చిదంబరం శ్రీ నటరాజస్వామి ఆలయం

తమిళనాడులోని కడలూరు జిల్లాలో వెలసిన చిదంబరం శ్రీ నటరాజస్వామి ఆలయం భారతీయ ఆధ్యాత్మిక చరిత్రలో, శైవ తత్వంలో, దేవాలయ నిర్మాణ కళలో అత్యున్నత స్థానాన్ని పొందిన మహాక్షేత్రం. పంచభూత క్షేత్రాలలో ఆకాశ తత్త్వాన్ని సూచించే పవిత్ర స్థలంగా ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది. శివుడు ఆనందతాండవం చేస్తున్న నటరాజస్వరూపంలో ప్రధాన దైవంగా కొలువుదీరిన అరుదైన క్షేత్రం ఇది. భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం అనే పంచభూతాలలో నిరాకారమైన ఆకాశాన్ని ప్రతిబింబించే ఆలయంగా చిదంబరం శైవ తత్వానికి జీవంతమైన ప్రతీకగా నిలిచింది. భక్తులు దీనిని భూలోక కైలాసంగా, పరమేశ్వరుని ఆనందనిలయంగా భావిస్తారు.

చిదంబరం అనే పేరుకు కూడా విశిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక అర్థం ఉంది. చిత్ అంటే పరమజ్ఞానం లేదా చైతన్యం, అంబరం అంటే ఆకాశం లేదా అనంత విశాలత్వం. ఈ రెండు పదాలు కలిసి చిదంబరం అనే పేరుగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. అంటే జ్ఞానాకాశం, చైతన్య విశ్వం అనే భావన ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది. శైవ సిద్ధాంతం ప్రకారం పరమశివుడు ప్రతి జీవి హృదయంలో చైతన్యరూపంగా నివసిస్తాడనే మహాతత్త్వాన్ని ఈ క్షేత్రం ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఈ క్షేత్ర చరిత్ర పురాణకాలం నుంచే ప్రారంభమవుతుంది. పూర్వం ఈ ప్రాంతం తిల్లై వనం అనే దట్టమైన అడవిగా ఉండేది. అక్కడ తిల్లై అనే మడచెట్లు విస్తారంగా పెరిగి ఉండేవి. అందుకే ఈ ప్రాంతం తిల్లైగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ అడవిలో మహర్షులు యజ్ఞయాగాలు నిర్వహిస్తూ తమ తపస్సుతోనే విశ్వాన్ని నియంత్రించగలమని గర్వించారని పురాణాలు వివరిస్తాయి. వారి అహంకారాన్ని తొలగించేందుకు పరమేశ్వరుడు దిగంబర భిక్షాటన రూపంలో, మహావిష్ణువు మోహినీ రూపంలో అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యారు. మునులు కోపంతో అభిచార హోమాలు చేసి పులిని, సర్పాన్ని, అపస్మార పురుషుడిని సృష్టించి శివునిపై ప్రయోగించారు. పరమేశ్వరుడు పులిచర్మాన్ని వస్త్రంగా ధరించి, సర్పాలను ఆభరణాలుగా అలంకరించుకుని, అపస్మారునిపై కాలు ఉంచి ఆనందతాండవం చేశారు. ఈ దివ్యనాట్యమే ఆనందతాండవంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అప్పటి నుండి ఈ ప్రదేశం నటరాజుని నిత్యనృత్యస్థలంగా పూజలందుకుంటోంది.

ఈ దివ్య తాండవాన్ని ప్రత్యక్షంగా దర్శించిన మహర్షులలో వ్యాఘ్రపాదుడు, పతంజలి మహర్షి అత్యంత ప్రసిద్ధులు. వ్యాఘ్రపాద మహర్షికి శివుడు పులి కాళ్లను ప్రసాదించి, ఉత్తమమైన పుష్పాలను సేకరించి తనను ఆరాధించే వరం ఇచ్చాడని పురాణం చెబుతుంది. ఆదిశేషుని అవతారమైన పతంజలి మహర్షి కూడా శివుని ఆనందతాండవాన్ని దర్శించాలనే సంకల్పంతో ఇక్కడికి వచ్చి దీర్ఘకాలం తపస్సు చేశాడు. ఇద్దరు మహర్షుల భక్తికి సంతోషించిన పరమేశ్వరుడు వారికి చిత్సభలో ఆనందతాండవ దర్శనం ప్రసాదించాడని స్థలపురాణం వివరిస్తుంది. నేటికీ ఈ ఇద్దరు మహర్షులు నటరాజస్వామి సమీపంలో శిలారూపాలలో దర్శనమిస్తారు.

చారిత్రకంగా పరిశీలించినప్పుడు చిదంబరం ఆలయం సంగం యుగానికే ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రంగా ఉన్నట్లు ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ప్రారంభ చోళరాజులు ఈ ఆలయాన్ని అభివృద్ధి చేయడం ప్రారంభించారు. ముఖ్యంగా పరాంతక చోళుడు చిత్సభకు బంగారు తాపడం చేయించి స్వర్ణసభగా అలంకరించాడు. అనంతరం రాజరాజ చోళుడు, రాజేంద్ర చోళుడు, కులోత్తుంగ చోళుడు, విక్రమ చోళుడు వంటి మహారాజులు ఆలయాన్ని విస్తరించి అనేక మండపాలు, గోపురాలు, ప్రాకారాలు నిర్మించారు. చోళ రాజులు నటరాజస్వామిని తమ కులదైవంగా భావించేవారు. వారి రాజముద్రలలో, శాసనాలలో, నాణేలపై కూడా నటరాజుని ప్రతీక కనిపించడం దీనికి నిదర్శనం.

చోళుల అనంతరం పాండ్యులు, విజయనగర సామ్రాజ్యాధిపతులు, నాయక రాజులు కూడా ఆలయ విస్తరణకు విశేష కృషి చేశారు. గోపురాలపై కనిపించే అనేక శిల్పాలు, విశాల మండపాలు, నూరుకాళ్ల మండపం, వెయ్యికాళ్ల మండపం వంటి నిర్మాణాలు వివిధ రాజవంశాల కాలంలో నిర్మించబడ్డాయి. శతాబ్దాలుగా రాజులు ఈ ఆలయాన్ని కేవలం పూజాస్థలంగా కాకుండా కళలకు, వేదాధ్యయనానికి, సంగీతానికి, నాట్యానికి ప్రధాన కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దారు.

చిదంబరం ఆలయ నిర్మాణం ద్రావిడ శిల్పకళకు పరాకాష్టగా నిలుస్తుంది. సుమారు నలభై ఎకరాల విస్తీర్ణంలో నిర్మించబడిన ఈ దేవాలయం అనేక ప్రాకారాలతో అలరారుతుంది. నాలుగు దిక్కులలో నాలుగు మహాగోపురాలు ఉన్నాయి. తూర్పు, పడమర, ఉత్తర, దక్షిణ రాజగోపురాలు సుమారు నూట నలభై అడుగులకు పైగా ఎత్తుతో ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్లు కనిపిస్తాయి. ప్రతి గోపురంపైనా వేలాది శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి. దేవతలు, ఋషులు, నాయనార్లు, పురాణ గాథలు, శివలీలలు, నృత్య భంగిమలు అన్నీ ఈ శిల్పాలలో సజీవంగా కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా భరతముని నాట్యశాస్త్రంలో పేర్కొన్న నూట ఎనిమిది కరణాలను గోపురాలపై శిల్పరూపంలో చెక్కడం ప్రపంచంలోనే అరుదైన విశేషం. అందువల్ల చిదంబరం భారతీయ నృత్య సంప్రదాయానికి కూడా పవిత్ర పీఠంగా పరిగణించబడుతోంది.

ఆలయంలో ఐదు ప్రధాన సభలు ఉన్నాయి. వీటిలో చిత్సభ అత్యంత పవిత్రమైనది. ఇక్కడే నటరాజస్వామి ఆనందతాండవమూర్తిగా కొలువుదీరి ఉంటారు. చిత్సభకు బంగారు తాపడం చేయబడిన పైకప్పు అత్యంత విశిష్టమైనది. సంప్రదాయం ప్రకారం ఈ పైకప్పుపై అమర్చిన ఇరవై ఒక్క వేల ఆరువందల బంగారు పలకలు మనిషి రోజుకు తీసుకునే శ్వాసల సంఖ్యకు ప్రతీకగా భావించబడతాయి. వాటిని బిగించిన డెబ్బై రెండు వేల మేకులు మానవ శరీరంలోని డెబ్బై రెండు వేల నాడులను సూచిస్తాయని శైవ ఆగమాలు వివరిస్తాయి. పైకప్పుపై ఉన్న తొమ్మిది కలశాలు నవశక్తులకు ప్రతీకలుగా భావించబడతాయి. ఈ నిర్మాణమంతా విశ్వం మరియు మానవ శరీరం మధ్య ఉన్న ఆధ్యాత్మిక సంబంధాన్ని సూచించే విధంగా రూపొందించబడింది.

చిత్సభ పక్కనే ఉన్న కనకసభలో నిత్యపూజలు, అభిషేకాలు నిర్వహించబడతాయి. దేవసభలో ఉత్సవమూర్తులు కొలువుదీరుతారు. నృత్తసభలో శివుడు కాళికాదేవితో నృత్యపోటీలో విజయం సాధించినట్లు పురాణగాథ చెబుతుంది. రాజసభ వెయ్యికాళ్ల మండపంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ సభలో అనేక ఉత్సవాలు, వేదపారాయణాలు, ధార్మిక కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడతాయి. ఈ ఐదు సభలు పంచకృత్యాలకు, పంచభూతాలకు, పంచకోశాలకు ప్రతీకలుగా భావించబడుతున్నాయి.

చిదంబరం ఆలయంలోని అత్యంత గొప్ప విశేషం చిదంబర రహస్యం. నటరాజస్వామి సన్నిధికి కుడివైపున చిన్న తెర వెనుక ఖాళీ స్థలంలో బంగారు బిల్వదళాల అలంకరణ మాత్రమే దర్శనమిస్తుంది. అక్కడ నిరాకార ఆకాశలింగాన్ని పూజిస్తారు. ఇది శివుడు రూపంలోనే కాకుండా అరూప పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా కూడా ఉన్నాడనే శైవ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. భగవంతుడు కేవలం విగ్రహంలోనే కాకుండా అనంత ఆకాశంలో, ప్రతి జీవిలో, ప్రతి అణువులో వ్యాపించి ఉన్నాడనే అద్వితీయ తత్వాన్ని ఈ రహస్యం బోధిస్తుంది. చిదంబర రహస్యం అనేది దాచిన వస్తువు కాదు. అది నిరాకార పరమాత్మను గ్రహించే జ్ఞానానికి సంకేతం.

చిదంబరం మరో విశిష్టత ఏమిటంటే ఇక్కడ శివుడు మరియు విష్ణువు ఒకే ఆలయ సముదాయంలో ఆరాధించబడుతున్నారు. నటరాజస్వామి సన్నిధికి సమీపంలో గోవిందరాజ పెరుమాళ్ ఆలయం ఉంది. ఆదిశేషునిపై శయనిస్తున్న శ్రీమహావిష్ణువు ఇక్కడ దర్శనమిస్తారు. శైవ, వైష్ణవ సంప్రదాయాల సామరస్యానికి ఇది అద్భుతమైన చిహ్నంగా నిలుస్తుంది.

ఈ ఆలయంలో నిత్యపూజలు శైవ ఆగమ విధానాల ప్రకారం అత్యంత నియమనిష్ఠలతో నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఉదయం బ్రహ్మముహూర్తంలో పల్లియరై సేవతో ఆరాధన ప్రారంభమవుతుంది. అనంతరం అభిషేకం, అలంకారం, దీపారాధన, వేదపారాయణం, తిరుమురై పారాయణం జరుగుతాయి. రోజుకు ఆరు కాలపూజలు నిర్వహించడం ఈ ఆలయ సంప్రదాయం. ప్రతి పూజలో నటరాజస్వామికి దీపారాధనతో పాటు చిదంబర రహస్యానికి కూడా ప్రత్యేక హారతి సమర్పిస్తారు. ఈ సమయంలో తెర తొలగించి నిరాకార ఆకాశతత్త్వాన్ని భక్తులకు దర్శింపజేస్తారు. సాయంకాల దీపారాధన సమయంలో గంటానాదం, వేదఘోష, నాగస్వర ధ్వనులు ఆలయమంతా మారుమ్రోగుతాయి. ఈ దృశ్యం భక్తులలో అపూర్వమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.

చిదంబరం ఆలయానికి తిల్లై దీక్షితులు అనే ప్రత్యేక అర్చక వంశం సేవలు అందిస్తోంది. అనేక శతాబ్దాలుగా వారసత్వ పద్ధతిలో ఆలయ పూజలు నిర్వహిస్తున్నారు. వేదాలు, ఆగమాలు, సంప్రదాయ నియమాలను అత్యంత కట్టుదిట్టంగా పాటిస్తూ నటరాజస్వామి సేవలో నిమగ్నమై ఉంటారు. ఈ ప్రత్యేక పరిపాలనా విధానం చిదంబరం ఆలయానికి మరో విశిష్టత.

శైవ భక్తి ఉద్యమంలో చిదంబరానికి అత్యున్నత స్థానం ఉంది. తిరుజ్ఞానసంబందర్, తిరునావుక్కరసర్ అప్పర్, సుందరమూర్తి నాయనార్, మాణిక్యవాచకర్ వంటి మహాభక్తులు ఈ క్షేత్రాన్ని తమ పద్యాలలో అమరత్వం పొందేలా కీర్తించారు. మాణిక్యవాచకర్ రచించిన తిరువాచకం చిదంబరంతో విడదీయరాని సంబంధం కలిగి ఉంది. శెక్కిళార్ రచించిన పేరియపురాణంలో అరవైమూడు మంది నాయనార్ల చరిత్రకు చిదంబరం కేంద్రస్థానంగా నిలుస్తుంది. శైవ సిద్ధాంతాచార్యులు ఉమాపతి శివాచార్యులు, మేయ్కండార్ వంటి మహనీయులు కూడా ఈ క్షేత్ర మహిమను విస్తృతంగా ప్రచారం చేశారు.

భారతీయ నృత్య సంప్రదాయంలో చిదంబరానికి అపూర్వమైన స్థానం ఉంది. భరతనాట్యం కళాకారులు తమ జీవితంలో ఒక్కసారైనా చిదంబర నటరాజుని దర్శించి నాట్యాంజలి సమర్పించడం మహాభాగ్యంగా భావిస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం మహాశివరాత్రి సందర్భంగా జరిగే నాట్యాంజలి ఉత్సవంలో దేశ విదేశాల నుండి ప్రముఖ నర్తకులు పాల్గొని నటరాజునికి నృత్యసేవ సమర్పిస్తారు. శివుని ఆనందతాండవం సృష్టి, స్థితి, లయ, తిరోభావం, అనుగ్రహం అనే పంచకృత్యాలకు ప్రతీకగా భావించబడుతుంది. అందువల్ల నృత్యం ఇక్కడ కేవలం కళ మాత్రమే కాదు, అది పరమాత్మతో ఏకత్వాన్ని అనుభవించే యోగమార్గంగా పరిగణించబడుతుంది.

మార్గశిర మాసంలోని ఆరుద్ర దర్శనం చిదంబరం ఆలయంలో అత్యంత వైభవంగా జరిగే ఉత్సవం. ఆ రోజు నటరాజస్వామికి మహాభిషేకం నిర్వహించి విశేష అలంకారంతో భక్తులకు దర్శనం కల్పిస్తారు. ఆని తిరుమంజనం, మహాశివరాత్రి, బ్రహ్మోత్సవం, నవరాత్రి వంటి పర్వదినాలు కూడా అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించబడతాయి. ఈ ఉత్సవాలలో నటరాజస్వామి వివిధ వాహనాలపై ఆలయ ప్రాకారాలలో విహరిస్తూ భక్తులకు అనుగ్రహం ప్రసాదిస్తారు.

చిదంబరం కేవలం ఒక ప్రాచీన దేవాలయం మాత్రమే కాదు. అది శైవ తత్వశాస్త్రం, ఆగమ సంప్రదాయం, ద్రావిడ దేవాలయ నిర్మాణకళ, సంగీతం, నృత్యం, వేదాధ్యయనం, భక్తి ఉద్యమం, భారతీయ సంస్కృతికి జీవంతమైన కేంద్రబిందువు. రూపారూపాలకు అతీతమైన పరబ్రహ్మను నటరాజుని ఆనందతాండవం ద్వారా అనుభవింపజేసే ఈ మహాక్షేత్రం ప్రపంచంలోని శైవ భక్తులను, తత్వవేత్తలను, కళాకారులను, చరిత్ర పరిశోధకులను సమానంగా ఆకర్షిస్తూ యుగయుగాలుగా సనాతన ధర్మ వైభవాన్ని ప్రకాశింపజేస్తోంది.