గానమూర్తే - త్యాగరాజస్వామి కృతి

త్యాగరాజస్వామి వారు రచించిన కృష్ణుని కృతులలో గానమూర్తే ప్రత్యేకమైనది. శ్రీకృష్ణుని వైభవాన్ని అద్భుతంగా సంస్కృతంలో సద్గురువులు ఆవిష్కరించారు. లక్ష్మీ స్వరూపమైన నారీమణి రుక్మిణి. మరి ఆమె మనసులో భావించి స్థిరం చేసుకున్న పురుషుడు ఆ జగదోద్ధారకుడు కాక ఎవరవుతారు? త్రిభువనాలను పాలించే జగన్మోహనాకారుడు రుక్మిణి మధురభక్తికి వశుడైనాడు. ఈ కృతిలో త్యాగరాజస్వామి అంతర్దృష్టితో పాటు విద్వత్తు కూడా గోచరమవుతుంది. కృష్ణుని జీవితంలో ప్రతి ముఖ్యమైన ఘట్టాన్ని కూడా ఆయన స్పృశించారు. వెన్నను దొంగిలిచిన నందకుమారునిగా, అర్జునుని మిత్రునిగా, నల్లని మేఘము వంటి తేజస్సు కలవానిగా, పార్వతీదేవి సోదరునిగా, నరకాసురుని సంహరించిన వానిగా మనోజ్ఞంగా వర్ణించారు.

సాహిత్యం
=======
గానమూర్తే శ్రీకృష్ణ వేణుగానలోల త్రిభువన పాల పాహి

మానినీమణి శ్రీరుక్మిణి మానసాపహార మారజనక దివ్య

నవనీతచోర నందసత్కిశోర నరమిత్ర ధీర నరసింహ శూర
నవమేఘ తేజ నగజా సహజ నరకాంతకాజ నత త్యాగరాజ

భావం
======

వేణుగానలోలుడవు, ముల్లోకములను పాలించేవాడవు, గానమూర్తివైన శ్రీకృష్ణా! నన్ను రక్షింపుము. నారీశిరోమణి అయిన రుక్మిణీదేవి మనసును దోచుకున్నవాడవు, మన్మథునికి జనకుడవు, దివ్యగానమూర్తివి అయిన శ్రీకృష్ణా! నన్ను రక్షింపుము. వెన్నదొంగవు, నందుని ముద్దుబిడ్డవు, అర్జునునికి మిత్రుడవు, ధీరుడవు, నరసింహుడవు, శూరుడవు. క్రొత్త మేఘముల వంటి కాంతి కలవాడవు, పార్వతీదేవి సహోదరుడవు, నరకాసురుని సంహరించిన వాడవు, బ్రహ్మ, శివులచే నుతించబడినవాడవు, గానమూర్తివైన శ్రీకృష్ణా! నన్ను రక్షింపుము.

శ్రవణం
=======

గానమూర్తి రాగంలో కూర్చబడిన ఈ కృతిని మహారాజపురం సంతానం గారు ఆలపించారు.

నీకే దయ రాక - త్యాగరాజస్వామి కృతి

ఆధ్యాత్మిక అంశాలను ప్రాపంచిక వ్యవహారశైలితో పోల్చి వివరించటం త్యాగరాజస్వామి అనేక కృతులలో చేశారు. మానవుడికి ఉండే అనేక వికారాల వల్ల ఏ విధంగా ఆధ్యాత్మిక పురోగతి కలుగదో ఆయన వివరించిన ఒక కృతి నీకే దయరాక. వివరాలు:

నీకే దయ రాక నే జేయు పనులెల్ల నెరవేరునా రామ

యేకోపించక నేను నీవను జ్ఞానికేలాగు సుఖమిచ్చునే ఓ రాఘవా

మనసు నిలవని వారు మాయాజాలము జేసి మరి ముక్తిగొననౌనే
కను సంజ్ఞకు రాని కాంతను బలిమిడి కరమిడ వశమౌనే ఓ రాఘవా

వాడిక లేని విద్యల చేత సభలోన వాదించబోనౌనే
సాడి విన్న మాట మది నిల్పలేని సరసుని వితమౌనే ఓ రాఘవా

మెప్పులకై బహు ధర్మము చేసితే మిగుల బ్రోవ దగునే
తప్పు మాటలు గాదు తారక నామ శ్రీత్యాగరాజుని పైని ఓ రాఘవా

శ్రీరామచంద్రా! నీ దయ లేకుంటే నేను చేసే పనులు సఫలమయ్యేనా! జీవాత్మను పరమాత్మ అయిన నీతో నిజంగా ఏకం చేయక మాట వరుసకు మాత్రమే నేను నీవే యను జ్ఞానికి సుఖమెలా కలుగుతుంది? అనురాగముతో కనుసైగకు మెచ్చని స్త్రీ బలవంతాన చేయిపట్టుకుంటే వశము కాని రీతి మనసును స్థిరపరచుకోలేని వారు మాయాజాలం చేస్తే ముక్తి కలుగుతుందా? విన్న చాడీలు మనసులోనే ఉంచుకోలేని పండితుని వలె కౌశలం లేని విద్యలతో సభలలో వాదించబోయిన ఉపయోగమేమి? మెప్పుల కోసం దానధర్మాలు చేస్తే అవి అనుగ్రహపాత్రమవుతాయా? నేను చెప్పే ఈ మాటలు తప్పు కావు, తారకనామధేయుడవైన శ్రీరామా! త్యాగరాజునిపై దయలేకున్న నేను చేసే పనులు సఫలమయ్యేనా!

-త్యాగరాజస్వామి

నీలాంబరి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని రంజని-గాయత్రి సోదరీమణులు ఆలపించారు.

నగు మోము కన లేని - త్యాగరాజస్వామి కృతి

నగు మోము కన లేని నా జాలి తెలిసి

నన్ను బ్రోవరాదా శ్రీ రఘువర నీ (నగు)

నగరాజధర నీదు పరివారులెల్ల

ఒగి బోధన జేసే వారలు కారేయటులుండుదురే నీ (నగు)

ఖగరాజు నీ యానతి విని వేగ చనలేడో

గగనానికి yiలకు బహుదూరంబనినాడో

జగమేలే పరమాత్మ ఎవరితో మొరలిడుదు

వగ జూపకు తాళను నన్నేలుకోరా త్యాగరాజ నుత నీ (నగు)

ఓ శ్రీరామా! నీ చిరునవ్వు కనబడక నా హృదయం ఎంతగా వేదన చెందుతోందో తెలిసి కూడా నన్ను రక్షింపవా? పర్వతరాజుని ధరించినవాడా! నీ పరివారమంతా నీకు నా దుఃఖాన్ని వినిపించి, నన్ను అనుగ్రహించమని బోధించేవారు కారా? నీ ఆజ్ఞను విని గరుత్మంతుడు వెంటనే వచ్చుటలేదా? ఆకాశానికి, భూమికి ఎంతో దూరమని అతడు భావించుచున్నాడా? జగత్తునంతటినీ ఏలుచున్న పరమాత్మా! నీవు తప్ప నేను ఎవరి ఎదుట నా మొర వినిపించుకొందును? నాపై నిర్లక్ష్యదృష్టి చూపకుము; ఈ వేదనను నేను సహింపలేను. నన్ను దయతో ఏలుకొనుము, త్యాగరాజునుతుడవైన శ్రీరామా!

ఈ కృతిలో భక్తుని ఆర్తి ఎంతో సన్నిహితమైనది. రాముని “నగుమోము” అనేది కేవలం చిరునవ్వు కాదు—భక్తుని అంతరంగాంధకారాన్ని తొలగించే కరుణాకటాక్షం. ఆ దివ్యస్మితం దర్శనానికి నోచుకోక త్యాగరాజస్వామి కలత చెందుతున్నారు. రాముని పరివారమంతా తన బాధను ప్రభువుకు తెలియజేయలేరా అని ప్రశ్నించడం, తనకు రామునితో ఉన్న ఆత్మీయ సంబంధాన్నీ, కరుణ కోసం ఎదురుచూసే అమాయకమైన విశ్వాసాన్నీ వ్యక్తం చేస్తుంది.

“ఖగరాజు” గరుత్మంతుని ప్రస్తావనలో భక్తుని ఆతురత మరింత స్పష్టమవుతుంది. రాముని ఆజ్ఞ లభిస్తే గరుడుడు క్షణంలో వచ్చి రక్షించగలడని తెలిసిన భక్తుడు, ఆలస్యం ఎందుకని బాధతో అడుగుతున్నాడు. చివరికి “ఎవరితో మొరలిడుదు?” అన్న వాక్యం అనన్యశరణాగతికి పరాకాష్ఠ. సర్వలోకాధిపతియైన రాముడే తనకు ఏకైక ఆశ్రయమని, ఆయన నిరాసక్తతను తాను భరించలేనని చెప్పి, ప్రేమతో కూడిన విరహభక్తిలో తనను ఏలుకోవాలని వేడుకుంటున్నారు.

అభేరి రాగం ఈ కృతిలోని కరుణ, ఆర్తి, ఆశ్రితవాత్సల్య భావాలకు అత్యంత అనుకూలమైనది. దాని మృదువైన స్వరసంచారాలు భక్తుని హృదయంలోని నిస్సహాయతను, “నగుమోము” దర్శనం కోసం కలిగే తపనను హృద్యంగా పలికిస్తాయి. అదే సమయంలో అభేరిలో అంతర్లీనంగా ఉన్న మాధుర్యం, రాముని కరుణపై భక్తునికి ఉన్న అచంచల విశ్వాసాన్ని నిలబెడుతుంది. అందుచేత ఈ రాగం కేవలం దుఃఖాన్ని మాత్రమే కాక, పరమాత్మ రూపం అగోచరం కావటం వల్ల కలిగే విచారం వెనుక దాగి ఉన్న దైవసాన్నిధ్యపు ఆశను, ప్రభువు చిరునవ్వు లభిస్తుందనే నిరీక్షణను అత్యంత సహజంగా పలికిస్తుంది. ఈ కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు. 

చలమేలరా సాకేత రామా! - త్యాగరాజస్వామి కృతి

చలమేలరా సాకేత రామా!

వలచి భక్తి మార్గముతోను నిన్ను వర్ణించుచున్న నాపై 

ఎందుబోదు నేనేమి సేయుదును ఎచ్చోట నే మొర బెట్టుదును

దందనలతో ప్రొద్దుపోవలెనా తాళజాలరా త్యాగరాజనుత

ఓ సాకేత రామా! నిన్నే ప్రేమించి భక్తిమార్గములో వర్ణించుచున్న నాపై కరుణ చూపుటకు ఆలస్యమెందుకు చేయుచున్నావు? నేనెక్కడికి పోయెదను? ఏమి చేసెదను? ఎక్కడ మొరపెట్టుకొందును? నా జీవితమంతా అనవసరమైన విషయములలోనే వృథాగా గడచిపోవలసిందేనా? నేనింక తాళలేను రామా! ఆలస్యము లేకుండా నన్ను కాపాడుము. 

ఈ కృతిలో త్యాగరాజస్వామి భక్తి కేవలం స్తోత్రమో, సంగీతారాధనో కాదని స్పష్టమవుతుంది. ఆయనది రామునిపై సంపూర్ణ ఆధారపడిన జీవన మానక్సిక స్థితి. “వలచి భక్తి మార్గముతోను వర్ణించుచున్న నాపై” అనే భావంలో, ప్రేమతో రామనామాన్ని గానము చేస్తున్న భక్తుని అంతరంగవేదన ఉంది. అయినా ప్రభువు కరుణ ప్రత్యక్షం కావడంలో ఆలస్యం ఎందుకని ప్రశ్నించడం ద్వారా భక్తుని ఆర్తి మరింత గాఢమవుతుంది. ఇది సందేహం కాదు. తనకు హితుడు, రక్షకుడైన శ్రీరామచంద్రమూర్తికి తన బాధ చెప్పుకొనే హక్కుతో చేసిన వినతి. 

“నేనేమి సేయుదును, ఎచ్చోట నే మొర బెట్టుదును” అన్న ప్రశ్నలు అనన్యశరణాగతికి చిహ్నాలు. రాముడిని తప్ప వేరే ఆశ్రయం లేదని తెలిసిన భక్తుడు, తన రోజులు వ్యర్థవిషయాలలో గడవకముందే కాపాడమని వేడుకుంటున్నాడు. “తాళజాలరా”లోని అసహనము భౌతిక దుఃఖం వల్ల మాత్రమే కాదు. దైవసాన్నిధ్యం లేక గడిచే క్షణం కూడా భక్తునికి భారమనే విరహభావం. అందువల్ల ఈ కృతి కరుణ కోసం చేసే ప్రార్థనగా, భక్తి మార్గంలో నిలకడగా ఉన్న హృదయపు విన్నపంగానే నిలుస్తుంది. 

మార్గహిందోళ రాగంలో కూర్చబడిన ఈ కృతిని ప్రియా సిస్టర్స్ హరిప్రియ-షణ్ముఖప్రియ ఆలపించారు. 

వందనము రఘునందనా - త్యాగరాజస్వామి కృతి

వాగ్గేయకారులకు ద్వైత భావనతో పరమాత్మతో సంభాషించటం, వేడుకోవటం, అప్పుడప్పుడు నిందించటం, అంతలో శరణనటం చాలా పరిపాటి. అది వారిద్దరి మధ్య ఉన్న ఆ బంధానికి ప్రతీక. భక్తిమార్గంలో సద్భక్తునికి స్వామిపై అనేక రకాలా భావనలు కలుగుతాయి. అటువంటి భావనలే మనకు ఈ త్యాగరాజస్వామి వారి ప్రహ్లాద విజయము అనే రచనలో రూపొందించబడిన వందనము రఘునందనా అనే సంకీర్తనలో స్పష్టముగా అవగతమవుతాయి. రాముని శరణనన్న త్యాగయ్య స్వామితో చేసిన విన్నపాలను, వ్యక్తపరచిన భావనలను పరిశీలించండి. అంతర్లీనంగా సందేశం మాత్రం ఒక్కటే - రామనామమే ఆయనకు భృతి, ద్యుతి, శరణాగతి. త్యాగయ్య కృతులు వ్రాయాలని వ్రాసినవి కాదు. ఆయన మనోభావనలు శబ్దరూపము పొంది రాగ యుక్తమై భక్తి పుష్పంగా ఆవిష్కరించబడ్డాయి. శహానా రాగం భక్తికి శరణాగతికి ఆర్తికి ప్రతీక. ఈ భావసుమం ఆ రాగంలోనే త్యాగయ్య ఆలపించటం ఆయనపై గల రామానుగ్రహానికి నిదర్శనం.

వందనము రఘునందనా! సేతుబంధనా! భక్తచందనా! రామ!

శ్రీదమా! నాతో వాదమా! నే భేదమా! ఇది మోదమా! రామ!

శ్రీరమా హృచ్చారమా! బ్రోవ భారమా! రాయబారమా! రామ!

వింటిని! నమ్ముకొంటిని! శరణంటిని! రమ్మంటిని! రామ!

ఓడను! భక్తి వీడను! ఒరుల వేడను! నీ వాడను! రామ!

కమ్మని విడెమిమ్మని! వరము కొమ్మని! పలుక రమ్మని! రామ!

న్యాయమా! నీకాదాయమా! ఇంక హేయమా! ముని గేయమా! రామ!

చూడుమీ! కాపాడుమీ! మమ్ము పోడిమిగా గూడుమీ! రామ!

క్షేమము! దివ్య ధామము! నిత్య నేమము! రామ నామము! రామ!

వేగరా! కరుణా సాగరా! శ్రీ త్యాగరాజ హృదయాకారా! రామ!

రఘువంశమున జన్మించిన శ్రీరామా! లంకకు సేతువును నిర్మించిన వాడా! భక్తులకు చందనము వలె సౌఖ్యాన్ని ఇచ్చే వాడా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను! సిరులను ఇచ్చే వాడా! నీకు నాతో వాదమా! నేను పరాయివాడనా! ఇది నీకు సంతోషమా రామా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను! లక్ష్మీదేవి హృదయ-ములో సంచరించే వాడా! నన్ను బ్రోచుటకు భారమా! నీకు నాకు మధ్య రాయబారములెందుకు రామా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను! భక్తులను బ్రోచే నీ కీర్తి విన్నాను, నిన్ను నమ్ముకున్నాను, శరణని నిన్ను రమ్మనుచున్నాను రామా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను! నిన్ను చూచే మార్గములో నేను ఓడను, నీ భక్తిని వీడను, ఇతరులను వేడను, నేను నీ వాడను రామా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను! కమ్మని తాంబూలమిమ్మని వరమును ఇచ్చుచున్నానను తీసుకొమ్మని నీవు నాతో పలుకవలెనని నేను నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను రామా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను! నీకు ఇది న్యాయమా! నన్ను కరుణించకుండా ఉండుట నీకు ఆదాయమా, నాతో పలుకుట నీకు చులకనా మునులచేత నుతించబడిన రామా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను! నన్ను కరుణతో చూడుము, కాపాడుము, ఒప్పుగా నన్ను చేకొనుము రామా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను! నిరంతర నియమమైన నీ నామము క్షేమమైనది దివ్య ధామమైనది రామా! ఓ కరుణా సముద్రుడవైన రమా! వేగముగా రమ్ము, త్యాగరాజుని హృదయమునందు వెలసిన రామా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను!

-సద్గురువులు కాకర్ల త్యాగబ్రహ్మం

శహానా రాగంలో కూర్చబడిన ఈ కృతిని కోటా పావని ఆలపించారు.

భారత శాస్త్రీయ సంగీత విశిష్టత

రోజులో సమయం, మనోభావాలకు సముచితమైన రాగాలు - భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి ఉన్న ప్రత్యేకతలలో ఇది ఒకటి. పంచభూతాత్మకమైన విశ్వంలో వచ్చే మార్పులకు సంకేతమైన నాదప్రక్రియ ఈ దివ్యమైన సంగీతం మనకు అందిస్తుంది. ప్రాణవాయువు + అగ్ని కలియుటచే (ప్రాణానల సంయోగము చేత) ఉద్భవించినది ఓంకారము లేదా ప్రణవ నాదము (మోక్షము గలదా కృతి ప్రస్తావన). ఆ ప్రణవ నాదము నుండి ఉద్భవించిన సప్తస్వరాలు స రి గ మ ప ద ని స, శరీరములో నాభి, హృదయము, కంఠము, ముక్కు, నాలిక మొదలైన భాగములను ప్రేరేపించే గ్రంథులలో నిలిచి విశ్వజనీనమైన నాదాన్ని మన దేహంలో జాగృతం చేస్తాయి (శోభిల్లు సప్తస్వర కృతి ప్రస్తావన). మరి ఆ గ్రంథులను బట్టి మన మనోభావాలు, ఆ భావాలకు తగిన స్వరాలతో రాగాలు, ఆ రాగాలు ఆలపించినప్పుడు ఆ భావానికి పరిపూర్ణత వస్తుంది. అలాగే ఏ స్వరాలను పలికితే ఏయే గ్రంథులలో శక్తి జాగృతమవుతుందో కూడా మన శాస్త్రీయ సంగీతం చెప్పింది. అందుకే ఎన్నో రోగాలకు సంగీతం ద్వారా ఉపశమనం కలిగించే అద్భుత సాధనం మన ధర్మంలో అంతర్భాగమైన శాస్త్రీయసంగీతమిచ్చింది.

రోజులో కాలాన్ని బట్టి రాగం ఎందుకు ప్రస్తావించానంటే మన శాస్త్రీయ సంగీతంలో సమయరాగ విభజన స్పష్టంగా ఉంది. ఉదయం భూపాలం, బౌళి, కల్యాణి వంటి రాగాలు, రాత్రి దేశ, హంసధ్వని, తిలాంగ్ వంటి రాగాలు సూచించబడ్డాయి. ఇవి ఉదాహరణకు మాత్రమే. మిగిలిన రాగాలన్నిటికీ కూడా రోజులో ఏ ఝాముకు ఉపయుక్తమో స్పష్టంగా శాస్త్రకారులు గుర్తించారు. కాలం, రాగం, భావం, లయ...అన్నీ ఒకదానితో ఒకటి ఎలా పెనవేసుకుని ఉన్నాయో ఈ వివరాలు తెలుసుకుంటే అర్థమవుతుంది. ప్రపంచంలో ఇంకెక్కడా కూడా ఇటువంటి దివ్యమైన సంగీతం దొరకదు.

కర్ణాటక సంగీత రాగాలు కేవలం స్వరాల క్రమాలు కావు; అవి మానవ హృదయపు సూక్ష్మ స్పందనలకు రూపం ఇచ్చే సజీవ భావభాషలు. శరణాగతి భావానికి మృదువైన వినయం, అంతర్ముఖత, దైవసన్నిధిలో తనను తాను అర్పించుకోవడం అవసరం; ఈ నాణ్యతను భైరవి, ముఖారి, పున్నాగవరాళి, యదుకులకాంభోజి వంటి రాగాలు ఎంతో గంభీరంగా మోస్తాయి. భక్తి భావంలో రాగం శ్రోతను ప్రార్థన వైపు తీసుకెళ్లాలి; మాధ్యమావతి యొక్క నిర్మలత, రేవతి యొక్క తపోభావం, కేదారగౌళ యొక్క సౌమ్యమైన ఆత్మీయత, శ్రీరాగం యొక్క గౌరవప్రదమైన దైవత్వం ఇందుకు అనుకూలం. వీటిలోని స్వరసంచారాలు తొందరపడవు; విరామాలు, మృదువైన గమకాలు, దిగువ స్థాయి స్పర్శలు మనసులో వినయాన్ని, ఆశ్రయాన్ని, విశ్వాసాన్ని పుష్టి చేస్తాయి.

ఆనందం, ఉత్సాహం, పైకి లేపే ఉల్లాసం వ్యక్తం చేయడంలో బిలహరి అసాధారణమైన రాగం. దాని చురుకైన స్వరచలనాలు, ప్రకాశవంతమైన నిషాద–ధైవత స్పర్శలు, ఉల్లాసభరితమైన ఆరోహణ శ్రోతలో సజీవతను మేల్కొలుపుతాయి. మోహనం యొక్క విశాలమైన స్వచ్ఛత, హంసధ్వని యొక్క మంగళప్రదమైన ప్రకాశం, శంకరాభరణం యొక్క సమతుల్య వైభవం కూడా సంతోషం, విజయోత్సాహం, శుభారంభ భావాలకు అత్యంత తగినవి. ఐశ్వర్యం, శుభం, మంగళకార్యం వంటి సందర్భాల్లో హంసధ్వని తన స్వచ్ఛమైన వెలుగుతో ముందుంటే, కల్యాణి తన విస్తారమైన స్వరప్రపంచంతో గంభీరమైన సంపదను, కృపను, ఉన్నతాశయాన్ని సూచిస్తుంది. కల్యాణి వినిపించినప్పుడు కలిగే భావం కేవలం సంతోషం కాదు; అది అభ్యుదయం, ఆశీర్వాదం, అంతరంగ వికాసం కలిసిన మహోన్నత మంగళభావం.

మనసును చల్లబరచే సాంత్వనకు సహానా, సామ రాగాలు అపూర్వమైనవి. సహానాలోని వక్రసంచారాలు, సున్నితమైన గమకాలు బాధను నిరాకరించకుండా దానిని సానుభూతితో ఆలింగనం చేసుకున్నట్లుంటాయి; అందువల్ల అది విరహం, మృదుస్మృతి, కరుణతో కూడిన ప్రేమకు ఎంతో సముచితం. సామ రాగం శబ్దకోలాహలాన్ని తగ్గించి అంతరంగంలో ప్రశాంతమైన వెలుగును నింపుతుంది; శాంతం, ధ్యానం, సాయంకాల నిశ్చలతకు అది సహజమైన ఎంపిక. ఆనందభైరవి మాత్రం కరుణ, శాంతి, మాతృస్నేహం, మృదువైన ఆనందం అన్నిటినీ సమన్వయపరచే అద్భుత రాగం. దాని భావం కన్నీటి అంచున ఉన్న సౌఖ్యంలా ఉంటుంది—వేదనను మధురతగా మార్చి, హృదయాన్ని మృదువుగా చేసి, చివరికి నిశ్శబ్దమైన ఆనందానికి చేర్చుతుంది. ఈ విధంగా ప్రతి రాగం తన ప్రత్యేక స్వరస్వభావంతో ఒక భావానికి మాత్రమే కాక, ఆ భావంలోని అనేక లోతైన ఛాయలకు కూడా సంగీతరూపం ఇస్తుంది.

మరొక ముఖ్యమైన విషయం - మన ధర్మంలో ఇతర విద్యల లాగనే శాస్త్రీయ సంగీతాభ్యాసంలో కూడా గురువు, క్రమశిక్షణతో అభ్యాసం, అర్థమెరిగి ఆలపించటం, సాహిత్యం ద్వారా వాగ్గేయకారులు ఏమి తెలియజేయదలచుకున్నారో దాని అవగాహన, ఆ సాహిత్యం యొక్క భాషా పరిజ్ఞానం, దైవభక్తి, త్రికరణ శుద్ధి చాలా అవసరం. ఇవి ఉన్నవారే ఈ సంగీతంలో ఉన్న గొప్పతనాన్ని పూర్తిగా ఆస్వాదించి నలుగురికి పంచగలరు. యాంత్రికంగా నేర్చుకుంటే ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు పడదు. ఆ సంగీత సాధనకు సాద్గుణ్యత, సాఫల్యము కలగవు.

కథయ కథయ మాధవం! హే రాధే! - నారాయణ తీర్థుల వారి తరంగం

కథయ కథయ మాధవం హే రాధే కథయ కథయ మాధవం

అథ సఖి కథయ శ్రీ మధుసూదనమశేష విధినా వర్ణిత వీర్యమమిత విభవం

వన భువి రహసి సమారాధితో భగవాననవద్య సుందరాంగి హే రాధే

ఘన జఘనాయా త్వయా ఘననీలకుంతల శ్రీ వనమాలీ పీతవాసా వసతి క్వవా జగతి

మృగ మద కలిత తిలక ఫాల సుందరం అగణిత సుగుణ మణి రత్నాకరం

విగత మోహమఖిల వేదభాగ విదితం భగవంతమాశ్రిత భావిత విధాతారం

సరస హాస రస సరళ తరళ మురళీ మిలిత గోప వధూ జనం

అరవింద లోచనమరివర్గ నిషూదనం నర నారాయణ తీర్థ వాంచిత ఫల నిదానం

ఓ రాధా! మాధవుని గురించి చెప్పవే! అమిత పరాక్రమవంతుడు, అత్యంత వైభవము కలవాడు, బ్రహ్మచే వర్ణించబడిన వాడు అయిన మధుసూదనుని గురించి చెప్పవే! అనుపమానమైన శరీర సౌందర్యం కల ఓ రాధా! నల్లని మేఘముల వంటి కురులు కలిగి, తులసీ వనమాల ధరించి, పీతాంబరములు ధరించిన ఆ మాధవుని ఏ రహస్య ప్రదేశములో నువ్వు పూజించావు? ఆ మాధవుడు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాడో చెప్పవే! కస్తూరితో అలంకరిచబడిన అందమైన ఫాలభాగము కలిగినవాడు, ఎన్నలేని సుగుణములకు నిధియైన వాడు, మోహాతీతుడు, సమస్త వేదములచే విదితమైనవాడు, ఆశ్రితుల కామ్యములు తీర్చే భగవంతుడు అయిన మాధవుని గురించి చెప్పవే! మందహాసముతో, మృదువుగా కంపించే మురళీరవముతో గోపికలతో కలిసి ఉన్నవాడు, కలువల వంటి కన్నులు కలవాడు, శత్రు సమూహములను నాశనము చేసేవాడు, నారాయణ తీర్థుని కామ్యములను నెరవేర్చిన మాధవుని గురించి చెప్పవే!

నారాయణ తీర్థుల వారి తరంగం కథయ కథయ మాధవం యొక్క భావం ఇది. శ్రీకృష్ణుని పరతర భావాన్ని దర్శించి, అనుభూతి చెందిన రాధ వాటిని బ్రహ్మవిద్యగా గోపికలకు తెలియజేసింది. రాధ తత్త్వం చాలా నిగూఢమైనది అన్నది ఈ తరంగం ద్వారా మనకు తెలియజేయటం నారాయణ తీర్థుల వారి లక్ష్యం. వాగ్గేయకారులు పరమాత్మ తత్త్వాన్ని ఎంత అందంగా మనకు తెలియజేస్తారు అన్న దానికి ఈ తరంగం ఓ అద్భుతమైన ఉదాహరణ. ఆధ్యాత్మిక సాధనలో పండి, త్రికరణ శుద్ధితో సగుణోపాసన చేసే వాగ్గేయకారులు పరమాత్మ విరాట్స్వరూపాన్ని మనకు ఎంత మనోజ్ఞంగా ఆవిష్కరిస్తారో ఈ కృతిలో మనకు తేటతెల్లమవుతుంది. మాధవుని తత్త్వం రాధ కన్నా ఎవరికి బాగా తెలుసు?

కల్యాణి రాగం మంగళకరమైనది. దివ్యమంగళస్వరూపుడైన శ్రీకృష్ణుని తత్త్వాన్ని వర్ణించటానికి ఎంతో ఉపయుక్తమైన రాగం. విదుషీమణులు రంజని గాయత్రి హృద్యంగా ఆలపించిన ఈ కృతిని విని తరించండి.