శ్రీశైల క్షేత్రం విశేషాలు

నల్లమల పర్వత శ్రేణుల మధ్య, కృష్ణానది పవిత్ర ప్రవాహానికి సమీపంలో వెలసిన శ్రీశైలం భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రాచీనమైన శైవక్షేత్రాలలో ఒకటి. పురాణ, ఆగమ, చారిత్రక సంప్రదాయాలన్నింటిలోనూ దీనికి అత్యున్నత స్థానం ఉంది. శ్రీగిరి, శ్రీపర్వతం, సిరిగిరి, శ్రీనగం వంటి పేర్లతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈ క్షేత్రం భక్తులకు కేవలం ఒక దేవాలయ దర్శన స్థలం మాత్రమే కాదు; ప్రకృతి, పురాణం, శైవం, శాక్తేయం, తపస్సు, భక్తి, ఆధ్యాత్మిక సాధన అన్నీ కలిసిన మహాక్షేత్రం. శ్రీశైల మల్లికార్జున స్వామి ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకరుగా, శ్రీ భ్రమరాంబికాదేవి అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఒకరుగా ఆరాధించబడుతున్నారు. ఒకే ఆలయ ప్రాంగణంలో జ్యోతిర్లింగం మరియు శక్తిపీఠం రెండూ ఉండటం శ్రీశైలానికి ఉన్న అత్యంత విశిష్టతలలో ఒకటి.

శ్రీశైలం చరిత్ర అనేక సహస్రాబ్దాలుగా విస్తరించినదిగా భావించబడుతుంది. పురాణాలలో దీని మహిమ విస్తృతంగా వర్ణించబడగా, చారిత్రక ఆధారాలలో కూడా ఈ క్షేత్రానికి ప్రాచీనత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. శాతవాహనుల కాలానికి చెందిన ఆధారాలలో శ్రీశైల ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. శాతకర్ణి మహారాజు మల్లికార్జున స్వామికి భక్తుడని శ్రీశైల దేవస్థానం చారిత్రక వివరాలు పేర్కొంటున్నాయి. తరువాత ఇక్ష్వాకులు, కదంబులు, చాళుక్యులు, రాష్ట్రకూటులు, కాకతీయులు, రెడ్డి రాజులు, విజయనగర రాజులు వంటి అనేక రాజవంశాల కాలంలో శ్రీశైలం అభివృద్ధి చెందింది. ఆలయ నిర్మాణాలు, మండపాలు, గోపురాలు, యాత్రికుల సౌకర్యాలు, పాత మెట్ల మార్గాలు వంటి అనేక కట్టడాలు ఈ దీర్ఘ చరిత్రకు సాక్ష్యాలుగా నిలిచాయి.

శ్రీశైల చరిత్రలో రెడ్డి రాజుల పాత్ర కూడా విశేషమైనది. ప్రోలయ వేమారెడ్డి శ్రీశైలాభివృద్ధికి తోడ్పడి రామతీర్థం అనే గ్రామాన్ని దానం చేసినట్లు దేవస్థాన చారిత్రక వివరాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఆయన కుమారుడు అనవేమారెడ్డి తెలంగాణ వైపు నుంచి వచ్చే యాత్రికుల కోసం మెట్ల మార్గాన్ని నిర్మించడంతో పాటు వీరశిరో మండపాన్ని నిర్మించినట్లు సంప్రదాయం చెబుతుంది. తరువాత విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో శ్రీశైలం మరింత వైభవాన్ని పొందింది. హరిహరరాయల కాలంలో ప్రధాన ఆలయ ముఖమండప నిర్మాణానికి ప్రోత్సాహం లభించింది. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో అనేక మండపాలు నిర్మించబడ్డాయి. ఆలయ దక్షిణ, తూర్పు, పశ్చిమ గోపురాల నిర్మాణం ఆయన కాలంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నట్లు దేవస్థానం చరిత్ర పేర్కొంటుంది. ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజు కూడా శ్రీ మల్లికార్జున, భ్రమరాంబికాదేవిలకు పరమభక్తుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు; ఉత్తర గోపుర నిర్మాణానికి ఆయన ఆదేశించినట్లు శ్రీశైల సంప్రదాయం చెబుతుంది.

శ్రీశైల మహాక్షేత్రానికి ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం దాని జ్యోతిర్లింగ, శక్తిపీఠ మహిమతో మరింత ఉన్నతమవుతుంది. మల్లికార్జునుడు పరమశివుని జ్యోతిర్లింగ స్వరూపంగా, భ్రమరాంబికాదేవి ఆదిపరాశక్తి స్వరూపంగా భావించబడతారు. శివుడు మరియు శక్తి వేర్వేరు తత్త్వాలు కాకుండా పరస్పర అవిభాజ్యమైన ఒకే పరబ్రహ్మ తత్త్వానికి రెండు ప్రకాశాలనే భావనను ఈ క్షేత్రం ప్రతిబింబిస్తుంది. అందువల్ల శ్రీశైల దర్శనం శైవ సంప్రదాయానికే పరిమితం కాకుండా శాక్త సంప్రదాయానికి కూడా అత్యంత పవిత్రమైన యాత్రగా పరిగణించబడుతుంది. సత్యయుగంలో నరసింహస్వామి, త్రేతాయుగంలో శ్రీరామచంద్రుడు సీతాదేవితో, ద్వాపరయుగంలో పాండవులు, కలియుగంలో అనేక ఋషులు, యోగులు, ఆచార్యులు, రాజులు, భక్తులు శ్రీశైలాన్ని సందర్శించినట్లు క్షేత్రపురాణ సంప్రదాయం చెబుతుంది.

శ్రీశైలంతో ఆదిశంకరాచార్యుల సంబంధం అత్యంత గౌరవప్రదమైనది. ఆదిశంకరులు శ్రీశైల మల్లికార్జున స్వామిని దర్శించి, ఇక్కడ తపస్సు చేసినట్లు శైవ సంప్రదాయం చెబుతుంది. శ్రీశైలంలో ఆదిశంకరులు శివానందలహరి, సౌందర్యలహరి వంటి స్తోత్రాలను రచించారనే సంప్రదాయం కూడా ప్రాచుర్యంలో ఉంది. ముఖ్యంగా భ్రమరాంబికాదేవి సన్నిధిలో శ్రీచక్రాన్ని ప్రతిష్ఠించిన ఘనతను ఆదిశంకరులకు ఆపాదిస్తారు. ఈ కారణంగా శ్రీశైలం శైవక్షేత్రంగానే కాకుండా అద్వైత వేదాంత సంప్రదాయంతోనూ ముడిపడిన క్షేత్రంగా నిలిచింది. శ్రీశైల దేవస్థానం వివరాలలో కూడా ఆదిశంకరాచార్యులు శ్రీశైలాన్ని సందర్శించి భ్రమరాంబికాదేవిని ఆరాధించినట్లు, శ్రీచక్ర యంత్ర ప్రతిష్ఠతో ఈ క్షేత్రం యొక్క శ్రీవిద్యా ప్రాధాన్యం మరింత బలపడినట్లు పేర్కొనబడింది.

కాంచీ పరమాచార్యులైన శ్రీచంద్రశేఖరేంద్ర సరస్వతి మహాస్వామివారికి కూడా శ్రీశైలంతో ప్రత్యేకమైన అనుబంధం ఉంది. 1931 జనవరి 28న పరమాచార్యులు శ్రీశైలాన్ని సందర్శించినట్లు వారి జీవితచరిత్ర ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఆ కాలంలో శ్రీశైలానికి చేరుకోవడం నేటిలా సులభం కాదు. పడవలో పెద్దచెరువు ప్రాంతానికి చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అనేక మైళ్ల దూరం కాలినడకన ప్రయాణించి ఆయన శ్రీశైలాన్ని చేరుకున్నారని చరిత్రలో నమోదైంది. ప్రయాణమంతా ఆదిశంకరుల శివానందలహరి, సౌందర్యలహరి వంటి స్తోత్రాలను ఆయన పారాయణం చేసినట్లు పేర్కొనబడింది. తరువాత మరోసారి శ్రీశైల దర్శనానికి వచ్చినప్పుడు ఆదిశంకరులు తపస్సు చేసినట్లు చెప్పబడే ప్రదేశాన్ని ఆయన గుర్తించినట్లు కూడా పరమాచార్యుల జీవితచరిత్రలో వివరించబడింది. ఈ సంఘటన శ్రీశైల క్షేత్రంలో ఆదిశంకరుల ఆధ్యాత్మిక వారసత్వం పట్ల పరమాచార్యులకు ఉన్న గౌరవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి ప్రధాన ఆలయ నిర్మాణం దక్షిణ భారతీయ దేవాలయ వాస్తు సంప్రదాయానికి విశిష్టమైన ఉదాహరణ. ఎత్తైన ప్రాకార గోడలతో చుట్టబడిన ఆలయ సముదాయం లోపల గర్భగృహం, మండపాలు, ఉపాలయాలు, వివిధ దేవతా సన్నిధులు, పవిత్ర జలాశయాలు ఉన్నాయి. పురాతన రాజవంశాల కాలంలో నిర్మించబడిన విస్తారమైన మండపాలు, రాతి స్తంభాలపై చెక్కబడిన శిల్పాలు, గోడలపై కనిపించే పురాణ ఘట్టాలు, శైవ రూపాలు, జంతువులు, అలంకార నమూనాలు ఆలయ శిల్పకళా వైభవాన్ని తెలియజేస్తాయి. ఏనుగుల ఆకృతులు, వేట దృశ్యాలు, శివుని అనేక రూపాలు వంటి శిల్పాలు ఆలయ ప్రాకారాలలో కనిపిస్తాయి. శతాబ్దాలుగా నిర్మాణాలు జోడించబడుతూ వచ్చినందువల్ల ఈ ఆలయం ఒకే కాలానికి చెందిన కట్టడం కాకుండా అనేక రాజవంశాల కళా వారసత్వాన్ని తనలో కలిగి ఉన్న జీవంతమైన చారిత్రక సముదాయంగా కనిపిస్తుంది.

ఆలయంలోని అనేక ఉపసన్నిధులు శ్రీశైల ఆధ్యాత్మిక వైవిధ్యాన్ని తెలియజేస్తాయి. మల్లికార్జున స్వామితో పాటు వృద్ధ మల్లికార్జునుడు, రాజరాజేశ్వర స్వామి, ఉమామహేశ్వర స్వామి, కుమారస్వామి, వీరభద్ర స్వామి, గణపతి, పాండవ లింగాలు, రామ ప్రతిష్ఠిత సహస్రలింగం వంటి అనేక శైవ సన్నిధులు ఉన్నాయి. శక్తి సంప్రదాయానికి చెందిన భ్రమరాంబికాదేవి, రాజరాజేశ్వరీదేవి, అర్ధనారీశ్వరీదేవి, సప్తమాతృకలు, సీతా ప్రతిష్ఠిత సహస్రలింగం వంటి సన్నిధులు కూడా ఆలయ ప్రాంగణంలో ఉన్నాయి. నాగులకట్ట, త్రిఫల వృక్షం, తెల్లమద్ది వృక్షం, జమ్మి వృక్షం వంటి పవిత్ర ప్రదేశాలు కూడా క్షేత్రపరిధిలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ విధంగా ప్రధాన దేవతలతో పాటు అనేక ఉపాసనా సంప్రదాయాలు ఒకే క్షేత్రంలో కొనసాగడం శ్రీశైల ప్రత్యేకత.

భ్రమరాంబికాదేవి ఆలయం శ్రీశైల మహాక్షేత్రానికి మరో ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం. భ్రమరాంబికను ఆదిపరాశక్తి, జగన్మాత, భ్రమరీ స్వరూపిణిగా ఆరాధిస్తారు. భ్రమర అనే పదానికి తుమ్మెద అనే అర్థం ఉంది. దేవీ మహాత్మ్యం, దేవీభాగవతం, శ్రీశైలఖండం వంటి సంప్రదాయ గ్రంథాలలో దేవి మహిమకు సంబంధించిన కథనాలు కనిపిస్తాయి. అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో శ్రీశైల భ్రమరాంబికకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. శక్తిపీఠ సంప్రదాయంలో సతీదేవి శరీరంలోని కంఠభాగం ఇక్కడ పతించిందని విశ్వాసం. అందువల్ల భ్రమరాంబికా సన్నిధి శాక్తేయ ఉపాసకులకు అత్యంత పవిత్రమైన క్షేత్రంగా భావించబడుతుంది.

భ్రమరాంబికాదేవి ఆలయానికి సంబంధించిన మరో విశిష్టత శ్రీవిద్యా సంప్రదాయంతో ఉన్న సంబంధం. ఆదిశంకరాచార్యులు ఇక్కడ శ్రీచక్రాన్ని ప్రతిష్ఠించినట్లు క్షేత్ర సంప్రదాయం చెబుతుంది. భ్రమరాంబికా సన్నిధిలో శక్తి, శ్రీచక్రం, శివతత్త్వం పరస్పర సంబంధంతో దర్శనమిస్తాయి. భ్రమరాంబికాదేవి మల్లికార్జున స్వామివారి సహధర్మచారిణిగా మాత్రమే కాకుండా స్వతంత్ర శక్తి స్వరూపిణిగా కూడా పూజింపబడుతుంది. ఈ కారణంగా శ్రీశైలంలో శివారాధన, శక్త్యారాధన రెండూ సమానమైన ప్రాధాన్యంతో కొనసాగుతాయి.

ప్రధాన ఆలయం చుట్టూ ఉన్న క్షేత్రాలు శ్రీశైల యాత్రను మరింత సంపూర్ణం చేస్తాయి. ప్రధాన ఆలయానికి సుమారు రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న సాక్షి గణపతి ఆలయానికి ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. శ్రీశైలానికి వచ్చిన ప్రతి భక్తుడి యాత్రకు గణపతి సాక్షిగా ఉంటాడనే విశ్వాసంతో ఆయనను సాక్షి గణపతి అని పిలుస్తారు. నల్లరాతితో చెక్కబడిన ఈ గణపతి విగ్రహం కళాత్మకంగా కూడా విశిష్టమైనది. ప్రతిరోజూ ఇక్కడ పూజలు జరుగుతాయి; గణపతి హోమంలో పాల్గొనే అవకాశం కూడా ఉంటుంది.

శ్రీశైల శిఖరం మరో ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం. సముద్ర మట్టానికి సుమారు 2850 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న ఈ శిఖరేశ్వర ప్రాంతం ప్రధాన ఆలయం నుంచి సుమారు ఎనిమిది కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. శివపురాణంలో శ్రీశైల శిఖర దర్శనానికి గొప్ప పుణ్యఫలం ఉందని చెప్పబడింది. శిఖరేశ్వర ఆలయం కొండగుహను పోలిన నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది. గర్భగృహం, చిన్న ప్రార్థనా మండపం, పదహారు స్తంభాలతో కూడిన ముందుమండపం ఇందులో ఉన్నాయి. నంది సన్నిధి, వీరభద్ర స్వామి, గణపతి, లక్ష్మీదేవి వంటి ఇతర విగ్రహాలు కూడా ఇక్కడ దర్శనమిస్తాయి. శిఖరంపై ఉన్న ప్రత్యేక ప్రదేశంలో రోకలి, రోకలిబండను ఉపయోగించి నువ్వులను నూరి, నంది కొమ్ముల మధ్య నుంచి శ్రీశైల ప్రధాన ఆలయాన్ని చూడటానికి ప్రయత్నించే ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానిక ఆచారం కూడా ఉంది.

హాటకేశ్వరం శ్రీశైలంలోని మరో ప్రముఖ పవిత్ర స్థలం. ఇక్కడ బంగారు వర్ణంలో కనిపించే శివలింగం భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది. అగస్త్య మహర్షి, లోపాముద్ర, వ్యాస మహర్షి, గార్గ మహర్షి, దుర్వాస మహర్షి, ఆదిశంకరాచార్యులు, రాఘవేంద్ర స్వామి, హేమారెడ్డి మల్లమ్మ వంటి అనేక ఋషులు, సిద్ధులు, మహనీయులు శ్రీశైల ప్రాంతాన్ని సందర్శించినట్లు క్షేత్ర సంప్రదాయం పేర్కొంటుంది. అందువల్ల హాటకేశ్వరం సాధారణ ఉపాలయం కాకుండా తపోభూమి జ్ఞాపకాలను మోసుకువెళ్తున్న ప్రదేశంగా భక్తులు భావిస్తారు.

పాతాళగంగ శ్రీశైల యాత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన తీర్థస్థానం. కృష్ణానది ఇక్కడ లోతైన లోయల మధ్య ప్రవహిస్తూ పవిత్ర తీర్థరూపాన్ని పొందుతుంది. ప్రాచీన కాలంలో యాత్రికులు కఠినమైన కొండ మార్గాలను దాటి పాతాళగంగకు చేరుకునేవారు. నేటి మెట్లు, రహదారి సౌకర్యాలు యాత్రను సులభతరం చేసినప్పటికీ, పాతాళగంగలో స్నానం చేసి మల్లికార్జున స్వామిని దర్శించడం అనే సంప్రదాయం ఇప్పటికీ శ్రీశైల యాత్రలో ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంది. ఫలధార పంచధార వద్ద ఆదిశంకరుల స్మృతితో అనుబంధం కలిగిన పవిత్ర స్థలాలు ఉన్నాయి. అక్కడి జలధారలు, ప్రకృతి నిశ్శబ్దం, తపస్సుకు అనుకూలమైన వాతావరణం శ్రీశైలాన్ని కేవలం ఆలయ క్షేత్రం కాకుండా సాధనాభూమిగా నిలబెడతాయి.

శ్రీశైల పరిసరాలలో ఇష్టకామేశ్వరి దేవాలయం, గుప్త మల్లికార్జునం, హేమారెడ్డి మల్లమ్మ ఆలయం, కదళీవనం, గోగర్భం, భీముని కొలను, మల్లెలతీర్థం, అక్కమహాదేవి గుహలు, పంచమఠాలు, ఘంటామఠం, విభూతిమఠం, రుద్రాక్షమఠం, భీమశంకర మఠం, సారంగధర మఠం వంటి అనేక ఆధ్యాత్మిక, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిలో అక్కమహాదేవి గుహలు వీరశైవ భక్తి సంప్రదాయంతో అనుబంధం కలిగినవిగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. కదలీవనం, గుప్త మల్లికార్జునం వంటి ప్రాంతాలు అరణ్య నిశ్శబ్దం, తపస్సు, రహస్య ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాల జ్ఞాపకాలను మోసుకువెళ్తాయి. ఈ పరిసర క్షేత్రాలన్నీ కలిపి శ్రీశైల యాత్రను ఒక సమగ్ర తీర్థయాత్రగా మారుస్తాయి.

శ్రీశైలంలో జరిగే నిత్యపూజలు, అభిషేకాలు, అర్చనలు, ఉత్సవాలు ఆలయ జీవనానికి కేంద్రబిందువులు. మల్లికార్జున స్వామికి వివిధ ఆగమ పద్ధతుల ప్రకారం పూజలు నిర్వహించబడతాయి. అభిషేకం, అర్చన, వివిధ ఆర్జిత సేవలు భక్తులకు అందుబాటులో ఉంటాయి. ఉత్సవకాలంలో ప్రత్యేక అలంకరణలు, వాహనసేవలు, కల్యాణోత్సవం వంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడతాయి. మహాశివరాత్రి శ్రీశైలంలో అత్యంత వైభవంగా జరిగే ప్రధాన పర్వదినాలలో ఒకటి. బ్రహ్మోత్సవాలు, ఉగాది ఉత్సవాలు, కార్తీకమాస పూజలు, శ్రావణమాస ఆరాధనలు వంటి సందర్భాలలో భక్తుల రద్దీ పెరుగుతుంది. భ్రమరాంబికాదేవి సన్నిధిలో కూడా ప్రత్యేక పూజలు, అలంకరణలు, ఉత్సవాలు జరుగుతాయి.

శ్రీశైల ఆలయ ఆచారాలలో స్థానిక చేంచు సంప్రదాయానికి కూడా ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. క్షేత్రపురాణ ప్రకారం అడవిలో వేటకు వెళ్లిన మల్లికార్జున స్వామి ఒక చేంచు యువతిని వివాహం చేసుకున్నాడనే స్థానిక విశ్వాసం ఉంది. అందువల్ల చేంచు సమాజం మల్లికార్జున స్వామిని తమ అల్లుడిగా భావించి చేంచు మల్లయ్య లేదా చేంచు మల్లన్నగా ఆప్యాయంగా పిలుస్తుంది. ఈ సంప్రదాయం శ్రీశైల ఆధ్యాత్మిక జీవితం స్థానిక గిరిజన సంస్కృతితో ఎలా మిళితమైందో చూపిస్తుంది. ఇది కేవలం పురాణకథగా కాకుండా స్థానిక ప్రజల ఆరాధనా భావనలో భాగంగా కొనసాగుతున్న ప్రత్యేక సంప్రదాయం.

శ్రీశైలంలోని మల్లికాగుండం కూడా ఆలయ ఆచార వ్యవస్థలో విశిష్టమైన స్థానం కలిగి ఉంది. మల్లికార్జున స్వామి ఆలయానికి ఉత్తరంగా ఉన్న ఈ పవిత్ర జలాశయం కింద సరస్వతీ నది ప్రవహిస్తుందని క్షేత్ర విశ్వాసం. స్వామివారి అభిషేకానికి ఇక్కడి నీటిని ఉపయోగిస్తారు. సంక్రాంతి, మహాశివరాత్రి, బ్రహ్మోత్సవాల సమయంలో కొన్ని ముఖ్యమైన ఆచారాలు మల్లికాగుండంతో అనుసంధానమై ఉంటాయి. ఆలయ గోపుర ప్రతిబింబం నీటిలో కనిపించడం ఈ జలాశయానికి మరో ప్రత్యేకతగా చెప్పబడుతుంది. ఈ విధంగా శ్రీశైలంలో జలతీర్థాలు కూడా ఆలయ ఆరాధనా వ్యవస్థలో అంతర్భాగాలుగా ఉన్నాయి.

శ్రీశైలం యొక్క అసలు మహిమ దాని నిర్మాణ వైభవంలో మాత్రమే కాదు, శతాబ్దాలుగా నిరంతరంగా కొనసాగుతున్న ఆధ్యాత్మిక జీవనంలో ఉంది. శాతవాహనుల నుంచి విజయనగర రాజుల వరకు రాజవంశాలు ఈ క్షేత్రాన్ని అభివృద్ధి చేశాయి; ఆదిశంకరాచార్యుల నుంచి కాంచీ పరమాచార్యుల వరకు మహనీయులు దీని ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని అనుభవించారు; అనేక ఋషులు, యోగులు, సాధువులు, భక్తులు ఇక్కడ తపస్సు చేసి స్వామి, అమ్మవార్లను ఆరాధించారు. నల్లమల అరణ్యాల నిశ్శబ్దం, కృష్ణానది పవిత్రత, శిఖర దర్శన మహిమ, మల్లికార్జున జ్యోతిర్లింగం, భ్రమరాంబికా శక్తిపీఠం, ఆదిశంకరుల అద్వైత స్మృతి, అనేక తీర్థాలు మరియు ఉపాలయాలు కలిసి శ్రీశైలాన్ని భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో అపూర్వమైన మహాక్షేత్రంగా నిలబెట్టాయి.