19, సెప్టెంబర్ 2026, శనివారం

హస్తి వదనాయ నమస్తుభ్యం - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి


హస్తి వదనాయ నమస్తుభ్యం
హాటకమయ మంటపే సింహాసన స్థితాయ

హస్తి కృత్తి వసన ధరార్చిత మహా గణపాయ తత్వ స్వరూపాయ
సమస్త భక్తానుగ్రహాయ మాయాలింగిత విగ్రహాయ


కమలోత్పల పాశ శంఖ చక్రేక్షు కార్ముక వ్రీహ్యాగ్ర గదా నిజ విషాణ
మాతులంగ రత్న కలశ ధరణ కరాంబుజాయ పద పంకజాయ విమలాయ
విశ్వోత్పత్తి స్థితి విలయాయ కరుణాలయాయ
హిమాద్రితనయానన పంకజ హిరణ్య గర్భాయ సుమనసే
ఉమారమణ కుమార గురుగుహ సమాన వరౌజసే మహసే

గజముఖుడవైన మహాగణపతీ! నీకు నా నమస్సులు. బంగారుమయమైన మండపంలో సింహాసనంపై కొలువై ఉన్నవాడవు నీవు. ఏనుగు చర్మాన్ని వస్త్రముగా ధరించిన పరమశివునిచే పూజింపబడే మహాగణపతీ! పరమతత్త్వస్వరూపుడవు, సమస్త భక్తులపై అనుగ్రహం కురిపించేవాడవు, మాయాశక్తి ఆలింగనం చేసిన దివ్యవిగ్రహుడవు. కమలం, కలువ, పాశం, శంఖం, చక్రం, చెరకువిల్లు, వరికంకులు, గద, స్వదంతం, మాదీఫలము, రత్నకలశం ధరించిన కమలసదృశ హస్తాలు కలవాడవు, కమలాలవంటి పాదములు గల నిర్మలుడవు, జగత్తు యొక్క సృష్టి, స్థితి, లయలకు కారణభూతుడై కరుణకు నిలయమైనవాడవు, హిమవంతుని కుమార్తె పార్వతీదేవి ముఖకమలాన్ని వికసింపజేసే సూర్యునివంటి హిరణ్యగర్భస్వరూపుడవు, సదాశయుడవు. ఉమారమణుడైన శివుని కుమారుడయిన సుబ్రహ్మణ్యునితో సమానమైన శ్రేష్ఠ పరాక్రమం, తేజస్సు, ప్రకాశస్వరూపుడవయిన నిన్ను భక్తితో స్తుతిస్తున్నాను. 

నవరోజు రాగంలో మిశ్రచాపు తాళంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతి తిరువారూరు క్షేత్ర సంబంధితమైనది. గణపతిని కేవలం విఘ్నేశ్వరునిగా కాక, మాయాశక్తితో ఏకమైన పరతత్త్వంగా, విశ్వసృష్టి–స్థితి–లయకర్తగా, అనేక దివ్యచిహ్నాలు చేతబూనిన మహావిగ్రహంగా దీక్షితులు ఇందులో దర్శింపజేస్తారు. గురుగుహునితో సమానమైన తేజఃపరాక్రమం అనే పదబంధంలోనే నవరోజు రాగముద్రను కూడా సున్నితంగా నిక్షిప్తం చేశారు.

ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతిని విఘ్నేశ్ ఈశ్వర్ ఆలపించారు


మహాగణపతిం మనసా స్మరామి - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి


మహాగణపతిం మనసా స్మరామి వశిష్ఠ వామదేవాది వందిత

మహాదేవ సుతం గురుగుహ నుతం మారకోటి ప్రకాశం శాంతం
మహాకావ్య నాటకాది ప్రియం మూషిక వాహన మోదక ప్రియం 

వశిష్ఠుడు, వామదేవుడు మొదలైన మహర్షులచే పూజించబడే మహాగణపతిని నేను నా మనస్సులో నిరంతరం స్మరిస్తున్నాను. ఆయన మహాదేవుడైన పరమశివుని కుమారుడు, గురుగుహుడైన కుమారస్వామిచే స్తుతింపబడేవాడు, కోటి మన్మథుల సౌందర్యప్రకాశాన్ని మించిన తేజస్సు కలిగినా పరమశాంతస్వరూపుడు. మహాకావ్యాలు, నాటకాలు మొదలైన కళలను ప్రీతితో ఆదరించేవాడు, మూషికాన్ని వాహనంగా కలిగినవాడు, మోదకాలను ఎంతో ఇష్టపడే ఆ మహాగణపతిని మనసారా ధ్యానిస్తున్నాను.

మహాకావ్య నాటకాది ప్రియం అన్నారు దీక్షితుల వారు. దీనిని రెండు విశేషాలుగా చెప్పుకోవచ్చు. 

1. దీక్షితుల వారి ప్రత్యేకత రాగం యొక్క పేరును చాలా కృతులలో సాహిత్యానికి సముచితంగా ప్రస్తావించటం. ఇక్కడ నాట రాగ నామాన్ని నాటక అనే పదంలో పొందుపరచారు. 

2. గణపతి వ్యాసభగవానుడి నోట వెలువడ్డ మహాకావ్యమైన భారతాన్ని వ్రాయటానికి ఒప్పుకోవటానికి ఉన్న నేపథ్యం. శబ్దభావతాళాలతో ముడిపడి ఉన్న కళలన్నిటినీ ఆస్వాదించేవాడు గణపతి, బుద్ధిప్రదాత కాబట్టి.  

నాట రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని మహారాజపురం సంతానం గారు ఆలపించారు.

వినాయక విఘ్ననాశక - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి


వినాయక విఘ్ననాశక మాం తారయ దయానిధే

అనాథ రక్షక ఆరూఢ మూషిక శివ గురుగుహ విధి పూజిత 

ఆశ్రితజన పరిపాలక దేవరాజపుర తోషిత వేగవాహినీ వర్ధిత
రవిశశివహ్నినేత్ర రతిపతి సన్నుత శుభగాత్ర పవనాత్మజానందకర రామ మిత్ర వర పవిత్ర

దయాసముద్రుడవు, విఘ్నములను నాశనము చేసే వినాయకా, సంసారసాగరము నుండి నన్ను దాటించుము. అనాథులకు రక్షకుడవై, మూషికాన్ని వాహనంగా అధిరోహించినవాడవు నీవు. శివుడు, గురుగుహుడైన కుమారస్వామి, బ్రహ్మదేవుడు పూజించే వాడవు, శరణు వచ్చిన జనులను పరిపాలించేవాడవు. దేవరాజపురమనే కాంచీపురంలో ఆనందంగా కొలువై, వేగవాహినీ నదిచే మహిమ వర్ధిల్లినవాడవు. సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని అనే దివ్య నేత్రములు కలవాడవు, రతీపతియైన మన్మథునిచే కూడా స్తుతింపబడే శుభమంగళ స్వరూపుడవు, వాయుపుత్రుడైన హనుమంతునికి ఆనందాన్ని కలిగించేవాడవు, రామునికి మిత్రుడవు, సమస్త పావనకరులలో శ్రేష్ఠుడవైన వినాయకా, సంసారసాగరము నుండి నన్ను దాటించుము. 

వేగవాహిని రాగంలో స్వరపరచబడిన ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతిని ప్రియా సోదరీమణులు ఆలపించారు


గణేశకుమార పాహి మాం - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి


గణేశకుమార పాహి మాం గజముఖ

మనోరథ సిద్ధి దాయకా
ఆగమపదాదినుత భవ శ్రీ గురుగుహనుత గజముఖ 

గజముఖుడవు, బాలస్వరూపుడవైన గణేశా! నన్ను కాపాడుము. నా మనోరథాలను సిద్ధింపజేసే వాడవు నీవు. ఆగమశాస్త్రాలలోని పవిత్రమైన పదములచే మొదటినుండి స్తుతింపబడేవాడవు, భవుడైన పరమశివునిచే వందింపబడేవాడవు, శ్రీ గురుగుహుడైన కుమారస్వామిచే కూడా నుతింపబడేవాడవు. నన్ను కాపాడుము.

ఝంఝూటి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి కృతిని స్కందశ్రీ శివప్రసాద్ గారు ఆలపించారు

ప్రణమామ్యహం శ్రీ గౌరీసుతం - మైసూరు వాసుదేవాచార్యుల కృతి



ప్రణమామ్యహం శ్రీ గౌరీసుతం
ఫణితల్ప వాసుదేవ భక్తం సతతం

గణనాథమమర బృంద సేవితం
ఫణిహార భూషితం ముని వర వందితమ్

ధృత చారు మోదకం గజ ముఖం
సితకరామిత గర్వ భంజకం
నతలోక సంతోష దాయకం
శ్రితభక్త పాలకం సిద్ధి వినాయకం 

గౌరీదేవి కుమారుడు, ఆదిశేషుని శయ్యగా కలిగిన వాసుదేవుడైన శ్రీమన్నారాయణుని ఎల్లప్పుడూ భక్తితో సేవించేవాడు అయిన శ్రీగణపతికి నేను ప్రణమిల్లుతున్నాను. గణములందరికీ నాయకుడు, దేవతాసమూహముచే సేవింపబడేవాడు, సర్పములను హారముగా ఆభరణంగా ధరించినవాడు, శ్రేష్ఠ మునులచే పూజించబడేవాడు, సుందరమైన మోదకాన్ని చేతబూని ఉన్న గజముఖుడు, చంద్రుని అపరిమిత గర్వాన్ని అణచినవాడు, నమస్కరించి శరణు వచ్చిన లోకజనులకు సంతోషాన్ని ప్రసాదించేవాడు, ఆశ్రయించిన భక్తులను కాపాడేవాడు, సకల సిద్ధులను అనుగ్రహించు సిద్ధివినాయకుడు అయిన గణపతిని నేను భక్తిపూర్వకంగా ప్రణమిల్లుతున్నాను.

గౌళ రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ మైసూరు వాసుదేవాచార్యుల కృతిని ఎం ఎల్ వసంతకుమారి గారు ఆలపించారు.  


గణనాయకం భజేహం భజే - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల


గణనాయకం భజేహం భజే
కమలేశనుతం కామరిపుసుతం

అణిమాది సిద్ధి దాయకం సుముఖం

వాణీ రమణానందం వరదం
వదనేద్విరదం వరబాలగురుగుహం

గణములకు నాయకుడు, విష్ణువుచే నుతించబడినవాడు, మన్మథుని శత్రువైన పరమశివుని కుమారుడు అయిన గణపతిని భజిస్తున్నాను. అణిమాది అష్ట సిద్ధులను ప్రసాదించేవాడు, ప్రసన్నమైన ముఖము కలవాడు అయిన గణపతిని భజిస్తున్నాను. సరస్వతీదేవి పతి అయిన బ్రహ్మకు ఆనందం కలిగించేవాడు, వరములనొసగేవాడు, గజముఖము కలిగినవాడు, బాలుడైన కుమారస్వామిని అనుగ్రహించినవాడు అయిన గణపతిని భజిస్తున్నాను.

(అణిమ,మహిమ,గరిమ,లఘిమ,ప్రాప్తి,ప్రాకామ్యము, ఈశత్వము,వశిత్వము అనేవి అష్ట సిద్ధులు. రెండు దంతములు కలిగినది ఏనుగు అందుకే దానిని ద్విరదము అన్నారు) . రుద్రప్రియ రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని ఎం ఎల్ వసంతకుమారి గారు ఆలపించారు. 

రక్తగణపతిం భజేహం - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి



రక్తగణపతిం భజేహం
రత్న సింహాసన పతిం సురపతిం

రక్తాంబరధరం రాగ ద్వేషాది హరం
పార్వతీ ప్రియకరం మోహన కరం

పరశురామ క్షేత్ర ప్రభావం
పాయసాన్న హోమాది విభావం
పంచకృత్యాతీత స్వభావం
భక్తజనాది సమూహ వైభవం

సకల కార్యార్థ సిద్ధిదం స్థిరం
వామదేవాది పూజితం వరం
వారిజభవ వందిత వల్లభేశం
గురుగుహనుతం పరమశివ సుతం

రత్నసింహాసనానికి అధిపతియై దేవతలకు ప్రభువుగా విరాజిల్లే రక్తవరణములో ఉండే గణపతిని నేను భజిస్తున్నాను. ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, రాగము, ద్వేషము మొదలైన అంతఃశత్రువులను తొలగించేవాడు, తన తల్లి పార్వతీదేవికి ప్రియమైనవాడు, మోహనమైన రూపం కలవాడు, పరశురామక్షేత్రమునందు ప్రత్యేక మహిమతో వెలసినవాడు; పాయసాన్నహోమము మొదలైన హోమారాధనలచే వైభవంగా పూజింపబడేవాడు, సృష్టి, స్థితి, సంహారము, తిరోభావము, అనుగ్రహము అనే పంచకృత్యాలకు అతీతమైన స్వభావం కలవాడు, భక్తజన సమూహాలచే చుట్టుముట్టబడి మహిమతో వెలిగేవాడు, సమస్త కార్యాల ఆశయాలను స్థిరంగా సిద్ధింపజేసే వరప్రదుడు, వామదేవుడు మొదలైనవారిచే పూజింపబడే శ్రేష్ఠుడు, కమలమున పుట్టిన బ్రహ్మచే పూజించబదే వల్లభేశుడు, సుబ్రహ్మణ్యునిచే స్తుతింపబడే పరమశివుని కుమారుడైన  రక్తగణపతిని నేను భక్తితో భజిస్తున్నాను.

ఇక్కడ పరశురామ క్షేత్రం అనగా పరశురాముడు సముద్రం నుండి తిరిగి పొందిన భూమిగా పురాణ సంప్రదాయంలో భావించే పశ్చిమతీర పవిత్ర ప్రాంతం — ప్రధానంగా కేరళ–కొంకణ తీరప్రాంతం. ఆ ప్రాంతంలో గణపతి ఆరాధన, హోమసంప్రదాయం విశేషంగా ఉండటాన్ని ఈ కృతి సూచిస్తుంది, అయితే కృతి స్వయంగా ఒక నిర్దిష్ట ఆలయనామాన్ని చెప్పదు.  

మోహన రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతిని మహారాజపురం సంతానం గారు ఆలపించారు

వామాంక స్థితయా - ముత్తుస్వామి దీక్షితుల కృతి

వామాంక స్థితయా వల్లభయాऽऽశ్లిష్టం వారణ వదనం దేవం వందేऽహం వామన స్వరూపం వరదం సచాపం చామర కర్ణం శశి శేఖర తనయం నామరూప ధరం అభినవ గురుగుహ హృదయం అష్ట...