ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు – తెలుగు సినీ సంగీత గానగంధర్వులు - భాగం 1

ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు తెలుగు సినీ సంగీత చరిత్రలో గాయకుడిగా, సంగీత దర్శకుడిగా, పద్యగాయకుడిగా, శాస్త్రీయ సంగీత విద్వాంసుడిగా తనకంటూ ఒక శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదించుకున్న మహనీయుడు. 1922 డిసెంబర్ 4న కృష్ణా జిల్లా చౌటపల్లిలో జన్మించిన ఆయన తండ్రి ఘంటసాల సూరయ్య స్వయంగా సంగీత విద్వాంసుడు, హరికథా సంప్రదాయంలోని తరంగాలను ఆలపించేవారు. చిన్నతనం నుంచే తండ్రి గానం, మృదంగ వాదనం వింటూ పెరిగిన వెంకటేశ్వరరావుకు సంగీతంపై సహజమైన ఆసక్తి ఏర్పడింది. తండ్రి మరణం తరువాత కూడా సంగీత సాధనను వదల్లేదు. విజయనగరం సంగీత కళాశాలలో కష్టపడి శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని అభ్యసించి సంగీత విద్వాంసుడిగా ఎదిగారు. 1942లో భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొని జైలుశిక్ష అనుభవించారు. తరువాత మద్రాసుకు వచ్చి ఆకాశవాణిలో పాటలు పాడుతూ, నాటకాల్లో పాల్గొంటూ సినీరంగంలో అవకాశాల కోసం ప్రయత్నించారు. 1946లో సీతారామ జననం చిత్రంలో నటుడిగానూ, గాయకుడిగానూ కనిపించారు. 1947లో స్వర్గసీమ చిత్రంతో నేపథ్య గాయకుడిగా ఆయన సినీ ప్రయాణం మరింత స్పష్టమైన రూపం దాల్చింది. 1944 మార్చి 4న సావిత్రిని వివాహం చేసుకున్న ఆయనకు తరువాత సరళాదేవితో కూడా వివాహం జరిగింది. 1974 ఫిబ్రవరి 11న చెన్నైలో ఆయన కన్నుమూశారు. దాదాపు మూడు దశాబ్దాల సినీ జీవితంలో పది వేలకుపైగా పాటలు పాడి, వందకు పైగా చిత్రాలకు సంగీతం అందించిన మహోన్నత కళాకారుడిగా నిలిచారు.

ఘంటసాల గానానికి మొదటి నుంచే రెండు బలమైన పునాదులు ఉన్నాయి. ఒకటి కర్ణాటక సంగీతంపై ఆయనకు ఉన్న లోతైన అవగాహన; రెండోది తెలుగు భాష, పద్యసాహిత్యం, భావవ్యక్తీకరణపై ఆయనకు ఉన్న అపూర్వమైన పట్టు. అందుకే ఆయన పాడిన పాటలో స్వరం, సాహిత్యం రెండూ సమానంగా వినిపించేవి. ఆయన గొంతులో గంభీరత ఉన్నా అది కఠినంగా అనిపించదు. మాధుర్యం ఉన్నా బలహీనంగా ఉండదు. మూడు స్థాయిల స్వర పరిధిలోనూ సులభంగా పాడగలిగే శక్తి ఆయనకు ఉండేది. ముఖ్యంగా ఉచ్చారణ అత్యంత స్పష్టంగా ఉండేది. తెలుగు పద్యాన్ని పాడేటప్పుడు ప్రతి అక్షరానికి తగిన బరువు, ప్రతి భావానికి తగిన స్వరరూపం ఇచ్చేవారు. సినిమా కథానాయకుడి స్వభావానికి అనుగుణంగా స్వరపిచ్, ఉచ్చారణ, గానశైలిని మార్చడం కూడా ఆయన ప్రత్యేకత. అందువల్ల ఎన్టీఆర్, ఏఎన్నార్, కాంతారావు, జగ్గయ్య వంటి విభిన్న నటులకు ఆయన స్వరం సహజంగా సరిపోయింది.

సంగీత దర్శకుడిగా ఘంటసాల తొలి ముఖ్యమైన అవకాశం లక్ష్మమ్మ చిత్రంతో వచ్చింది. అయితే ఒక చిత్రంలోని అన్ని పాటలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించిన తొలి చిత్రం మనదేశం. ఈ చిత్రం ఎన్టీఆర్‌కు కూడా తొలి చిత్రం కావడం విశేషం. మనదేశం పాటలలోనే ఘంటసాల సంగీత దర్శకుడిగా తన వైవిధ్యాన్ని చూపించారు. వేగవంతమైన గీతాలు, భావోద్వేగ గీతాలు, దేశభక్తి స్పూర్తి కలిగిన పాటలు ఇలా విభిన్నమైన బాణీలను స్వరపరిచారు. గాయకుడిగా తనకున్న అనుభవాన్ని సంగీత దర్శకుడిగా ఉపయోగించుకుని, పాటలో సాహిత్యం ఎక్కడ ముందుకు రావాలి, స్వరం ఎక్కడ విస్తరించాలి, వాద్య విన్యాసం ఎక్కడ తగ్గాలి అనే విషయాల్లో ప్రత్యేకమైన శ్రద్ధ చూపారు. తరువాత పెళ్లి చేసి చూడు, షావుకారు, పాతాళ భైరవి వంటి చిత్రాలతో ఆయన సంగీత దర్శకత్వ ప్రతిభ మరింత వెలుగులోకి వచ్చింది.

పాతాళ భైరవి ఘంటసాల సంగీత దర్శకుడిగా, గాయకుడిగా ఎదిగిన దశలో ఒక కీలక మలుపు. ఈ చిత్రంలోని కలవరమాయే మదిలో, ఎంత ఘాటు ప్రేమయో, హాయిగా మనకింక స్వేచ్ఛగా వంటి పాటలు ఆయన స్వరంలోని మాధుర్యాన్ని మాత్రమే కాదు, సంగీత దర్శకుడిగా ఆయన సృజనాత్మకతను కూడా తెలియజేస్తాయి. ప్రేమ, విషాదం, ఆనందం, ఉత్సాహం వంటి భిన్న భావాలకు తగిన వాద్య సమ్మేళనం, లయ, స్వర నిర్మాణం పాటలలో కనిపిస్తాయి. ఎంత ఘాటు ప్రేమయోలో ప్రేమభావాన్ని గంభీరంగా మోసుకెళ్లిన ఆయన స్వరం, హాయిగా మనకింక స్వేచ్ఛగా వంటి గీతంలో తేలికైన ఉల్లాసాన్ని అందిస్తుంది. ఒకే సంగీత దర్శకుడు, ఒకే గాయకుడు ఇంత భిన్నమైన భావాలను సమానమైన సహజత్వంతో వ్యక్తం చేయడం ఆయన ప్రతిభకు నిదర్శనం.

షావుకారు చిత్రంతో ఘంటసాల సంగీత దర్శకుడిగా మరింత బలమైన స్థానాన్ని సంపాదించారు. పల్లెటూరి జీవితం, మానవ సంబంధాలు, ప్రేమ, హాస్యం వంటి విభిన్న భావాలకు తగిన సంగీతాన్ని అందించారు. ఈ దశలోనే ఆయనకు జానపద బాణీలపై ఉన్న పట్టు కూడా స్పష్టమైంది. గ్రామీణ భాషలోని సహజత్వాన్ని కోల్పోకుండా పాటను శ్రావ్యంగా తీర్చిదిద్దడం ఆయనకు ప్రత్యేకంగా వచ్చేది. ఘంటసాల సంగీతంలో జానపదం ఎప్పుడూ కేవలం సరళమైన లయగా ఉండదు; దానికి శాస్త్రీయ సంగీతం నుంచి వచ్చిన స్వర నిర్మాణం కూడా తోడవుతుంది. అందుకే ఆయన జానపద గీతాలు సాధారణ ప్రజలకు సులభంగా నచ్చడంతో పాటు సంగీతపరంగా కూడా నిలిచిపోయాయి.

పెళ్లి చేసి చూడు వంటి చిత్రాల్లో ఘంటసాల సంగీత దర్శకత్వం మరో రూపాన్ని చూపిస్తుంది. హాస్యం, కుటుంబ జీవితం, ప్రేమ, పెళ్లి సంబరాలు వంటి తేలికైన అంశాలకు ఆయన సంగీతాన్ని ఎంతో చలాకీగా మలిచారు. గాయకుడిగా ఆయన స్వరంలోని గంభీరతను అవసరమైన చోట తగ్గించి, పాత్రకు తగిన సరదా, చిలిపితనం తీసుకురాగలిగారు. గాయకుడి స్వరం నటుడి వ్యక్తిత్వంలో కలిసిపోవాలనే ఆలోచన ఆయన గానంలో మొదటి నుంచీ కనిపిస్తుంది. అదే ఆయనను కేవలం గొప్ప గాయకుడిగా కాకుండా గొప్ప నేపథ్య గాయకుడిగా కూడా నిలబెట్టింది.

భక్తిగీతాల్లో ఘంటసాల స్వరానికి ఉన్న ప్రత్యేకత మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆయనకు తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామిపై అపారమైన భక్తి. శేషశైలావాస శ్రీ వేంకటేశ, వెంకటేశ్వర మహాత్మ్యం వంటి గీతాల్లో ఆయన స్వరం భక్తిని గట్టిగా ప్రకటించదు; భక్తుడి హృదయం నుంచి సహజంగా వెలువడుతున్న ప్రార్థనలా అనిపిస్తుంది. శ్రీవేంకటేశ్వరునిపై అనేక ప్రైవేటు గీతాలు కూడా పాడారు. ఆయన గాత్రంలో భక్తి, గంభీరత, మాధుర్యం కలిసి ఉండటం వల్ల ఆ పాటలు భక్తి సంగీతంలో శాశ్వత స్థానం సంపాదించాయి. తరువాత ఆయన పాడిన భగవద్గీత గానరూపం ఆయన ఆధ్యాత్మిక గానప్రస్థానానికి శిఖరంగా నిలిచింది.

ఘంటసాల పద్యగానం తెలుగు సంగీత చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేక అధ్యాయం. లవకుశ, పాండవ వనవాసం, నర్తనశాల, శ్రీకృష్ణార్జున యుద్ధం వంటి పౌరాణిక చిత్రాల్లో ఆయన పాడిన పద్యాలు తెలుగు శ్రోతలకు ఒక కొత్త అనుభూతిని ఇచ్చాయి. అంతకుముందు రంగస్థల సంప్రదాయంలో ఉన్న పద్యగానానికి ఆయన సినీ సంగీత భాషను జోడించారు. పాత్ర యొక్క భావోద్వేగం, సందర్భం, సంభాషణలోని అంతర్గత అర్థం అన్నీ పరిగణనలోకి తీసుకుని పద్యాన్ని పాడేవారు. అందుకే ఆయన పద్యం కేవలం ఛందస్సును పలికించడం కాదు; పాత్ర మాట్లాడుతున్నట్లుగా, జీవిస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది. ఆయన పద్యగానంలో శ్వాస నియంత్రణ, స్వరశుద్ధి, ఉచ్చారణ, భావవ్యక్తీకరణ అన్నీ సమానంగా కనిపిస్తాయి.