తమిళనాడులోని తంజావూరు నగరం చోళ సామ్రాజ్య వైభవానికి ప్రతీకగా నిలిచిన చారిత్రక క్షేత్రం. ఈ నగరంలో వెలసిన శ్రీ బృహదీశ్వర ఆలయం భారతీయ దేవాలయ నిర్మాణకళకు శిఖరాగ్రంగా, ద్రావిడ వాస్తుశిల్పానికి పరాకాష్టగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ పరమేశ్వరుడు బృహదీశ్వరుడు లేదా పెరువుడయ్యార్గా కొలువై ఉన్నాడు. ఈ ఆలయాన్ని రాజరాజేశ్వరం అని కూడా పిలుస్తారు. వెయ్యి సంవత్సరాలకు పైగా చరిత్ర కలిగిన ఈ మహాక్షేత్రం చోళుల భక్తి, వారి ఇంజినీరింగ్ నైపుణ్యం, కళాసంపద, శిల్పవైభవానికి సజీవ సాక్ష్యంగా నిలిచింది. నేడు ఇది ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా గుర్తింపు పొందిన దక్షిణ భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రముఖ దేవాలయాలలో ఒకటి.
ఈ క్షేత్ర చరిత్ర పదవ శతాబ్దం చివరలో ప్రారంభమవుతుంది. చోళ చక్రవర్తి రాజరాజ చోళుడు తన సామ్రాజ్యాన్ని దక్షిణ భారతదేశమంతటా, శ్రీలంక వరకు విస్తరించి అపారమైన విజయాలను సాధించాడు. తన విజయాలన్నింటికీ పరమేశ్వరుని అనుగ్రహమే కారణమని భావించిన రాజరాజ చోళుడు, ప్రపంచంలోనే అత్యంత వైభవోపేతమైన శివాలయాన్ని నిర్మించాలని సంకల్పించాడు. క్రీస్తుశకం 1003 ప్రాంతంలో ఆలయ నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించి, సుమారు ఏడు సంవత్సరాలలో పూర్తిచేశాడు. క్రీస్తుశకం 1010లో మహాకుంభాభిషేకం నిర్వహించి బృహదీశ్వరునికి ఆలయాన్ని సమర్పించాడు. ఈ నిర్మాణాన్ని పర్యవేక్షించిన ప్రధాన శిల్పి కుంజరమల్లన్ రాజరాజ పెరుంతచ్చన్గా శాసనాలలో పేర్కొనబడింది.
రాజరాజ చోళుని కాలంలోని శాసనాలు ఈ ఆలయ చరిత్రకు అత్యంత ప్రామాణిక ఆధారాలు. ఆలయంలో నిత్యపూజలు, వేదపారాయణం, దేవదాసీ వ్యవస్థ, సంగీతకారులు, నృత్యకారులు, ఆలయ ఉద్యోగులు, భూమిదానాలు, గ్రామాల నిర్వహణ వంటి అనేక విషయాలు ఈ శాసనాలలో వివరంగా నమోదు చేయబడ్డాయి. దక్షిణ భారతదేశంలో ఒక దేవాలయ నిర్వహణ వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఇంత విస్తృతమైన శాసన సంపద మరెక్కడా అరుదుగా కనిపించదు.
రాజరాజ చోళుని తరువాత రాజేంద్ర చోళుడు ఆలయానికి మరిన్ని దానాలు సమర్పించాడు. అనంతరం పాండ్యులు, విజయనగర సామ్రాజ్యాధిపతులు, తంజావూరు నాయకులు, మరాఠా రాజులు ఆలయ పరిరక్షణకు విశేష కృషి చేశారు. ప్రతి రాజవంశం ఆలయంలో కొన్ని నిర్మాణాలను జోడించినప్పటికీ, రాజరాజ చోళుడు నిర్మించిన ప్రధాన ఆలయ నిర్మాణం నేటికీ యథాతథంగా నిలిచి ఉండటం ఈ క్షేత్రం గొప్పతనానికి నిదర్శనం.
ద్రావిడ దేవాలయ నిర్మాణకళకు బృహదీశ్వర ఆలయం పరాకాష్టగా పరిగణించబడుతుంది. దాదాపు ఇరవై ఐదు అడుగుల ఎత్తైన పీఠంపై నిర్మించబడిన ఈ ఆలయం పూర్తిగా గ్రానైట్ రాళ్లతో నిర్మించబడింది. తంజావూరు పరిసర ప్రాంతాలలో గ్రానైట్ సహజంగా లభించకపోయినా, దూర ప్రాంతాల నుండి వేలాది టన్నుల రాళ్లను తరలించి ఈ మహానిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడం చోళుల అసాధారణ ఇంజినీరింగ్ ప్రతిభను తెలియజేస్తుంది.
ఆలయానికి తూర్పు దిశలో రెండు ప్రధాన ప్రవేశ గోపురాలు ఉన్నాయి. మొదటి గోపురాన్ని కేరళాంతకన్ తిరువాసల్ అని, రెండవ గోపురాన్ని రాజరాజన్ తిరువాసల్ అని పిలుస్తారు. ఈ రెండు గోపురాలను దాటిన తరువాత విశాలమైన ప్రాంగణంలోకి ప్రవేశిస్తారు. ఆలయానికి ఉత్తర, దక్షిణ దిశలలో కూడా ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రవేశాలన్నీ శిల్పసౌందర్యంతో అలంకరించబడి చోళుల కళాత్మక దృష్టిని ప్రతిబింబిస్తాయి.
ఆలయానికి అత్యంత ప్రధాన ఆకర్షణ దాని పదమూడు అంతస్తుల విమానం. దాదాపు 216 అడుగుల ఎత్తుతో నిర్మించబడిన ఈ విమానం భారతదేశంలోనే అత్యంత ఎత్తైన ప్రాచీన దేవాలయ విమానాలలో ఒకటి. విమానం పూర్తిగా సమతుల్య నిష్పత్తులతో నిర్మించబడింది. శిఖరంపై అమర్చిన ఏకశిలా గ్రానైట్ కపాలశిల సుమారు 80 టన్నుల బరువు కలిగి ఉందని అంచనా. ఇంత భారీ రాతిని వెయ్యి సంవత్సరాల క్రితం అంత ఎత్తుకు ఎలా చేర్చారనే విషయం ఇప్పటికీ ఇంజినీరింగ్ అద్భుతంగా పరిగణించబడుతోంది. అనేక కిలోమీటర్ల పొడవైన మట్టి ర్యాంపును నిర్మించి ఆ రాయిని పైకి చేర్చినట్లు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు.
విమానంలోని ప్రతి అంతస్తుపై శివుని వివిధ రూపాలు, నందులు, గణాలు, దేవతలు, నర్తకులు, పురాణ ఘట్టాలు అత్యంత సూక్ష్మంగా చెక్కబడ్డాయి. గర్భగృహంపై నిర్మించిన ఈ విమానం సూర్యకాంతిలో బంగారు కాంతిని వెదజల్లుతూ భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తుంది.
ఆలయ ప్రాంగణంలోకి ప్రవేశించిన వెంటనే కనిపించే మహానంది మరో విశిష్ట ఆకర్షణ. ప్రస్తుతం ఉన్న నంది నాయకుల కాలంలో ఏకశిలతో చెక్కబడింది. సుమారు పన్నెండు అడుగుల ఎత్తు, ఇరవై అడుగుల పొడవుతో ఉన్న ఈ నంది భారతదేశంలోని అతిపెద్ద ఏకశిలా నందులలో ఒకటి. నంది మండపం కూడా అద్భుతమైన శిల్పాలతో అలంకరించబడింది.
గర్భగృహంలో కొలువై ఉన్న బృహదీశ్వర లింగం అత్యంత విశాలమైనది. దాదాపు నాలుగు మీటర్లకు పైగా ఎత్తు కలిగిన ఈ మహాలింగం భక్తులలో అపారమైన భక్తిభావాన్ని కలిగిస్తుంది. లింగానికి ప్రతిరోజూ ఆగమ శాస్త్ర విధానాల ప్రకారం అభిషేకాలు, అలంకారాలు నిర్వహించబడతాయి. గర్భగృహంలోని గంభీరమైన నిర్మాణం, ఎత్తైన పైకప్పు, ప్రతిధ్వనించే మంత్రోచ్చారణలు భక్తునిలో ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని కలిగిస్తాయి.
బృహదీశ్వరుని దక్షిణ భాగంలో బృహన్నాయకి అమ్మవారి ప్రత్యేక సన్నిధి ఉంది. అమ్మవారిని బృహన్నాయకి లేదా బృహత్నాయకి అని ఆరాధిస్తారు. ప్రస్తుత అమ్మవారి ఆలయం చోళుల అనంతర కాలంలో, ముఖ్యంగా పాండ్యుల కాలంలో నిర్మించబడినదిగా భావిస్తారు. తరువాత విజయనగర పాలకులు, నాయకులు, మరాఠా రాజులు దీనిని మరింత విస్తరించి అలంకరించారు. నవరాత్రి ఉత్సవాలు, శుక్రవారం విశేష పూజలు, దేవి ఉత్సవాలు అమ్మవారి సన్నిధిలో అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించబడతాయి. బృహదీశ్వరుడు పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైతే, బృహన్నాయకి జగజ్జనని శక్తి స్వరూపిణిగా భక్తులను అనుగ్రహిస్తుందని శైవ సంప్రదాయం వివరిస్తుంది.
ప్రధాన గర్భగృహాన్ని చుట్టుముట్టిన ప్రాకారాలలో అనేక ఉపదేవతా సన్నిధులు ఉన్నాయి. చండికేశ్వరుని ఆలయం చోళుల కాలానికి చెందిన అత్యంత ప్రాచీన ఉపాలయాలలో ఒకటి. శైవ సంప్రదాయంలో చండికేశ్వరుడు శివుని ఆస్తి పరిరక్షకుడిగా భావించబడతాడు. అందువల్ల బృహదీశ్వరుని దర్శనం అనంతరం చండికేశ్వరుని దర్శించడం ఆచారంగా కొనసాగుతోంది.
ఆలయ ప్రాంగణంలో సుబ్రహ్మణ్యస్వామి ఆలయం నాయకుల కాలంలో నిర్మించబడిన అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదగా ప్రసిద్ధి చెందింది. చిన్నదైన ఈ ఆలయం గోడలు, స్తంభాలు, విమానంపై చెక్కబడిన సూక్ష్మశిల్పాలు నాయకుల కళాత్మక ప్రతిభకు నిదర్శనంగా నిలిచాయి. గణపతి సన్నిధి, నటరాజ స్వామి మండపం, కరువూర్ దేవర్ సన్నిధి, సప్తమాతృకల ప్రతిమలు, దిక్పాలకుల సన్నిధులు కూడా ఆలయ సముదాయంలో దర్శనమిస్తాయి. కరువూర్ దేవర్ రాజరాజ చోళుని ఆధ్యాత్మిక గురువుగా గౌరవింపబడుతారు. ఆలయ ప్రతిష్ఠా కార్యక్రమాలలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించినట్లు సంప్రదాయం చెబుతుంది.
గర్భగృహ బాహ్య గోడలపై దక్షిణామూర్తి, లింగోద్భవ మూర్తి, అర్ధనారీశ్వరుడు, చండేశానుగ్రహ మూర్తి, భిక్షాటన మూర్తి, కాలాంతక మూర్తి, నటరాజ స్వరూపాలు అత్యంత నైపుణ్యంతో చెక్కబడ్డాయి. ఈ దేవకోష్ట శిల్పాలు చోళుల శిల్పకళా నైపుణ్యానికి అత్యున్నత ఉదాహరణలుగా నిలిచాయి.
ఆలయ అంతర్భాగంలోని గోడలపై చోళుల కాలానికి చెందిన అద్భుతమైన కుడ్యచిత్రాలు ఇప్పటికీ కనిపిస్తాయి. శివుని లీలలు, రాజరాజ చోళుడు తన గురువు కరువూర్ దేవర్తో కలిసి బృహదీశ్వరుని ఆరాధిస్తున్న దృశ్యాలు, నృత్య భంగిమలు, దేవతా చిత్రాలు ఈ చిత్రాలలో కనిపిస్తాయి. అనంతర నాయకుల కాలంలో కూడా అనేక చిత్రాలు చిత్రించబడ్డాయి. ఈ కుడ్యచిత్రాలు భారతీయ చిత్రకళా చరిత్రలో అపూర్వమైన స్థానం సంపాదించాయి.
ఈ ఆలయ ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యం అత్యంత విశిష్టమైనది. బృహదీశ్వరుడు విశ్వవ్యాప్తమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపానికి ప్రతీకగా భావించబడుతాడు. విశాలమైన లింగం అనంతత్వాన్ని సూచిస్తే, ఆకాశాన్ని తాకే విమానం మానవుడు ఆధ్యాత్మికంగా ఉన్నత స్థితికి చేరుకోవాలనే సందేశాన్ని తెలియజేస్తుంది. బృహన్నాయకి అమ్మవారి సన్నిధి శివశక్తుల అభేద తత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ ఆలయ నిర్మాణమంతా శివతత్వాన్ని వాస్తు రూపంలో వ్యక్తీకరించిన ఆధ్యాత్మిక కావ్యంగా భావించబడుతుంది.
ఆలయంలో ప్రతిరోజూ శైవ ఆగమ సంప్రదాయం ప్రకారం నిత్యపూజలు నిర్వహించబడుతున్నాయి. తెల్లవారుజామున ఆలయం తెరిచిన తరువాత అభిషేకం, అలంకారం, కాలసంధి పూజ, ఉచ్చికాల పూజ, సాయంకాల దీపారాధన, రెండవ కాల పూజ, అర్ధజామ పూజ వరకు వివిధ సేవలు జరుగుతాయి. వేదపారాయణం, శివపంచాక్షరీ మంత్రోచ్చారణ, తేవారం గానం, నాదస్వర సేవలు నిత్యారాధనలో ముఖ్యమైన భాగాలుగా ఉంటాయి. ప్రతిరోజూ బిల్వదళార్చన, రుద్రాభిషేకం, మహాదీపారాధన అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహించబడతాయి.
మహాశివరాత్రి ఈ ఆలయంలో అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించబడే ఉత్సవం. వేలాది మంది భక్తులు రాత్రంతా జాగరణ చేసి బృహదీశ్వరుని ఆరాధిస్తారు. కార్తీక దీపోత్సవం, ఆని తిరుమంజనం, ఆరుద్ర దర్శనం, నవరాత్రులు, రాజరాజ చోళుని స్మారక ఉత్సవాలు కూడా విశేషంగా నిర్వహించబడతాయి. ఈ ఉత్సవాల సందర్భంగా బృహన్నాయకి అమ్మవారి విశేష అలంకారాలు, ఉత్సవ విహారాలు కూడా ఘనంగా జరుగుతాయి. ఆలయం వేదఘోష, నాదస్వర నినాదాలు, భక్తుల శివనామస్మరణతో ఆధ్యాత్మిక ఆనందాన్ని ప్రసరిస్తుంది.
తంజావూరు బృహదీశ్వర ఆలయం కేవలం ఒక దేవాలయం మాత్రమే కాదు. అది చోళ సామ్రాజ్య వైభవానికి, భారతీయ వాస్తుశిల్పానికి, శైవభక్తికి, శిల్పకళకు, సంగీతం మరియు నృత్య సంప్రదాయాలకు శాశ్వత చిహ్నం. వెయ్యి సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించబడిన ఈ మహానిర్మాణం నేటికీ అదే దృఢత్వంతో నిలిచి ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరుస్తోంది. రాజరాజ చోళుని దూరదృష్టి, శిల్పుల అసామాన్య ప్రతిభ, బృహన్నాయకి సమేత బృహదీశ్వరుని ఆరాధన, అనేక ఉపదేవతాల సన్నిధులు, వేదాగమ సంప్రదాయం, శివభక్తి ఇవన్నీ కలసి ఈ ఆలయాన్ని భారతదేశంలోని అత్యంత మహోన్నత దేవాలయాలలో ఒకటిగా నిలబెట్టాయి. ఈ మహాక్షేత్రాన్ని దర్శించే ప్రతి భక్తుడికి ఇది కేవలం ఒక చారిత్రక కట్టడం మాత్రమే కాక, భక్తి, కళ, విజ్ఞానం, ఆధ్యాత్మికతల సమన్వయంతో నిర్మితమైన భారతీయ నాగరికతకు చిరస్మరణీయమైన మహాస్మారకంగా అనిపిస్తుంది.
కామెంట్లు లేవు:
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి