శ్రీవిల్లిపుత్తూరు ఆండాళ్ ఆలయం

తమిళనాడులోని విరుదునగర్ జిల్లాలో ఉన్న శ్రీవిల్లిపుత్తూరు దక్షిణ భారత వైష్ణవ సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన క్షేత్రాలలో ఒకటి. నూట ఎనిమిది దివ్యదేశాలలో ఒకటైన ఈ క్షేత్రం శ్రీమహావిష్ణువును వటపత్రశాయిగా, ఆండాళ్ అమ్మవారిని దివ్య నాయికగా ఆరాధిస్తుంది. పన్నెండు మంది ఆళ్వార్లలో ఇద్దరు, పెరియాళ్వార్ మరియు ఆండాళ్, ఈ క్షేత్రంతో ప్రత్యక్షంగా సంబంధం కలిగి ఉండటం దీని అత్యంత విశిష్టమైన ప్రత్యేకత. ముఖ్యంగా ఆండాళ్ స్వయంగా జన్మించి, పెరిగి, తన భక్తి సాహిత్యాన్ని సృష్టించిన పవిత్ర భూమి కావడం వల్ల శ్రీవిల్లిపుత్తూరు వైష్ణవ భక్తి చరిత్రలో అపూర్వమైన స్థానాన్ని పొందింది.

ఈ క్షేత్రానికి ప్రాచీన కాలం నుంచే పవిత్రమైన స్థలంగా గుర్తింపు ఉన్నట్లు పురాణ సంప్రదాయాలు తెలియజేస్తాయి. వటపత్రశాయి స్వామివారి క్షేత్రం వరాహ క్షేత్రంగా, శెణ్బకారణ్యంగా కూడా పిలువబడినట్లు సంప్రదాయాలు చెబుతాయి. భృగు మహర్షి, మార్కండేయ మహర్షి ఈ ప్రాంతంలో విష్ణువును ధ్యానిస్తూ తపస్సు చేశారని స్థలపురాణం వివరిస్తుంది. వారి తపస్సుకు ప్రసన్నుడైన మహావిష్ణువు ఈ ప్రాంతంలో వటపత్రశాయిగా కొలువుదీరాడని విశ్వాసం. ప్రళయకాలంలో వటపత్రంపై శిశురూపంలో శయనించే విష్ణువు స్వరూపంతో ఇక్కడి వటపత్రశాయి రూపాన్ని అనుసంధానిస్తారు.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు అనే పేరుకు సంబంధించిన మరో ప్రసిద్ధ స్థలపురాణం విల్లి మరియు కందన్ అనే ఇద్దరు సోదరుల కథతో ముడిపడి ఉంది. వారు అడవిలో వేటకు వెళ్లినప్పుడు కందన్ ఒక పులి బారిన పడ్డాడని, అతని గురించి తెలియని విల్లి సోదరుడి కోసం వెతుకుతూ అలసిపోయి నిద్రపోయాడని పురాణం చెబుతుంది. నిద్రలో దైవిక సందేశం ద్వారా జరిగిన విషయం తెలుసుకున్న విల్లి, దైవ ఆజ్ఞతో ఒక పట్టణాన్ని స్థాపించాడని సంప్రదాయం. అతని పేరుతో ఏర్పడిన పట్టణమే శ్రీవిల్లిపుత్తూరు అని కథనం చెబుతుంది. ఈ కథ చారిత్రక నిర్ధారణ కంటే క్షేత్రపురాణ సంప్రదాయంగా చూడాలి.

ఈ పవిత్ర ప్రాంతంలో విష్ణుచిత్తుడు అనే భక్తుడు నివసించేవాడు. తరువాత ఆయన పెరియాళ్వార్‌గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన వటపత్రశాయి స్వామికి పుష్పమాలలు సమర్పిస్తూ, నిత్య భక్తితో సేవ చేసేవాడు. ఒక రోజు ఆలయ నందనవనంలోని తులసి మొక్కల మధ్య ఒక శిశువును కనుగొన్నాడని సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఆ బాలికను తన కుమార్తెగా పెంచి, కోదై అనే పేరు పెట్టాడు. ఆమెనే తరువాత ఆండాళ్‌గా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

చిన్ననాటి నుంచే కోదైకి శ్రీమహావిష్ణువుపై అపారమైన భక్తి ఏర్పడింది. తాను స్వయంగా విష్ణువును తన భర్తగా భావించి, ఆయనను పొందాలనే దైవిక ప్రేమతో జీవించింది. పెరియాళ్వార్ ప్రతిరోజూ స్వామివారికి సమర్పించేందుకు పూలమాలలు తయారు చేసేవాడు. కోదై ఆ మాలలను ముందుగా తాను ధరించి, తరువాత స్వామివారికి సమర్పించేవారని భక్తి సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఈ విషయం తెలిసిన పెరియాళ్వార్ మొదట బాధపడి ఆ మాలను సమర్పించడం ఆపివేశాడు.

ఆ రాత్రి స్వామివారు పెరియాళ్వార్‌కు స్వప్నంలో దర్శనమిచ్చి, కోదై ధరించిన మాలలనే తాను ఇష్టపడుతున్నానని తెలియజేశారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. అప్పటి నుంచి ఆండాళ్ ధరించిన పూలమాలలను స్వామివారికి సమర్పించే సంప్రదాయం పవిత్రమైన ఆచారంగా మారింది. ఈ కారణంగానే ఆండాళ్‌కు సూడికొడుత్త సుడర్కొడి అనే విశిష్టమైన బిరుదు లభించింది. అంటే తాను ధరించి తరువాత స్వామికి సమర్పించిన దివ్య మాలను అందించిన ప్రకాశవంతమైన లత అనే భావం. ఈ సంప్రదాయం భక్తిలో ప్రేమ, ఆత్మీయత, సంపూర్ణ సమర్పణకు ప్రతీకగా భావించబడుతుంది.

ఆండాళ్ కేవలం భక్తురాలు మాత్రమే కాదు. ఆమె పన్నెండు మంది ఆళ్వార్లలో ఏకైక మహిళా ఆళ్వార్‌గా గౌరవించబడుతుంది. ఆమె రచించిన తిరుప్పావై మరియు నాచియార్ తిరుమొళి శ్రీవైష్ణవ భక్తి సాహిత్యంలో అత్యంత పవిత్రమైన రచనలుగా భావించబడతాయి. తిరుప్పావైలో మార్గశీర్ష మాస వ్రతం ద్వారా శ్రీకృష్ణుని అనుగ్రహాన్ని కోరే గోపికల భక్తిని ఆమె కవితాత్మకంగా వ్యక్తపరిచింది. నాచియార్ తిరుమొళిలో పరమాత్మను భర్తగా కోరుకునే దైవిక విరహభక్తి మరింత స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతుంది.

ఆండాళ్ జీవితగాథలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం శ్రీరంగనాథునితో ఆమె దైవిక కలయిక. భౌతిక వివాహాన్ని నిరాకరించి, శ్రీమహావిష్ణువునే తన భర్తగా భావించిన ఆండాళ్ చివరకు శ్రీరంగంలోని రంగనాథుడిని వివాహం చేసుకోవాలని ఆకాంక్షించిందని సంప్రదాయం చెబుతుంది. పెరియాళ్వార్ ఆమెను శ్రీరంగానికి తీసుకువెళ్లగా, రంగనాథుని సన్నిధిలో ఆండాళ్ స్వామివారిలో లీనమైందని భక్తి సంప్రదాయం వివరిస్తుంది. ఈ కారణంగా శ్రీవిల్లిపుత్తూరు ఆలయంలోని విష్ణుమూర్తిని రంగమన్నార్ అనే పేరుతో కూడా ఆరాధిస్తారు.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు క్షేత్ర చరిత్రలో పెరియాళ్వార్ పాత్ర కూడా అసాధారణమైనది. ఆయన విష్ణుచిత్తుడిగా జీవిస్తూ పుష్పమాలల సేవ చేసిన భక్తుడు మాత్రమే కాదు, గొప్ప వైష్ణవ భక్తకవి కూడా. పాండ్య రాజసభలో జరిగిన ధార్మిక వాదవివాదంలో విష్ణువు పరమతత్త్వమని నిరూపించి విజయం సాధించాడని సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఆ సందర్భంలో లభించిన బహుమతిని ఉపయోగించి ఆలయ నిర్మాణానికి ఆయన సేవ చేశాడని స్థలపురాణం చెబుతుంది. అయితే ప్రస్తుత మహారాజగోపురం మొత్తం అదే కాలంలో ఆయన నిర్మించాడని ఖచ్చితమైన చారిత్రక వాస్తవంగా కాకుండా సంప్రదాయ కథనంగా చూడటం సముచితం.

ఆలయ చారిత్రక నిర్మాణాన్ని పరిశీలించినప్పుడు మరింత జాగ్రత్త అవసరం. వటపత్రశాయి సన్నిధి క్రీస్తుశకం ఎనిమిదవ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రాచీన సంప్రదాయంతో అనుసంధానించబడుతుంది. అయితే అందుబాటులో ఉన్న శాసన ఆధారాలు తరువాతి కాలాలకు చెందినవి. ముఖ్యంగా చోళ, పాండ్య, విజయనగర, నాయకుల కాలాల్లో ఆలయానికి వివిధ దశల్లో నిర్మాణాలు, విస్తరణలు, పునరుద్ధరణలు జరిగాయి. కాబట్టి నేటి శ్రీవిల్లిపుత్తూరు ఆలయం ఒకే రాజు లేదా ఒకే కాలంలో నిర్మించబడినది కాదు; అనేక శతాబ్దాల భక్తి, రాజపోషణ, నిర్మాణ వికాసాల ఫలితం.

ఆలయ సముదాయం ప్రధానంగా రెండు విభాగాలుగా కనిపిస్తుంది. నైరుతి భాగంలో ఆండాళ్ సన్నిధి ఉండగా, ఈశాన్య భాగంలో వటపత్రశాయి స్వామివారి సన్నిధి ఉంది. ఈ రెండు విభాగాలు ఒకే విస్తృత ప్రాకార నిర్మాణంలో భాగాలుగా ఉన్నాయి. ఆలయ ప్రాంగణంలో ఆండాళ్ జన్మించినట్లు విశ్వసించే నందనవనం, పుష్కరిణులు, వివిధ ఉపసన్నిధులు కూడా ఉన్నాయి. ఈ విధంగా ఆండాళ్ జీవితగాథతో సంబంధం ఉన్న ప్రదేశాలు ఆలయ నిర్మాణంలోనే భాగమై ఉండటం ఈ క్షేత్రానికి అరుదైన ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు మహారాజగోపురం ఈ ఆలయానికి అత్యంత ప్రసిద్ధమైన నిర్మాణ చిహ్నం. సుమారు 192 అడుగుల ఎత్తుతో పదకొండు అంతస్తులుగా పైకి ఎదిగిన ఈ గోపురం ద్రావిడ వాస్తుశిల్ప వైభవానికి అద్భుతమైన ఉదాహరణ. దీని నిర్మాణకాలం, కర్తృత్వం గురించి వివిధ సంప్రదాయాలు ఉన్నప్పటికీ, పెరియాళ్వార్ నిర్మించాడనే కథనం అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. తరువాతి శతాబ్దాలలో ఆలయ విస్తరణలు, సంరక్షణా పనులు కూడా జరిగాయి. ఈ మహాగోపురం శ్రీవిల్లిపుత్తూరు పట్టణానికి దృశ్యపరంగా ప్రధాన గుర్తింపుగా నిలుస్తుంది.

మహారాజగోపురం యొక్క నిర్మాణంలో దిగువ భాగంలో భారీ రాతి ఆధారం, పైభాగంలో ఇటుక మరియు సున్నం ఆధారిత నిర్మాణం కనిపిస్తుంది. అనేక స్థాయిలుగా పైకి ఎదిగిన గోపురం ద్రావిడ ఆలయ నిర్మాణంలోని నిలువు వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. దేవతామూర్తులు, అలంకార రూపాలు, పురాణ సంబంధిత శిల్పాలు గోపురానికి ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని అందిస్తాయి. గోపురం యొక్క భారీ పరిమాణం మరియు దాని ముందు ఉన్న విస్తృత ప్రాంగణం భక్తునికి ఆలయంలోకి ప్రవేశించే ముందే ఒక గంభీరమైన అనుభూతిని కలిగిస్తాయి.

ఆండాళ్ సన్నిధిలో ఆండాళ్‌తో పాటు రంగమన్నార్ స్వామివారు కొలువై ఉంటారు. శ్రీరంగనాథుడే ఆండాళ్ దైవిక వరుడిగా ఇక్కడ రంగమన్నార్ స్వరూపంలో దర్శనమిస్తాడనే సంప్రదాయం దీనికి కారణం. రంగమన్నార్‌తో పాటు గరుడాళ్వార్‌కు కూడా ఇక్కడ ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. రంగనాథుడు శ్రీరంగం నుంచి ఆండాళ్‌ను వివాహం చేసుకోవడానికి గరుడునిపై వచ్చాడనే భక్తి సంప్రదాయం వల్ల ఈ సన్నిధిలో గరుడుని స్వరూపానికి విశేష ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది.

ఆండాళ్ సన్నిధి చుట్టూ ఉన్న మండపాలు శిల్పకళా వైభవంతో ఆకట్టుకుంటాయి. కళ్యాణ మండపంలోని జీవ పరిమాణానికి సమీపంగా కనిపించే శిల్పాలు ప్రత్యేకమైనవి. మోహినీ, రాముడు, కామదేవుడు, రతి మరియు ఇతర దేవతా రూపాలు రాతిలో సజీవంగా చెక్కబడ్డాయి. విజయనగర, నాయకుల కాలపు శిల్పకళలో కనిపించే బలమైన స్తంభాలు, యాళి రూపాలు, మానవ మరియు దైవిక ప్రతిమలు ఈ ఆలయ కళాసంపదలో ముఖ్యమైన భాగాలు.

ఆండాళ్ జీవితంలోని ఘట్టాలను ప్రతిబింబించే చిత్రాల సంప్రదాయం కూడా ఈ సన్నిధికి ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది. ఆండాళ్ తులసి తోటలో లభించడం, పెరియాళ్వార్‌తో ఆమె జీవితం, పుష్పమాలల సమర్పణ, శ్రీరంగనాథునిపై ఆమె భక్తి, దైవిక కలయిక వంటి అంశాలు ఆలయ కళా సంప్రదాయంలో ప్రతిబింబించాయి. ఈ చిత్రాలు కేవలం అలంకరణగా కాకుండా భక్తి కథనాన్ని తరతరాలకు అందించే దృశ్య సాహిత్యంగా పనిచేశాయి.

వటపత్రశాయి సన్నిధి ఆలయ సముదాయంలోని మరో ప్రధాన భాగం. ఇక్కడ శ్రీమహావిష్ణువు ఆదిశేషునిపై శయనించిన రూపంలో దర్శనమిస్తాడు. వటపత్రశాయి అనే పేరుకు ప్రళయకాలంలో వటపత్రంపై శిశురూపంలో ఉన్న విష్ణువు అనే పురాణ భావనతో సంబంధం ఉంది. సన్నిధిలో శ్రీదేవి, భూదేవి సమేతంగా స్వామివారి రూపాన్ని దర్శించవచ్చు. భృగు, మార్కండేయ మహర్షులు మరియు ఇతర దైవిక పరివార రూపాలకు కూడా ఈ సన్నిధిలో స్థానం ఉంది.

వటపత్రశాయి సన్నిధి నిర్మాణంలో ఒక ప్రత్యేక అంశం బహుస్థాయి సన్నిధి వ్యవస్థ. గర్భగృహానికి చేరే నిర్మాణం, అంతర్గత మండపాలు, శయనిస్తున్న స్వామివారి విస్తారమైన రూపాన్ని దర్శించడానికి ఏర్పడిన ప్రత్యేక దృశ్యవ్యవస్థ ఈ ఆలయాన్ని ఇతర వైష్ణవ ఆలయాల నుంచి కొంత భిన్నంగా నిలబెడుతుంది. సన్నిధికి మూడు ద్వారాల ద్వారా స్వామివారి శయనరూపాన్ని వివిధ కోణాల్లో దర్శించే సంప్రదాయం కూడా ఈ ఆలయ ప్రత్యేకతలలో ఒకటి.

వటపత్రశాయి సన్నిధికి సమీపంలోని మండపాలలో చెక్కతో చేసిన అలంకారాలు, పురాణ దృశ్యాలు, దశావతారాలకు సంబంధించిన రూపాలు కనిపిస్తాయి. రాతి శిల్పాలతో పాటు కలప శిల్పకళను కూడా ఆలయ నిర్మాణంలో ఉపయోగించడం దక్షిణ భారత దేవాలయ కళా సంప్రదాయంలోని వైవిధ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. విజయనగర కాలంలో చేర్చబడిన కొన్ని ప్రత్యేక స్తంభాలు, వీరభద్రుని వంటి సమ్మిళిత శిల్పరూపాలు ఈ ఆలయ నిర్మాణంలో కనిపించే కళా ప్రభావాలను తెలియజేస్తాయి.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు క్షేత్రంలోని అత్యంత పవిత్రమైన ప్రదేశాలలో ఆండాళ్ జన్మించినట్లు విశ్వసించే తులసి నందనవనం ఒకటి. పెరియాళ్వార్ అక్కడే ఆ బాలికను కనుగొన్నాడని సంప్రదాయం చెబుతుంది. అందువల్ల తులసి మొక్క వైష్ణవ సంప్రదాయంలో పొందే సాధారణ పవిత్రతకు మించి, ఈ క్షేత్రంలో ప్రత్యేకమైన ఆండాళ్ సంబంధిత పవిత్రతను పొందింది. పూలు, తులసి, మాలలు, నందనవనం అన్నీ ఆండాళ్ జీవితగాథలో భాగాలుగా మారాయి.

ఈ ఆలయానికి సంబంధించిన మరో అత్యంత ప్రత్యేకమైన సంప్రదాయం ఆండాళ్ ధరించిన పూలమాలను స్వామివారికి సమర్పించడం. ఆండాళ్ ముందుగా ధరించిన మాలను భగవంతుడు స్వీకరించాడనే స్థలపురాణం కారణంగా ఈ ఆచారం భక్తులలో ఎంతో పవిత్రమైనదిగా భావించబడుతుంది. శ్రీవిల్లిపుత్తూరు నుంచి ప్రత్యేక సందర్భాలలో పంపబడే ఆండాళ్ పూలమాలలకు ఇతర వైష్ణవ క్షేత్రాలలో కూడా గౌరవం ఉంది. చిత్తిర పౌర్ణమి సందర్భంగా అళగర్ స్వామికి, గరుడసేవ సందర్భంగా తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామికి ఆండాళ్ మాలలు పంపే సంప్రదాయం ఈ క్షేత్రాల పరస్పర భక్తి సంబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు వైష్ణవ సంప్రదాయంలో మరో విశిష్టత ఏమిటంటే, ఇక్కడ ఆండాళ్ కేవలం ఒక ఉపదేవతగా ఉండదు. ఆమె స్వతంత్ర దైవస్వరూపిణిగా, నాచియార్‌గా, భూదేవి అవతారంగా భక్తులు ఆరాధిస్తారు. సాధారణంగా వైష్ణవ ఆలయాలలో శ్రీదేవి, భూదేవి, నీళాదేవి వంటి దేవేరులకు స్థానం ఉన్నప్పటికీ, ఆండాళ్ స్వయంగా ఆళ్వార్‌గా, కవయిత్రిగా, దైవిక వధువుగా, భక్తి మార్గానికి మార్గదర్శకురాలిగా ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందింది. అందువల్ల శ్రీవిల్లిపుత్తూరు ఆలయం ఆండాళ్ కేంద్రీకృతమైన అరుదైన వైష్ణవ క్షేత్రంగా నిలుస్తుంది.

ఆలయంలో నిత్యపూజలు శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా జరుగుతాయి. ఇక్కడ తెంకలై సంప్రదాయ ఆరాధనకు ప్రాధాన్యం ఉంది. సాధారణంగా రోజులో ఆరు ప్రధాన కాలపూజలు నిర్వహించబడతాయి. ఉషఃకాల పూజ, కాలసంధి పూజ, మధ్యాహ్న ఉచ్చికాల పూజ, సాయంత్రం సాయరక్ష పూజ, రాత్రి రెండవ కాల పూజ, అర్థజామ పూజ అనే క్రమంలో ఆరాధన సాగుతుంది. పూజా సమయాలు ఉత్సవాలు, ప్రత్యేక దినాలు, ఆలయ నిర్వహణా క్రమాన్ని బట్టి మారవచ్చు.

ప్రతి కాలపూజలో స్వామివారికి మరియు ఆండాళ్‌కు అలంకారం, నైవేద్యం, దీపారాధన ప్రధాన అంశాలుగా ఉంటాయి. వేద పారాయణం, దివ్యప్రబంధ పారాయణం, మంగళవాద్యాలు, నాదస్వరం, తవిల్ వంటి సంప్రదాయ సంగీత సేవలు పూజా వాతావరణానికి ప్రత్యేకమైన శోభను అందిస్తాయి. ఆలయంలో జరిగే ఈ నిత్యసేవలు కేవలం పూజా విధానాలుగా కాకుండా శతాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని సజీవంగా ఉంచే సాధనలుగా ఉన్నాయి.

మార్గశీర్ష మాసంలో ఆండాళ్ రచించిన తిరుప్పావైకి ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంటుంది. తెల్లవారుజామున తిరుప్పావై పారాయణంతో క్షేత్రంలో భక్తి వాతావరణం ఏర్పడుతుంది. ఆండాళ్ స్వయంగా రచించిన ముప్పై పాశురాలను ప్రతిరోజూ ఒక్కొక్కటిగా పారాయణం చేస్తూ మాసాంతంలో సంపూర్ణంగా ఆరాధించే సంప్రదాయం శ్రీవైష్ణవ ఆలయాలలో ఎంతో ముఖ్యమైనది. శ్రీవిల్లిపుత్తూరులో ఈ సంప్రదాయానికి మరింత ప్రత్యేకమైన భావోద్వేగం ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఆ తిరుప్పావై రచయిత్రి జన్మించిన క్షేత్రం ఇదే.

ఆండాళ్‌కు సంబంధించిన ప్రధాన వార్షిక ఉత్సవాలలో ఆడి పూరం అత్యంత వైభవంగా జరుగుతుంది. ఆండాళ్ అవతార దినంగా భావించే ఈ పర్వదినం సందర్భంగా ప్రత్యేక అలంకారం, పూజలు, ఊరేగింపులు, నైవేద్యాలు, కళ్యాణ సంబంధిత ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. వేలాది మంది భక్తులు ఈ సమయంలో శ్రీవిల్లిపుత్తూరును దర్శిస్తారు. ఆండాళ్ బాల్యస్మృతి, దైవిక భక్తి, శ్రీరంగనాథునితో ఆమెకు ఉన్న సంబంధం అన్నీ ఈ ఉత్సవంలో స్మరించబడతాయి.

పంగుని ఉత్తిరం సందర్భంగా ఆండాళ్ మరియు రంగమన్నార్ దైవిక కల్యాణాన్ని స్మరించే ఉత్సవం జరుగుతుంది. ఆండాళ్ స్వయంగా శ్రీరంగనాథుడిని వరుడిగా కోరుకున్నదనే సంప్రదాయం కారణంగా ఈ ఉత్సవానికి ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది. స్వామివారి ఉత్సవమూర్తులు ప్రత్యేక అలంకారాలతో దర్శనమివ్వడం, ఊరేగింపులు, కళ్యాణోత్సవ కార్యక్రమాలు భక్తులకు ప్రధాన ఆకర్షణగా ఉంటాయి.

ఆలయ రథోత్సవం కూడా శ్రీవిల్లిపుత్తూరు ఉత్సవ సంప్రదాయంలో ముఖ్యమైనది. గతంలో అత్యంత భారీ పరిమాణంలో ఉన్న రథం ఈ క్షేత్రపు ఉత్సవ వైభవానికి చిహ్నంగా నిలిచింది. రథాన్ని భక్తులు కలిసి లాగడం ద్వారా స్వామివారి ఉత్సవం సామూహిక భక్తి అనుభూతిగా మారుతుంది. రథోత్సవం, ఆడి పూరం, పంగుని ఉత్సవాలు, మార్గశీర్ష తిరుప్పావై పారాయణం కలిసి శ్రీవిల్లిపుత్తూరు ఆలయ వార్షిక ధార్మిక జీవితానికి ప్రధాన రూపాన్ని ఇస్తాయి.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు క్షేత్రానికి సంబంధించిన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం కేవలం ఒక దివ్యదేశంగా ఉండటంలోనే లేదు. పన్నెండు మంది ఆళ్వార్లలో ఇద్దరు ఈ ప్రాంతంతో ప్రత్యక్షంగా సంబంధం కలిగి ఉండటం అపూర్వమైన విషయం. పెరియాళ్వార్ భగవంతుని సేవకుడిగా, తండ్రిగా, భక్తకవిగా నిలిస్తే, ఆండాళ్ భక్తురాలిగా, కవయిత్రిగా, దైవిక వధువుగా, ఆళ్వార్‌గా నిలిచింది. తండ్రి మరియు కుమార్తె ఇద్దరూ ఆళ్వార్ సంప్రదాయంలో స్థానం పొందడం ఈ క్షేత్రానికి అసాధారణమైన ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది.

ఆండాళ్ భక్తిలో కనిపించే నాయికాభావం శ్రీవైష్ణవ తత్వంలో ప్రత్యేకమైన స్థానం పొందింది. భగవంతుడిని పరమ ప్రియుడిగా భావించి, తనను ఆయన వధువుగా అనుభవించే ఆత్మీయ భక్తి ఆమె రచనలలో కనిపిస్తుంది. ఇది సాధారణ మానవ ప్రేమను దాటి, జీవాత్మ పరమాత్మను చేరాలనే ఆధ్యాత్మిక ఆకాంక్షకు ప్రతీకగా శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయంలో వివరించబడుతుంది. ఆండాళ్ కవిత్వం అందుకే భక్తి, తత్వం, కవిత్వం అనే మూడు స్థాయిలలో విలువైనది.

వటపత్రశాయి స్వామివారి రూపం కూడా ఈ క్షేత్రానికి లోతైన తాత్త్విక అర్థాన్ని ఇస్తుంది. ప్రళయకాలంలో సమస్త సృష్టి లీనమైనప్పుడు కూడా వటపత్రంపై బాలరూపంలో విష్ణువు నిలిచి ఉండే పురాణ భావన సృష్టి, స్థితి, లయలలో పరమాత్ముని నిత్యత్వాన్ని సూచిస్తుంది. అదే క్షేత్రంలో ఆండాళ్ తన వ్యక్తిగత భక్తిని పరమాత్మతో దైవిక కలయికగా మలచింది. ఒక వైపు ప్రళయానికి అతీతమైన పరమాత్మ, మరోవైపు ఆయనను చేరాలని తపించే జీవాత్మ అనే రెండు భావాలు ఈ క్షేత్రంలో అందంగా కలుస్తాయి.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు ఆలయ నిర్మాణ వైభవంలో మరో ముఖ్యమైన అంశం దాని సమగ్ర ప్రాకార నిర్మాణం. విశాలమైన గ్రానైట్ గోడలు ఆలయ ప్రధాన భాగాలను చుట్టుముట్టి ఉంటాయి. ఆలయ తోట, పుష్కరిణులు, వివిధ సన్నిధులు ఈ ప్రాకార వ్యవస్థలో భాగమవుతాయి. బయట నుంచి చూస్తే మహారాజగోపురం ఆలయానికి ప్రధాన గుర్తింపుగా కనిపించినప్పటికీ, లోపలికి ప్రవేశించిన తరువాత రెండు ప్రధాన ఆలయ విభాగాల మధ్య ఉన్న నిర్మాణ సంబంధం క్షేత్ర స్వరూపాన్ని మరింత స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది.

ఆలయ శిల్పకళలో విజయనగర, నాయకుల ప్రభావం ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. రాతి స్తంభాలపై యాళులు, గుర్రాలు, వీరరూపాలు, దేవతలు, పురాణ పాత్రలు చెక్కబడ్డాయి. కొన్ని స్తంభాలలో సమ్మిళిత శిల్ప నిర్మాణాలు కనిపిస్తాయి. ఇవి ఒకే రాతి స్తంభంలో అనేక ఆకృతులను కలిపి చూపించే శిల్పకారుల నైపుణ్యానికి ఉదాహరణలు. కళ్యాణ మండపంలోని భారీ శిల్పాలు ముఖ్యంగా ఈ క్షేత్ర కళా సంపదలో ప్రముఖ స్థానాన్ని పొందాయి.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు ఆలయం నేటి కాలంలో కూడా ఒక జీవంతమైన సంప్రదాయ కేంద్రంగా కొనసాగుతోంది. నిత్యపూజలు, దివ్యప్రబంధ పారాయణం, ఆండాళ్ పూలమాల సంప్రదాయం, తిరుప్పావై పారాయణం, వార్షిక ఉత్సవాలు, రథోత్సవం, కళ్యాణోత్సవం వంటి కార్యక్రమాలు శతాబ్దాల నాటి భక్తి సంప్రదాయాలను కొనసాగిస్తున్నాయి. ఆలయం ఒక చారిత్రక కట్టడం మాత్రమే కాకుండా ప్రతిరోజూ ఆరాధన జరుగుతున్న సజీవ దైవక్షేత్రం.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు యొక్క అత్యంత గొప్ప ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఇక్కడ ఆలయం మరియు ఆండాళ్ జీవితం ఒకదానితో ఒకటి విడదీయలేనంతగా ముడిపడి ఉన్నాయి. సాధారణంగా ఒక ఆలయానికి సంబంధించిన స్థలపురాణం ఒక పురాణ ఘట్టాన్ని మాత్రమే చెబుతుంది. కానీ ఇక్కడ తులసి నందనవనం, పెరియాళ్వార్, కోదై బాల్యం, పుష్పమాలలు, తిరుప్పావై, నాచియార్ తిరుమొళి, రంగమన్నార్, గరుడుడు, శ్రీరంగనాథునితో దైవిక కలయిక అన్నీ ఒకే క్షేత్ర పరిధిలో పరస్పరం అనుసంధానమై ఉన్నాయి.

మహారాజగోపురం దూరం నుంచి శ్రీవిల్లిపుత్తూరును గుర్తించే చిహ్నంగా నిలిస్తే, ఆలయ అంతర్భాగంలో ఆండాళ్ సన్నిధి భక్తి యొక్క హృదయంగా అనిపిస్తుంది. ఒక వైపు శయనిస్తున్న వటపత్రశాయి, మరో వైపు తన ప్రియతముడైన రంగమన్నార్‌ను ఆరాధించే ఆండాళ్, మధ్యలో గరుడాళ్వార్, పెరియాళ్వార్ స్మృతి, పవిత్ర నందనవనం, పుష్పమాలల సంప్రదాయం అన్నీ కలిసి ఈ క్షేత్రానికి ఒక ప్రత్యేకమైన ఆత్మను ప్రసాదించాయి.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు ఆలయాన్ని దర్శించడం అంటే కేవలం ఒక వైష్ణవ దివ్యదేశాన్ని దర్శించడం కాదు. అది పెరియాళ్వార్ యొక్క సేవాభక్తిని, ఆండాళ్ యొక్క దైవిక ప్రేమను, వటపత్రశాయి యొక్క పరమాత్మ స్వరూపాన్ని, శ్రీవైష్ణవ ఆచార సంప్రదాయాన్ని, ద్రావిడ వాస్తుశిల్ప వైభవాన్ని ఒకేసారి అనుభవించడం. 192 అడుగుల మహారాజగోపురం దాని భౌతిక వైభవానికి ప్రతీక అయితే, ఆండాళ్ రచించిన తిరుప్పావై దాని ఆధ్యాత్మిక వైభవానికి ప్రతీక.

శ్రీవిల్లిపుత్తూరు క్షేత్రపు మహిమ చివరకు ఆండాళ్ భక్తిలోనే పరిపూర్ణమవుతుంది. తులసి నందనవనంలో లభించిన బాలికగా ప్రారంభమైన ఆమె జీవితం, పెరియాళ్వార్ ప్రేమలో పెరిగి, భగవంతుడిపై పరమప్రేమగా వికసించి, తిరుప్పావై మరియు నాచియార్ తిరుమొళి వంటి అమర భక్తి సాహిత్యాన్ని ప్రసాదించి, చివరకు శ్రీరంగనాథునితో దైవిక ఏకత్వంగా పరిణమించింది. అందుకే శ్రీవిల్లిపుత్తూరు కేవలం ఒక దివ్యదేశం కాదు; భక్తి ఎలా జీవితం, కవిత్వం, ఆరాధన, ఆలయ సంప్రదాయం, దైవిక ప్రేమగా మారుతుందో చూపించే అపూర్వమైన క్షేత్రం.

ఈ క్షేత్రంలో వటపత్రశాయి స్వామివారు నిత్యమైన పరమాత్మ తత్త్వానికి ప్రతీకగా, ఆండాళ్ భక్తి మరియు ఆత్మసమర్పణకు ప్రతీకగా నిలుస్తారు. పెరియాళ్వార్ సేవాభావం, ఆండాళ్ నాయికాభావం, పూలమాలల పవిత్ర సంప్రదాయం, తిరుప్పావై పారాయణం, మహారాజగోపురం, శిల్పసంపద, నిత్యపూజలు, వార్షిక ఉత్సవాలు అన్నీ కలిసి శ్రీవిల్లిపుత్తూరును దక్షిణ భారత వైష్ణవ సంప్రదాయంలోని అత్యంత అపూర్వమైన తీర్థక్షేత్రాలలో ఒకటిగా నిలబెట్టాయి.