భక్త ప్రహ్లాద తెలుగు చలనచిత్ర చరిత్రలో ఒకే ఇతివృత్తాన్ని కొత్త కాలపు సాంకేతికత, నటనా శక్తి, సంగీత వైభవం, నిర్మాణ విలువలతో పునర్నిర్మించిన విశిష్ట చిత్రం. ఎ.వి.ఎం. ప్రొడక్షన్స్ నిర్మించిన ఈ చిత్రం 1967 జనవరి 12న విడుదలైంది. చిత్రపు నారాయణమూర్తి దర్శకత్వం వహించగా, ఎ.వి. మెయ్యప్పన్ నిర్మాణ బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆయన కుమారులు ఎం. మురుగన్, ఎం. కుమారన్, ఎం. శరవణన్ నిర్మాణంలో భాగస్వాములయ్యారు. ఎస్.వి. రంగారావు హిరణ్యకశిపుడిగా, అంజలీదేవి లీలావతిగా, బాలనటి రోజారమణి ప్రహ్లాదుడిగా, మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ నారదుడిగా నటించారు. డి.వి. నరసరాజు కథ, స్క్రీన్ప్లే, సంభాషణలకు పనిచేయగా, ఎ. విన్సెంట్ ఛాయాగ్రహణం, ఆర్. విట్టల్ కూర్పు, ఎ.కె. శేఖర్ కళా దర్శకత్వం, సాలూరి రాజేశ్వరరావు సంగీత దర్శకత్వం వహించారు. 1932లో హెచ్.ఎం. రెడ్డి దర్శకత్వంలో వచ్చిన తొలి భక్త ప్రహ్లాద, 1942లో చిత్రపు నారాయణమూర్తి రూపొందించిన రెండవ భక్త ప్రహ్లాద తరువాత, ఇదే ఇతివృత్తంపై వచ్చిన మూడవ తెలుగు చిత్రం ఇది. అయితే పాత రెండు చిత్రాలకు భిన్నంగా ఈ చిత్రాన్ని ఈస్ట్మన్ కలర్లో రూపొందించడం దీని దృశ్యపరమైన ప్రత్యేకత.
భక్త ప్రహ్లాద కథను ఎ.వి. మెయ్యప్పన్ ఎంచుకోవడం వెనుక కూడా ఒక నిర్మాణాత్మక ఆలోచన ఉంది. పిల్లలను కేంద్రంగా చేసుకున్న కథలపై ఆయనకు ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి ఉండేది. పౌరాణిక చిత్రాలకు తెలుగు ప్రేక్షకుల్లో ఉన్న ఆదరణను దృష్టిలో పెట్టుకుని, ఈ కథను మొదట తెలుగులో నిర్మించి విజయం సాధించిన తరువాత ఇతర భాషల్లోకి తీసుకెళ్లాలని ఆయన భావించారు. పాత చిత్రాల మాదిరిగా నలుపు తెలుపు రూపంలో కాకుండా, కథకు ఆధునిక దృశ్యరూపం ఇవ్వాలన్నది ఆయన ఉద్దేశం. అందుకే అప్పటి సాంఘిక, హాస్య రచనల్లో పేరుపొందిన డి.వి. నరసరాజును కథ, సంభాషణల రూపకల్పనకు ఎంపిక చేశారు. పౌరాణిక కథ అయినప్పటికీ దానిని పాత నాటక భాషలోనే కాకుండా సినిమా మాధ్యమానికి సరిపోయేలా తీర్చిదిద్దడం ఈ నిర్ణయంలోని ప్రధాన లక్ష్యం.
ఈ నిర్మాణ నిర్ణయానికి మరో ప్రత్యేకమైన చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. చిత్రపు నారాయణమూర్తికి పౌరాణిక కథలను తెరకెక్కించడంలో ముందే అనుభవం ఉంది. 1942లో వచ్చిన భక్త ప్రహ్లాదకు కూడా ఆయనే దర్శకుడు. అంటే పాతికేళ్ల తరువాత అదే కథను పూర్తిగా మారిపోయిన సాంకేతిక వాతావరణంలో మరోసారి రూపొందించే అవకాశం ఆయనకు వచ్చింది. 1942లో ప్రధానంగా నలుపు తెలుపు ఛాయాగ్రహణం, స్టూడియో సెట్లు, రంగస్థల ప్రభావం ఆధారంగా పౌరాణిక దృశ్యాలు నిర్మించాల్సి వచ్చేది. 1967 నాటికి రంగు ఛాయాగ్రహణం, మెరుగైన లైటింగ్, విస్తృతమైన కళా నిర్మాణం, అధునాతన ఎడిటింగ్ వంటి అవకాశాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. అందువల్ల కొత్త భక్త ప్రహ్లాద పాత కథకు కొత్త సాంకేతిక రూపాన్ని ఇవ్వాలన్న ఎ.వి.ఎం. సంకల్పానికి తగిన దర్శకుడిగా నారాయణమూర్తి నిలిచారు.
చిత్ర నిర్మాణం కూడా తక్షణంగా పూర్తయినది కాదు. కథ, స్క్రిప్ట్ రూపకల్పన 1965లోనే ముందుకు వెళ్లినా, ఎ.వి.ఎం. సంస్థ అదే సమయంలో మరో చిత్రం నిర్మించడంతో భక్త ప్రహ్లాద చిత్రీకరణ, తదనంతర నిర్మాణ కార్యక్రమాలు ఎక్కువ కాలం సాగాయి. ఈ ఆలస్యం చివరకు చిత్రానికి ఒక ప్రయోజనంగా మారింది. పౌరాణిక చిత్రాన్ని కేవలం త్వరగా పూర్తి చేయడం కంటే సెట్లు, దుస్తులు, మేకప్, రంగుల సమన్వయం, దృశ్య నిర్మాణం వంటి అంశాలను జాగ్రత్తగా పర్యవేక్షించడానికి నిర్మాణ బృందానికి సమయం లభించింది. ఎ.వి.ఎం. సంస్థకు ఉన్న పరిపూర్ణతాభిలాషతో కలిసిన ఈ దీర్ఘకాలిక నిర్మాణ ప్రక్రియ చిత్రానికి కనిపించే నాణ్యతను పెంచింది.
భక్త ప్రహ్లాదలోని సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే ముందుగా దాని రంగు ఛాయాగ్రహణాన్ని పరిశీలించాలి. పౌరాణిక చిత్రానికి రంగు అనేది కేవలం అందం కోసం ఉపయోగించే అంశం కాదు. పాత్రల స్థాయి, వాతావరణం, భావోద్వేగం, దైవికత, రాజసం అన్నింటినీ రంగుల ద్వారా వ్యక్తీకరించవచ్చు. హిరణ్యకశిపుడి రాజసభలోని వైభవం, ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, సింహాసనం, విస్తృతమైన సెట్లు ఒక అధికారం కలిగిన సామ్రాజ్యాన్ని సూచిస్తాయి. మరోవైపు ప్రహ్లాదుడి భక్తి దృశ్యాల్లోని సున్నితమైన వాతావరణం అతని అంతరంగ ప్రశాంతతకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఎ. విన్సెంట్ ఛాయాగ్రహణంలో వెలుగు, నీడ, రంగు, సెట్ల పరిమాణం పరస్పరం కలిసి కథలోని శక్తి సంబంధాలను దృశ్యంగా వ్యక్తం చేస్తాయి.
ఎ.కె. శేఖర్ కళా దర్శకత్వం ఈ దృశ్య నిర్మాణానికి బలమైన పునాది. పౌరాణిక కథలో రాజసభ, గురుకులం, అంతఃపురం, దేవలోకం, అరణ్య ప్రాంతాలు, హింసా దృశ్యాల నేపథ్యాలు ఒక్కొక్కటి వేర్వేరు దృశ్య స్వభావాన్ని కలిగి ఉండాలి. ముఖ్యంగా హిరణ్యకశిపుడి రాజసభ అతని వ్యక్తిత్వానికి పొడిగింపుగా కనిపిస్తుంది. అతని సింహాసనం, సభా నిర్మాణం, అలంకరణలన్నీ అతని అహంకారాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ప్రహ్లాదుడు మాత్రం ఆ ఆర్భాటానికి మధ్య ఒక చిన్న శరీరంతో నిలబడతాడు. ఈ దృశ్య వ్యత్యాసం కథలోని అసలు సంఘర్షణను – భౌతిక శక్తి వర్సెస్ ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసం – మాటలకంటే ముందే ప్రేక్షకుడికి తెలియజేస్తుంది.
ఆర్. విట్టల్ ఎడిటింగ్ చిత్రానికి మరో కీలక బలం. ప్రహ్లాదుడిని విషంతో చంపడం, పాములతో భయపెట్టడం, ఏనుగులతో తొక్కించడం, కొండపై నుంచి పడవేయడం వంటి సంఘటనలు కథలో వరుసగా వస్తాయి. ప్రతి సందర్భంలో ప్రేక్షకుడికి చివరికి ప్రహ్లాదుడికి ఏమీ జరగదని ముందే తెలుసు. కాబట్టి ఉత్కంఠను కేవలం సంఘటన ఫలితంపై ఆధారపెట్టలేం. ప్రమాదాన్ని ఒక్కోసారి వేర్వేరు దృశ్య నిర్మాణంతో చూపించడం, అవసరమైన చోట సన్నివేశాన్ని కుదించడం, తరువాతి సంఘటనకు వేగంగా తీసుకెళ్లడం ఎడిటింగ్కు పరీక్ష. ఈ విషయంలో చిత్రం నాటకీయతను నిలబెట్టుకుంటుంది.
ఈ చిత్ర సాంకేతిక నిర్మాణంలో అత్యంత క్లిష్టమైన భాగం నరసింహావతార ఘట్టం. కథ మొత్తం ఈ ఒక్క దృశ్యం వైపు సాగుతుంది. స్తంభం ముందు హిరణ్యకశిపుడు నిలబడి, ప్రహ్లాదుడి విశ్వాసాన్ని సవాలు చేసే క్షణం నుంచి ప్రేక్షకుడి అంచనాలు అత్యున్నత స్థాయికి చేరతాయి. దర్శకుడు చిత్రపు నారాయణమూర్తి ఈ క్లైమాక్స్ను తెరకెక్కించడంపై తొలుత సంకోచించారు. రంగస్థలంపై తాను చూసిన అత్యంత భావోద్వేగభరితమైన నరసింహ ప్రదర్శన తన మదిలో ఉండటంతో, దానికి తగ్గ స్థాయిలో దృశ్యాన్ని సృష్టించడం కష్టమని ఆయన భావించారు. చివరకు ఎ.వి. మెయ్యప్పన్ పెద్ద కుమారుడు ఎం. మురుగన్ క్లైమాక్స్ దర్శకత్వ బాధ్యత చేపట్టారు.
నరసింహావతారం దృశ్యాన్ని నేటి కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ ప్రమాణాలతో పోల్చడం సరైన పద్ధతి కాదు. 1960లలో అందుబాటులో ఉన్న మేకప్, సెట్ నిర్మాణం, కెమెరా సాంకేతికత, కాంతి నియంత్రణ, ఎడిటింగ్, ధ్వని ప్రభావాలతోనే ఆ అద్భుతాన్ని సృష్టించాల్సి వచ్చింది. అందువల్ల ఈ దృశ్య విజయం దాని వాస్తవికతలో కంటే ప్రేక్షకుడి విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టడంలో ఉంది. స్తంభం పగలడం, నరసింహుడి ఆవిర్భావం, హిరణ్యకశిపుడి భయాందోళన, ప్రహ్లాదుడి ప్రశాంతత – ఇవన్నీ ఒకే భావోద్వేగ శిఖరానికి చేరేలా నిర్మించబడ్డాయి. దృశ్య ప్రభావం వెనుక సంగీతం, శబ్దం, నటన, ఎడిటింగ్ సమన్వయమే అసలు సాంకేతిక విజయంగా నిలుస్తుంది.
ఎస్.వి. రంగారావు హిరణ్యకశిపుడిగా చేసిన నటన ఈ చిత్రానికి ప్రాణం. ఆయనకు అప్పటికే పౌరాణిక, చారిత్రక, సాంఘిక పాత్రల్లో అపారమైన అనుభవం ఉంది. కానీ హిరణ్యకశిపుడి పాత్రలో ఆయన తన శరీరాకృతిని, గంభీరమైన స్వరాన్ని, కళ్లలోని తీవ్రతను, సంభాషణ ఉచ్చారణను ఒకే నటనా నిర్మాణంగా ఉపయోగించారు. హిరణ్యకశిపుడు కేవలం దుష్టుడు కాదు. అతను తన తపస్సు, వరాలు, విజయాలు, శక్తి వల్ల తనను తాను సర్వాధికారిగా భావించిన రాజు. అందువల్ల కుమారుడు తనను కాకుండా విష్ణువును ఆరాధించడం అతనికి సాధారణ అవిధేయత కాదు; తన అధికారాన్ని నేరుగా తిరస్కరించిన చర్య. ఈ మనస్తత్వాన్ని రంగారావు నటనలో ప్రతి దశలోనూ చూపించారు.
హిరణ్యకశిపుడి ఆగ్రహాన్ని ఆయన కేవలం గట్టిగా అరవడం ద్వారా వ్యక్తం చేయలేదు. స్వరం పెంచకముందే కళ్లతో హెచ్చరించడం, మాట మధ్యలో విరామం ఇవ్వడం, నెమ్మదిగా కోపాన్ని పెంచడం, సింహాసనంపై కూర్చునే తీరు, ప్రహ్లాదుడి వైపు చూసే విధానం వంటి సూక్ష్మ అంశాలతో పాత్రను నిర్మించారు. ఆయన ఎదుట చిన్న బాలుడిగా రోజారమణి నిలబడినప్పుడు దృశ్యంలో సహజంగానే ఒక అసమానత ఏర్పడుతుంది. కానీ అదే అసమానత తరువాతి దశలో కథానాటకీయతకు ప్రధాన ఆయుధమవుతుంది. శరీరబలంలో హిరణ్యకశిపుడు ఎంత పెద్దవాడో, విశ్వాసంలో ప్రహ్లాదుడు అంతకంటే పెద్దవాడిగా కనిపిస్తాడు.
అంజలీదేవి లీలావతిగా నటించిన తీరు హిరణ్యకశిపుడు–ప్రహ్లాదుల మధ్య సంఘర్షణకు మానవీయమైన మూడవ కోణాన్ని అందిస్తుంది. ఆమె భర్తను తిరస్కరించలేరు; కుమారుడిని విడిచిపెట్టలేరు. ఒకవైపు భర్త కోపం, మరోవైపు కుమారుడి భక్తి – ఈ రెండింటి మధ్య తల్లి పడే మానసిక సంఘర్షణను ఆమె సున్నితమైన నటనతో వ్యక్తం చేశారు. ఆమె పాత్ర కథలో పెద్దగా యుద్ధం చేయదు, అద్భుతాలు సృష్టించదు; కానీ కుటుంబ భావోద్వేగాన్ని ప్రేక్షకుడికి చేరవేసే బాధ్యత ఆమెదే. అంజలీదేవి ఇప్పటికే ఇలాంటి పాత్రలకు అనుభవజ్ఞురాలు కావడంతో లీలావతిలో భార్యగా, తల్లిగా రెండు భావస్థాయులు సమర్థంగా కనిపిస్తాయి.
రోజారమణికి ఇది తొలి చిత్రం. అయినప్పటికీ ఆమె నటన చిత్ర విజయానికి అత్యంత ముఖ్యమైన కారణాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. పౌరాణిక బాలపాత్రలో సంభాషణలు పలకడం మాత్రమే కాకుండా, వాటిని నమ్మే బాలుడి ముఖభావాన్ని చూపించడం అవసరం. రంగూన్ రామారావు ఆమెకు ఉచ్చారణ, సంభాషణల పలుకుబడి, నటనా సూక్ష్మతలలో శిక్షణ ఇచ్చారు. ఆమె త్వరగా సంభాషణలు నేర్చుకుని, వాటి భావాన్ని గ్రహించి నటించగలిగిందని చిత్ర నిర్మాణ బృందం గుర్తించింది. అక్కినేని నాగేశ్వరరావు వంటి ప్రముఖ నటుడు కూడా ఆమె ప్రతిభను ప్రశంసించడం ఆమె నటనా సామర్థ్యానికి అప్పటి పరిశ్రమలో లభించిన గౌరవాన్ని సూచిస్తుంది.
రోజారమణి నటనలో ప్రధానమైన విశేషం ప్రహ్లాదుడి భక్తిని అతిశయోక్తిగా చూపించకపోవడం. అతను గొప్ప యోధుడు కాదు. ఆయుధం లేని బాలుడు. అతని బలం తన నమ్మకంపై ఉన్న సంపూర్ణ విశ్వాసం. అందువల్ల తండ్రి ముందు అతను చేసే ప్రతిస్పందనల్లో ప్రశాంతత ఉండటం పాత్రను మరింత బలంగా నిలబెడుతుంది. ఇదే ఎస్.వి. రంగారావు యొక్క ఉగ్ర నటనకు సరైన వ్యతిరేక ధ్రువంగా పనిచేస్తుంది.
చిత్ర నిర్మాణంలో రోజారమణి ఎదుర్కొన్న కొన్ని ప్రమాదకర దృశ్యాలు కూడా ఈ చిత్ర సాంకేతిక చరిత్రలో ప్రత్యేకంగా నిలిచాయి. పాముతో కూడిన సన్నివేశంలో మొదట రిహార్సల్ కోసం శిక్షణ పొందిన పామును ఉపయోగించినప్పటికీ, అసలు చిత్రీకరణ సమయంలో నల్లత్రాచును తీసుకువచ్చారు. రోజారమణి ఎటువంటి భయం లేకుండా దానితో నటించడం యూనిట్ను ఆశ్చర్యపరిచింది. ఏనుగులు ప్రహ్లాదుడిని తొక్కే దృశ్యానికి సర్కస్ నుంచి బాల స్టంట్ కళాకారుడిని డూప్గా తీసుకువచ్చినా, చివరకు రోజారమణి స్వయంగా ఆ దృశ్యంలో నటించారు. ఈ వివరాలు నేటి భద్రతా ప్రమాణాలతో చూస్తే ఆశ్చర్యకరమైనవైనా, అప్పటి చిత్ర నిర్మాణ పద్ధతులను అర్థం చేసుకోవడానికి విలువైన చారిత్రక ఉదాహరణలు.
మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ నారదుడిగా కనిపించడం చిత్రానికి మరో విశిష్టమైన ఎంపిక. ఆ సమయంలోనే ఆయన అసాధారణ కర్ణాటక గాయకుడిగా, వాగ్గేయకారుడిగా పేరు పొందారు. అలాంటి సంగీత మహనీయుడిని నారదుడి పాత్రకు తీసుకోవడం కేవలం నటుడి ఎంపిక కాదు; పాత్రకు సంగీతపరమైన ప్రామాణికతను ఇవ్వాలన్న ఆలోచన కూడా. ఆయన శరీరాకృతి గురించి కొందరు సందేహాలు వ్యక్తం చేసినా, నారదుడు తప్పనిసరిగా భారీ శరీరాకృతితో కనిపించాల్సిన పాత్ర కాదని ఎ.వి. మెయ్యప్పన్ భావించారు. నారదుడి చమత్కారం, సంగీతం, ఆధ్యాత్మికత, సందర్భానుసారమైన హాస్యం ప్రధానమని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. ఈ ఎంపిక చివరకు చిత్రానికి ప్రత్యేకమైన సౌందర్యాన్ని ఇచ్చింది.
ఇక చిత్రాన్ని చిరస్మరణీయంగా మార్చిన ప్రధాన విభాగం సాలూరి రాజేశ్వరరావు సంగీతం. భక్త ప్రహ్లాదలో సంగీతం కథకు మధ్యలో వచ్చే వినోద అంశం కాదు; కథానిర్మాణంలో ఒక అంతర్భాగం. ప్రహ్లాదుడి భక్తిని ప్రేక్షకుడు సంభాషణల ద్వారా మాత్రమే కాకుండా పాటల ద్వారా అనుభవిస్తాడు. పోతన భాగవతంలోని పద్యాలను స్వరపరచడం ద్వారా తెలుగు భక్తి సాహిత్యానికి సినిమా రూపం ఇచ్చారు. అదే సమయంలో దాశరథి, సముద్రాల, ఆరుద్ర, పాలగుమ్మి పద్మరాజు తదితరుల రచనలను ఉపయోగించి పౌరాణిక భక్తి, శృంగారం, లాలి, నృత్యం, భావోద్వేగం వంటి విభిన్న సంగీత రూపాలను చిత్రంలో సమన్వయం చేశారు.
పోతన పద్యాల వినియోగం ఈ చిత్ర సంగీతానికి ప్రత్యేకమైన సాహిత్య గౌరవాన్ని ఇచ్చింది. చదివించిరి నను గురువులు, మందార మకరంద మాధుర్యమునదేలు వంటి పద్యాలను పి. సుశీల గానం చేయడం ద్వారా బాల ప్రహ్లాదుడి జ్ఞానం, భక్తి, కవితా రుచి ప్రేక్షకుడికి చేరాయి. ఇవి కథను నిలిపివేసే పద్య ప్రదర్శనలు కావు. ప్రహ్లాదుడి ఆలోచనా ప్రపంచాన్ని వివరించే సంగీత ఘట్టాలు. పి. సుశీల స్వరంలోని స్పష్టత, మాధుర్యం, ఉచ్చారణ ఈ పద్యాలకు సినిమా గీతానికి మించిన సాహిత్య గౌరవాన్ని ఇచ్చాయి.
జీవము నీవే కదా దేవా వంటి గీతాలు ప్రహ్లాదుడి భక్తిని మరింత వ్యక్తిగతంగా మారుస్తాయి. దేవుడు తన జీవితానికి ఆధారం మాత్రమే కాదు, తన జీవితం అంతా ఆయనే అనే భావన ఇందులో ఉంటుంది. ఈ తరహా గీతాలకు సాలూరి రాజేశ్వరరావు రూపొందించిన మెలోడీ సరళమైనదే అయినప్పటికీ భావపరంగా బలమైనది. పాట వినడానికి క్లిష్టమైన శాస్త్రీయ నిర్మాణం అవసరం లేకుండానే భక్తి భావాన్ని గుండెల్లోకి తీసుకెళ్లగలిగేలా స్వరకల్పన సాగింది.
రారా ప్రియా సుందరా వంటి గీతం సంగీతంలో మరో కోణాన్ని చూపిస్తుంది. ప్రధాన కథ భక్తి, తండ్రి–కుమారుల సంఘర్షణ చుట్టూ తిరిగినా, చిత్రాన్ని ఒకే గంభీరమైన స్వరంలో నడపకుండా లలితమైన గీతాలను కూడా చేర్చడం ద్వారా సంగీత వైవిధ్యాన్ని పెంచారు. జననీ వరదాయినీ త్రిలోచని వంటి ఎస్. జానకి గీతం లీలావతి పాత్రకు భక్తి, ఆర్తి, మాతృభావాన్ని అందిస్తుంది. సిరిసిరి లాలి చిన్నారి లాలి వంటి లాలి గీతంలో ఎస్. జానకి, బాలమురళీకృష్ణ గాత్రాలు కలసి కుటుంబ సౌమ్యతను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆరుద్ర రచించిన ఈ లాలి చిత్రంలోని తీవ్రమైన సంఘర్షణల మధ్య ఒక మృదువైన భావ విరామాన్ని కల్పిస్తుంది.
బాలమురళీకృష్ణ గానం చేసిన గీతాలు చిత్రానికి శాస్త్రీయ సంగీత గాంభీర్యాన్ని తీసుకువచ్చాయి. నారదుడి పాత్రకు ఆయన స్వయంగా గానం చేయడం వల్ల తెరపై కనిపించే వ్యక్తి, వినిపించే స్వరం మధ్య సహజమైన అనుసంధానం ఏర్పడింది. ఆయన గాత్రంలోని శాస్త్రీయ పటిమ, గమక నియంత్రణ, స్వరశుద్ధి నారదుడి పాత్రను కేవలం కథలోని ఒక ఋషిగా కాకుండా సంగీతం ద్వారా దైవాన్ని అనుభవించే వ్యక్తిగా నిలబెట్టాయి.
హిరణ్యకశిపుడి పాత్రకు సంబంధించిన గీతాలు, పద్యాల్లో మాధవపెద్ది సత్యం గాత్రంలోని గంభీరత కూడా ముఖ్యమైనది. ఎస్.వి. రంగారావు రూపానికి సరిపోయే బలమైన గాత్రం పాత్ర ప్రభావాన్ని పెంచింది. నేపథ్య గాత్రం నటుడి శరీరభాషతో సరిపోయినప్పుడు పాత్రకు అదనపు వ్యక్తిత్వం ఏర్పడుతుంది. భక్త ప్రహ్లాదలో ఈ గాత్ర ఎంపిక చాలా సందర్భాల్లో అదే పని చేసింది.
చిత్రంలోని సంగీత వైవిధ్యాన్ని గమనిస్తే సాలూరి రాజేశ్వరరావు ఒకే సంగీత భాషను మొత్తం సినిమాపై రుద్దలేదని స్పష్టమవుతుంది. ప్రహ్లాదుడి ప్రపంచంలో భక్తి, మాధుర్యం, పద్యసౌందర్యం; హిరణ్యకశిపుడి ప్రపంచంలో గంభీరత; లీలావతి వద్ద ఆర్తి; నారదుడి వద్ద శాస్త్రీయ వైభవం; లాలి దృశ్యాల్లో మృదుత్వం; నృత్య సందర్భాల్లో లయ – ఇలా పాత్ర, సందర్భం మారినప్పుడల్లా సంగీత స్వభావం మారుతుంది. ఇదే చిత్ర సంగీత దర్శకత్వంలోని అసలైన ప్రతిభ.
భక్త ప్రహ్లాద నిర్మాణంలో ఎ.వి.ఎం. సంస్థ చూపించిన సూక్ష్మ శ్రద్ధ చిన్న విషయాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు ఎస్.వి. రంగారావు ఆరోగ్య కారణంగా సింహాసనంపై ఎక్కువసేపు కూర్చోలేని పరిస్థితి వచ్చినప్పుడు చిత్రీకరణను వాయిదా వేయకుండా సింహాసనం సీటులో లోతైన భాగాన్ని తయారు చేసి, అందులో స్కూటర్ టైరు అమర్చి, పైభాగంలో కుషన్లు ఏర్పాటు చేశారు. రంగారావుకు సౌకర్యంగా మారిన తరువాత సమష్టి సన్నివేశాల చిత్రీకరణ కొనసాగింది. ఒక నటుడి శారీరక సమస్యను నిర్మాణ సాంకేతిక పరిష్కారంతో అధిగమించిన ఈ సంఘటన ఎ.వి.ఎం. పని తీరు ఎంత ఆచరణాత్మకంగా ఉండేదో తెలియజేస్తుంది.
చిత్రాన్ని ఇతర భాషలకు తీసుకెళ్లడంలోనూ ఎ.వి.ఎం. సంస్థ ప్రత్యేక జాగ్రత్త తీసుకుంది. తమిళ రూపంలో చండామార్కుల పాత్రలకు తమిళ నటులను ఉపయోగించి సంబంధిత సన్నివేశాలను తిరిగి చిత్రీకరించారు. హిందీ రూపంలో కూడా ఆ పాత్రలకు అక్కడి నటులను ఉపయోగించారు. అంటే ఒకే చిత్రాన్ని కేవలం డబ్బింగ్ చేయకుండా, భాషకు అనుగుణంగా హాస్య సన్నివేశాల ప్రభావాన్ని నిలబెట్టే ప్రయత్నం చేశారు. ఇది 1960లలోనే బహుభాషా ప్రేక్షకుడి అభిరుచిని దృష్టిలో పెట్టుకున్న నిర్మాణ దూరదృష్టికి ఉదాహరణ.
దర్శకత్వ పరంగా భక్త ప్రహ్లాద సాధించిన ప్రధాన విజయం కథలోని అసలు సంఘర్షణను స్పష్టంగా నిలబెట్టడమే. హిరణ్యకశిపుడు ప్రపంచాన్ని జయించిన రాజు; కానీ తన కుమారుడి విశ్వాసాన్ని మార్చలేడు. ప్రహ్లాదుడు శారీరకంగా బలహీనుడు; కానీ తన నమ్మకంలో అచంచలుడు. ఈ వ్యత్యాసాన్ని దర్శకుడు కేవలం సంభాషణల ద్వారా కాకుండా నటుల శరీరభాష, కెమెరా నిర్మాణం, సెట్ల పరిమాణం, సంగీతం, దృశ్య వ్యత్యాసాల ద్వారా బలపరిచారు. అందువల్ల పౌరాణిక కథలోని తాత్విక భావం సినిమా భాషలోకి అనువదించబడింది.
చిత్రం విజయానికి మరో కారణం దాని నాటకీయ నిర్మాణం. కథలో ప్రేక్షకుడికి పరిచయం లేని సంఘటనలు చాలా తక్కువ. అయినప్పటికీ ప్రతి ఘట్టం తదుపరి ఘట్టానికి భావోద్వేగ పునాది వేస్తుంది. తండ్రి తన కుమారుడిని మార్చడానికి చేసే ప్రయత్నాలు మొదట కోపంగా, తరువాత హింసాత్మకంగా, చివరికి నిరాశగా మారతాయి. ప్రహ్లాదుడి స్పందన మాత్రం ఎప్పటికీ మారదు. ఈ పునరావృతం పాత్ర బలహీనతగా కాకుండా అతని విశ్వాస స్థిరత్వానికి సూచనగా మారుతుంది. చివర్లో స్తంభం నుంచి నరసింహుడు అవతరించినప్పుడు ప్రేక్షకుడు చూస్తున్నది కేవలం ఒక అద్భుతం కాదు; కథ ప్రారంభం నుంచీ నిర్మించిన విశ్వాసానికి దృశ్యరూపం.
భక్త ప్రహ్లాద 1967 జనవరి 12న విడుదలై శతదినోత్సవం జరుపుకుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర నంది పురస్కారాల్లో మూడవ ఉత్తమ చిత్రంగా ఎంపికైంది. చిత్రం తమిళం, హిందీ భాషల్లోకి కూడా తీసుకెళ్లబడింది. రంగు ఛాయాగ్రహణం, ఫోటోగ్రఫీ, రోజారమణి నటన, ఎస్.వి. రంగారావు–అంజలీదేవి నటనా సామర్థ్యం ప్రత్యేకంగా ప్రశంసలు అందుకున్నాయి. రాష్ట్రపతి డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్కు చిత్రాన్ని ప్రదర్శించగా, ఆయన చిత్రంలోని నటీనటుల ప్రతిభను, ముఖ్యంగా రోజారమణి నటనను ప్రశంసించినట్లు కూడా చిత్ర నిర్మాణ చరిత్రలో నమోదైంది. ఈ గుర్తింపులు చిత్రానికి లభించిన ప్రజాదరణతో పాటు దాని కళాత్మక విలువను కూడా సూచిస్తాయి.
భక్త ప్రహ్లాదను నేటి దృష్టితో అంచనా వేయాలంటే దాని కాలాన్ని, అందుబాటులో ఉన్న సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకోవాలి. ఆధునిక కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, డిజిటల్ కలర్ గ్రేడింగ్, ఆధునిక ధ్వని రూపకల్పన, భారీ విజువల్ ఎఫెక్ట్స్ లేని కాలంలో పౌరాణిక ప్రపంచాన్ని నిర్మించాల్సి వచ్చింది. అయినప్పటికీ కళా దర్శకత్వం, రంగు ఛాయాగ్రహణం, మేకప్, వస్త్రాల రూపకల్పన, నటన, సంగీతం, ఎడిటింగ్ అన్నీ ఒకే దృశ్య శైలికి అనుగుణంగా పనిచేశాయి. ఈ సమన్వయం వల్ల చిత్రం తన కాలానికి తగిన సాంకేతిక ప్రమాణాన్ని మాత్రమే కాకుండా, తరువాతి తరాలు కూడా ఆస్వాదించగలిగే దృశ్య, సంగీత వారసత్వాన్ని సృష్టించింది.
మొత్తంగా భక్త ప్రహ్లాద విజయాన్ని ఒకే నటుడి ప్రతిభతోనో, ఒకే పాటతోనో, ఒకే సాంకేతిక అంశంతోనో వివరించలేం. ఎ.వి. మెయ్యప్పన్ నిర్మాణ దూరదృష్టి, డి.వి. నరసరాజు రచనా నిర్మాణం, చిత్రపు నారాయణమూర్తి పౌరాణిక దర్శకత్వ అనుభవం, ఎ.కె. శేఖర్ కళా వైభవం, ఎ. విన్సెంట్ రంగుల ఛాయాగ్రహణం, ఆర్. విట్టల్ ఎడిటింగ్, సాలూరి రాజేశ్వరరావు సంగీతం, ఎస్.వి. రంగారావు అసమాన నటన, అంజలీదేవి మాతృభావం, రోజారమణి సహజమైన బాలనటన, బాలమురళీకృష్ణ సంగీతస్ఫూర్తి – ఇవన్నీ పరస్పరం బలపరిచుకున్నాయి. ముఖ్యంగా సంగీతం కథకు అలంకారంగా కాకుండా పాత్రల అంతరంగాన్ని వ్యక్తం చేసే సాధనంగా మారడం ఈ చిత్రాన్ని సాధారణ పౌరాణిక చిత్రం స్థాయి నుంచి కళాత్మకంగా మరింత ఎత్తుకు తీసుకెళ్లింది.
అందుకే 1967 భక్త ప్రహ్లాదను కేవలం భక్తి చిత్రం అని పిలవడం దాని ప్రాముఖ్యతను తగ్గించినట్లే అవుతుంది. ఇది తెలుగు పౌరాణిక సినిమాకు రంగుల యుగంలో వచ్చిన ఒక ముఖ్యమైన పునర్నిర్మాణం. ఒక శతాబ్దాల నాటి కథను మార్చకుండా, దాని చెప్పే విధానాన్ని మార్చవచ్చని ఈ చిత్రం నిరూపించింది. పౌరాణికతకు ఆధునిక సాంకేతికతను, రంగస్థల నటనా సంప్రదాయానికి సినిమా భాషను, శాస్త్రీయ సంగీతానికి ప్రజాదరణ పొందే మెలోడీని, సాహిత్యానికి దృశ్యరూపాన్ని కలిపిన సమగ్ర కళారూపంగా భక్త ప్రహ్లాద నిలిచింది. హిరణ్యకశిపుడి అహంకారానికి ఎదురుగా ప్రహ్లాదుడి ప్రశాంతమైన విశ్వాసం ఎలా నిలబడుతుందో, అదే విధంగా ఆ కాలపు పరిమిత సాంకేతిక వనరుల మధ్య రూపొందిన ఈ చిత్రం నేటి అత్యాధునిక సినిమా ప్రపంచంలో కూడా తన కళాత్మక గుర్తింపును నిలబెట్టుకోవడం దాని అసలైన విజయానికి నిదర్శనం.
.jpeg)
