కర్ణాటక సంగీత ప్రపంచంలో సంప్రదాయ గానానికి, సంగీత శాస్త్రానికి, గురుశిష్య పరంపరకు చిరస్మరణీయమైన సేవలు అందించిన మహామహోపాధ్యాయ డాక్టర్ నూకల చిన సత్యనారాయణ భారతదేశంలోని గొప్ప సంగీత విద్వాంసులలో అగ్రగణ్యుడు. గాయకుడిగా, సంగీత శాస్త్రవేత్తగా, పరిశోధకుడిగా, ఉపాధ్యాయుడిగా, రచయితగా, పరిపాలనా నిపుణుడిగా ఆయన అందించిన సేవలు అసాధారణమైనవి. గానవేదికపై ఎంత గొప్పవారో, గురువుగా అంతకంటే గొప్పవారిగా గుర్తింపు పొందారు. సంగీతాన్ని కేవలం కళగా కాకుండా శాస్త్రంగా, సాధనగా, ఆధ్యాత్మిక మార్గంగా భావించి జీవితాంతం దానికే అంకితమయ్యారు.
డాక్టర్ నూకల చిన సత్యనారాయణ 1923 ఆగస్టు 4న ఆంధ్రప్రదేశ్లోని అనకాపల్లిలో అన్నపూర్ణేశ్వర శర్మ, యజ్ఞచయనమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. వారి కుటుంబం సనాతన వైదిక సంప్రదాయానికి, శ్రీవిద్య ఉపాసనకు ప్రసిద్ధి చెందినది. తండ్రి అన్నపూర్ణేశ్వర శర్మ సంస్కృత పాండిత్యం, ఆధ్యాత్మిక దృక్పథం కలిగినవారు. తల్లి యజ్ఞచయనమ్మకు సంగీతంపై మంచి పట్టు ఉండేది. బాల్యంలోనే ఆమె తన కుమారునికి సంగీతంలోని మొదటి పాఠాలను నేర్పి, సంగీతాభిరుచిని పెంపొందించారు. చిన్ననాటి నుంచే స్వరశుద్ధి, శ్రుతి పట్ల శ్రద్ధ, సంగీతంపై సహజమైన ఆసక్తి ఆయనలో స్పష్టంగా కనిపించాయి.
మొదట ఆయన వయోలిన్ విద్యను అభ్యసించడం ప్రారంభించారు. కంభంపాటి అక్కాజీరావు ప్రోత్సాహంతో విజయవాడకు వెళ్లి సంగీత విద్వాంసుడు మంగళంపల్లి పట్టాభిరామయ్య వద్ద గాత్రసంగీతాన్ని అభ్యసించారు. మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణగారి తండ్రియైన పట్టాభిరామయ్య వద్ద సాధన చేసిన కాలం ఆయన సంగీత జీవితానికి బలమైన పునాది వేసింది. అనంతరం విజయనగరంలోని మహారాజా సంగీత కళాశాలలో చేరి పద్మశ్రీ ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు వద్ద వయోలిన్లో ఉన్నత శిక్షణ పొందారు. ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడి కచేరీలలో సహవాద్యకారునిగా పాల్గొనే అవకాశం కూడా ఆయనకు లభించింది. ఈ అనుభవం రాగరూపాలపై, లయనైపుణ్యంపై, వేదికపై ప్రదర్శన విధానంపై ఆయనకు విశేషమైన అవగాహనను కల్పించింది.
ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడి ద్వారా సంగీత మహర్షి డాక్టర్ శ్రీపాద పినాకపాణి గారితో ఆయనకు పరిచయం ఏర్పడింది. తరువాత పినాకపాణిగారి వద్ద శిష్యరికం స్వీకరించడం నూకలవారి జీవితంలో కీలక మలుపుగా మారింది. పినాకపాణిగారి విశ్లేషణాత్మక బోధన, రాగలక్షణాలపై లోతైన అధ్యయనం, కృతి భావవ్యాఖ్యానం, శాస్త్రీయ క్రమశిక్షణ నూకలవారిని అత్యున్నత స్థాయి సంగీతవేత్తగా తీర్చిదిద్దాయి. పినాకపాణిగారి ప్రభావం ఆయన గానంలో జీవితాంతం స్పష్టంగా కనిపించింది. శాస్త్రీయ కట్టుదిట్టతను పాటిస్తూ భావపూర్ణమైన సంగీతాన్ని అందించడం ఆయన ప్రత్యేకతగా మారింది.
సంగీత విద్య పూర్తైన తరువాత ప్రభుత్వ సంగీత కళాశాలల్లో అధ్యాపకునిగా తన సేవలను ప్రారంభించారు. విశాఖపట్నంలోని ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాలలో అధ్యాపకునిగా పనిచేసిన ఆయన, తరువాత విజయవాడ, హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్, తిరుపతిలోని ప్రభుత్వ సంగీత కళాశాలలకు ప్రిన్సిపల్గా సేవలందించారు. అనంతరం విజయనగర మహారాజా ప్రభుత్వ సంగీత కళాశాలలో ఆచార్యునిగా, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రొఫెసర్గా పనిచేశారు. నలభై సంవత్సరాలకు పైగా సాగిన ఆయన విద్యా పరిపాలనా జీవితంలో వేలాది మంది విద్యార్థులను తీర్చిదిద్దారు.
కచేరీ గాయకుడిగా నూకలవారి స్థానం అత్యున్నతమైనది. ఆయన గానంలో శాస్త్రీయ క్రమబద్ధత, రాగభావ ప్రకాశం, స్పష్టమైన ఉచ్చారణ, సాహిత్యానుభూతి, తాళజ్ఞానం, మనోధర్మ సంగీతం సమన్వయంగా కనిపించేవి. రాగాలాపనలో ప్రతి స్వరానికీ ప్రాణం పోసి, కృతిలోని ప్రతి పదానికి భావాన్ని అందించడం ఆయన గానశైలికి ప్రత్యేక గుర్తింపుగా నిలిచింది. వేగం కన్నా భావానికి, అలంకారాల కన్నా రాగస్వరూపానికి, ప్రదర్శన కన్నా సంగీతసారానికి ఆయన అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చేవారు. అందువల్ల సంప్రదాయ కర్ణాటక సంగీతానికి ఆయన గానం ఆదర్శంగా భావించబడుతుంది.
ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్ కార్యక్రమాల ద్వారా ఆయన సంగీతం లక్షలాది శ్రోతలకు చేరింది. జాతీయ సంగీత కార్యక్రమాలు, సంగీత సమ్మేళనాలు, భక్తిరంజని ప్రసారాలు, సంగీత బోధనా కార్యక్రమాలలో ఆయన నిరంతరం పాల్గొన్నారు. ముఖ్యంగా ఆకాశవాణి ద్వారా ప్రసారమైన సంగీత పాఠాలు అనేక తరాల విద్యార్థులకు ఆదర్శ పాఠ్యాంశాలుగా నిలిచాయి. సంక్లిష్టమైన సంగీత విషయాలను కూడా అత్యంత సరళంగా వివరించే ఆయన బోధనా విధానం అపూర్వమైనది.
నూకలవారు గాయకుడు మాత్రమే కాదు, అసాధారణమైన సంగీత శాస్త్రవేత్త, రచయిత కూడా. కర్ణాటక సంగీతంలోని లక్ష్య, లక్షణ అంశాలను సులభంగా అర్థమయ్యే రీతిలో వివరించే అనేక గ్రంథాలను ఆయన రచించారు. సంగీత శాస్త్ర సుధ, సంగీత సౌరభము, త్యాగరాజ పంచరత్న కృతులు, త్యాగరాజు సర్వస్వము, శ్యామశాస్త్రి కృతులు, ముత్తుస్వామి దీక్షితుల ఎంపిక చేసిన కృతులు, అన్నమాచార్య సంకీర్తనలపై వ్యాఖ్యానాలు, వాగ్గేయకారుల కృతుల స్వరలిపులు వంటి అనేక విలువైన గ్రంథాలను సంగీత ప్రపంచానికి అందించారు. ఆయన రచనల ప్రత్యేకత ఏమిటంటే ప్రతి రాగానికి సంబంధించిన లక్షణాలను, కృతుల సాహిత్యార్థాన్ని, సంగతుల నిర్మాణాన్ని, గమకాల వినియోగాన్ని, గానపద్ధతిని అత్యంత శాస్త్రీయంగా, అదే సమయంలో విద్యార్థులకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషలో వివరించడం. అందువల్ల ఆయన గ్రంథాలు నేటికీ సంగీత కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధకులు, సంగీత విద్యార్థులకు ప్రామాణిక గ్రంథాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. ముఖ్యంగా త్యాగరాజు, దీక్షితులు, శ్యామశాస్త్రి కృతులపై ఆయన చేసిన విశ్లేషణలు భావపరంగా, శాస్త్రీయంగా విశేష ప్రశంసలు పొందాయి.
ఆయన విదేశాలలో కూడా అనేక సంగీత కచేరీలు, ఉపన్యాసాలు, శిక్షణా శిబిరాలు నిర్వహించారు. అమెరికా, కెనడా, ఇంగ్లండ్, ఐర్లాండ్, మలేషియా, సింగపూర్, మారిషస్ వంటి దేశాలలో భారతీయ సంగీత వైభవాన్ని పరిచయం చేశారు. ప్రముఖ విశ్వవిద్యాలయాలలో కూడా ఉపన్యాసాలు ఇచ్చి కర్ణాటక సంగీతం యొక్క శాస్త్రీయతను ప్రపంచానికి చాటిచెప్పారు. భారతీయ సంగీతాన్ని హిందుస్థానీ, పాశ్చాత్య సంగీత వ్యవస్థలతో పోల్చి వివరిస్తూ సంగీతానికి విశ్వవ్యాప్త దృష్టిని అందించారు.
గురువుగా నూకలవారి సేవలు అసమానమైనవి. ఆయన వద్ద శిక్షణ పొందిన విద్యార్థుల సంఖ్య వందల్లో కాదు, అనేక వందల్లో ఉంది. బాలవిద్యార్థుల నుండి డాక్టరేట్ పరిశోధకుల వరకు, భారతదేశంలోనే కాక విదేశాలలోనూ అనేక మంది ఆయన వద్ద సంగీతం అభ్యసించారు. ఈ అసాధారణ గురుసేవకు గుర్తింపుగానే ఆయనకు మహామహోపాధ్యాయ అనే గౌరవ బిరుదు లభించింది. ఆయన శిష్యులలో ప్రభుత్వ సంగీత కళాశాలల అధ్యాపకులు, ఆకాశవాణి కళాకారులు, విశ్వవిద్యాలయ పరిశోధకులు, విదేశాలలో సంగీతాన్ని ప్రచారం చేస్తున్న అనేక మంది విద్వాంసులు ఉన్నారు. డాక్టర్ శేషులత, డాక్టర్ నాగులపాటి శ్రీకృష్ణ, డాక్టర్ కొల్లి నాగరాజు, డాక్టర్ పంతుల రామ తదితరులు ఆయన ప్రముఖ శిష్యులుగా గుర్తింపు పొందారు. ఆయన ప్రత్యక్ష శిష్యులతో పాటు, ఆయన గ్రంథాలు మరియు ధ్వనిముద్రణల ద్వారా విద్యను అభ్యసించిన వేలాది మంది సంగీత విద్యార్థులు కూడా ఆయన శిష్యపరంపరలో భాగంగానే భావించబడతారు.
నూకలవారి కుటుంబ వారసత్వం కూడా ఆధ్యాత్మికత, విద్య, సంగీత సంప్రదాయాలకు నిలయంగా నిలిచింది. శ్రీవిద్య ఉపాసన, సంస్కృత విద్య, వేదపాండిత్యం వంటి విలువలు చిన్ననాటి నుంచే ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రభావితం చేశాయి. ఆ సంప్రదాయాన్నే ఆయన సంగీతంలోనూ ప్రతిబింబింపజేశారు. సంగీతం అనేది కేవలం వినోద సాధనం కాదని, అది భగవదారాధనకు, మనోశుద్ధికి, ఆత్మోన్నతికి మార్గమని ఆయన జీవితాంతం బోధించారు. విశ్వకళా పరిషత్ను స్థాపించి యువ సంగీత విద్వాంసులకు అవకాశాలు కల్పించడం ద్వారా సంగీత ప్రచారానికి విశేష కృషి చేశారు.
ఆయనకు సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ హంస పురస్కారం, సంగీత కళా ఆచార్య, సంగీత విద్యానిధి వంటి అనేక గౌరవాలు లభించాయి. 2010లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు పద్మభూషణ్ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసి ఆయన సంగీత సేవలను గౌరవించింది. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం, కాంచీ కామకోటి పీఠం, శృంగేరి శారదా పీఠం, పుష్పగిరి పీఠం తదితర ఆధ్యాత్మిక సంస్థలకు ఆయన ఆస్థాన విద్వాంసుడిగా సేవలందించారు.
వృద్ధాప్యంలో కూడా ఆయన సంగీతసేవను విరమించలేదు. ఆరోగ్యం సహకరించినంత వరకు కచేరీలు, ఉపన్యాసాలు, సంగీత శిబిరాలు, గ్రంథరచనలను కొనసాగించారు. 2013 జూలై 11న సికింద్రాబాద్లో పరమపదించారు. ఆయన మరణంతో కర్ణాటక సంగీత ప్రపంచం ఒక మహోన్నత గురువును, శాస్త్రవేత్తను, గాయకుడిని కోల్పోయింది. అయితే ఆయన రచించిన గ్రంథాలు, ధ్వనిముద్రణలు, తీర్చిదిద్దిన శిష్యులు, నెలకొల్పిన బోధనా సంప్రదాయం నేటికీ సంగీత ప్రపంచాన్ని ప్రభావితం చేస్తూనే ఉన్నాయి. శాస్త్రీయ గానంలో సంప్రదాయం, పరిశోధన, బోధన, భక్తి ఈ నాలుగింటినీ సమన్వయపరచిన మహోన్నత సంగీతాచార్యులలో డాక్టర్ నూకల చిన సత్యనారాయణ గారి స్థానం చిరస్థాయిగా నిలిచి ఉంటుంది.
కామెంట్లు లేవు:
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి