30, సెప్టెంబర్ 2026, బుధవారం

స్మర వారం వారం - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతి


స్మర వారం వారం చేతః 
స్మర నంద కుమారం

గోప కుటీర పయోఘృత చోరం
గోకుల బృందావన సంచారం 

వేణురవామృత పాన కిశోరం
సృష్టి స్థితి లయ హేతు విచారం

పరమహంస హృత్పంజర కీరం
పటుతర ధేనుక బక సంహారం

ఓ మనసా! నందకుమారుడైన శ్రీకృష్ణుని  నిరంతరం స్మరించుము. గోకులంలోని ఇళ్ల నుండి పాలు, వెన్న దొంగిలించిన వాడు, గోకులంలో బృందావనంలో సంచరించిన శ్రీకృష్ణుని నిరంతరం స్మరించుము. వేణుగానమనే అమృతమును పానము చేసే బాలుడు, సృష్టి స్థితి లయముల కారణములపై ఆలోచించే శ్రీకృష్ణుని నిరంతరం స్మరించుము. పరమయోగులైన వారి హృదయ పంజరములలో నివసించే చిలుక వంటి వాడు, బలవంతులైన ధేనుక బకాసురులను సంహరించిన శ్రీకృష్ణుని నిరంతరము స్మరించుము. 

ఈ కీర్తనలో సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు మనస్సును నిరంతర భగవత్స్మరణ వైపు మళ్లిస్తూ, బాలకృష్ణుని లీలామాధుర్యంలోనే పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని దర్శింపజేస్తున్నారు. గోపికల ఇళ్లలో పాలు, వెన్న దొంగిలించే బాలుడిగా కనిపించే కృష్ణుడే సృష్టి, స్థితి, లయలకు మూలకారణమైన పరమాత్మ కావడం ఈ కీర్తనలోని ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక రహస్యం. వెన్నను దొంగిలించడం భక్తుని నిర్మలమైన హృదయాన్ని తనవైపు ఆకర్షించే దైవానుగ్రహానికి ప్రతీకగా భావించవచ్చు. ఆయన వేణునాదం జీవుని అంతర్ముఖం చేసి పరమానందం వైపు పిలిచే దివ్యనాదాన్ని సూచిస్తుంది. ధేనుకాసురుడు, బకాసురుడు వంటి బలమైన రాక్షసులను సంహరించడం మనలోని అజ్ఞానం, అహంకారం, విషయాసక్తి వంటి అంతఃశత్రువులను దైవస్మరణ నశింపజేస్తుందనే అంతరార్థాన్ని సూచిస్తుంది. పరమహంసల హృదయమనే పంజరంలో చిలుకవలె నివసించే కృష్ణుడు బయట వెదకవలసిన దైవం కాదని, నిర్మలమైన హృదయంలో అనుభవించవలసిన అంతర్యామి అని సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు తెలియజేస్తున్నారు. అందుకే వారం వారం అనే పదప్రయోగం అప్పుడప్పుడు చేసే స్మరణను కాకుండా, ప్రతి క్షణమూ మనస్సును భగవంతుని వైపు మరల్చే నిరంతర సాధనను సూచిస్తుంది. అటువంటి స్మరణ క్రమంగా మనస్సును శుద్ధిచేసి, లీలామయుడైన బాలకృష్ణుడే సర్వసృష్టికి ఆధారమైన పరబ్రహ్మ అనే అనుభూతికి సాధకుని చేరుస్తుంది.

బహుధారి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు. 

ఖేలతి మమ హృదయే రామః - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు కృతి


ఖేలతి మమ హృదయే రామః ఖేలతి మమ హృదయే

మోహ మహార్ణవ తారకకారి రాగ ద్వేష ముఖాసుర మారి 

శాంతి విదేహ సుతా సహచారి ధరాయోధ్యా నగర విహారి

పరమహంస సామ్రాజ్యోద్ధారి సత్వ జ్ణానానంద శరీరి

ఓ రామా! ఎల్లప్పుడూ నా హృదయములో క్రీడించుము! మోహమనే మహా సాగరాన్ని దాటుటకు కారకుడవు, రాగద్వేషములను, ముఖాసురుని సంహరించే వాడవు. శాంతమూర్తియైన సీతమ్మ సహచరుడవు, అయోధ్యా నగరము హృదయములో విహరించే వాడవు, పరమ హంసలైన యోగుల సామ్రాజ్యమును ఉద్ధరించే వాడవు, సత్వము, జ్ఞానము మరియు ఆనందములకు నెలవు నీవు. ఎల్లప్పుడూ నా హృదయములో క్రీడించుము. 

ఈ కీర్తనలో సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు శ్రీరాముని కేవలం అయోధ్యలో నివసించిన అవతారపురుషునిగా కాకుండా, సాధకుని హృదయంలో నిరంతరం క్రీడించే పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా దర్శిస్తున్నారు. మోహమనే మహాసముద్రాన్ని దాటించే రాముడు మనలోని రాగద్వేషాలనే అంతఃశత్రువులను సంహరించి, మనస్సును నిర్మలత్వం వైపు నడిపిస్తాడు. ఇక్కడ సీతమ్మ శాంతికి ప్రతీకగా, రాముడు ఆ శాంతితో ఎల్లప్పుడూ సహచరించే చైతన్యస్వరూపంగా కనిపిస్తాడు. అయోధ్యను బాహ్య నగరంగా మాత్రమే కాకుండా సంఘర్షణలేని ప్రశాంతమైన అంతఃకరణానికి ప్రతీకగా భావిస్తే, అటువంటి హృదయంలోనే రాముడు విహరిస్తాడనే అంతరార్థం స్పష్టమవుతుంది. పరమహంసుల సామ్రాజ్యాన్ని ఉద్ధరించేవాడనే వర్ణన రామతత్త్వం సాధకుని ఉన్నతమైన ఆత్మజ్ఞాన స్థితికి చేర్చుతుందని సూచిస్తుంది. సత్త్వం, జ్ఞానం, ఆనందమే ఆయన శరీరమని చెప్పడం ద్వారా చివరకు రాముడు మనకు వెలుపల ఉన్న దైవం మాత్రమే కాదని, మన అంతరంగంలో ప్రకాశించే శుద్ధచైతన్యానంద స్వరూపమేనని తెలియజేస్తుంది. అందువల్ల హృదయంలో రాముడు క్రీడించాలి అనే ప్రార్థన యొక్క లోతైన భావం మనలోని మోహం, రాగద్వేషాలు, అహంకారం తొలగిపోయి, వాటి స్థానంలో శాంతి, జ్ఞానం, సత్త్వగుణం, సహజానందం నిరంతరం వెలుగుతూ ఉండాలనే ఆధ్యాత్మిక ఆకాంక్ష.

అఠానా రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు. 

స్థిరతా నహి నహి రే - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతి



స్థిరతా నహి నహి రే మానస
స్థిరతా నహి నహి రే

తాపత్రయ సాగర మగ్నానాం
దర్పాహంకార విలగ్నానాం

విషయ పాశ వేష్టిత చిత్తానాం
విపరీత జ్ఞాన విమత్తానాం

పరమహంస యోగ విరుద్ధానాం
బహు చంచలతర సుఖ సిద్ధానాం 

ఓ మనసా! నీకు స్థిరత్వం లేదు, ఎంతమాత్రమూ స్థిరత్వం లేదు. ఆధ్యాత్మిక, ఆధిభౌతిక, ఆధిదైవికములైన తాపత్రయాలనే సంసారసాగరంలో మునిగిపోయిన వారికి, దర్పము అహంకారములతో బంధింపబడిన వారికి మనశ్శాంతి ఉండదు. శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస, గంధాది విషయాలనే పాశాలతో చిత్తాన్ని బంధించుకున్న వారికి, సత్యాన్ని అసత్యంగాను అసత్యాన్ని సత్యంగాను భావించే విపరీత జ్ఞానంతో మత్తెక్కిన వారికి స్థిరత్వం కలుగదు. పరమహంసలు ఆచరించే ఆత్మవిచారణ, వైరాగ్య, యోగమార్గాలకు విరుద్ధంగా జీవిస్తూ, క్షణికమైన లౌకిక సుఖాలను పొందడానికే అనేక విధాలుగా చంచలంగా పరుగులు తీసేవారికి మనస్సు నిలకడగా ఉండదు.

ఈ కీర్తనలో సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు మనస్సు చంచలత్వానికి బాహ్యప్రపంచాన్ని కారణంగా చూపకుండా, మనలోనే ఉన్న దాని మూలాలను వెల్లడిస్తున్నారు. తాపత్రయాల వల్ల కలిగే కలత, దర్పాహంకారాల వల్ల పెరిగే నేను అనే భావన, ఇంద్రియవిషయాలపై ఆసక్తి, ఆత్మస్వరూపాన్ని మరిపించే విపరీత జ్ఞానం ఇవన్నీ మనస్సును నిరంతరం బయటకు లాగుతాయి. క్షణిక సుఖాల కోసం పరుగులు తీసే కొద్దీ మనస్సు మరింత చంచలమవుతుంది, పొందిన సుఖం నిలవదు కాబట్టి మరో సుఖాన్ని వెదకడం మొదలవుతుంది. దీనికి విరుద్ధమైన పరమహంస యోగం మనస్సును అంతర్ముఖం చేసి, విషయాసక్తి నుంచి వైరాగ్యానికి, అహంకారం నుంచి ఆత్మవిచారణకు, చంచలత్వం నుంచి స్వరూపస్థితికి నడిపిస్తుంది. అందువల్ల నిజమైన స్థిరత్వం బాహ్య పరిస్థితులు అనుకూలించడం వల్ల కలిగేది కాదు. కోరికలు, అహంకారం, ఇంద్రియాసక్తి, భ్రమాత్మక జ్ఞానం క్రమంగా తొలగి, మనస్సు తన మూలమైన ఆత్మలో విశ్రాంతి పొందినప్పుడే సహజంగా సిద్ధించేదని ఈ కీర్తన బోధిస్తుంది.

అమృతవర్షిణి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు.

మానస సంచర రే - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతి


మానస సంచర రే బ్రహ్మణి మానస సంచర రే

మద శిఖి పించాలంకృత చికురే
మహనీయ కపోల విజిత ముకురే

శ్రీరమణీ కుచ దుర్గ విహారే
సేవక జన మందిర మందారే

పరమ హంస ముఖ చంద్ర చకోరే
పరిపూరిత మురళీరవ ధారే   

భావం: 

ఓ మనసా! అటూ ఇటూ విషయవాంఛల వెంట తిరుగకుండా పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైన శ్రీకృష్ణునిలోనే సంచరించుము, ఆయనలోనే రమించుము. మదించిన నెమలి పింఛముతో అలంకరింపబడిన కేశములు గలవాడు, అద్దాన్నే ఓడించేంత అందమైన చెక్కిళ్లు కలిగిన ఆ కృష్ణుని ధ్యానించుము. శ్రీమహాలక్ష్మి స్తనముల యొక్క గుహలో విహరించే శ్రీహరి, తనను సేవించే భక్తుల హృదయమనే మందిరంలో కోరికలు తీర్చే కల్పవృక్షంలా వెలసే దైవం. పరమహంసుల ముఖమనే చంద్రుని వెన్నెలను ఆస్వాదించే చకోరపక్షివలె జ్ఞానుల సన్నిధిలో ఆనందించే వాడు, తన మురళీగానామృతంతో జగత్తును పరిపూర్ణంగా నింపేవాడు శ్రీఖృష్ణుడు. అటువంటి సౌందర్య, మాధుర్య, కరుణ, ఆనంద స్వరూపుడైన పరబ్రహ్మలోనే, ఓ మనసా, నిరంతరం విహరించుము.

మానస సంచర రే బ్రహ్మణి అనే ఒక్క వాక్యంలోనే ఈ కీర్తన యొక్క లోతైన ఆధ్యాత్మిక సందేశం నిక్షిప్తమై ఉంది. సహజంగా ఇంద్రియవిషయాల మధ్య సంచరించే మనస్సును బలవంతంగా అణచడం కాకుండా, దానికి అత్యున్నతమైన ఆశ్రయమైన బ్రహ్మంలో విహరించడం నేర్పాలి. అద్వైత జ్ఞాని అయిన సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు నిర్గుణ బ్రహ్మాన్ని ఇక్కడ కృష్ణుని సగుణ, సుందర రూపంలో దర్శింపజేయడం విశేషం. నెమలిపింఛం, సుందర కపోలాలు, మురళీనాదం వంటి రూపలక్షణ మాధుర్యాలు మనస్సును భగవంతునివైపు ఆకర్షింపజేస్తే, భక్తుల హృదయంలో మందారంలా వెలసే ఆయన కరుణ భక్తిని మరింత లోతుకు తీసుకువెళుతుంది. పరమహంస ముఖ చంద్ర చకోరే అనే భావం జ్ఞానుల నిర్మల చైతన్యానికీ పరబ్రహ్మానికీ ఉన్న అంతరంగ సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ విధంగా భక్తితో ప్రారంభమైన మనోప్రయాణం ధ్యానంగా పరిణమించి, చివరకు ధ్యానించే మనస్సు, ధ్యానింపబడే కృష్ణుడు అనే భేదమే కరిగిపోయే బ్రహ్మానుభూతికి దారితీస్తుంది. అందువల్ల ఈ కీర్తనలో కృష్ణభక్తి గమ్యం మాత్రమే కాదు, చంచలమైన మనస్సును బ్రహ్మంలో లయం చేసే సులభమైన సాధనామార్గం కూడా అవుతుంది.

సామ రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతిని ఉన్నికృష్ణన్ ఆలపించారు.   

చింతా నాస్తి కిలా - సదాశివబ్రహ్మేంద్రుల కృతి

చింతా నాస్తి కిలా తేషాం చింతా నాస్తి కిలా

శమ దమ కరుణా సంపుర్ణానాం సాధు సమాగమ సంకీర్ణానాం

కాలత్రయజిత కందర్పానాం ఖండిత సర్వేంద్రియ దర్పానాం

పరమహంసగురు పద చిత్తానాం బ్రహ్మానందామృత మత్తానాం

శాంతి, ఓర్పు, కరుణ కలిగి పరిపూర్ణులైన వారికి, సాధుసజ్జనుల సాంగత్యములో ఉండేవారికి, సర్వవేళలా కామాన్ని జయించినవారికి, సమస్త ఇంద్రియముల అహంకారాన్ని జయించినవారికి, పరమహంసలైన గురువుల పాదములను మనసులో నిలుపుకొని బ్రహ్మానందములో తన్మయులైన వారికి చింత అనేది అసలు ఉండదు. 

ఈ కీర్తనలో సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులు చింత లేకపోవడం అంటే సమస్యలు లేకపోవడం కాదు, మనస్సు సమస్యలకు అతీతమైన స్థితిని చేరడం అని ఎంతో లోతైన ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని సూచిస్తున్నారు. శాంతి మనస్సును స్థిరపరుస్తుంది, ఓర్పు జీవితంలోని ద్వంద్వాలను సమభావంతో స్వీకరింపజేస్తుంది, కరుణ ‘నేను–ఇతరులు’ అనే భేదభావాన్ని కరిగిస్తుంది, సాధుసజ్జనుల సాంగత్యం మనస్సును భగవంతుని వైపు మళ్లిస్తుంది. కామాన్ని జయించడం అంటే కేవలం ఒక కోరికను అణచివేయడం కాక, బాహ్యవిషయాల వల్లనే ఆనందం లభిస్తుందనే భ్రమను అధిగమించడం. ఇంద్రియాల అహంకారాన్ని జయించడం అంటే చూసేది, వినేది, అనుభవించేదే సత్యమనే పరిమితిని దాటడం. వీటన్నిటికీ పరాకాష్ఠగా పరమహంస గురువుల పాదాలను హృదయంలో నిలుపుకోవడం ద్వారా అహంకారం క్రమంగా లయమై, సాధకుడు తనలోనే ఉన్న బ్రహ్మానందాన్ని అనుభవిస్తాడు. అప్పుడు చింతించేవాడనే ప్రత్యేకమైన నేను భావమే కరిగిపోతుంది. అందువల్ల చింతను తొలగించడానికి ప్రత్యేకంగా ప్రయత్నించాల్సిన అవసరం కూడా ఉండదు. ఈ విధంగా చింతా నాస్తి కిల” మనకు చింతలేని జీవితాన్ని వాగ్దానం చేయడం కన్నా, చింతకు మూలమైన కోరిక, ఇంద్రియాసక్తి, అహంకారం, భేదభావాలను అధిగమించి ఆత్మానందంలో స్థిరపడటమే నిజమైన విముక్తి అని బోధించే అద్వైత సందేశంగా కనిపిస్తుంది. 

శంకరాభరణం రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ సదాశివబ్రహ్మేంద్రుల వారి కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు. 

28, సెప్టెంబర్ 2026, సోమవారం

చేతః శ్రీరామం - సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతి


చేతః శ్రీరామం చింతయ జీమూతశ్యామం

అంగీకృత తుంబురుసంగీతం హనుమద్గవయ గవాక్షసమేతం

నవరత్నస్థాపిత కోటీరం నవతులసీదళ కల్పితహారం

పరమహంస హృద్గోపురదీపం చరణదళిత మునితరుణీశాపం

ఓ మనసా! మేఘమువలె నీలవర్ణంతో ప్రకాశించే శ్రీరామచంద్రుని నిరంతరం ధ్యానించుము. తుంబురుడు తన దివ్యసంగీతంతో స్తుతించగా ఆనందంగా ఆలకించే వాడును, హనుమంతుడు, గవయుడు, గవాక్షుడు మొదలైన వానరవీరులతో పరివేష్టితుడై వెలుగొందే వాడును అయిన శ్రీరాముని చింతించుము. నవరత్నాలతో పొదిగిన కిరీటాన్ని ధరించి, అప్పుడే కోసిన తాజా తులసీదళాలతో కూర్చిన హారాన్ని అలంకరించుకున్న ఆ సుందరమూర్తిని మనసులో నిలుపుకొనుము. పరమహంసలైన మహాత్ముల హృదయమనే గోపురంలో వెలిగే జ్ఞానదీపమైన శ్రీరాముని ధ్యానించుము. తన పాదస్పర్శతో గౌతమ మహర్షి భార్య అహల్యకు కలిగిన శాపాన్ని తొలగించి ఆమెను ఉద్ధరించిన కరుణామయుడైన శ్రీరామచంద్రుని ఎల్లప్పుడూ ధ్యానించుము. 

సింధుభైరవి రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ సదాశివ బ్రహ్మేంద్రుల కృతిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు ఆలపించారు.  

27, సెప్టెంబర్ 2026, ఆదివారం

సకలేంద్రియములార జరుగ సమయము గాదు - భద్రాచల రామదాసు కృతి



సకలేంద్రియములార జరుగ సమయము గాదు సద్దు సేయక యుండరే
ప్రకటముగ మా యింట పండుగై జానకీపతిపూజ సేయు వేళ మీరు  

నిరతము పదునాలుగు భువనములు కుక్షిలో నిర్వహించెడి స్వామిని
ఇరవుగను నా హృదయకమలకర్ణిక మధ్యమున భక్తి నుంచుకొనియు
శరణాగతత్రాణ బిరుదు గల్గిన తండ్రి కరుణింపుమని వేడుచు
నరసింహదేవులకు పంచామృత స్నానమొనరించు వేళ మీరు    

శిరమునను శతకోటి సూర్యులను మించు భాసుర కిరీటమును ధరించి
హరి పాద కమలములకును మంచి స్వర్ణంపు పూవులను పూజ చేసి
ఉరు ధూప దీప నైవేద్య తాంబూలాది సకలోపచారములొసగి
సరస భద్రాద్రీశునకు రామదాసుండు సాష్టాంగ నతి సేయు వేళ మీరు

ఓ నా ఇంద్రియములారా! ఇది మీరు మీ ఇష్టానుసారం ప్రవర్తించే సమయం కాదు; ఎలాంటి అలజడి చేయకుండా నిశ్చలంగా ఉండండి. మా ఇంట్లో జానకీపతియైన శ్రీరాముని పూజ జరుగుతున్న ఈ వేళ నాకు మహాపండుగ వంటిది. పదునాలుగు భువనాలనూ తన కుక్షిలో నిరంతరం నిలిపి పోషించే ఆ పరమాత్మను నా హృదయకమలంలోని కర్ణిక మధ్యలో భక్తితో నిలుపుకొని, శరణాగతులను రక్షించడం తన బిరుదుగా కలిగిన తండ్రీ! నన్ను కరుణించు అని ప్రార్థిస్తూ నరసింహదేవునికి పంచామృతాలతో అభిషేకం చేస్తున్నాను. శిరస్సుపై వందకోట్ల సూర్యుల కాంతిని మించిన ప్రకాశవంతమైన కిరీటాన్ని ధరించిన శ్రీహరి పాదకమలాలను మంచి బంగారు పుష్పాలతో పూజించి, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం, తాంబూలం మొదలైన సమస్త ఉపచారాలను భక్తితో సమర్పిస్తున్నాను. చివరగా మనోహరుడైన భద్రాద్రీశుని సన్నిధిలో రామదాసు తనను తాను పూర్తిగా సమర్పించుకొని సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తున్న ఈ పవిత్రమైన పూజావేళలో, ఓ ఇంద్రియములారా! మీ చంచలత్వాన్ని విడిచి మౌనంగా, ఏకాగ్రతతో భగవంతునిపైనే నిలిచి ఉండండి అని రామదాసు తన ఇంద్రియాలనే సంబోధిస్తూ ఈ కీర్తనలో వేడుకుంటున్నారు.

మోహన రాగంలో స్వరపరచబడిన ఈ భద్రాచల రామదాసు కృతిని శేషులత విశ్వనాథ్ గారు ఆలపించారు.  

భక్త జయదేవుని జీవిత విశేషాలు - రెండవ భాగం

గీతగోవిందం పన్నెండు సర్గలు, ఇరవై నాలుగు గేయాలతో నిర్మితమైన కావ్యం. కథను అనుసంధానించే శ్లోకాల మధ్య పాత్రల భావాలను తెలిపే పాటలు వస్తాయి. ఈ గేయ...