మధుర గాయకులు పీ బీ శ్రీనివాస్ జీవిత విశేషాలు - భాగం 1

ప్రతివాది భయంకర శ్రీనివాస్‌గా జన్మించి పి. బి. శ్రీనివాస్‌గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఆయన దక్షిణ భారతీయ సినీ సంగీత చరిత్రలో మధురమైన, సున్నితమైన, స్పష్టమైన గాత్రానికి ప్రతీకగా నిలిచిన గాయకుడు. 1930 సెప్టెంబర్ 22న కాకినాడలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి ప్రతివాది భయంకర ఫణీంద్రస్వామి ప్రభుత్వ ఉద్యోగి కాగా, తల్లి శేషగిరియమ్మ సంగీతాభిమానిని. కుటుంబంలో సాహిత్య, సంగీత వాతావరణం ఉండటంతో చిన్ననాటి నుంచే శ్రీనివాస్‌కు పాటలు, పద్యాలు, భాషలపై ఆసక్తి పెరిగింది. హిందీ భాషపై కూడా ఆయనకు మంచి పట్టు ఉండేది. కాకినాడలో బీకాం చదివిన తరువాత హిందీ విశారద పూర్తి చేశారు. న్యాయ విద్యను అభ్యసించడానికి మద్రాసు వెళ్లినా, సినిమా సంగీతంపై ఉన్న ఆకర్షణ ఆయనను సినీరంగం వైపు నడిపించింది. పన్నెండేళ్ల వయసులోనే నాటకంలో పాడిన ఆయన, తరువాత హార్మోనియం వాయిద్యంలోనూ నైపుణ్యం సంపాదించారు. ఈమని శంకరశాస్త్రితో పరిచయం ఏర్పడటం ఆయన సినీ ప్రయాణంలో కీలకంగా మారింది. 1952లో మిస్టర్ సంపత్ అనే హిందీ చిత్రం ద్వారా సినీ గానప్రస్థానం ప్రారంభమైంది. 1953లో జాతకఫలం తెలుగు, జాతకఫల కన్నడ, జాతకం తమిళ చిత్రాల ద్వారా దక్షిణ భారతీయ చిత్రసీమలో అడుగుపెట్టారు. ఆయన భార్య పేరు సుజాత. నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన సంగీత జీవితంలో వేలాది పాటలు పాడి, గాయకుడిగానే కాకుండా కవి, గేయరచయిత, స్వరకర్త, హార్మోనియం విద్వాంసుడిగా కూడా తన బహుముఖ ప్రజ్ఞను చాటుకున్నారు. 2013 ఏప్రిల్ 14న చెన్నైలో ఆయన కన్నుమూశారు.

పి. బి. శ్రీనివాస్ గాత్రాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టింది దాని సహజమైన మాధుర్యం. ఘంటసాల స్వరంలోని గంభీరతకు భిన్నంగా ఆయన గాత్రంలో ఒక మృదువైన, సున్నితమైన ప్రవాహం ఉండేది. అందుకే ప్రేమ, విరహం, ఆత్మీయత, తాత్వికత వంటి భావాలకు ఆయన స్వరం ఎంతో సహజంగా సరిపోయేది. అయితే మృదుత్వం ఆయన గానంలోని ఏకైక లక్షణం కాదు. ప్రతి పదాన్ని స్పష్టంగా పలకడం, స్వరాన్ని ఎక్కడా బలవంతంగా లాగకుండా సహజంగా ప్రవహింపజేయడం, ఎత్తైన స్వరాల్లో కూడా మాధుర్యాన్ని కోల్పోకపోవడం ఆయన ప్రత్యేకత. ఆయన గానం వినేటప్పుడు గాయకుడి గొంతు కంటే పాట ముందుకు వస్తుంది. తన గాత్రాన్ని ప్రదర్శించాలనే ఆర్భాటం లేకుండా సాహిత్యం, భావం, బాణీకి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం వల్లే ఆయన పాటలు ఎంతో కాలం నిలిచిపోయాయి.

తెలుగు చిత్రసీమలో పి. బి. శ్రీనివాస్‌కు తొలి గుర్తింపు జాతకఫలం ద్వారా వచ్చినప్పటికీ, 1956లో విడుదలైన భలే రాముడు ఆయనకు మంచి పేరు తెచ్చింది. సాలూరి రాజేశ్వరరావు స్వరకల్పనలోని భయమెలా ఓ మనసా భగవంతుని లీల, ఇదంతా పరమాత్ముని ఈ లీలా వంటి పాటలు ఆయన గానంలోని భక్తి, తాత్వికత, మాధుర్యాన్ని ఒకేసారి పరిచయం చేశాయి. పాటలో భగవంతుని లీలను అంగీకరించే భావం ఉంది. శ్రీనివాస్ ఆ భావాన్ని గంభీరంగా కాకుండా ప్రశాంతంగా పలికించారు. అదే చిత్రంలోని బంగారుబొమ్మా పదవే పోదాము, పైదేశం చూద్దాం వంటి పాటల్లో ఆయన స్వరం మరింత తేలికగా, ప్రయాణపు ఉత్సాహంతో వినిపిస్తుంది. ఒకే చిత్రంలో భక్తి, తాత్వికత, సరదా వంటి భిన్న భావాలకు తన స్వరాన్ని మార్చుకోవడం ఆయన వైవిధ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ప్రేమను పాడేటప్పుడు పి. బి. శ్రీనివాస్ గాత్రానికి ఒక ప్రత్యేకమైన నిగూఢ మాధుర్యం ఉండేది. భీష్మ చిత్రంలోని మనసులోని కోరిక తెలుసు నీకు ప్రేమిక ఈ లక్షణానికి అద్భుతమైన ఉదాహరణ. పి. సుశీలతో కలిసి పాడిన ఈ యుగళగీతంలో ప్రేమ ఒక పెద్ద ప్రకటనగా కాకుండా మనసులో దాచుకున్న కోరికలా వ్యక్తమవుతుంది. సుశీల స్వరంలోని మాధుర్యానికి శ్రీనివాస్ గాత్రంలోని మృదువైన లోతు చక్కగా సరిపోతుంది. ఇద్దరి గాత్రాలు ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడకుండా ఒకే భావాన్ని నిర్మిస్తాయి. పల్లవి నుంచి చరణాల వరకు ఆయన స్వరం ఎంతో సులభంగా ప్రవహిస్తుంది. పదాలను స్పష్టంగా పలుకుతూ, ప్రతి పంక్తి చివర భావాన్ని సున్నితంగా నిలబెట్టే విధానం ఆయన గానంలోని ప్రత్యేకత.

ప్రేమించి చూడు చిత్రంలోని వెన్నెల రేయి ఈ మాధుర్యానికి మరో అందమైన ఉదాహరణ. వెన్నెల రాత్రి, ప్రేమ, ఆత్మీయత వంటి భావాలను మోసుకెళ్లే ఈ పాటలో ఆయన స్వరం చాలా తేలికగా, నిశ్శబ్దంగా అనిపిస్తుంది. గొంతును బలంగా వినిపించకుండా, స్వరానికి అవసరమైనంత మాత్రమే బరువు ఇస్తారు. అందువల్ల పాటలోని ప్రేమ భావం శ్రోతకు ఒక సన్నిహితమైన సంభాషణలా అనిపిస్తుంది. ప్రేమగీతాన్ని పాడుతున్నాననే విషయం గుర్తు చేయకుండా, ప్రేమలో ఉన్న మనిషి సహజంగా మాట్లాడుతున్నట్లుగా పాడగలగడం ఆయన గానంలోని అసలైన ప్రత్యేకత.

శాంతినివాసం చిత్రంలోని శ్రీరఘురాం జయరఘురాం సీతా మనోభిరాం పి. బి. శ్రీనివాస్ భక్తిగానంలోని ప్రశాంతతను తెలియజేస్తుంది. ఘంటసాల సంగీత సారథ్యంలో రూపొందిన ఈ పాటను శ్రీనివాస్ అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో ఆలపించారు. ఆయన గాత్రంలో రామభక్తి ఉన్నప్పటికీ అది ఆర్భాటమైన గంభీరతగా మారదు. పదాలను స్పష్టంగా పలుకుతూ, స్వరాన్ని మృదువుగా ఉంచడం వల్ల పాటలో ఒక ప్రశాంతమైన ఆధ్యాత్మిక వాతావరణం ఏర్పడుతుంది. తరువాత ఆయన ఆలపించిన శ్రీ వేంకటేశ్వర సుప్రభాతం, ముకుందమాల, శారదా భుజంగ స్తోత్రం, శ్రీ మల్లికార్జున స్తోత్రం వంటి ఆధ్యాత్మిక గానరచనల్లో కూడా ఇదే లక్షణం కనిపిస్తుంది.

జయభేరి చిత్రంలోని మది శారదాదేవి మందిరమే పి. బి. శ్రీనివాస్ శాస్త్రీయ సంగీత పరిజ్ఞానానికి మంచి ఉదాహరణ. ఘంటసాల, రఘునాథ పాణిగ్రాహి వంటి గాయకులతో కలిసి పాడిన ఈ గీతంలో సంగీత సాధన, సరస్వతీ ఆరాధన, శాస్త్రీయ గాన వాతావరణం కలిసి ఉన్నాయి. పి. బి. శ్రీనివాస్ స్వరం ఇందులో మృదువుగానే ఉన్నా, స్వరాలపై ఆయనకున్న నియంత్రణ స్పష్టంగా వినిపిస్తుంది. శాస్త్రీయ ఛాయలున్న పాటను పాడేటప్పుడు గాత్రాన్ని బలవంతంగా గంభీరంగా మార్చకుండా, స్వరశుద్ధి, లయ, ఉచ్చారణతోనే గానానికి గౌరవాన్ని తీసుకురావడం ఆయన ప్రత్యేకత.

పి. బి. శ్రీనివాస్‌కు సంగీతంపై ఆసక్తి కేవలం గానం వరకే పరిమితం కాలేదు. హార్మోనియం వాయిద్యంలో ఆయనకు మంచి పట్టు ఉండేది. స్వరకల్పన కూడా చేసేవారు. అనేక భాషల్లో గీతాలు, కవితలు రాసేవారు. ఉర్దూలో గజల్స్ రచించి స్వరపరిచారు. తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, హిందీ, ఉర్దూ, సంస్కృతం, ఇంగ్లీషు వంటి అనేక భాషల్లో సాహిత్య రచనలు చేయగలిగారు. అయితే ఘంటసాల లేదా సాలూరి రాజేశ్వరరావుల మాదిరిగా విస్తృతమైన తెలుగు చిత్రాలకు ప్రధాన సంగీత దర్శకుడిగా ఆయన కెరీర్ సాగలేదు. అందువల్ల ఆయన సంగీత దర్శకత్వ ప్రయాణాన్ని ప్రధానంగా స్వరకర్తగా, గేయరచయితగా, వ్యక్తిగత సంగీత కార్యక్రమాలు, గజల్ రచనల ద్వారా సాగిన సృజనాత్మక కోణంగా చూడాలి.

తెలుగు చిత్రసీమలో పి. బి. శ్రీనివాస్ గానప్రస్థానం 1950ల చివరినాటికి ప్రత్యేకమైన స్థానం సంపాదించింది. ఘంటసాల ప్రధాన గాయకుడిగా ఉన్న కాలంలో ఆయనకు లభించిన పాటలు ఎక్కువగా మృదువైన ప్రేమగీతాలు, తాత్విక గీతాలు, భక్తిగీతాలు, లలితగీతాల వైపు సాగాయి. భలే రాముడు తరువాత భీష్మ, శాంతినివాసం, రంగుల రాట్నం, మనిషి, ముచ్చటైన మూడు వంటి చిత్రాల్లో ఆయన స్వరం వినిపించింది. గాయకుడి గొంతు కథానాయకుడి తెర వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్ణయించే కాలంలో, పి. బి. శ్రీనివాస్ స్వరం ముఖ్యంగా సౌమ్యమైన, విద్యావంతమైన, సున్నితమైన కథానాయకుల ప్రతిరూపానికి ఎంతో సహజంగా సరిపోయింది.

రంగుల రాట్నం చిత్రంలోని మనసు మనసు కలిసే వేళ పి. బి. శ్రీనివాస్ గానంలోని లాలిత్యానికి మంచి ఉదాహరణ. ఈ పాటలో ప్రేమ ఒక ఆవేశంగా కాకుండా రెండు మనసులు నెమ్మదిగా దగ్గరవుతున్న అనుభూతిగా వ్యక్తమవుతుంది. ఆయన స్వరం కూడా అదే విధంగా మృదువుగా సాగుతుంది. సాహిత్యాన్ని ముందుకు తెచ్చేలా స్వరాన్ని వెనక్కి ఉంచడం, ప్రతి పదాన్ని స్పష్టంగా పలకడం, పల్లవిలోని మాధుర్యాన్ని చరణాల్లోనూ కొనసాగించడం ఆయన ప్రత్యేకత. లలితగీతానికి, సినిమా ప్రేమగీతానికి మధ్య ఉన్న సున్నితమైన రేఖను ఆయన స్వరం చాలా సహజంగా దాటుతుంది.

కృష్ణశాస్త్రి సాహిత్యానికి పి. బి. శ్రీనివాస్ స్వరం ఒక ప్రత్యేకమైన మాధుర్యాన్ని ఇచ్చింది. పడవ నడపవోరు, ఇదేకదా తొలిరేయి, ఉదయ సమీర సాంధ్య లాస్యము, ప్రణయసీమ పయనమౌదమా, రాదటే చెలి రాధికా వంటి లలితగీతాల్లో ఆయన గాత్రం కవిత్వాన్ని సంగీతంగా మార్చినట్లు అనిపిస్తుంది. ఈ గీతాల్లో శాస్త్రీయ సంగీతపు నియమబద్ధత కంటే భావానికి, పదానికి, స్వరంలోని సున్నితమైన ప్రవాహానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. కవిత్వంలోని చిత్రాత్మకతను స్వరంతో చెడగొట్టకుండా, ప్రతి పదం వెనుక ఉన్న భావాన్ని మృదువుగా బయటకు తేవడం ఆయనకు ఎంతో సహజంగా వచ్చేది.

ఆడబ్రతుకు చిత్రంలోని బుజ్జి బుజ్జి పాపాయి పి. బి. శ్రీనివాస్ గానంలోని మరో రూపాన్ని చూపిస్తుంది. ఆయనను కేవలం ప్రేమగీతాల గాయకుడిగా భావించడం ఎంత తప్పో ఈ పాటలాంటి గీతాలు తెలియజేస్తాయి. బాలసహజమైన మాధుర్యాన్ని, కుటుంబానురాగాన్ని, తేలికైన లయను స్వీకరించి పాడిన ఈ పాటలో ఆయన స్వరం ఎంతో సౌమ్యంగా వినిపిస్తుంది. గంభీరమైన స్వరం కలిగిన గాయకుడైనా, అవసరానికి అనుగుణంగా దాన్ని సున్నితంగా మార్చుకోగలిగారు.

అసాధ్యుడు చిత్రంలోని ఓహో చిట్టెమ్మ చిన్నమ్మ పి. బి. శ్రీనివాస్‌లోని చలాకీతనాన్ని పరిచయం చేస్తుంది. సాధారణంగా ఆయన స్వరాన్ని మృదువైన ప్రేమగీతాలతో అనుసంధానిస్తారు. కానీ ఇలాంటి తేలికైన, సరదా గీతాల్లో కూడా ఆయన స్వరం తన మాధుర్యాన్ని కోల్పోకుండా చురుకుగా మారుతుంది. పదాల వేగాన్ని స్పష్టంగా పలకడం, లయకు అనుగుణంగా స్వరాన్ని తేలికగా కదిలించడం, పాటలోని హాస్యభావాన్ని అతిగా ప్రదర్శించకుండా సహజంగా అందించడం ఆయన వైవిధ్యాన్ని చూపిస్తుంది.

మంచిమనిషి చిత్రంలోని ఓహో గులాబీ బాలా పి. బి. శ్రీనివాస్ రొమాంటిక్ గానానికి మరో మంచి ఉదాహరణ. ప్రేమను గులాబీతో పోల్చే ఈ పాటలో స్వరం మృదువుగా, ఆకర్షణీయంగా సాగుతుంది. ఆయన గాత్రంలోని ప్రత్యేకమైన నాదం ప్రేమగీతానికి ఒక సౌమ్యమైన అందాన్ని ఇస్తుంది. అధిక శబ్దం లేకుండా, స్వరాన్ని నెమ్మదిగా విస్తరించి, పదాన్ని చివరి అక్షరం వరకు స్పష్టంగా వినిపించడం ఈ పాటలో ఆయన శైలిని స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది.

పెళ్లిరోజు చిత్రంలోని ఆనాటి చెలిమి ఒక కల పి. బి. శ్రీనివాస్ గానంలోని స్మృతిమయమైన కోణాన్ని పరిచయం చేస్తుంది. గతంలోని అనుబంధాన్ని గుర్తుచేసుకునే ఈ గీతంలో ఆనందం కంటే జ్ఞాపకం, ఆత్మీయత, కొద్దిగా విషాదం ప్రధానంగా ఉంటాయి. ఆయన స్వరం ఈ భావానికి అద్భుతంగా సరిపోతుంది. స్వరాన్ని ఎక్కువగా బరువుగా చేయకుండా, పదాల మధ్య ఉండే నిశ్శబ్దానికే భావాన్ని అప్పగించడం ఆయన ప్రత్యేకత. విరహాన్ని కన్నీటి గీతంగా మార్చకుండా, మధురమైన జ్ఞాపకంగా వినిపించగలిగిన గాయకుడు ఆయన.

లేతమనసులు చిత్రంలోని అందాల ఓ చిలక పి. బి. శ్రీనివాస్ గానంలోని రొమాంటిక్ లాలిత్యానికి మరో ఉదాహరణ. ఈ పాటలో ప్రకృతి, ప్రేమ, యవ్వనం ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోతాయి. ఆయన స్వరం ఆ వాతావరణాన్ని ఎంతో మృదువుగా నిర్మిస్తుంది. పదాల మధ్య అనవసరమైన అలంకారాలు లేకుండా, సహజమైన స్వరప్రవాహంతో పాటను ముందుకు తీసుకెళ్లడం వల్ల గీతం చాలా స్వచ్ఛంగా అనిపిస్తుంది.