ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్ష్మి జీవిత చరిత్ర భాగం-2

కర్ణాటక సంగీత శిఖరాగ్రం, జాతీయ ఖ్యాతి, అంతర్జాతీయ వేదికలపై భారతీయ సంగీత ప్రతినిధిత్వం

1940ల చివరి దశ నుంచి ఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి కచేరీ గాయని రూపంలో మరింత విస్తృతమైన స్థాయికి ఎదిగారు. ఆమె సంగీతంలో కర్ణాటక సంప్రదాయంలోని శాస్త్రీయ క్రమశిక్షణ, భక్తి సంగీతంలోని ఆత్మీయత, సాహిత్యంలోని భావం సమన్వయమయ్యాయి. త్యాగరాజు, ముత్తుస్వామి దీక్షితార్, శ్యామశాస్త్రి వంటి వాగ్గేయకారుల కృతులతో పాటు అన్నమాచార్య కీర్తనలు, పురందరదాసు పదాలు, మీరాబాయి భజనలు, తులసీదాసు, సూరదాసు, కబీర్ రచనలు, సంస్కృత స్తోత్రాలు ఆమె కచేరీల్లో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించాయి.

ఆమె గానంలోని ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత సాహిత్య స్పష్టత. తెలుగు కీర్తనలను పాడేటప్పుడు పదాలను స్పష్టంగా పలకడం, వాటి భావాన్ని శ్రోతకు చేరేలా చేయడం ఆమెకు ప్రత్యేకమైన గుర్తింపును తెచ్చింది. అదే విధంగా తమిళం, సంస్కృతం, కన్నడ, హిందీ భక్తిగీతాలను కూడా ఆమె అర్థవంతమైన ఉచ్చారణతో ఆలపించారు. అందువల్ల భాష తెలియని శ్రోత కూడా ఆమె గానంలోని భావాన్ని అనుభూతి చెందగలిగేవాడు.

మహాత్మా గాంధీతో ఆమెకు ఏర్పడిన అనుబంధం కూడా ఈ దశలో ప్రాధాన్యం పొందింది. 1947లో గాంధీజీకి ఇష్టమైన హరి తుమ్ హరో భజనను ఆయన అభ్యర్థన మేరకు ఆమె రికార్డు చేసి పంపారు. ఈ సంఘటన ఆమె స్వరం దేశభక్తి, భక్తి, సేవా భావాలతో ఎలా ముడిపడిందో చూపిస్తుంది. ఆమె అనేక కార్యక్రమాలను సామాజిక సేవ కోసం నిర్వహించడం ప్రారంభించారు. కచేరీల ద్వారా సమీకరించిన నిధులను ఆసుపత్రులు, విద్యా సంస్థలు, సేవా కార్యక్రమాలు, జాతీయ సహాయ నిధులు వంటి అనేక కారణాలకు అందించారు.

1954లో భారత ప్రభుత్వం ఆమెకు పద్మభూషణ్ పురస్కారాన్ని అందించింది. ఇది ఆమె జాతీయ స్థాయి సంగీత ప్రతిభకు వచ్చిన అత్యున్నత ప్రారంభ గుర్తింపులలో ఒకటి. 1956లో ఆమెకు రాష్ట్రపతి పురస్కారం, అదే కాలంలో సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం లభించాయి. ఈ గౌరవాలు కర్ణాటక సంగీత రంగంలో ఆమె స్థానం ఎంత ఉన్నతంగా మారిందో స్పష్టం చేశాయి.

1950ల చివరి నాటికి ఆమె భారతదేశంలోని ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసురాలిగా స్థిరపడ్డారు. ఆమె కచేరీల్లో రాగాలాపన, కృతి, నిరవల్, స్వరకల్పన, రాగం తానం పల్లవి వంటి శాస్త్రీయ అంశాలకు స్థానం ఉన్నప్పటికీ, భక్తిగీతాల ద్వారా కూడా విస్తృత ప్రజాదరణ పొందారు. శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని కేవలం పండితుల పరిధిలో ఉంచకుండా సామాన్య ప్రజల హృదయాలకు చేర్చడం ఆమె గొప్ప విజయాలలో ఒకటి.

1960లలో ఆమె సంగీత ప్రస్థానం భారతదేశపు సరిహద్దులను దాటి అంతర్జాతీయ స్థాయికి చేరింది. 1963లో ఎడిన్‌బర్గ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్‌లో ఆమె ప్రదర్శన ఇచ్చారు. పాశ్చాత్య ప్రేక్షకుల ముందుకు కర్ణాటక సంగీతాన్ని గౌరవప్రదంగా తీసుకెళ్లిన ఈ ప్రదర్శన ఆమె అంతర్జాతీయ ప్రస్థానంలో కీలక ఘట్టం.

1966 అక్టోబర్ 23న ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభలో ఆమె ప్రత్యేక కచేరీ నిర్వహించారు. ఐక్యరాజ్యసమితి వేదికపై ప్రదర్శించిన తొలి భారతీయ సంగీత విద్వాంసురాలిగా ఆమె చరిత్రలో నిలిచారు. ఆ సందర్భంలో ఆమె సంగీతం భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతినిధిగా నిలిచింది. ఇది వ్యక్తిగత విజయమే కాకుండా కర్ణాటక సంగీతానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తీసుకువచ్చిన ఘట్టం.

1968లో మద్రాస్ మ్యూజిక్ అకాడమీ ఆమెకు సంగీత కళానిధి బిరుదును ప్రదానం చేసింది. ఈ గౌరవాన్ని పొందిన తొలి మహిళా కళాకారిణి ఆమె. కర్ణాటక సంగీత రంగంలో అత్యున్నత ప్రతిష్ఠ కలిగిన ఈ బిరుదు ఆమె సంగీత సాధనకు చారిత్రక ముద్ర వేసింది.

1970లో తమిళ్ ఇసై సంఘం ఆమెకు ఇసై పెరరిఞర్ బిరుదును ప్రదానం చేసింది. అదే దశలో ఆమె సంగీతానికి విద్యా ప్రపంచం నుంచి కూడా గౌరవాలు వచ్చాయి. శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం, బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం, రవీంద్రభారతి వంటి విద్యాసంస్థలు ఆమెకు గౌరవ డాక్టరేట్‌లు అందించాయి.

1974లో ఆమెకు రామన్ మాగ్సెసే అవార్డు లభించింది. ప్రజాసేవకు సంగీతాన్ని వినియోగించినందుకు, భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా పరిచయం చేసినందుకు ఆమెకు ఈ గౌరవం దక్కింది. ఈ అవార్డును అందుకున్న తొలి భారతీయ సంగీత విద్వాంసురాలిగా ఆమె ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించారు. పురస్కారాలతో వచ్చిన ఆర్థిక మొత్తాలను కూడా ఆమె సేవా కార్యక్రమాలకు వినియోగించడం ఆమె వ్యక్తిత్వంలోని సేవాభావాన్ని తెలియజేస్తుంది.

1974లోనే ఆమె సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. 1975లో భారత ప్రభుత్వం ఆమెకు పద్మవిభూషణ్ ప్రదానం చేసింది. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలు ఆమెను ఆస్థాన విద్వాంసురాలిగా గౌరవించాయి. ఆమె ఆలపించిన శ్రీ వేంకటేశ్వర సుప్రభాతం తరువాత తిరుమలలో నిత్యారాధనా సంప్రదాయంలో భాగమైంది. ఆమె స్వరంతో సుప్రభాతం, విష్ణు సహస్రనామం, భజ గోవిందం వంటి భక్తి రికార్డింగులు దక్షిణ భారత కుటుంబాల దైనందిన జీవితంలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించాయి.

అన్నమాచార్య కీర్తనలను విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడంలో కూడా ఆమె పాత్ర విశేషమైనది. ఆమె స్వరంలో వెలువడిన అన్నమయ్య కీర్తనలు భక్తి సంగీత శ్రోతలకు మాత్రమే కాకుండా కర్ణాటక సంగీత ప్రపంచానికీ కొత్తగా పరిచయమయ్యాయి. త్యాగరాజు, అన్నమాచార్య, మీరాబాయి వంటి భక్త కవుల రచనలను ఆమె గానం ద్వారా ఒకే విశాలమైన భక్తి సంగీత సంప్రదాయంలో ప్రజలకు అందించారు.

1970లలో ఆమె దేశవ్యాప్తంగా అనేక సేవా కచేరీలు నిర్వహించారు. దేవాలయాలు, విద్యాసంస్థలు, ఆసుపత్రులు, సామాజిక సేవా సంస్థలు, జాతీయ సహాయ నిధులు వంటి అనేక కారణాల కోసం ఆమె పాడారు. ఆమె సంగీతాన్ని ఆదాయ సాధనంగా మాత్రమే కాకుండా సమాజానికి తిరిగి అందించే మార్గంగా భావించారు.

1982లో లండన్‌లో జరిగిన ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రారంభ కార్యక్రమంలో రాయల్ ఫెస్టివల్ హాల్‌లో ఆమె ప్రదర్శన ఇచ్చారు. భారతీయ సంస్కృతి, కళలను ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన ఆ మహోత్సవంలో ఆమెకు లభించిన స్థానం ఆమె అంతర్జాతీయ ప్రతిష్ఠకు నిదర్శనం.

1987లో మాస్కోలో జరిగిన ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియాలో కూడా ఆమె ప్రదర్శించారు. ఈ సమయానికి ఆమె కేవలం ప్రముఖ కర్ణాటక గాయని మాత్రమే కాదు, భారతీయ సాంస్కృతిక రాయబారిగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన కళాకారిణిగా మారారు.