సినీ నేపథ్య గానంలో పి. బి. శ్రీనివాస్కు మరో ప్రత్యేక స్థానం కల్పించినది ఆయన యుగళగానం. పి. సుశీలతో ఆయన పాడిన అనేక గీతాల్లో రెండు స్వరాల మధ్య ఒక ప్రశాంతమైన సౌందర్యం కనిపిస్తుంది. సుశీల గాత్రంలోని స్వచ్ఛమైన మాధుర్యానికి ఆయన గాత్రంలోని మృదువైన లోతు చక్కగా సరిపోతుంది. భీష్మలోని మనసులోని కోరిక వంటి గీతాలు ఈ కలయికకు ఉదాహరణ. ఆయన ఇతర భాషల్లో ఎస్. జానకితో పాడిన యుగళగీతాలు మరింత విస్తృతమైన ప్రజాదరణ పొందాయి. ముఖ్యంగా కన్నడలో పి. బి. శ్రీనివాస్, ఎస్. జానకి కలయిక ఒక ప్రత్యేక సంగీత సంప్రదాయంగా మారింది.
కన్నడ చిత్రసీమలో పి. బి. శ్రీనివాస్ ప్రస్థానం ఆయన జీవితంలో అత్యంత విశిష్టమైన అధ్యాయం. 1953లో జాతకఫలం ద్వారా కన్నడలో ప్రవేశించిన ఆయనకు 1956లో ఓహిలేశ్వర చిత్రంలో డా. రాజ్కుమార్కు గాత్రం అందించే అవకాశం వచ్చింది. అక్కడి నుంచి ప్రారంభమైన ఈ అనుబంధం దాదాపు రెండు దశాబ్దాల పాటు కొనసాగింది. భక్త కనకదాస చిత్రంలోని బాగిలను తెరెదు సేవెయను కొడు హరియే ఆయనకు కన్నడలో విపరీతమైన పేరు తెచ్చింది. ఆ పాటలో భక్తి, వినయం, శాస్త్రీయ పునాది, స్పష్టమైన ఉచ్చారణ అన్నీ కలిసివున్నాయి. డా. రాజ్కుమార్కు పి. బి. శ్రీనివాస్ స్వరం అంతగా అనుసంధానమైపోయింది కాబట్టి రాజ్కుమార్ స్వయంగా తాను శరీరమైతే శ్రీనివాస్ తన శారీరమని చెప్పేవారు.
కన్నడలో ఆయన డా. రాజ్కుమార్ కోసం వందలాది ప్రసిద్ధ పాటలు పాడారు. తుకారాం, శ్రీకృష్ణదేవరాయ, రణధీర కంఠీరవ, మంత్రాలయ మహాత్మె వంటి చిత్రాల్లో ఆయన స్వరం రాజ్కుమార్ తెర వ్యక్తిత్వానికి విడదీయలేని భాగమైంది. కన్నడలో ఆయన గాత్రానికి లభించిన ఆదరణ కేవలం గాయకుడి ప్రజాదరణ కాదు; కన్నడ భాషను పరాయి భాషగా భావించకుండా దాని ఉచ్చారణ, లయ, భావవ్యక్తీకరణను సంపూర్ణంగా స్వీకరించిన ఫలితం. అందుకే తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించిన పి. బి. శ్రీనివాస్ కన్నడ సంగీతాభిమానుల హృదయాల్లో కూడా తమవాడిగా మారారు.
తమిళంలోనూ పి. బి. శ్రీనివాస్కు విశేషమైన స్థానం ఉంది. జెమినీ గణేశన్కు ఆయన స్వరం ఎంతోకాలం ప్రధాన నేపథ్య గాత్రంగా నిలిచింది. వీరపాండ్య కట్టబొమ్మన్, అదుత్త వీట్టు పెణ్, పావ మన్నిప్పు వంటి చిత్రాల్లో ఆయన పాడిన పాటలు తమిళ చిత్రసీమలో విశేష ఆదరణ పొందాయి. కాలంగళిల్ అవళ్ వసంతం ఆయన తమిళ గానప్రస్థానంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ గీతాల్లో ఒకటి. మలయాళంలోనూ ఆయన అనేక చిత్రాలకు పాటలు పాడారు. హిందీలో మిస్టర్ సంపత్ ద్వారా ప్రారంభమైన ఆయన ప్రయాణం తరువాత ఇతర చిత్రాల్లోనూ కొనసాగింది. భాషలు మారినా ఆయన గానంలోని స్పష్టత, మాధుర్యం, లయ మాత్రం మారలేదు.
పి. బి. శ్రీనివాస్ గానప్రస్థానం 1950ల ప్రారంభం నుంచి 1970ల వరకు అత్యంత ప్రభావవంతమైన దశను చూసింది. తొలి సంవత్సరాల్లో అవకాశాల కోసం ప్రయత్నించిన గాయకుడు, 1950ల మధ్య నాటికి తెలుగు, తమిళ, కన్నడ చిత్రాల్లో గుర్తింపు పొందారు. 1956లో భలే రాముడు ఆయనకు తెలుగులో మంచి స్థిరత్వాన్ని ఇచ్చింది. 1960లలో భీష్మ, శాంతినివాసం, రంగుల రాట్నం, మంచిమనిషి, లేతమనసులు వంటి చిత్రాల్లో మధురమైన గీతాలతో తన స్థానాన్ని బలపరిచారు. అదే సమయంలో తమిళంలో జెమినీ గణేశన్కు, కన్నడలో డా. రాజ్కుమార్కు ఆయన గాత్రం దాదాపు ఒక తెర గుర్తింపుగా మారింది. 1960ల చివర నుంచి 1970లలోకి వచ్చేసరికి తెలుగు చిత్రాల్లో ఆయన పాటల సంఖ్య తగ్గినా, ఆయన గాత్రానికి ఉన్న ప్రత్యేకత మాత్రం తగ్గలేదు. తరువాతి దశల్లో సినిమా పాటల కంటే భక్తిగీతాలు, కచేరీలు, సాహిత్య రచనలు, గజల్స్, వ్యక్తిగత సంగీత కార్యక్రమాలకు ఆయన ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. చివరి దశ వరకు సంగీతంతో ఆయన అనుబంధం కొనసాగింది.
పి. బి. శ్రీనివాస్ గానంలో శాస్త్రీయతను అర్థం చేసుకోవడానికి ఆయన పాడిన భక్తి, స్తోత్ర, లలితగీతాలను పరిశీలించాలి. సంప్రదాయ కర్ణాటక సంగీతంలో ఆయనకు ఉన్న పరిజ్ఞానం, స్వరాలపై ఉన్న పట్టు, హార్మోనియం సాధన, విస్తృతమైన సంగీత శ్రవణం ఆయన గానాన్ని ప్రత్యేకంగా తీర్చిదిద్దాయి. అందువల్ల శాస్త్రీయ ఛాయలున్న సినీ గీతాలను ఎంతో సులభంగా పాడగలిగారు. ఆయన గానంలో శాస్త్రీయతను ప్రదర్శించాలనే ఉద్దేశం కంటే, పాటకు అవసరమైనంత శాస్త్రీయతను సహజంగా అందించాలనే దృక్పథం కనిపిస్తుంది.
భక్తిగానంలో ఆయనకు ఉన్న ఆసక్తి సినిమాలకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. శ్రీ వేంకటేశ్వర సుప్రభాతం, ముకుందమాల, శారదా భుజంగ స్తోత్రం, శ్రీ మల్లికార్జున స్తోత్రం, పురందరదాస కీర్తనలు వంటి అనేక ఆధ్యాత్మిక గీతాలను ఆలపించారు. వీటిలో ఆయన స్వరం చాలా ప్రశాంతంగా, ధ్యానభరితంగా వినిపిస్తుంది. సినీ గీతంలో వినిపించే మాధుర్యం ఇక్కడ కూడా ఉంటుంది కానీ దానికి తోడు ఒక ఆధ్యాత్మిక నిశ్చలత చేరుతుంది. భక్తిని గట్టిగా ప్రకటించకుండా, స్వరాన్ని వినేవారి మనసును ప్రశాంతపరిచే విధంగా ఉపయోగించడం ఆయన భక్తిగానంలోని ప్రత్యేకత.
కవిగా, గేయరచయితగా కూడా పి. బి. శ్రీనివాస్ తనదైన ప్రపంచాన్ని నిర్మించుకున్నారు. తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, హిందీ, ఉర్దూ, సంస్కృతం, ఇంగ్లీషు తదితర భాషల్లో రచనలు చేశారు. ఉర్దూ గజల్స్పై ఆయనకు ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి ఉండేది. భాషల మధ్య ఆయనకు ఉన్న పరిచయం వల్ల పాట పాడేటప్పుడు ఉచ్చారణపై అపారమైన శ్రద్ధ చూపేవారు. కన్నడలో ఆయనకు వచ్చిన అపూర్వమైన విజయానికి కూడా ఇదొక కారణం. భాషను కేవలం పదాలుగా కాకుండా దాని ధ్వని, భావం, లయతో సహా స్వీకరించడం ఆయన గానంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
సంగీత దర్శకుడిగా పి. బి. శ్రీనివాస్ను అంచనా వేయాలంటే ఆయనను ప్రధానంగా సినీ సంగీత దర్శకుడిగా కాకుండా స్వరకర్తగా చూడటం సముచితం. ఆయనకు స్వరకల్పనపై ఆసక్తి ఉండేది. హార్మోనియం వాయించేవారు. స్వయంగా రాసిన కవితలకు స్వరాలు కట్టేవారు. ఉర్దూ గజల్స్ రచించి స్వరపరిచారు. వ్యక్తిగత సంగీత కార్యక్రమాలు, కచేరీల ద్వారా తన స్వరకల్పనలను కూడా పరిచయం చేశారు. ఆయన స్వరకల్పనల్లో మెలోడీకి, సాహిత్యానికి ప్రాధాన్యం ఉండేది. సినిమా సంగీత దర్శకుడిగా విస్తృతంగా పనిచేసిన ఘంటసాలతో పోల్చితే ఆయన సంగీత దర్శకత్వం పరిమితమైనదే అయినప్పటికీ, స్వరకర్తగా ఆయనకు ఉన్న సృజనాత్మకత ఆయన బహుముఖ వ్యక్తిత్వంలోని ముఖ్యమైన కోణం.
పి. బి. శ్రీనివాస్ గానాన్ని విశిష్టంగా నిలబెట్టిన మరో అంశం ఆయన స్వరంలోని పరిశుభ్రత. రికార్డింగ్ సాంకేతికత నేటిలా అభివృద్ధి చెందని కాలంలో కూడా ఆయన ఉచ్చారణ స్పష్టంగా ఉండేది. స్వరాన్ని మైక్రోఫోన్కు తగిన దూరంలో ఉంచి సహజమైన నియంత్రణతో పాడేవారు. ప్రతి అక్షరం వినిపించేలా, కానీ పాట కృత్రిమంగా అనిపించకుండా పాడటం ఆయనకు వచ్చేది. ముఖ్యంగా మృదువైన గీతాల్లో శ్వాసను కూడా గానంలోని భాగంలా ఉపయోగించేవారు. అందుకే ఆయన పాటల్లో నిశ్శబ్దం కూడా సంగీతంలో ఒక భాగంగా అనిపిస్తుంది.
ఆయన యుగళగానానికి కన్నడలో లభించిన ప్రత్యేకమైన స్థానం ఆయన గాన వైవిధ్యానికి మరొక నిదర్శనం. ఎస్. జానకితో కలిసి ఆయన పాడిన అనేక గీతాలు కన్నడ సంగీతంలో చిరస్థాయిగా నిలిచాయి. వారి గాత్రాల కలయికలో ఒక ప్రత్యేకమైన సమతూకం ఉండేది. పి. బి. శ్రీనివాస్ స్వరం లోతుగా, మృదువుగా సాగితే ఎస్. జానకి స్వరం పైస్థాయిలో మరింత ప్రకాశవంతంగా వినిపించేది. ఈ విభిన్న స్వర లక్షణాలే వారి యుగళగీతాలకు ప్రత్యేకమైన మాధుర్యాన్ని ఇచ్చాయి.
పి. బి. శ్రీనివాస్కు లభించిన పురస్కారాలు, గౌరవాలు ఆయన బహుభాషా సంగీత సేవకు లభించిన గుర్తింపులు. కర్ణాటక ప్రభుత్వం అందించిన కన్నడ రాజ్యోత్సవ పురస్కారం ఆయనకు లభించిన ముఖ్య గౌరవాల్లో ఒకటి. కన్నడ విశ్వవిద్యాలయం, హంపి నుంచి నాడోజ పురస్కారం, డా. రాజ్కుమార్ కుటుంబం నుంచి డా. రాజ్కుమార్ సౌహార్ద పురస్కారం, తమిళనాడు ప్రభుత్వం నుంచి కళైమామణి వంటి గౌరవాలు ఆయనకు లభించాయి. వివిధ సంగీత, సాంస్కృతిక సంస్థలు కూడా ఆయనను సత్కరించాయి. ఆయనకు లభించిన అత్యంత గొప్ప గుర్తింపు మాత్రం భాషల సరిహద్దులను దాటి కోట్లాది శ్రోతల అభిమానాన్ని పొందిన గాయకుడిగా ఏర్పడిన స్థానం. ముఖ్యంగా కన్నడ సంగీత ప్రపంచం ఆయనను తమ సొంత గాయకుడిగా స్వీకరించడం ఆయన కళా ప్రస్థానానికి అరుదైన గౌరవం.
పి. బి. శ్రీనివాస్ గాన వారసత్వం ఒకే భాషకు చెందింది కాదు. కాకినాడలో తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన మొదట హిందీలో పాడి, తరువాత తెలుగు, తమిళం, కన్నడ, మలయాళం తదితర భాషల్లో తన స్వరాన్ని విస్తరించారు. తెలుగులో భయమెలా ఓ మనసా, మనసులోని కోరిక, వెన్నెల రేయి, ఓహో గులాబీ బాలా, ఆనాటి చెలిమి ఒక కల, అందాల ఓ చిలక వంటి పాటలు ఆయన మధుర స్వరానికి గుర్తులు. భక్తిగీతాల్లో శ్రీరఘురాం జయరఘురాం వంటి గీతాలు ఆయన ఆధ్యాత్మికతను తెలియజేస్తే, లలితగీతాలు ఆయన సాహిత్యాభిరుచిని ప్రతిబింబిస్తాయి. తమిళంలో జెమినీ గణేశన్కు ఆయన స్వరం ఒక శాశ్వత గుర్తింపుగా నిలిచింది. కన్నడలో డా. రాజ్కుమార్కు ఆయన గాత్రం ఒక యుగాన్ని నిర్వచించింది.
పి. బి. శ్రీనివాస్ను గుర్తుచేసుకున్నప్పుడు ముందుగా వినిపించేది ఆయన స్వరంలోని మాధుర్యం. కానీ ఆ మాధుర్యం వెనుక విస్తృతమైన భాషా పరిజ్ఞానం, సాహిత్యాభిరుచి, సంగీత సాధన, హార్మోనియం పట్టు, స్వరకల్పన సామర్థ్యం, కవిత్వం ఉన్నాయి. ప్రేమగీతంలో ఆయన స్వరం ఒక మృదువైన గుసగుసలా ఉంటుంది. భక్తిగీతంలో ప్రశాంతమైన ప్రార్థనగా మారుతుంది. శాస్త్రీయ ఛాయలున్న పాటలో నిగ్రహంతో కూడిన సంగీతజ్ఞుడి స్వరంగా వినిపిస్తుంది. జానపద లేదా సరదా పాటలో తేలికగా మారుతుంది. యుగళగీతంలో ఎదుటి గాయకుడి స్వరాన్ని గౌరవిస్తూ స్పందిస్తుంది. భాష మారినా ఆయన స్వరంలోని నిర్మలత్వం, ఉచ్చారణ, లయ, మాధుర్యం మాత్రం మారలేదు. అందుకే పి. బి. శ్రీనివాస్ తెలుగు సినీ సంగీతంలో ఒక మధురమైన అధ్యాయంగా, తమిళంలో జెమినీ గణేశన్కు చిరస్మరణీయ గాత్రంగా, కన్నడలో డా. రాజ్కుమార్కు ఆత్మస్వరంగా, దక్షిణ భారతీయ సంగీత ప్రపంచంలో బహుభాషా గానసౌరభానికి ప్రతీకగా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయారు.
కామెంట్లు లేవు:
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి