు. పాండ్యులు, చోళులు, తరువాతి పాండ్యులు, విజయనగర ప్రభువులు, నాయకులు, స్థానిక దాతలు అనేక శతాబ్దాలపాటు ఆలయాన్ని నిర్మిస్తూ, విస్తరిస్తూ వచ్చారు. అందువల్ల నెల్లైఅప్పర్ ఆలయం దక్షిణ భారత దేవాలయ వాస్తుశిల్ప పరిణామాన్ని అనేక దశల్లో చూపించే జీవంతమైన చారిత్రక కట్టడం.

ఆధ్యాత్మికంగా ఈ క్షేత్రానికి అనేక ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. పార్వతీదేవి కాంతిమతి అమ్మవారి రూపంలో ఇక్కడ తపస్సు చేసి పరమశివుని వరించినట్లు స్థలపురాణం చెబుతుంది. శివపార్వతుల దివ్యకల్యాణంతో ఈ క్షేత్రానికి ప్రత్యేకమైన పవిత్రత ఏర్పడింది. అగస్త్య మహర్షికి ఈ దివ్యకల్యాణ దర్శనం లభించిందనే విశ్వాసం కూడా ఉంది. అందువల్ల వివాహ సంబంధమైన శుభకార్యాలు, దాంపత్య సౌఖ్యం, కుటుంబ శాంతి కోసం భక్తులు కాంతిమతి అమ్మవారిని ప్రార్థిస్తారు. షష్టిపూర్తి, భీమరథశాంతి, శతాభిషేకం వంటి ప్రత్యేక సంస్కారాలను నిర్వహించడానికి కూడా ఈ క్షేత్రాన్ని భక్తులు పవిత్రమైన ప్రదేశంగా భావిస్తారు.

ఈ క్షేత్రానికి మృత్యుంజయ తత్త్వంతో కూడా సంబంధం ఉంది. శ్వేతకేతు అనే రాజు కథలో యమధర్మరాజు అతని ప్రాణాలను తీసుకెళ్లడానికి వచ్చినప్పుడు, యముని పాశం శివలింగంపై పడటంతో శివుడు యముడిని అడ్డుకుని రాజుకు మోక్షాన్ని ప్రసాదించినట్లు స్థలపురాణం చెబుతుంది. ఈ సంఘటనను ప్రతిబింబించే కాలసంహారమూర్తి శిల్పం ఆలయంలో దర్శనమిస్తుంది. శివుని శరణు పొందిన భక్తుడికి మృత్యుభయం తొలగుతుందనే శైవ తత్త్వాన్ని ఈ పురాణం సూచిస్తుంది.

నెల్లైఅప్పర్ ఆలయానికి మరో గొప్ప ఆధ్యాత్మిక ప్రత్యేకత తామ్రసభ. శివుడు విశ్వనర్తకుడిగా వివిధ క్షేత్రాలలో వివిధ సభలలో నృత్యం చేశాడనే సంప్రదాయంలో తిరునెల్వేలి తామ్రసభగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడి నాటరాజ స్వామి తామ్రసభలో ఆనంద తాండవం చేశాడని విశ్వాసం. అందువల్ల తిరునెల్వేలి పంచసభా క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రత్యేకమైన స్థానం పొందింది.

ఆలయ నిర్మాణ వైభవం అపారమైనది. నెల్లైఅప్పర్ మరియు కాంతిమతి అమ్మవారి ఆలయాలు మొదట రెండు స్వతంత్ర ఆలయ సముదాయాలుగా ఉండేవి. తరువాత వీటిని ఒకే విస్తారమైన ఆలయ సముదాయంగా అనుసంధానించారు. 1647లో వడమలైయప్ప పిళ్లయ్యన్ నిర్మించిన సంగిలి మండపం ఈ రెండు ఆలయాలను కలుపుతుంది. ఈ మండపంలోని శిల్పాలు నాయకుల కాలపు శిల్పకళా నైపుణ్యానికి అద్భుతమైన ఉదాహరణలు. రామాయణ, మహాభారత పాత్రలు, వీరభద్రుడు, పురుషమృగం, భీముడు, అర్జునుడు వంటి రూపాలను స్తంభాలపై అత్యంత నైపుణ్యంతో చెక్కారు.

1654లో శివంతియప్ప నాయకుడు నిర్మించిన నంది మండపం కూడా ఆలయ నిర్మాణంలో ముఖ్యమైనది. భారీ నంది విగ్రహం గంభీరంగా స్వామివారిని దర్శిస్తూ ఉంటుంది. ఆలయ సముదాయంలో తరువాతి కాలంలో పుష్పవనం, వసంత మండపం వంటి నిర్మాణాలు కూడా చేరాయి. 1756లో తిరువేంకటకృష్ణ ముదలియార్ ఏర్పాటు చేసిన పుష్పవనం మధ్యలో వంద స్తంభాలతో కూడిన వసంత మండపం ఉంది.

నెల్లైఅప్పర్ ఆలయంలోని మణిమండపం అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన నిర్మాణాలలో ఒకటి. ఇక్కడి సంగీత స్తంభాలు భారతీయ శిల్పకళలోని అద్భుతమైన శబ్దశాస్త్ర పరిజ్ఞానానికి నిదర్శనం. ఒకే రాతి నుంచి చెక్కిన ప్రధాన స్తంభాల చుట్టూ చిన్న స్తంభాలను చెక్కి, వాటిని తాకినప్పుడు వివిధ స్వరాలు వినిపించే విధంగా నిర్మించారు. మణిమండపంలో మొత్తం 48 సంగీత స్తంభాలు ఉన్నట్లు ఆలయ చరిత్ర పేర్కొంటుంది. రాయి వంటి ఘన పదార్థం నుంచి స్వరాలను వెలువరించే ఈ నిర్మాణం శిల్పకళతో పాటు సంగీతంపై ప్రాచీన శిల్పులకున్న లోతైన అవగాహనను తెలియజేస్తుంది.

ఆలయంలో వెయ్యి స్తంభాల మండపం, సోమవార మండపం, ఊంజల్ మండపం, వసంత మండపం వంటి అనేక మండపాలు ఉన్నాయి. వాటి స్తంభాలపై దేవతలు, నర్తకులు, సంగీతకారులు, పురాణ పాత్రలు, జంతువులు, వివిధ అలంకార రూపాలు అత్యంత సూక్ష్మంగా చెక్కబడ్డాయి. ఆలయ ప్రాంగణం సుమారు 850 అడుగుల పొడవు, 756 అడుగుల వెడల్పుతో విస్తరించి ఉంది. ఐదు ప్రధాన గోపురాలతో కూడిన ఈ విస్తారమైన ఆలయ సముదాయం తిరునెల్వేలి నగర నిర్మాణంలోనే ఒక మహత్తర కేంద్రంగా నిలుస్తోంది.

నెల్లైఅప్పర్ ఆలయానికి సంగీతంతో ఉన్న అనుబంధం దాని శిల్పాలలో మాత్రమే కాదు, కర్ణాటక సంగీత చరిత్రలో కూడా కనిపిస్తుంది. మహావాగ్గేయకారుడు ముత్తుస్వామి దీక్షితార్ తన క్షేత్రయాత్రలలో తిరునెల్వేలిని సందర్శించి కాంతిమతి అమ్మవారిని స్తుతిస్తూ శ్రీ కాంతిమతీం అనే ప్రసిద్ధ కృతిని రచించారు. ఈ కృతి హేమవతి రాగంలో ఉంది. దీక్షితార్ కృతుల ప్రత్యేకతలైన క్షేత్ర విశేషాల ప్రస్తావన, దేవతా స్వరూప వర్ణన, సంస్కృత సాహిత్య వైభవం ఈ కృతిలో కనిపిస్తాయి.

దీక్షితార్ కేవలం కచేరీ కోసం కృతులు రచించిన వాగ్గేయకారుడు కాదు. ఆయన భారతదేశంలోని పవిత్ర క్షేత్రాలను సందర్శించి, అక్కడి దేవతా స్వరూపం, స్థలపురాణం, క్షేత్ర ప్రత్యేకతలను తన కృతులలో ప్రతిష్ఠించారు. నెల్లైఅప్పర్ క్షేత్రంలోని కాంతిమతి అమ్మవారిపై ఆయన రచించిన శ్రీ కాంతిమతీం ఈ క్షేత్రాన్ని కర్ణాటక సంగీత భక్తి సంప్రదాయంలో శాశ్వతంగా నిలిపింది. ఆలయ సన్నిధిలోని దేవతా మహిమను సంగీత స్వరూపంలో అనుభవించడానికి ఈ కృతి ఒక మార్గంగా నిలుస్తుంది.

నెల్లైఅప్పర్ ఆలయం దేవారం సంప్రదాయంతో పాటు దీక్షితార్ వంటి వాగ్గేయకారుల క్షేత్రకృతుల వల్ల కూడా విశిష్టమైన సంగీత క్షేత్రంగా మారింది. మణిమండపంలోని సంగీత స్తంభాలు ప్రాచీన శిల్పుల సంగీత జ్ఞానాన్ని ప్రతిబింబిస్తే, శ్రీ కాంతిమతీం వంటి కృతి ఈ క్షేత్రాన్ని కర్ణాటక సంగీతంలోని క్షేత్రభక్తి సంప్రదాయంతో అనుసంధానిస్తుంది. శైవ భక్తి, దేవాలయ నిర్మాణం, నాట్యం, సంగీతం అన్నీ ఇక్కడ పరస్పరం కలిసిపోవడం నెల్లైఅప్పర్ ఆలయ ప్రత్యేకత.

ఆలయ ఉత్సవ సంప్రదాయం కూడా ఎంతో వైభవంగా ఉంటుంది. బ్రహ్మోత్సవం, తిరుకల్యాణం, ఆరుద్ర దర్శనం, నవరాత్రి వంటి పర్వదినాలలో ప్రత్యేక పూజలు, ఊరేగింపులు నిర్వహిస్తారు. తై అమావాస్య సందర్భంగా పతిరదీపం, కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భాలలో లక్షదీపం నిర్వహించే సంప్రదాయం ఉంది. వేలాది దీపాలతో ఆలయ ప్రాంగణం ప్రకాశించే ఈ ఉత్సవాలు భక్తులకు అత్యంత పవిత్రమైన అనుభూతిని కలిగిస్తాయి.

ఆలయ రథోత్సవానికి కూడా ప్రాచీన చరిత్ర ఉంది. భారీ కలప రథంపై చెక్కిన శిల్పాలు తిరునెల్వేలి ప్రాంతపు కళాకారుల ప్రతిభను ప్రతిబింబిస్తాయి. రథోత్సవం కేవలం మతపరమైన కార్యక్రమం కాదు. నగర ప్రజలందరినీ ఒకచోట చేర్చే సామూహిక సాంస్కృతిక ఉత్సవంగా కూడా ఇది శతాబ్దాలుగా కొనసాగుతోంది.

నెల్లైఅప్పర్ ఆలయాన్ని సమగ్రంగా పరిశీలిస్తే దాని మహత్తు కేవలం ప్రాచీనతలో లేదని తెలుస్తుంది. దేవారం ద్వారా శైవ భక్తి సంప్రదాయంలో స్థానం పొందిన క్షేత్రం ఇది. పాండ్యులు, చోళులు, నాయకులు మరియు ఇతర దాతల నిర్మాణ కృషికి సాక్ష్యంగా నిలిచిన చారిత్రక ఆలయం ఇది. సంగీత స్తంభాలు, విశాలమైన మండపాలు, సంగిలి మండపం, తామ్రసభ, అద్భుతమైన శిల్పాలు దీనిని ద్రావిడ వాస్తుశిల్పంలో విశిష్టమైన కట్టడంగా నిలబెట్టాయి. కాంతిమతి అమ్మవారి దివ్యకల్యాణం, కాలసంహారమూర్తి, తామ్రసభ వంటి అంశాలు దాని ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యతను మరింత పెంచాయి. ముత్తుస్వామి దీక్షితార్ రచించిన శ్రీ కాంతిమతీం ఈ క్షేత్రానికి కర్ణాటక సంగీత ప్రపంచంలో చిరస్థాయిని కల్పించింది.

అందువల్ల తిరునెల్వేలి నెల్లైఅప్పర్ ఆలయం ఒక దేవాలయంగా మాత్రమే కాకుండా శతాబ్దాలుగా ప్రవహిస్తున్న శైవ ఆధ్యాత్మికతకు, తమిళ భక్తి సాహిత్యానికి, పాండ్య మరియు నాయకుల శిల్పకళకు, భారతీయ సంగీత సంప్రదాయానికి ఒక సజీవ సాక్ష్యంగా నిలుస్తోంది. నెల్లైఅప్పర్ స్వామి, కాంతిమతి అమ్మవారి సన్నిధిలో భక్తి, చరిత్ర, శిల్పం, సంగీతం, నాట్యం అన్నీ ఒకే ఆధ్యాత్మిక అనుభవంగా కలిసిపోతాయి.