గాయత్ర్యష్టకం, మంత్ర సారం

శరన్నవరాత్రుల మూడవ నాడు (తదియ) గాయత్రి అలంకారములో అలరారే ఆ ఆదిపరాశక్తిని  స్తుతిస్తూ ఆదిశంకరులు రచించిన గాయత్ర్యష్టకం, తాత్పర్యము మీకోసం. ఈ సందర్భంగా నేను ఇదివరకు ప్రచురించిన గాయత్రీ మంత్ర సంబంధమైన వ్యాసం మళ్లీ ఈ వ్యాసంలో చివరన పొందుపరుస్తున్నాను.

గాయత్ర్యష్టకం

విశ్వామిత్ర తపఃఫలాం ప్రియతరాం విప్రాలిసంసేవితాం
నిత్యానిత్య వివేకదాం స్మితముఖీం ఖండేందు భూషోజ్జ్వలాం
తాంబూలారుణ భాసమాన వదనాం మార్తాండమధ్యస్థితాం
గాయత్రీం హరివల్లభాం త్రినయనాం ధ్యాయామి పంచాననాం

జాతీపంకజకేతకీకువలయైః సంపూజితాంఘ్రిద్వయా
తత్వార్థాత్మికవర్ణపంకిసహితా తత్వార్థబుద్ధిప్రదాం
ప్రాణాయామపరాయణైర్బుధజనైః సంసేవ్యమానాం శివాం
గాయత్రీం హరివల్లభాం త్రినయనాం ధ్యాయామి పంచాననాం

మంజీరధ్వనిభిః సమస్తజగతాం మంజుత్వసంవర్ధనీం
విప్రప్రేంఖితవారివారితమహారక్షోగణాం మృణ్మయీం
జప్తుః పాపహరాం జపాకుసుమనిభాం హంసేన సంశోభితాం
గాయత్రీం హరివల్లభాం త్రినయనాం ధ్యాయామి పంచాననాం

కాంచీచేల విభూషితాం శివమయీం మాలార్ధమాలాదికాన్
బిభ్రాణాం పరమేశ్వరీం శరణదాం మోహాంధబుద్ధిచ్ఛిదాం
భూరాదిత్రిపురాం త్రిలోకజననీమధ్యాత్మశాఖానుతాం
గాయత్రీం హరివల్లభాం త్రినయనాం ధ్యాయామి పంచాననాం

ధ్యాతుర్గర్భకృశానుతాపహరణాం సామాత్మికాం సామగాం
సాయంకాల సుసేవితాం స్వరమాయీం దూర్వాదళశ్యామలాం
మాతుర్దాస్యవిలోచనైకమతిమత్ఖేటీంద్రసంరాజితాం
గాయత్రీం హరివల్లభాం త్రినయనాం ధ్యాయామి పంచాననాం

సంధ్యారాగవిచిత్రవస్త్రవిలసద్విప్రోత్తమైః సేవితాం
తారాహీరసుమాలికాం సువిలసద్రత్నేందుకుంభాంతరాం
రాకాచంద్రముఖీం రమాపతినుతాం శంఖాదిభాస్వత్కరాం
గాయత్రీం హరివల్లభాం త్రినయనాం ధ్యాయామి పంచాననాం

వేణీభూషితమాలకధ్వనికరైర్భృంగైః సదాశోభితాం
తత్వజ్ఞానరసాయనజ్ఞరసనాసౌధద్భ్రమద్భ్రామరీం
నాసాలంకృతమౌక్తికేందుకిరణైః సాయంతమశ్ఛేదినీం
గాయత్రీం హరివల్లభాం త్రినయనాం ధ్యాయామి పంచాననాం

పాదాబ్జాంతరరేణుకుంకుమలసత్ఫాలధ్యురామావృతాం
రంభానాట్యవిలోకనైకరసికాం వేదాంతబుద్ధిప్రదాం
వీణావేణుమృదంగకాహలరవాన్ దేవైః కృతాంఛృణ్వతీం
గాయత్రీం హరివల్లభాం త్రినయనాం ధ్యాయామి పంచాననాం


ఫలశ్రుతిః
 
హత్యాపానసువర్ణతస్కరగుర్వంగనాసంగమాన్
దోషాన్ఛైలసమాన్ పురందరసమాః సంచ్ఛింధ్య సూర్యోపమాః
గాయత్రీ శృతిమాతురేకమనసా సంధ్యాసు యే భూసురా
జప్త్వా యాంతి పరాం గతిం మునిమిమం దేవ్యాః పరం వైదికాః

ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్య
శ్రీమచ్ఛంకరాచార్యవిరచితం గాయత్ర్యష్టకం సంపూర్ణం

తాత్పర్యం: 

విశ్వామిత్రుని తపఃఫలముగా వచ్చి, బ్రాహ్మణులు, ఋషులచే పూజింబడి, అనంతమైన, నిత్యమైన వివేకాన్ని ఇచ్చే, నెలవంకను ఆభరణముగా కలిగి శోభిల్లుతున్న, ఎర్రని వదనముతో భాసిల్లుతున్న, సూర్యుని మధ్యలో నివసిస్తున్న, శ్రీహరికి ప్రియమైనది యైన, మూడు నేత్రములు, ఐదు ముఖములతోనున్న గాయత్రీదేవిని ధ్యానిస్తున్నాను.

మల్లెలు, కలువలు, మొగలి పూలమాలలతో శోభిల్లు పాదములు కలిగిన, తత్వార్థజ్ఞానాన్ని సంకేతించే బీజాక్షరాలు కలిగినది, ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే, ప్రాణాయామములో నిష్ణాతులైన పండితులచే పూజించబడే, ఎల్లప్పుడు శుభాన్ని కలిగించే, శ్రీహరికి ప్రియమైనది యైన, మూడు నేత్రములు, ఐదు ముఖములతోనున్న గాయత్రీదేవిని ధ్యానిస్తున్నాను.

కాలియందెల మృదువైన ధ్వనితో సమస్త జగత్తులో మృదుత్వాన్ని పెంచే, బ్రాహ్మణుల అర్పించిన అర్ఘ్యాలు,తర్పణాలతో రాక్షసులను అణచే, జపం చేసే వారి పాపాలను తొలగించే, ఎర్రని శరీర ఛాయ కలిగి, హంసవాహినియై, శ్రీహరికి ప్రియమైనది యైన, మూడు నేత్రములు, ఐదు ముఖములతోనున్న గాయత్రీదేవిని ధ్యానిస్తున్నాను.

పట్టువస్త్రములు ధరించి,  పూల మాలలతో అలంకరించబడినదై, అనంతమైన శుభాన్ని కలిగించే, శరణును ప్రసాదించే, బుద్ధినుంచి మోహాన్ని విడగొట్టే, భూర్భువస్సువయై (దీని వివరణకు కింద గాయత్రీ మంత్రసారం చదవండి),  మూడులోకాలకు మాతయై, ఆధ్యాత్మికశాఖలచే నుతింపబడే, శ్రీహరికి ప్రియమైనది యైన, మూడు నేత్రములు, ఐదు ముఖములతోనున్న గాయత్రీదేవిని ధ్యానిస్తున్నాను.

తనను ధ్యానము చేసేవారి తాపాగ్ని నాశనము చేసే, ఎల్లప్పుడు సంయమనము కలిగి, శాంతమూర్తియై, సుస్వరయై, దూరముగా ఉన్న దర్భ (గడ్డిపోచ) వలె నల్లని ఛాయకలదై, శ్రీహరికి ప్రియమైనది యైన, మూడు నేత్రములు, ఐదు ముఖములతోనున్న గాయత్రీదేవిని ధ్యానిస్తున్నాను.

సాయంకాల సమయంలో కాషాయవస్త్రధారిణియై బ్రాహ్మణులచే పూజింబడి, నక్షత్రాలవలె మెరుస్తున్న వజ్రహారములు ధరించిన, స్తనముల మధ్య చంద్రునివలె ప్రకాశించుచున్న రత్నాభరణములు కలిగిన, పూర్ణచంద్రునివలె ప్రకాశిస్తున్న ముఖము కలదై, రామునిచే పూజింపబడి, శంఖము మొదలగు హస్తాలంకారములతో, శ్రీహరికి ప్రియమైనది యైన, మూడు నేత్రములు, ఐదు ముఖములతోనున్న గాయత్రీదేవిని ధ్యానిస్తున్నాను.

చుట్టూ భ్రమరములు తిరుగుతు ఉన్న పూలమాలలు కేశములలో అలంకరించబడినదై, భ్రమరము వలె ధ్వని చేయుచు, నాలుకయందు తత్వజ్ఞానమనే రసము కలిగి, నాసికాభరణమునుండి వెలువడే ప్రకాశముతో చీకటిని ఛేదించే, శ్రీహరికి ప్రియమైనది యైన, మూడు నేత్రములు, ఐదు ముఖములతోనున్న గాయత్రీదేవిని ధ్యానిస్తున్నాను.

పదకమలములయందు ఉన్న కుంకుమ, పుప్పొడి రేణువులనుండి వెలువడే కిరణాలతో ప్రకాశిస్తున్న, రంభ నృత్యాన్ని తిలకిస్తూ ఆనందించే, వేదాంతజ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తూ, వీణ, వేణువు, మృదంగాది వాద్యముల నాదమును వింటూ, శ్రీహరికి ప్రియమైనది యైన, మూడు నేత్రములు, ఐదు ముఖములతోనున్న గాయత్రీదేవిని ధ్యానిస్తున్నాను.

ఫలశ్రుతి:
హత్య, మధిరాపానము, బంగారం దొంగిలించటం, గురుపత్నిని మోహించటం వంటి మహాపాపాలను నాశనం చేసే,  ఇంద్రుడు, సూర్యులకు సమమైన మంత్రమును సాయంకాల సమయమున బ్రాహ్మణులు జపించుటవలన వారి ఆత్మలకు అత్యుత్తమైన వైదిక గతి కలుగుతుంది.

గాయత్రీ మంత్రం:

ఓం భూర్భువస్సువః |

తత్ సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహి |

ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ |

తాత్పర్యం: ప్రణవ మంత్రంగా, భూః భువః సువః అనే మూడు వ్యాహృతులుగా ఉంటూ ఎవరు మన బుద్ధిని ప్రేరేపిస్తారో, సమస్తాన్ని సృష్టించే ఆ జ్యోతిర్మయ రూపాన్ని ధ్యానిద్దాం.

గాయత్రి మంత్రంలో ఉన్న మూడు భాగాలు:

1. మొదటి భాగం ప్రణవ మంత్రమైన ఓం.
2. రెండవ భాగం ప్రణవ మంత్రాన్ని విప్పి చెప్పే భూః, భువః, సువః అనే మూడు వ్యాహృతాలు. ఇవి స్థూల స్థితిలో భూమి, పితృలోకం, దేవలోకాన్ని సూచిస్తాయి. సూక్ష్మ స్థితిలో మన చేతన యొక్క మూడు స్థితులు - మనసు, శరీరం, ప్రాణం అనే మూడు స్థితులలోను పనిచేసి మన జీవితాన్ని పరిపోషణ గావిస్తాయి.
3. ఇక మూడో భాగం తత్...ప్రచోదయాత్ అనేది సావిత్రీ మంత్రంగా చెప్పబడింది.

మొత్తం మీద, ప్రణవం, వ్యాహృతి, సావిత్రి - ఈ మూడు కలిసిందే గాయత్రి. గాయాతం త్రాయతే ఇతి గాయత్రి - అంటే, జపించేవారిని తరింపజేస్తుంది కాబట్టి ఇది గాయత్రీ అని పేరు పొందింది. ఋగ్వేదంలో చెప్పబడింది.

దేవీ నవరత్నమాలికా స్తోత్రం

ఆదిశంకరులు ఆ పరదేవతయైన మహాకాళి, మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతి రూపిణియైన లలితా త్రిపురసుందరి రూపాన్ని దర్శించి తాదాత్యం చెందినప్పుడు,  ఆ శక్తి ఆయన వాక్కు రూపంలో ఇలా అద్భుతమైన ఛందంలో తొమ్మిది శ్లోకాలుగా వెలువడింది. పదాలు, వర్ణన అన్నీ ప్రతి శ్లోకంలో ఆయన పొందిన అనుభూతిలోని ఔన్నత్యాన్ని తెలుపుతాయి. బొంబాయి సోదరీమణులు సరోజ, లలిత చాలా శ్రావ్యంగా రాగమాలికగా ఆలపించారు ఈ నవరత్నమాలికా స్తోత్రాన్ని.  యూట్యూబ్ లంకె.

హారనూపుర కిరీటకుండల విభూషితావయవ శోభినీం
కారణేశవరమౌళి కోటిపరికల్ప్యమాన పదపీఠికాం
కాలకాలఫణిపాశబాణ ధనురంకుశామరుణమేఖలాం
ఫాలభూతిలకలోచనాం మనసి భావయామి పరదేవతాం

గంధసార ఘనసార చారు వననాగవల్లి రసవాసినీం
సాంధ్యరాగమధురాధరాభరణ సుందరాననశుచిస్మితాం
మంధరాయతవిలోచనామమలబాలచంద్రకృతశేఖరీం
ఇందిరారమణ సోదరీం మనసి భావయామి పరదేవతాం

స్మేరచారుముఖమండలాం విమలగండలంబిమణిమండలాం
హారదామపరిశోభమాన కుచభార భీరుతనుమధ్యమాం
వీరగర్వహరనూపురాం వివిధ కారణేశవరపీఠికాం
మారవైరి సహచారిణీం మనసి భావయామి పరదేవతాం

భూరిభారధరకుండలీంద్ర మణిబద్ధభూవలయ పీఠికాం
వారిరాశి మణిమేఖలావలయ వహ్నిమండల శరీరిణీం
వారిసారవహకుండలాం గగన శేఖరీం చ పరమాత్మికాం
చారుచంద్ర రవిలోచనాం మనసి భావయామి పరదేవతాం

కుండల త్రివిధకోణమండలవిహార షడ్దళసముల్లసత్
పుండరీక ముఖభేదినీం తరుణ చండభానుతటిదుజ్జ్వలాం
మండలేందుపరివాహితామృత తరంగిణీమరుణరూపిణీం
మండలాంతమణిదీపికాం మనసి భావయామి పరదేవతాం

వారణాననమయూరవాహముఖదాహవారణపయోధరాం
చారణాదిసురసుందరీచికురశేఖరీకృతపదాంబుజాం
కారణాధిపతి పంచకప్రకృతికారణ ప్రథమమాతృకాం
వారణాంతముఖపారణాం మనసి భావయామి పరదేవతాం

పద్మకాంతిపదపాణిపల్లవపయోధరాననసరోరుహాం
పద్మరాగ మణిమేఖలావలయనీవిశోభితనిలంబినీం
పద్మసంభవసదాశివాంతమయపంచరత్న పదపీఠికాం
పద్మినీం ప్రణవరూపిణీం మనసి భావయామి పరదేవతాం

ఆగమ ప్రణవపీఠికామమలవర్ణ మంగళ శరీరిణీం
ఆగమావయవశోభినీమఖిల వేదసార కృతశేఖరీం
మూలమంత్రముఖమండలాం ముదిత నాదబిందు నవయౌవనాం
మాతృకాం త్రిపురసుందరీం మనసి భావయామి పరదేవతాం

కాళికా తిమిరకుంతలాంతఘన భృంగమంగళ విరాజినీం
చూలికా శిఖరమాలికావలయ మల్లికా సురభిసౌరభాం
బాలికా మధురగండమండల మనోహరానన సరోరుహాం
కాళికామఖిల నాయికాం మనసి భావయామి పరదేవతాం

నిత్యమేవ నియమేన జల్పతాం
భుక్తిముక్తి ఫలదామభీష్టదాం
శంకరేణ రచితాం సదా జపేన్
నామరత్న నవరత్నమాలికాం

త్రిపురసుందరీ అష్టకం

శరన్నవరాత్రుల రెండవ రోజున (ఆశ్వయుజ శుద్ధ విదియ) నాడు బాలత్రిపుర సుందరీ అలంకారంలో కనిపించే ఆ దేవిని స్తుతిస్తూ ఆదిశంకరులు రచించిన త్రిపురసుందరీ అష్టకం. బొంబాయి సోదరీమణులు సరోజ, లలిత చాలా మనోజ్ఞంగా పాడారు. యూట్యూబ్ లంకె. 

బాలాత్రిపురసుందరి 

కదంబవనచారిణీం మునికదంబకాదంబినీం

నితంబజిత భూధరాం సురనితంబినీసేవితాం

నవాంబురుహలోచనాం అభినవాంబుధశ్యామలాం

త్రిలోచనకుటుంబినీం త్రిపురసుందరీమాశ్రయే

కదంబవనవాసినీం కనకవల్లకీ ధారిణీం

మహార్హమణిహారిణీం ముఖసముల్లసద్వారుణీం

దయావిభవకారిణీం విశదలోచనీం చారిణీం

త్రిలోచనకుటుంబినీం త్రిపురసుందరీమాశ్రయే

కదంబవనశాలయా కుచభరోల్లసన్మాలయా

కుచోపమితశైలయా గురుకృపాలసద్వేలయా

మదారుణకపోలయా మధురగీతవాచాలయా

కయాపి ఘననీలయా కవచితావయం లీలయా

కదంబవనమధ్యగాం కనకమండలోపస్థితాం

షడంబురుహవాసినీం సతతసిద్ధసౌదామినీం

విడంబితజపారుచిం వికచచంద్రచూడామణిం

త్రిలోచనకుటుంబినీం త్రిపురసుందరీమాశ్రయే

కుచాంచితవిపంచికాం కుటిలకుంతలాలంకృతాం

కుశేశయన వాసినీం కుటిలచిత్తవిద్వేషిణీం

మదారుణవిలోచనాం మనసిజారిసమ్మోహినీం

మతంగమునికన్యకాం మధురభాషిణీమాశ్రయే

స్మరప్రథమపుష్పిణీం రుధిరబిందునీలాంబరాం

గృహీతమధుపాత్రికాం మధువిధూర్ణనేత్రాంచలాం

ఘనస్తనభరోన్నతాం గలితచూలికాం శ్యామలాం

త్రిలోచనకుటుంబినీం త్రిపురసుందరీమాశ్రయే

సకుంకుమవిలేపనామలకచుంబికస్తూరికాం

సమందహసితేక్షణాం సశరచాపపాశాంకుశాం

అశేషజనమోహినీం అరుణమాల్య భూషాంబరాం

జపాకుసుమభాసురాం జపవిధౌ స్మరామ్యంబికాం

పురందరపురంధ్రికాం చికురబంధసైరంధ్రికాం

పితామహపతివ్రతాం పటుపటీరచర్చారతాం

ముకుందరమణీమణీలసదలంక్రియాకారిణీం

భజామి భువనాంబికాం సురవధూటికాచేటికాం

అన్నపూర్ణాష్టకం

రేపు శరన్నవరాత్రులు ఆరంభం. పాడ్యమి నాటి అన్నపూర్ణ అలంకరణకు ఆదిశంకరుల నోట వెలువడిన అన్నపూర్ణాష్టకం. సాహిత్యం రెండు మూడు రకాలుగా దొరికింది. ఏది సరైనది అన్నది నాకు అర్థం కాలేదు. అన్నీ ఛందస్సు, భక్తి పరంగా సరిగ్గానే ఉన్న, ఈ కింద ఉన్న ప్రచురణ నాకు నచ్చింది. యూట్యూబ్ లంకె.

నిత్యానందకరీ వరాభయకరీ సౌందర్యరత్నాకరీ
నిర్ధూతాఖిలఘోరపావనకరీ ప్రత్యక్షమాహేశ్వరీ
ప్రాలేయాచలవంశపావనకరీ కాశీపురాధీశ్వరీ
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతాన్నపూర్ణేశ్వరీ

నానారత్నవిచిత్రభూషణకరీ హేమాంబరాడంబరీ
ముక్తాహారవిలంబమాన విలసత్ వక్షోజకుంభాంతరీ
కాశ్మీరాగరువాసితా రుచికరీ కాశీపురాధీశ్వరీ
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతాన్నపూర్ణేశ్వరీ

యోగానందకరీ రిపుక్షయకరీ ధర్మార్థనిష్ఠాకరీ
చంద్రార్కానలభాసమానలహరీ త్రైలోక్యరక్షాకరీ
సర్వైశ్వర్య కరీ తపః ఫలకరీ  కాశీపురాధీశ్వరీ
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతాన్నపూర్ణేశ్వరీ

కైలాసాచలకంధరాలయకరీ గౌరీ ఉమా శాంకరీ
కౌమారీ నిగమార్థగోచరకరీ ఓంకారబీజాక్షరీ
మోక్షద్వారకవాటపాటనకరీ కాశీపురాధీశ్వరీ
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతాన్నపూర్ణేశ్వరీ

దృశ్యాదృశ్య విభూతి పావనకరీ బ్రహ్మాండభాండోదరీ
లీలానాటకసూత్ర ఖేలనకరీ విజ్ఞానదీపాంకురీ
శ్రీవిశ్వేశమనః ప్రసాదనకరీ కాశీపురాధీశ్వరీ
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతాన్నపూర్ణేశ్వరీ

ఉర్వీ సర్వజనేశ్వరీ భగవతీ మాత కృపాసాగరీ
వేణీనీలసమానకుంతలధరీ నిత్యాన్నదానేశ్వరీ
సర్వానందకరీ సదాశుభకరీ కాశీపురాధీశ్వరీ
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతాన్నపూర్ణేశ్వరీ

ఆదిక్షాన్తసమస్తవర్ణనకరీ శంభోస్త్రిభావాకరీ
కాశ్మీరా త్రిజలేశ్వరీ త్రిలహరీ నిత్యాంకురా శర్వరీ
కామాకాంక్షకరీ జనోదయకరీ కాశీపురాధీశ్వరీ
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతాన్నపూర్ణేశ్వరీ

దెవీ సర్వవిచిత్రరత్నరచితా దాక్షాయణీ సుందరీ
వామే స్వాదుపయోధరా ప్రియకరీ సౌభాగ్య మాహేశ్వరీ
భక్తాభీష్టకరీ సదాశుభకరీ కాశీపురాధీశ్వరీ
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతాన్నపూర్ణేశ్వరీ

చంద్రార్కానలకోటికోటిసదృశా చంద్రాంశుబింబాధరీ
చంద్రార్కాగ్నిసమానకుండలధరీ చంద్రార్కవర్ణేశ్వరీ
మాలాపుస్తకపాశాంకుశధరీ కాశీపురాధీశ్వరీ
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతాన్నపూర్ణేశ్వరీ

క్షత్రత్రాణకరీ మహాభయహరీ మాతా కృపాసాగరీ
సాక్షాన్మోక్షకరీ సదా శివకరీ విశ్వేశ్వరీ శ్రీధరీ
దక్షాక్రంధకరీ నిరామయకరీ కాశీపురాధీశ్వరీ
భిక్షాం దేహి కృపావలంబనకరీ మాతాన్నపూర్ణేశ్వరీ

అన్నపూర్ణే సదాపూర్ణే శంకరప్రాణవల్లభే
జ్ఞానవైరాగ్యసిద్ధ్యర్థం భిక్షాం దేహి చ పార్వతి

మాతా మే పార్వతీ దేవీ పితా దేవో మహేశ్వరః
బాంధవాః శివభక్తాశ్చ స్వదేశో భువనత్రయం

ఉమామహేశ్వర స్తోత్రము

అర్థనారీశ్వర స్తోత్రం లాగనే శంకర భగవత్పాదులు శివపార్వతుల అభేద్యమైన ఏకత్వంలో వారి వారి విభిన్నమైన లక్షణాలను ఉమామహేశ్వర స్తోత్రంలో కూడా వర్ణించారు. శివపార్వతులు అనగానే అభేద్యమైన ప్రకృతీపురుషుల రూపము, విలక్షణమైన అలంకారాలు, వాహనాలు, అనుగ్రహ లక్షణాలు, అదే సమయంలో ఒకరికొకరు పరిపూరకమై, అనుషంగికమైన తత్త్వము గోచరిస్తాయి. దీనిని ఆదిశంకరులు వివరించినట్లు మరెవ్వరూ చేయలేదు. నమశ్శివాభ్యాం నవయౌవనాభ్యాం అనే ఈ ఉమామహేశ్వర స్తోత్రం, తాత్పర్యం. శంకరులు ఈ స్తోత్రంలో ఆది దంపతుల మహిమను, వైభవాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించారు.

జగతః పితరౌ వందే పార్వతీ పరమేశ్వరౌ

నమః శివాభ్యాం నవయౌవనాభ్యం
పరస్పరాశ్లిష్ట వపుర్ధరాభ్యాం
నాగేంద్రకన్యా వృషకేతనాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

తాత్పర్యము : ఎల్లప్పుడూ యవ్వనంగా, అర్థనారీశ్వర రూపంలో ఒకటై, పర్వతరాజ పుత్రికగా ఒకరు, వృషభము సంకేతముగా ఇంకొకరు ఉన్న శివ పార్వతులకు నమస్కారములు.

నమః శివాభ్యాం సరసోత్సవాభ్యాం
నమస్కృతాభీష్ట వరప్రదాభ్యాం
నారాయణేనార్చిత పాదుకాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

 
తాత్పర్యము : వారి సరసము ఒక ఉత్సవముగ ఉన్న, నమస్కరించేవారికి వరాలు ప్రసాదించే, నారాయణుని చేత పూజింపబడిన పాదములు కలిగిన శివ పార్వతులకు నమస్కారములు.

నమః శివాభ్యాం వృషవాహనాభ్యాం
విరించివిష్ణ్వింద్ర సుపూజితాభ్యాం
విభూతిపాటీరవిలేపనాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

 
తాత్పర్యము : నందిని అధిరోహించి, బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుల చేత పూజించబడిన, విభూతి మరియు గంధములతో విలేపనము చేసిన శరీరములు కలిగిన శివ పార్వతులకు నమస్కారములు.

నమః శివాభ్యాం జగదీశ్వరాభ్యాం
జగత్పతిభ్యాం జయవిగ్రహాభ్యాం
జంభారిముఖ్యైరభివందితాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

 
తాత్పర్యము : ఈ జగత్తుకే అధినాయిక, అధిపతి అయిన, ఎల్లప్పుడూ జయం కలిగే వారికి, ఇంద్రాది ప్రముఖులచే వందితమైన శివ పార్వతులకు నా నమస్కారములు.

నమః శివాభ్యాం పరమౌషదాభ్యాం
పంచాక్షరీ పఙ్జర రంజితాభ్యాం
ప్రపంచసృష్టిస్థితి సంహృతాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

 
తాత్పర్యము : పరమౌషధమైన వారికి, పంచాక్షరీ పఠనం మరల మరల చేయుటతో సంతోషించే, ప్రపంచ సృష్టి, వినాశనం చేసే శివపార్వతులకు నమస్కారములు.

నమః శివాభ్యామతిసుందరాభ్యాం
అత్యంతమాసక్తహృదాంబుజాభ్యాం
అశేష లోకైకహితంకరాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

 
తాత్పర్యము : అత్యంత సుందరమైన రూపముతో, భక్తుల హృదయ పద్మములందు ఆసక్తి కలిగిన, ఈ లోకాని అత్యంత హితము కలుగ చేసే శివ పార్వతులకు నా నమస్కారములు.

నమః శివాభ్యాం కలినాశనాభ్యాం
కఙ్కాళకళ్యాణ వపుర్ధరాభ్యాం
కైలాసశైలస్థిత దేవతాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

తాత్పర్యము : కలి యొక్క ప్రభావాన్ని నాశనము చేసే, ఒక పక్క కపాలాది భయానక అలంకారము, ఇంకొక పక్క శుభకరమైన రూపము కలిగిన, కైలాస పర్వతము మీద నివసించి ఉన్న శివ పార్వతులకు నమస్కారములు.

నమః శివాభ్యాం అశుభాపహాభ్యాం
అశేషలోకైక విశేషితాభ్యాం
అకుంఠితాభ్యాం స్మృతిసంభృతాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

 
తాత్పర్యము : ఆశుభాలను, పాపాలను నాశనము చేసే, లోకములోకెల్లా విశేషమైన వారి, అమోఘమైన జ్ఞానము, కుశలత కలిగి, అమోఘమైన జ్ఞాపక శక్తి కలిగిన శివ పార్వతులకు నా నమస్కారములు.

నమః శివాభ్యాం రచితాభయాభ్యాం
రవీందు వైశ్వానర లోచనాభ్యాం
రాకాశశాంకాభముఖాంబుజాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

 
తాత్పర్యము : ఆశ్రితులకు అభయమిచ్చే, సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని త్రినేత్రములుగా కలిగి, పూర్నచంద్రుని వలె ముఖ కమలములు ఉన్న శివ పార్వతులకు నమస్కారములు.  (ఈ శ్లోకం ఇంకొక ప్రచురణలో మొదటి వాక్యం 'రథవాహనాభ్యాం' అని ఉంది. ఏది సరైనదో తెలియదు).

నమః శివాభ్యాం జటిలంధరభ్యాం
జరామృతిభ్యాం చ వివర్జితాభ్యాం
జనార్దనాబ్జోద్భవ పూజితాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

 
తాత్పర్యము : జటా ఝూటములు ధరించి, వృద్ధాప్యము, మరణము లేని వారి, విష్ణు, బ్రహ్మల చే పూజించబడే శివపార్వతులకు నమస్కారములు.

నమః శివాభ్యాం విషమేక్షణాభ్యాం
బిల్వచ్ఛదామల్లికదామభృద్భ్యాం
శోభావతీ శాంతవతీశ్వరాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

 
తాత్పర్యము : కష్టకాలములో మనకు వారి చల్లని చూపులతో రక్షణ కలిగించే, మారేడు, మల్లెలతోకూడిన మాలలు ధరించి, శాంతితో శోభితమైన  శివపార్వతులకు నా నమస్కారములు.

నమః శివాభ్యాం పశుపాలకాభ్యాం
జగత్రయీ రక్షణ బద్ధహృద్భ్యాం
సమస్త దేవాసురపూజితాభ్యాం
నమో నమః శంకర పార్వతీభ్యాం

 
తాత్పర్యము : పశుపతి యైన, మూడు లోకాలను కాపాడే బాధ్యతను స్వీకరించిన, దేవతలు, అసురులచే పూజించ బడిన శివ పార్వతులకు నమస్కారములు.

ఫలశృతి:

స్తోత్రం త్రిసంధ్యం శివపార్వతీభ్యాం
భక్త్యా పఠేద్ ద్వాదశకం నరో యః
స సర్వ సౌభాగ్య ఫలాని భుంక్తే
శతాయురాంతే శివలోకమేతి

తాత్పర్యము : ఈ పన్నెండు శ్లోకాలు కలిగిన స్తోత్రాన్ని మూడు కాలాలలో పఠనం చేసిన వారికి అన్ని శుభ ఫలాలు కలిగి, దీర్ఘాయుష్షు తర్వాత శివలోక ప్రాప్తి కలుగును.

యూట్యూబ్ లంకె

ఇతి ఉమామహేశ్వర స్తోత్రం సంపూర్ణం

ప్రాతః స్మరణం

ఆది శంకరుల మరొక రచన ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం.  ఇందులో ఆయన అద్వైతామృత సారాన్ని పంచారు.

ప్రాతః స్మరణం

ప్రాతః స్మరామి హృది సంస్ఫురదాత్మతత్వం
సచ్చిత్సుఖం పరమహంస గతిం తురీయమ్
యత్ స్వప్న జాగర సుషుప్తిమవైతి నిత్యం
తత్ బ్రహ్మ నిష్కల మహం న చ భూత సఙ్ఘః

తాత్పర్యము: సచ్చిదానంద స్వరూపమగు, పరమహంసలకు కూడా ఆశ్రయమైనట్టి, తురీయము (జాగ్రత్, స్వప్న సుషుప్తావస్తలు కాని నాలుగవ స్థితి) అయినట్టి, హృదయములో ప్రకాశించే ఆత్మ తత్వమును ప్రాతః కాలమున స్మరించుచున్నాను. ఈ మూడు అవస్థలను ఎరుగనిది, నిత్యము, నిష్కలము (లక్షణాలు లేనిది) అయిన బ్రహ్మను నేను. పంచ భూతములతో నిర్మితమైన శరీరమును నేను గాను.

ప్రాతర్భజామి మనసాం వచసామగమ్యం
వాచో విభాన్తి నిఖిలా యదనుగ్రహేణ
యన్నేతి నేతి వచనైర్నిగమా అవోచం
స్తం దేవ దేవ మజమచ్యుతమాహురగ్ర్యమ్

తాత్పర్యము: మనస్సు, వాక్కులకు కనిపించుచు, వాటిని ప్రకాశింపచేయుచు, వేదములచే "నేతి" "నేతి" (ఇది కాదు ఇది కాదు) అని వర్ణింపబడుచు, పర దేవతయై, "అజ" (జన్మము లేని) , "అచ్యుత" (నాశనము లేని), "ఆదిపురుష" (అత్యున్నతమైన)  శబ్దములచే వర్ణింపబడు పరబ్రహ్మమును ప్రాతః కాలమున భజించుచున్నాను.

ప్రాతర్నమామి తమసః పరమర్క వర్ణం
పూర్ణం సనాతనవదం పురుషోత్తమాఖ్యమ్
యస్మిన్నిదమ్ జగదశేషమశేషమూర్తౌ
రజ్జ్వాం భుజఙ్గమ ఇవ ప్రతిభాసితం వై

తాత్పర్యము: అజ్ఞానానికి అతీతమైంది, సూర్యుని తేజస్సుకు సమానమైనది, పూర్ణము, సనాతనమైన పురుషోత్తముడైన పరబ్రహమును ప్రాతః కాలమున నమస్కరించుచున్నాను. సర్వ మూర్తి స్వరూపుడగు ఈ అశేష మూర్తి యందె జగత్తంతయు రజ్జువున (తాడున) సర్పము వలె ప్రకాశించుచున్నది.

ఫలశ్రుతి:

శ్లోకత్రయమిదం పుణ్యం లోకత్రయవిభూషణమ్
ప్రాతః కాలే పఠేద్ యస్తు స గచ్ఛేత్ పరమం పదమ్ 

తాత్పర్యము: మూడులోకాలకు అలంకారమగు ఈ మూడు శ్లోకాలను పఠించే వారికి ముక్తి కలుగును.

గురు గీత

గురుగీత స్కాందపురాణంలో, బ్రహ్మ సంహితలో  శివపార్వతుల సంవాదములో  చెప్పబడింది. వ్యాస భగవానులు గురువు యొక్క విశిష్టతను చాలా గొప్పగా, సరళమైన సంస్కృతంలో చెప్పారు. ఇందులో ఇరవై ఏడు శ్లోకాలు ఉన్నాయి. దత్త సంప్రదాయంలో గురుగీతను చాలా ముఖ్యమైన భాగంగా పరిగణిస్తారు.  పిఠాపురంలోని శ్రీపాద శ్రీవల్లభ మహాసంస్థానం వారు చక్కని ప్రింట్ లో చాలా తక్కువ ధరకు దీన్ని ప్రచురించారు. గురుగీత శ్లోకాలు, తాత్పర్యము మీకోసము.

. 

గురుర్బ్రహ్మా గురుర్విష్ణుః గురుర్దేవో మహేశ్వరః
గురుస్సాక్షాత్ పరం బ్రహ్మా తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: గురువు బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరుడు. ఆయనే ఆ పరబ్రహ్మము. ఆయనకు నా నమస్కారములు. 

 అజ్ఞాన తిమిరాంధస్య జ్ఞానాంజన శలాకయా

చక్షురున్మీలితం యేన తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: అజ్ఞానమనే అంధకారాన్ని జ్ఞానమనే అంజనముతో తొలగించిన (కంటిలో ఉన్న నలుసును తొలగించినట్లు) ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు. 

అఖండమండలాకారం వ్యాప్తం యేన చరాచరం
తత్పదం దర్శితేన తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: అనంతమైన, అఖండమైన, సృష్టిలోని కదిలే కదలని ప్రతి ప్రాణి/వస్తువు లో ఉండే బ్రహ్మ యొక్క నిజాన్ని తెలిపే ఆ గురువుకు నా నమస్కారములు. 

స్థావరం జంగమం వ్యాప్తం యత్కించిత్సచరాచరం
త్వం పదం దర్శితం యేన తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

తాత్పర్యము: సృష్టిలో, కదిలే కదలని ప్రతి వస్తువులో ఉండే జీవాత్మ నిజాన్ని తెలిపే ఆ గురువుకు నా నమస్కారములు. 

చిన్మయం వ్యాపితం సర్వం త్రైలోక్యం సచరాచరం
అసిత్వం దర్శితం యేన తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: చరాచారాలతో కూడిన మూడులోకాలను వ్యాపించి ఉన్న శుద్ధ చైతన్య స్వరూపమైన బ్రహ్మ గురించి తెలిపే అసి శబ్దాన్ని వివరించే గురువుకు నా నమస్కారములు.  

నిమిషార్ధార్ధపాదాద్వా యద్వాక్యాద్వై విలోక్యతే
స్వాత్మానం స్థిరమాధత్తే తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: ఆత్మజ్ఞానమనేది ఎవరి ద్వారా అయితే ఒకనిమిషములోని అత్యంత అల్పమైన భాగము లో కలుగుతుందో ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు.

యస్య దేవే పరాభక్తిర్యథా దేవే తథా గురౌ
తస్యైతే కథితాహ్యర్థా ప్రకాశంతే మహాత్మనః

 తాత్పర్యము: దైవము, గురువు పట్ల అత్యంత ఉన్నతమైన భక్తి కలిగిన వానికే శాస్త్రాలు తమ నిగూఢ అర్థాన్ని పూర్తిగా తెలుపుతాయి.

త్వం పితా త్వం చ మే మాతా త్వం బంధుస్త్వం చ దేవతా
సంసారభీతిభంగాయ తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: నీవే నా తండ్రివి, తల్లివి, హితుడవు, దేవుడవు. సంసార భయాన్ని పోగొట్టే గురువైన నీకు నా నమస్కారములు.

గుకారశ్చంధకారస్తు రుకారస్తన్నిరోధకృత్
అంధకారవినాశిత్వాద్గురురిత్యభిదీయతే

 తాత్పర్యము: గు అనే అక్షరము అంధకారాన్ని, రు అనే అక్షరము తొలగించడానికి ప్రతీక. అందుకనే గురు అనే పదము అంధకారాన్ని తొలగించేదిగా పిలవబడింది. 

కర్మణా మనసా వాచా సర్వదారాధయేత్గురుం
దీర్ఘ దండం నమస్కృత్య నిర్లజ్జో గురుసన్నిధౌ

 తాత్పర్యము: కర్మలు, మనసు, వాక్కు - మూడింటి ద్వారా గురువును ఆరాధించాలి. గురువుకు పూర్తి సాష్టాంగ నమస్కారము చేయుటకు వెనుకాడ కూడదు. 

సాష్టాంగ ప్రణిపాతేన తతో నిత్యం గురుం భజేత్
భజనాత్స్థైర్యమాప్నేతి స్వస్వరూపమయోభవేత్

 తాత్పర్యము: గురువుకు ప్రతి నిత్యం సాష్టాంగ నమస్కారము చేసి పూజించవలెను. అలా చేయటం వలన స్థైర్యము, ఆత్మ జ్ఞానము (తాను ఎవరు అని తెలిపేది) కలుగుతాయి.

దోర్భ్యాం పద్భ్యాం చ జానుభ్యామురసా శిరసా దృశా
మనసా ఉచసా చేతి ప్రణామోష్టాంగ ఉచ్యతే

 తాత్పర్యము: సాష్టాంగము లో ఉన్న ఎనిమిది అంగాలు - చేతులు, కాళ్లు, మోకాళ్ళు, వక్షస్థలము, తల, కళ్ళు, మనసు, వాక్కు. 

యత్సత్వేన జగత్సత్యం యత్ ప్రకాశేన భాతి యత్
యదానందేన నందంతి తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: ఎవరి వలన ప్రపంచము సత్యముగా, ప్రకాశముగా, ఆనందముగా కనిపించి, తెలుస్తుందో ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు. 

యేన చేతయతా హీదం చిత్తం చేతయతే నరః
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్త్యాది తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: మూడు అవస్థలు (జాగృతము, స్వప్నము, సుషుప్త) - వీటి యందు చేతనను, చైతన్యమును కలిగినే ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు. 

జ్ఞానశక్తిసమారూఢ తత్వమాలావిభూషిణే
భుక్తిముక్తి ప్రదాత్రేచ తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: జ్ఞానమనే శక్తిని అధిరోహించి, తత్వము (నిజము) అనే మాలతో అలంకరించబడి, నాకు భుక్తిని, ముక్తిని ప్రసాదించే ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు.

అనేకజన్మ సంప్రాప్త కర్మబంధవిదాహినే
జ్ఞానానల ప్రభావేన తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: జ్ఞానమనే అగ్ని ద్వారా అనేక జన్మల నుంచి సంప్రాప్తించిన కర్మ అనే బంధములను దహించే ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు. 

శోషనం భవసింధోశ్చ దీపనం క్షరసంపదాం
గురోః పాదోదకం యస్య తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: ఎవరి పాదములు కడిగిన నీరు ఈ సంసారమనే సాగరాన్ని దాటించి, అసత్యాన్ని నాశనం చేస్తుందో ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు.

న గురోరధికం తత్వం న గురోరధికం తపః
న గురోరధికం జ్ఞానం తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: గురువును మించిన తత్వము (నిజము), తపస్సు, జ్ఞానము లేదు. ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు. 

మన్నాథః శ్రీజగన్నాథః మద్గురుః శ్రీజగద్గురుః
మమాత్మా సర్వ భూతాత్మా తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: నా నాథుడు ఈ జగత్తుకే నాథుడు, నా గురువు ఈ జగత్తుకే గురువు. నా లో ఉన్న ఆత్మ అన్నిట ఉంది. నా గురువులకు నమస్కారములు. 

గురురాదిరనాదిశ్చ గురుః పరమదైవతం
గురమంత్రసమోనాస్తి తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: గురువే కారణము, ఆది (మొదలు). కానీ ఆయనకు అవి లేవు. గురువు ఉత్తమమైన దైవము. గురు మంత్రాన్ని మించిన మంత్రము లేదు. ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు.

ఏక ఏవ పరో బంధుః వివేకే సముపస్థితే
గురుః సకలధర్మాత్మా తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: నిజమైన వివేకము జాగృతమైనప్పుడు గురువే అత్యంత హితుడని తెలుస్తుంది. అన్ని ధర్మములకు మూలము గురువే. ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు. 

గురుమధ్యే స్థితం విశ్వం విశ్వ మధ్యే స్థితో గురుః
గురుర్విశ్వం నమస్తేస్తు తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: విశ్వము గురువు యందు స్థితమైయున్నది. గురువు విశ్వవ్యాప్తమై యున్నాడు. ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు.

భవార్ణ్య ప్రవిష్టస్య దిజ్ఞ్మోహ భ్రాంతి చేతసః
యేన సందర్శితః పంథాః తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: సంసారమనే అడవిలో చిక్కుకున్న వారికి, భ్రాంతిలో జీవించే వారికి ముక్తిని కలిగినే ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు.

తాపత్రయాగ్నితప్తానం అశాంతప్రాణినాం ఉమే
గురురేవ పరా గంగా తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: మూడు రకాల తాపముల(శరీరము, ప్రాణులు,దైవికము) అగ్ని నుంచి  ఉపశమనము కలిగించే గంగా నది వంటి ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు. 

అజ్ఞానేనాహినాగ్రస్తాః ప్రాణినస్తాన్ చికిత్సకః
విద్యాస్వరూపో భగవాన్ తస్మై శ్రీ గురవే  నమః

 తాత్పర్యము: అజ్ఞానమనే సర్పముచే కాటు వేయబడిన మనకు జ్ఞానమనే వైద్యము చేసి ఉద్ధరించే ఆ గురువునకు నా నమస్కారములు. 

హేతవే జగతామేవం సంసారార్ణవసేతవే
ప్రభవే సర్వ విద్యానం శంభవే గురవే నమః

 తాత్పర్యము: సాక్షాత్తు శివుడే అయిన గురువు ఈ జగత్తులో మనకు ఏకైక హితుడు. సర్వ విద్యలకు ప్రభువు ఆయన.  సంసారమనే సాగరాన్ని దాటించే ఆ గురువులకు నా నమస్కారములు.

ధ్యానమూలం గురోర్మూర్తిః పూజా మూలం గురోః పదం
మంత్రమూలం గురోర్వాక్యం ముక్తిమూలం గురోః కృపాః

 తాత్పర్యము: ధ్యానానికి మూలము గురువు యొక్క రూపము, పూజకు మూలము గురువు యొక్క పాదములు, గురువు యొక్క పలుకులు మంత్రానికి మూలము. గురువు యొక్క కృప ముక్తికి మూలము.

తస్మై శ్రీ గురవే నమః